Ở tỉnh Hồ Nam có một người đàn ông chuyên nghề buôn bán xa nhà; còn người vợ ở lại một mình, có một đêm nằm mơ thấy có ai đó ở trong phòng. Khi tỉnh giấc, bà nhìn xung quanh và phát hiện một con vật nhỏ mà qua quan sát, bà nhận ra là một con hồ ly; nhưng chỉ trong khoảnh khắc, sinh vật ấy đã biến mất dù cửa không hề mở. Chiều hôm sau, bà bảo người vú em đến ở cùng, lại gọi thêm cả đứa con trai mười tuổi vốn thường ngủ ở nơi khác. Tầm giữa đêm, khi vú em và đứa trẻ đã ngủ say, con hồ ly lại quay về; và người vú em bị đánh thức bởi tiếng bà chủ lẩm bẩm điều gì đó như thể đang bị bóng đè. Người vú em liền lên tiếng quát, thế là con hồ ly bỏ chạy; nhưng từ phút đó, vợ người lái buôn không còn được bình thường nữa. Khi màn đêm buông xuống, bà không dám thổi tắt nến, lại dặn con trai phải hết sức cẩn thận, chớ có ngủ mê mệt.

Lát sau, con trai và người vú em tựa lưng vào tường chợp mắt một lúc, bỗng giật mình tỉnh dậy thì thấy bà đã biến mất. Hai người đợi một lúc lâu mà không thấy bà quay lại, người vú em thì quá sợ hãi không dám đi tìm; thế là đứa con trai cầm đèn, cuối cùng cũng tìm thấy mẹ đang ngủ say ở một căn phòng khác. Bà có vẻ không ý thức được rằng có chuyện gì đặc biệt vừa xảy ra, nhưng ngày càng trở nên khác thường hơn,

và không muốn cho con trai hay vú em ở cùng mình nữa. Dù vậy, đứa con trai vẫn đinh ninh rằng hễ nghe thấy bất kỳ âm thanh lạ nào là phải chạy ngay vào phòng mẹ; và mặc dù mẹ luôn mắng mỏ cậu ta vì việc đó, cậu vẫn chẳng màng tới những lời bà nói. Cùng lúc ấy, mọi người càng giục giũ cậu phải canh chừng cẩn thận bao nhiêu, thì hành vi của người mẹ lại càng kỳ quặc bấy nhiêu. Có hôm bà chơi trò làm thợ nề, cứ chất đống đá lên bệ cửa sổ mặc cho ai khuyên can thế có điên không; và nếu có ai lấy mất một viên đá, bà liền lăn ra đất, khóc lóc như một đứa trẻ, khiến chẳng ai dám đến gần. Chỉ trong vài ngày, bà đã bịt kín cả hai khung cửa sổ không cho lọt chút ánh sáng nào; rồi bà bắt đầu dùng bùn trám kín các khe hở. Bà làm việc vất vả suốt cả ngày không quản ngại mệt nhọc, và khi xong xuôi thì dùng dao chặt thịt ở bếp để gọt giũa lại cho phẳng phiu. Bất cứ ai nhìn thấy đều cảm thấy ghê tởm trước những trò hề ấy và chẳng thèm đếm xỉa gì đến bà nữa. Đến đêm, con trai cậu vặn nhỏ đèn lại, giấu sẵn con dao trong người, ngồi chờ mẹ cẩm hồ ly lẩm bẩm. Ngay khi bà vừa cất tiếng, cậu liền giơ đèn lên, chặn ngang cửa và hét lớn hết cỡ. Thế nhưng chẳng có chuyện gì xảy ra cả, cậu bèn dịch ra khỏi cửa một chút, thì đột nhiên có thứ gì đó giống như con hồ ly lao vụt ra, đang định tẩu thoát qua cửa thì cậu nhanh tay chém đứt khoảng hai đốt đuôi của nó, máu ấm vẫn còn nhỏ giọt khi cậu rọi đèn vào đó. Người mẹ bấy giờ liền chửi rủa mắng mỏ cậu, nhưng cậu làm bộ như không nghe thấy, trong lòng chỉ tiếc rẻ

trên đường đi ngủ rằng mình đã không đánh trúng con quái vật một cách chính xác. Dù vậy, cậu tự an ủi rằng dẫu chưa tiêu diệt được nó ngay, cậu cũng đã làm đủ để ngăn nó quay lại. Sáng hôm sau, cậu lần theo những vết máu vượt qua bức tường để vào khu vườn của một gia đình họ Hồ; và đêm hôm đó, thật mừng thay, con hồ ly đã không xuất hiện trở lại. Trong khi đó, người mẹ nằm liệt giường, thoi thóp chẳng còn chút sức lực, và giữa lúc dầu xôi lửa bỏng ấy thì người cha trở về nhà. Cậu con trai kể lại mọi chuyện đã xảy ra, người cha nghe xong vô cùng hoảng hốt, bèn mời thầy thuốc đến chữa trị cho vợ; nhưng bà chỉ hất đổ thuốc đi, lại còn chửi bới thề thốt ghê rợn. Thế là họ ngầm trộn thuốc vào trà và canh của bà, chỉ vài ngày sau bà bắt đầu khá lên, khiến cả chồng lẫn con vui mừng khôn xiết. Tuy nhiên, có một đêm nọ, người chồng tỉnh giấc và không thấy vợ đâu nữa; sau khi cùng con trai đi tìm kiếm, họ phát hiện bà đang ngủ ở một căn phòng khác. Kể từ đó, bà càng trở nên kỳ quặc hơn trước, liên tục được tìm thấy ở những nơi kỳ lạ, miệng chửi rủa những kẻ dám lôi kéo bà đi. Người chồng hoàn toàn kiệt sức và bế tắc. Khóa cửa cũng chẳng ích gì, vì cứ hễ bà đến gần là cửa tự động mở toang; ông đã mời không biết bao nhiêu đạo sĩ đến để trừ tà cho con hồ ly nhưng chẳng thu được chút kết quả nào. Một buổi tối nọ, đứa con trai nấp vào khu vườn nhà họ Hồ, nằm rạp xuống đám cỏ cao với ý định dò tìm nơi ẩn náu của con hồ ly. Khi vầng trăng nhô lên, cậu nghe thấy tiếng người nói chuyện, vén đám cỏ sang một bên thì thấy hai kẻ đang uống rượu, có một tên đầy tượng râu dài rót rượu cho họ, mặc chiếc áo khoác cũ màu nâu sẫm. Chúng thì thầm to nhỏ với nhau nên cậu không nghe rõ nói gì; nhưng lát sau cậu nghe thấy một tên nói rằng, “Hãy kiếm chút rượu trắng cho ngày mai,” rồi chúng bỏ đi, để lại tên đầy tớ râu dài ở lại một mình. Tên này liền cởi áo khoác, nằm xuống đá ngủ thiếp đi; nhân cơ hội đó, con trai người lái buôn chăm chú quan sát và nhận ra hắn giống hệt con người về mọi mặt, chỉ có điều có một chiếc đuôi. Cậu con trai lúc ấy định về nhà; nhưng sợ con hồ ly nghe thấy tiếng động nên đành ở lại chỗ cũ cho đến gần sáng, thì thấy hai kẻ kia quay lại, từng người một, rồi tất cả biến mất trong các lùm cây. Về đến nhà, người cha hỏi cậu đã đi đâu về, cậu đáp rằng mình đã ngủ lại qua đêm ở nhà họ Hồ. Sau đó cậu cùng cha ra thị trấn, nhìn thấy ở một cửa hàng mũ có treo một chiếc đuôi hồ ly, và cuối cùng, sau bao lời nịnh nọt dỗ dành, cậu đã thuyết phục được cha mua nó cho mình. Trong lúc người cha đang bận giao dịch trong cửa hàng, đứa con trai nhân lúc cha không chú ý liền thối tiền của cha, chạy đi mua một lượng rượu trắng rồi gửi lại ở cửa hàng bán rượu.

Lúc bấy giờ, có người bác ruột của cậu làm nghề thợ săn đang sống trong thành phố, cậu liền tìm đến đó. Người bác không có nhà, chỉ có bác gái ở nhà, liền hỏi thăm sức khỏe của mẹ cậu. “Dạo này mẹ cháu đã đỡ hơn rồi ạ,” cậu đáp; “nhưng mẹ cháu đang rất buồn phiền vì bị chuột cắn rách một bộ váy, nên sai cháu sang xin ít thuốc độc.” Bác gái mở tủ lấy ra khoảng một phần mười lụt lượng thuốc gói trong một mẩu giấy, cậu thấy ít quá; thế là khi bác gái đi lấy đồ ăn cho mình, nhân lúc không có ai, cậu mở gói thuốc ra và vốc lấy một nhúm lớn. Giấu vào trong áo khoác, cậu chạy ra bảo bác gái rằng không cần chuẩn bị đồ ăn nữa vì cha đang đợi ngoài chợ, cậu không thể dừng lại ăn được. Cậu liền rời đi; lặng lẽ bỏ thuốc độc vào số rượu đã mua rồi thong thả đi dạo khắp thị trấn. Khi trời tối hẳn, cậu trở về nhà, nói với cha rằng mình vừa từ nhà bác về. Cứ thế suốt một thời gian, cho đến một hôm cậu nhìn thấy người quen râu dài giữa đám đông. Căm ghé sát theo dõi, cậu bước tới làm quen rồi bắt chuyện, hỏi xem hắn sống ở đâu. “Ta sống ở Bùi Thôn,” hắn nói; “còn ngươi sống ở đâu?” “Cháu á,” con trai người lái buôn dối trá đáp, “cháu sống trong cái hang ở sườn đồi.” Tên râu dài vô cùng kinh ngạc trước câu trả lời của cậu, nhưng còn hoảng hốt hơn nữa khi cậu nói thêm rằng, “Nhà cháu sống ở đó mấy đời nay rồi; chẳng lẽ các bác không thế sao?” Tên kia liền hỏi tên cậu, cậu đáp: “Cháu tên là Hồ. [90] Cháu từng thấy bác với hai vị công tử trong vườn nhà họ Hồ, vẫn chưa quên bác đâu.” Gặng hỏi thêm hồi lâu, tên râu dài vẫn nửa tin nửa ngờ thì con trai người lái buôn hé vạt áo khoác ra, cho hắn xem chỏm chiếc đuôi mà cậu đã mua, và bảo: “Bọn mình tuy sống chung với người thường, ngặt nỗi cái thứ này thì muôn đời không tài nào vứt bỏ được.” Tên râu dài bấy giờ mới hỏi cậu đến đây làm gì, cậu đáp rằng cha sai ra đây mua rượu; nhân cơ hội đó, hắn bảo đó cũng chính là việc hắn phải đi làm, cậu bèn hỏi hắn đã mua được chưa. “Chúng ta nghèo,” kẻ lạ mặt đáp, “và theo nguyên tắc thì ta thích đi ăn trộm hơn.” “Công việc vừa khó khăn vừa nguy hiểm đấy chứ,” cậu nhận xét. “Ta có lệnh của chủ sai đi lấy,” hắn nói, “biết làm sao được?” Cậu liền hỏi chủ của hắn là ai, hắn đáp đó chính là hai vị huynh đài mà cậu đã thấy đêm hôm đó. “Một kẻ đã yểm bùa một người phụ nữ họ Vương; kẻ còn lại yểm vợ của một người buôn bán ở gần đây. Thằng con trai của bà vợ sau đúng là một tên côn đồ hung hãn, đã chém đứt đuôi chủ ta khiến lão phải nằm liệt giường mười ngày trời. Nhưng dạo này lão đang giở bùa chú để yểm lại bà ta rồi.” Hắn toan bỏ đi, miệng lẩm bẩm rằng thể nào cũng không mua được rượu; nhưng cậu liền bảo: “Mua dễ hơn ăn trộm nhiều chứ. Cháu có sẵn một ít ở tửu gia đằng kia, sẽ cho bác. Túi tiền của cháu chưa cạn đâu, vẫn mua thêm được.” Tên râu dài không biết phải cảm ơn thế nào; nhưng cậu bảo: “Chúng ta đều là người một nhà cả. Chuyện nhỏ thế này đừng bận tâm. Khi nào rảnh cháu sẽ sang uống rượu với bác.” Thế là họ cùng nhau kéo ra quán rượu, ở đó cậu đưa rượu cho hắn rồi hai người chia tay nhau.

Đêm hôm ấy, mẹ cậu ngủ yên giấc không hề lên cơn co giật nào, và đứa trẻ biết chắc chắn đã có chuyện xảy ra. Cậu liền kể cho cha nghe, rồi hai cha con đi xem có kết quả gì không; nào ngờ! họ thấy cả hai con hồ ly đều nằm chết cứng trong nhà mát. Một con nằm trên cỏ, từ miệng vẫn rỉ máu. Chiếc bình rượu vẫn ở đó; lắc lên thì nghe thấy bên trong vẫn còn sót lại một ít. Lúc ấy người cha mới hỏi tại sao cậu lại giấu giếm mọi chuyện kỹ càng đến thế; cậu đáp rằng loài hồ ly rất tinh ranh, nếu biết trước thể nào đánh hơi được kế hoạch. Người cha nghe vậy vô cùng đắc ý, khen cậu mưu trí chẳng khác gì Ulysses tái thế [91]. Hai cha con khiêng xác hồ ly về nhà, nhìn vào đuôi của một trong hai con thì thấy rõ vết sẹo do dao chém. Kể từ đó cuộc sống của họ được bình yên vô sự; nhưng vợ người lái buôn thì gầy rộc đi, dẫu tâm trí đã minh mẫn trở lại nhưng chẳng bao lâu sau bà qua đời vì bệnh lao. Người phụ nữ kia, bà Vương, bắt đầu khỏe lại ngay sau khi lũ hồ ly bị tiêu thụ; còn về phần cậu con trai, dưới sự dạy dỗ cưỡi ngựa bắn cung [92] đầy tự hào của người cha, sau này cậu đã thăng quan tiến chức đến bậc hiển hách trong quân ngũ.