Lần ấy có thể nói Chúa đã phù hộ cho tôi được gặp một người đồng hương Việt Nam, là bác sĩ Hưởng.

Hôm sau, tôi có cuộc hẹn làm việc với phóng viên tờ nhật báo Hambourg vào lúc 9 giờ, mà tới chập tối hôm trước tôi vẫn chưa tìm đâu ra một người phiên dịch tiếng Đức. Tôi gọi điện cầu cứu tới nhiều nơi, nơi nào cũng hứa sẽ tìm cách giúp đỡ nhưng chưa ai nhận lời chắc chắn. Bởi thế, ngồi trước màn hình ti vi tôi chỉ thấy những hình ảnh chập chờn, còn ruột gan thì nóng như cố lửa đốt. Chợt có người bấm chuông ngoài cửa, và anh hiện ra trước mặt tôi, vừa cởi áo khoác vừa trao danh thiếp cho tôi.

- Tôi được ông Anoral ở Hansatourit nói anh đang ở đây, và hình như anh đang cần phiên dịch?

Chẳng nói bạn đọc cũng thừa hiểu lúc đó tôi đã mừng rỡ biết ngần nào. Một khó khăn nan giải bỗng dưng được tháo gỡ, lại được gặp bạn đồng hương, tuy chỉ là “đồng hương” trong nước, giữa lúc mình đang lẻ loi không biết chuyện trò cùng ai. Và theo tôi hiểu, người bạn không hẹn của tôi cũng rất nhiệt tình nếu không nói là anh ta tỏ ra vui mừng thật sự khi được gặp người từ Tổ quốc sang.

- Công chuyện của anh, khỏi lo. Tôi xin nghỉ phép ít ngày phiên dịch giùm anh - Hưởng nói tiếp, tiếng Nam lẫn tiếng Bắc - Còn bây giờ, anh kể chuyện bên nhà đi. Nghe nói đời sống đỡ lắm rồi phải không?

Trong lúc chuyện trò, tôi dần dần hiểu được chút ít về Hưởng. Anh quê ở Ninh Bình, theo đạo Thiên Chúa, năm 1954 theo bố mẹ di cư vào Nam khi anh mới 9 tuổi. Năm 1975, quân ta tiến vào giải phóng Sài Gòn, anh lại cùng gia đình “chạy loạn” sang Thái, rồi sang Pháp, cuối cùng định cư ở Tây Đức.

Từ tối hôm đó, tôi và Hưởng cặp kè nhau như bóng với hình. Nhờ sự giúp đỡ của Hưởng, công việc của tôi khá trôi chảy. Hưởng có xe ô tô riêng, lại thông thạo đường ngang ngõ tắt, biết rất nhiều chuyện, khiến nhiều lúc tôi như quên khuấy mình là một kẻ xa lạ giữa cái thành phố  bao la này. Có điều, thỉnh thoảng tôi lại tự hỏi: Ngoài sự hào hiệp và sự đỡ đần nhau của những người cùng dân tộc, liệu Hưởng có gì mong muốn ở mình không? Chẳng lẽ Hưởng giàu có tới mức bỏ những ngày công đáng giá cả trăm đôla mà không nghĩ ngợi gì? Nghe nói người Đức có nếp sống sòng phẳng vào bậc nhất thế giới; bố con vào tiệm, ai ăn món gì người đó trả tiền; có thể rút túi “bán” cho bạn thân của mình từng điếu thuốc lá. Sống với người Đức hàng chục năm chẳng lẽ Hưởng không mảy may ảnh hưởng ở họ?...

Tới một hôm, sau bữa ăn tối, tôi đã mạnh dạn hỏi Hưởng một câu chẳng tế nhị chút nào:

- Tôi làm ảnh hưởng đến thu nhập của “ông” nhiều thế, liệu “chị ấy” có phiền không?

Hưởng cười.

- “Ông” định trả công cho tôi?

- Tôi biết là thuê phiên dịch không ít tiền. Ở bên “Đông”, sứ quán đã thuê cho tôi một cô sinh viên, nghe đâu phải trả tới 150 Mark mỗi ngày. Nhưng với “ông” tôi không dám nghĩ thế. Vả lại, dù có nghĩ đến chuyện đó, tôi cũng chẳng có tiền...

Hưởng lại cười.

- Tôi tìm cách để ông có thể “trả công” cho tôi. Đồng ý không?

- Cái gì vậy?

- Đơn giản thôi. Chỉ cần “ông” trả phòng khách sạn, về ở với gia đình tôi cho tới ngày “ông” xong công chuyện ở đây.

Nhà của Hưởng ở cùng khu phố với Viện Bảo tàng TELEMAL (lãnh tụ tiền bối của Đảng cộng sản Đức), một biệt thự hai tầng sơn trắng, giữa khuôn viên rộng có lẽ tới hơn ba trăm mét vuông. Lúc Hưởng dừng xe trước cổng sắt, tôi thấy một bé gái chừng mười một, mười hai tuổi đang trượt patin trên khoảng sân lát đá quanh mấy bồn cây cảnh. Đứa trẻ lao ra reo “Ba đã về!” Rồi lễ phép chào tôi, giọng nửa Nam nửa Bắc.

- Cháu chào ông lại chơi.

Hưởng vừa đóng cửa xe, vừa chỉ vào đứa trẻ:

- Cháu Thùy Linh, con gái tôi - và quay lại phía tôi - Thùy Linh, ba dặn con, đây là bạn của ba. Con chào bằng bác. Nhé.

Lần này bé Thùy Linh khoanh tay trước ngực.

- Con chào bác hai ạ.

Hưởng hỏi đứa con gái:

- Má Thùy có về không?

- Má về nhưng đi lâu rồi, ba à.

Tôi lặng lẽ quan sát hai bố  con Hưởng, và theo anh bước vào dãy hành lang dài hun hút chạy quanh nhà. Hưởng đẩy cửa vào một phòng, nói với người phụ nữ châu Âu đang làm gì trong đó. Đoạn quay ra nói với tôi: “Đấy là người giúp việc. Tôi cho chị ta về sớm, đặng chúng mình tự làm cơm Việt Nam thứ thiệt, nhậu lai rai cho vui”. Rồi Hưởng dần tiếp tôi sang một phòng khác, gõ cửa gọi “Bà ơi!”. Từ trong phòng vọng ra tiếng một người già phều phào, đặc giọng Bắc, “Về đấy ư cháu. Còn ai nữa đấy?”. Hưởng giới thiệu: “Đây là bà nội tôi”.

Trong lúc tôi tắm, Hưởng lái xe đi chừng vài chục phút, khi về đã thấy trong xe có thịt gà, miến, nấm hương, mộc nhĩ, rau thơm; thứ nào cũng đựng trong bọc ni lông. Chúng tôi đứa vo gạo, đứa nhặt rau, vặn bếp ga, có bé Thùy Linh vui tíu tít ở bên, chỉ nhoáng cái, bữa cơm “thuần Việt” đã được dọn lên bàn.

Chúng tôi vào bữa ăn lúc ngoài trời tuyết bắt đầu rơi. Không khí ấm lên giống như chiều mùa đông bên ta đổi gió nồm. Đã thế, trong phòng còn có lò sưởi, càng ấm. Chúng tôi mặc sơ mi, riêng bà cụ già ngoài bảy mươi tuổi vẫn mặc trên người tấm áo lông to sù.

Bên chiếc bàn ăn làm bằng thép không rỉ sáng bóng như gương, bà cụ ngồi móm mém nhai thứ kẹo gì. Hưởng bảo bà ăn cơm cho nóng, rồi chép miệng buồn buồn:

- Khổ lắm. Sang bên này nhớ trầu, bà tôi vẫn phải nhai kẹo cao su bạc hà cho đỡ nhạt miệng.

Tôi hơi ngạc nhiên, nhận xét bâng quơ:

- Cụ sang đây lâu rồi mà vẫn không quên được lá trầu cay quê nhà.

- Không phải thế - Hưởng vội nói - Hồi 1954, ông bà tôi nhất định không chịu di cư vào Nam. Năm 1980 ông nội tôi mất, bà ở một mình không có ai chăm sóc, ba má tôi mới xin làm thủ tục đón bà sang. Bà mới sang được vài năm nay thôi mà.

Tôi xới cơm nóng và chọn miếng thịt gà nạc nhất đặt vào bát của bà cụ. Nhưng cụ bảo cụ chỉ thích ăn canh.

- Anh về chơi với cháu, quý hóa lắm - lần đầu tiên bà cụ nói với tôi, đôi tiếng phát âm vẫn y nguyên giọng nói ngọng lẫn lộn chữ “n” với chữ “l” vùng Ninh Bình - Lâu lắm rồi nhà này mới có khách bên ta về chơi. Giá vợ chồng bố Hưởng cũng về đây mà ăn bữa cơm nóng sốt thì vui biết mấy.

“Vợ chồng bố Hưởng” mà bà cụ vừa nhắc là ông bà thân sinh của bác sĩ Hưởng. Hai ông bà hiện sống với đứa em gái của Hưởng trong một trang trại cách đây hơn trăm cây số.

Bữa cơm ấm cúng, rượu ngon, tôi có cảm tưởng mình đang sống một đêm yên ả ở Sài Gòn hoặc Đà Nẵng bên nhà. Duy có điều, lúc lúc tôi lại nhìn lén vào một cái ghế bỏ trống và thầm hỏi không hiểu mẹ cháu Thùy Linh sao không có mặt trong bữa cơm chiều.

Hưởng cũng đọc được ý nghĩ ấy của tôi. Nhưng mãi lúc bà cụ cùng bé Thùy Linh đã ra khỏi phòng ăn, anh mới rót hai ly rượu rõ đầy, bảo tôi cạn chén, rồi hạ giọng như nói thầm:

- Tôi muốn rủ “ông” về nhà để “ông” biết gia cảnh của tôi. Lắm nỗi đoạn trường lắm đó nghe “ông”. Má bé Thùy Linh cũng là bác sĩ, làm cùng với tôi ở một bệnh viện. Hết giờ làm về, tụi tôi còn tranh thủ mở phòng khám tư. Tôi kiếm được kha khá. Nhưng rồi khá giá chừng mấy cũng “hổng nhằm nhò” gì với cái chuyện mất vợ...

- Sao?

Hưởng gật đầu, đôi mắt hơi men thẫn thờ:

- Phải. Mất vợ. Chúng tôi cưới nhau từ Sài Gòn. Sang đây lâu lâu mới sanh được cháu Thùy Linh. Cái biệt thự này từng ríu rít vui như cái tổ chim. Vậy rồi đùng một cái...

Im lặng khá lâu.

- Hiện giờ Thùy ở đâu? - Tôi hỏi.

- Trong thành phố  này thôi. Tụi tôi vẫn chung nhau cái phòng khám tư. Coi như một “công ty cổ phần”, tháng tháng thanh toán với nhau các khoản, còn lại thì chia đôi.

Chuyện của Hưởng làm tôi thoắt buồn. Thảo nào anh ta rất ít khi nói đến gia đình. Nhưng chính Hưởng lại là người đang an ủi tôi:

- Xứ Tây là vậy đó “ông”. Số người mình sang đây bị mất vợ mất chồng nghe thường như cơm bữa. Nào, tụi mình làm hết chai “mạc ten” này rồi đi nằm!

Hôm sau đó, tôi được rỗi suốt ngày. Hưởng lái xe đưa Thùy Linh đi học rồi đến phòng khám tư của anh ở đâu đó. Tôi suốt ngày không bước chân ra khỏi bốn bức tường rào biệt thự. Chị phụ nữ Đức giúp việc hút bụi trên các tấm thảm, cọ rửa sàn nhà, khắp tầng trên tầng dưới, tưới bón cây cảnh ngoài vườn, nhoay nhoáy không hề ngừng tay. Và, không ngờ bà nội của Hưởng là người rất hay chuyện. Bà vẫy tôi:

- Anh vào phòng bà mà xem. Bên này chúng nó chẳng có chuồng trâu chuồng gà gì cả. Ai đời nhà cửa trên dưới cứ sạch ly sạch lai thế này. Mình không còn biết động tay động chân vào việc gì nữa!

Bà cụ chỉ vào một góc tường, khoe với tôi một đống toàn những vỏ chai rượu bằng pha lê, những vỏ đồ hộp, những đồ chơi trẻ con bằng sắt hoặc bằng nhựa.

Rồi cụ bảo tôi hôm nào về chịu khó cầm về. Tôi lắc đầu, bật cười làm cụ trừng mắt như sắp mắng.

- Chẳng lẽ đẹp thế mà vứt đi. Rõ phí của! Ở ta bán được khối tiền đấy. Không bán thì cho trẻ nó chơi. Đã có máy bay nó cõng cho anh, chứ nào anh có phải nặng nhọc gì cơ chứ?

Tội nghiệp bà cụ. Bà chỉ vào đống chai lọ, như muốn mách với tôi:

- Thằng Hưởng nó mắng bà. Nó bảo bà tha ở đâu về, rồi nó phải tốn tiền thuê người đi vứt. Biết thế. Nhưng mà trông đẹp thế này, không nhặt sao đành lòng. Cả cái thằng bố con mẹ nó dưới kia cũng có tính phí phạm y như nó.

Bà cháu tôi nói chuyện về đống chai lọ lằng nhằng mất cả tiếng đồng hồ. Trong khi đó, ở Đức người ta có thể hạch toán giá trị của từng phút ra những đồng D.Mark. Nhưng không thể nào khác được với con người từng suốt đời gắn bó với một vùng quê nghèo khó, buổi sáng lọ mọ mang xấp te thả bờ ao để kiếm bát tôm bát tép, buổi tối bám lấy cái đuôi chày giã gạo tới khuya, tiền phải lo từng hào, cơm phải lo từng bát, coi việc của bà con xóm giềng không khác việc nhà mình...

Đang kể chuyện về những ngày cả họ đạo lên hợp tác chợt bà cụ chạy lại góc nhà mở tủ lấy ra cái hộp đựng những viên kẹo cao su có mùi bạc hà:

- Ấy đây. Cơn thèm trầu lại kéo đến rồi! Bao giờ anh sang đây lần nữa?

- Cháu chưa biết được bà ạ.

- Khi sang, nhớ mang cho bà ít lá trầu nhé. Với cả vỏ nữa. Anh có biết chọn thứ vỏ nào ngon không? Cứ lấy móng tay gạt gạt lớp vỏ mùn ngoài cùng ra, thấy nó đỏ lòm đừng mua, thứ ấy ăn không thơm. Phải chọn thứ vỏ hơi trắng hồng hồng mới quý.

Tôi hứa liều rằng lần sau sang, nhất định tôi sẽ có cả cau, trầu, vôi, vỏ cho bà. Bà cụ thích lắm. Đôi mắt già nua chợt sáng lên vài giây rồi lại mờ đục, âm thầm:

- Nói thế chứ biết bao giờ anh mới sang. Nay mai anh về, bà lại thui thủi một mình. Chơi nhởi nơi này nơi kia bà không dám. Tiếng tăm của người ta, bà không biết. Hễ bố con thằng Hưởng ra khỏi nhà là bà như người câm, người điếc. Còn cái cô Đức này, tối dạ lắm.

Bà thử dạy cho nó nói tiếng ta, dạy mãi cũng chỉ biết vài tiếng mà nói thì lơ lớ nghe không được. Hừm!

Tôi sống với gia đình bác sĩ Hưởng được bốn ngày trước khi lên đường về nước. Mấy ngày sau cùng của chuyến đi ấy, hình như thiên nhiên nước Đức muốn “đãi” tôi một đợt rét ra trò. Tuyết ngừng rơi. Trời trong veo, nắng lóe lên từ 4 giờ sáng, mọi con đường đều lấp loáng như gương, đi dạo trong vườn bước tới đâu nghe lớp băng mỏng vỡ lắc cắc dưới đế giày tới đó. Và, ánh hoàng hôn dường như được kéo dài mãi gần nửa đêm mới tắt.

Bác sĩ Hưởng nói thầm với tôi một nhận xét:

- “Ông” thấy không. Từ hôm có “ông” ở nhà, bữa nào bà tôi cũng ăn được nhiều hơn, và vui vẻ hẳn lên.

Quả có thế. Trong những bữa tối, tôi trông thấy bà cụ ăn rất ngon miệng. Đứa cháu nội của bà chẳng bao giờ để cho bà phải thèm nhạt bất cứ thứ gì. Nhưng Hưởng làm sao kể được những chuyện đi cấy đồng chiêm, những lần bom Mỹ phá sập nhà thờ, những đận đói kém ăn ngô thay gạo... để bà đỡ nhớ quê nhà?

Buổi chiều trước ngày tôi lên máy bay, Hưởng dặn tôi phải giữ bí mật đến phút chót với bà. Nghe lời Hưởng, nên mãi lúc 6 giờ sáng hôm đó, sách valy đặt vào xe xong xuôi, tôi mới vào phòng bà cụ để chào từ biệt. Bà cụ còn nằm trong đống chăn, khi nghe tôi nói: “Bà ơi. Bà ở lại cố gắng ăn uống cho khỏe mạnh. Lần sau sang con sẽ mua cau trầu cho bà...”, bà cụ liền choàng dậy hớt hải hỏi:

- Chứ anh đi đâu mà chào bà thế?

- Con về nước đây bà ạ.

- Chúa ơi! - bà cụ thốt lên nghe vô cùng xót xa - Cho bà theo anh về quê với!

Tôi nghèn nghẹn không nói lên lời, chỉ nhè nhẹ khép lại tấm cánh cửa bọc da cho bà khỏi lạnh, rồi vội vã bước đi như chạy trốn tiếng khóc nhớ nhà của bà cụ đuổi theo mình.

24/11/1995