Đổi thay, hay không đổi thay
Hà Sĩ Quang
Tác phẩm văn học quả thực là như vậy, nơi rung động lòng người không chỉ ở nhân vật và câu chuyện, mà phía sau nhân vật và câu chuyện còn ẩn chứa một tầm mắt. Nhà văn Nga Gorky từng nói về Chekhov như thế này, rằng lối tự sự của ông giống như ánh nắng mùa thu, rộng lớn, tươi sáng lại thoáng chút u buồn nhẹ nhàng. Đây có lẽ chính là sức mạnh của nhân cách? Hình như chính tâm hoài này mới càng khiến người ta suy ngẫm, làm cho người ta hướng về.
Ở đây chúng ta tự nhiên phải nói, việc sáng tác của đồng chí Long Chí Nghị cũng lại như thế. Khi chúng ta từng lần từng lần đọc tác phẩm của ông, cũng có thể cảm nhận được một sức mạnh. Nếu có thể nói như vậy, thì đây chính là một thứ sức mạnh không thay đổi, một thứ sức mạnh trước sau như một.
Văn học của chúng ta chẳng phải từng sôi nổi cuồng nhiệt, rồi sau đó lại trở nên có phần cô đơn hay sao? Nhưng đồng chí Long Chí Nghị dù là một quan chức, những năm qua lại luôn viết ra những tác phẩm mới, văn học ở nơi ông không hề cuồng nhiệt thái quá, cũng không đột ngột lạnh nhạt. Ông dường như viết ra các tác phẩm của mình đúng như dự định, truyện ngắn, truyện vừa và tản văn thì không cần phải nói, ngay khi chúng ta còn nhớ như in bộ tiểu thuyết dài tập "Tỉnh Thành Trật Sự" của ông, ông đã lại viết xong bộ "Chính Giới" này. Chẳng phải ông rất bận rộn sao? Làm sao có thể viết xong nhiều tác phẩm đến thế? Sức mạnh trước sau như một này không chỉ khiến người ta khâm phục, mà thậm chí còn làm cho người ta kinh ngạc.
Ngoài lòng nhiệt thành trước sau như một này ra, giở mở bộ tác phẩm mới "Chính Giới" này, chúng ta sẽ nhanh chóng cảm nhận được ngay, đó chính là một nội tâm trước sau như một. Trái tim này có phần băn khoăn lo âu, thậm chí còn có phần phẫn uất, nhưng lúc nào cũng điềm tĩnh như vậy, trí tuệ và chân thành như vậy. Giống như các tác phẩm trước đây, nhà văn luôn dùng tâm hoài như thế để dõi theo sự tiến triển của câu chuyện và số phận của nhân vật. Có lẽ nên nói rằng, chính vì có một nội tâm không thay đổi như vậy tồn tại, một người mới không bị thói đời xâm nhiễu, mới có thể như như bất động, rõ ràng thấu suốt. Cho nên khi đọc "Chính Giới", tuy không đọc được những câu chuyện quá đỗi thăng trầm, cũng không thấy những số phận quá đỗi gập ghềnh, nhưng ở rất nhiều chi tiết tinh tế, ta lại vẫn có thể thấu hiểu đồng điệu. Đọc tiếp suốt một chặng đường, người ta cũng trở nên thấu hiểu nhân tình, tinh tường thế sự.
Tất cả những điều này, chính là cái gọi là văn như người. Về điểm này, các nhà văn Quý Châu từng trải nghiệm rất sâu sắc. Những năm qua, đồng chí Long Chí Nghị cũng luôn là một người bạn của mọi người, nội tâm chân thành của ông không chỉ quan tâm đến sự tiến triển của câu chuyện và số phận của nhân vật, mà cũng quan tâm tương tự đến các nhà văn Quý Châu. Cho nên khi đọc tác phẩm của ông, lại càng thêm thân thiết cảm động.
Xem ra như vậy, luôn có một thứ không thay đổi tồn tại dường như là điều vô cùng quan trọng. Thế giới cũng vậy, văn học cũng vậy, cố nhiên là đang biến đổi, nhưng ngoài sự biến đổi ra, lại còn có những thứ sẽ không thay đổi, cũng không thể thay đổi. Như nước sông, chảy đi hoài như thế, chẳng phải chưa từng mất đi? Như vầng trăng, tròn khuyết như vậy, chẳng phải rốt cuộc cũng có lúc lớn ròng? Thế giới biến đổi này, nên nói rằng lại là không thay đổi, nếu cứ luôn biến đổi, chúng ta còn có cái gì để nương tựa nữa đây? Cho nên trong lúc biến đổi, chúng ta cũng nên tìm cầu những thứ không thay đổi.
Nói như vậy có lẽ có thể cho rằng, thứ mà đồng chí Long Chí Nghị cung cấp cho chúng ta, chính là một thứ không thay đổi chăng?
