Không ngờ lần này về quê tôi lại được đi xe ngựa.

Nói có trời chứng giám, cái nghề cầm bút lắm khi khô như... cái gì nhỉ? Nhưng cũng không ít dịp được tập làm ông hoàng, bà chúa. Các phương tiện giao thông trên trời, dưới nước tôi chẳng lạ, kể cả vẫy xe lu đi nhờ một quãng cho đỡ mỏi chân. Vậy mà hễ có dịp đi xe ngựa là người tôi cứ thế nào ấy. Bởi cái thứ xe lọc cọc, cà rịch cà tang, có ông xà ích cầm roi sau đuôi con ngựa bao giờ cũng cho tôi cái cảm giác như mình là nhà quí tộc - kiểu Gôgôn, Lécmôntốp, Puskin chẳng hạn, mặc dù những hành khách cùng đi chuyến xe ngựa với tôi hôm ấy trông cũng không được quí tộc cho lắm. Trong xe có hai cái ghế dài bắc dọc hai bên. Ghế bên kia có hai bà đi chợ tỉnh bán gà. Gà bán hết, mấy cái lồng móc lủng lẳng ngoài xe. Một bà già chắc là đi thăm con ngoài thủ đô mới về, nhai trầu luôn miệng, thỉnh thoảng lại nói ở Hà Nội người ta thế này, người ta thế kia, bất cần có ai nghe câu chuyện của mình hay không. Thêm một cô gái mắt xanh môi đỏ, quần áo bó chật khít, như cái giò lụa thơm nức mùi son phấn, là vừa chặt bên ấy.

Còn bên này, có ba người đàn ông và tôi khỏi phải mô tả chuyện trang phục của cánh đàn ông. Tôi chỉ có ấn tượng là ba vị kia đều rất thạo đời, có lẽ chưa ai tới ngũ tuần. Một trong ba vị, cái vị ngồi sát bên tôi, còn tỏ ra hơi hống hách nữa. Anh ta huých khuỷu tay vào hông tôi, bảo “ông già này ngồi nhích ra cho tôi nhờ”.

Vì mái tóc bạc sớm, lại được thừa hưởng nước da mò cua bắt ốc cha truyền con nối, nên dù đi Tây đi Tàu, ăn đại tiệc, ngủ khách sạn, mà cái mã của tôi chẳng khá lên được. Khối người nhầm tôi làm gác đêm cho Hội nhà văn. Họ đâu biết bác gác đêm lại là một người rất trí thức, mặc quần áo kiểu gì trông cũng thành người sang trọng, lịch lãm, đâu lùi xúi như tôi. Nhưng, chắc, được gọi là “ông già” nghe cũng khoái đáo để.

Vả lại, trong chuyến xe này, tôi là “ma mới”, còn ba vị kia là “ma cũ”. Tôi đang xách cái túi bạt đứng lơ ngơ chờ đi xe đạp ôm, thì con ngựa này lọc cọc chạy tới. Tôi liền giơ tay, hỏi bác xà ích về đâu. Bác nói về Phủ Thiệu, rồi cho tôi lên. Mừng quá!

Sự có mặt của tôi làm ba vị đàn ông bị gián đoạn câu chuyện một lúc. Sau khi cái anh ngồi cạnh tôi cau mặt hỏi tôi “Túi gì mà to thế. Ôm lấy cho khỏi vướng”, anh ta liền ngoảnh sang người ngồi giữa, giọng tự nhiên vui hẳn lên:

- Cho chết! Nghe nói hắn còn léng téng với cả con bé gì bên Liên Xô cơ đấy.

- Sao biết? - Người kia hỏi lại.

- Thì chính hắn viết ra chứ ai. “Ông” không đọc báo Quân đội hử. Thích khoe mà!

Người ngồi trên đầu dãy ghế, áp lưng với bác xà ích, giờ mới góp chuyện:

- Tên tục của thằng cha ấy là gì, chứ không phải cái tên in sách này đâu.

Người ngồi cạnh tôi khoái chí nói như hét:

- Tên tục hắn là Ất. Bọn nhà văn nhà vẽ đứa nào chẳng thích lấy tên thật choáng. Hồi còn nhỏ hắn học cùng với anh Với, anh Định xã ta. Tớ biết tận củ tỷ! Nếu không được mấy lão quan to che chở, có mà mùng thất, chứ là cái thá gì...

Tôi bỗng rụng rời cả người. Ất, chính là cái tên bố mẹ đặt cho tôi. Sở dĩ tôi lấy bút danh như hiện nay, bởi hồi Tổng tấn công Mậu Thân, tất cả phóng viên từ miền Bắc vào chi viện cho chiến trường đều phải lấy bút danh hoàn toàn khác. Nhưng, tôi có léng téng với cô ở Liên Xô nào đâu? Có ông lớn nào che chở cho những trang viết của tôi đâu? Hay, họ đang nói tới một người nào khác có tên là Ất?

Từ lúc ấy, tôi như bị hút vào câu chuyện đường dài của ba người đàn ông. Lúc lúc ngực tôi lại giật thót lên vì họ đã động tới nhiều chi tiết đúng là của mình; hoặc đỏ mặt vã mồ hôi khi phải nghe những điều chẳng ra gì mà hình như người ta đang vô cớ “dựng đứng” cho mình.

Con ngựa vươn cổ kéo chiếc xe lên dốc Rừng Dương, tiếng móng sắt trượt trên đường nhựa nghe tiếng chói gắt. Cái roi của bác xà ích vụt đen đét xuống mông con vật tội nghiệp. Rừng Dương ơi! Vào một cái Tết năm xưa, lũ trẻ con trai làng Bành đem theo nghề chè lam, bánh tét, lên đường leo Rừng Dương. Vừa sợ ngã lăn trên núi xuống, vừa sợ trẻ con làng khác bắt nạt. Tối mịt đám trẻ mới về làng, kiêu hãnh còn hơn cả những nhà thám hiểm lừng danh vừa chinh phục đỉnh cao Êvơret trên Hymalây...

Mấy chục năm rồi đấy Rừng Dương ạ! Rừng Dương có nhận ra ta, “lão già” đầu bạc, quần áo nhầu nhĩ bụi đường, và đang nhẫn nhục nghe mấy người lạ mặt bịa đặt làm chuyện vớ vẩn như thế này?

Giờ thì tôi tin chắc ba vị đàn ông trên xe đang nói về tôi. Trong tay người ngồi giữa có một cuốn tiểu thuyết của chính tôi, xuất bản cách đây dăm tháng. Anh ta vỗ vỗ vào cái bìa sách:

- Cậy có ô dù mà tưởng bở. Ô dù vừa xẹp xuống một cái là ra bã liền!

- Nhưng... - người ngồi ở đầu ghế, có vẻ là con người thận trọng hơn cả. Trong quyển này, hắn nói chuyện gì thế?

- Hừ. “Ông” lười đọc bỏ mẹ! Nó bêu riếu cả đến chủ tịch, bí thư xã mình mà vẫn còn ngu ngơ. Ông bí thư là chú họ tôi đấy. Tôi mà gặp hắn, hắn cứ liệu hồn!

Không hiểu vì sợ đòn, hay bực tức khinh bỉ, hay vui sướng ngấm ngầm, người tôi cứ chực run lên bần bật. Có thế chứ! Hóa ra họ cáu tiết chỉ vì vài nhân vật trong truyện của tôi có dáng dấp giống một người nào đó đang là cánh hẩu của họ. Nhưng, thề có trời đất, tôi chẳng hề có ý định bêu riếu cái ông chú họ của anh này. Tôi nào biết ông ta là ai.

Mấy năm trước tôi từng mắc cái họa tương tự. Ấy là lần tôi viết một truyện ngắn cho bộ đội đọc. Nào ngờ, một nhà chức trách xã tôi nghĩ là tôi viết về ông ấy. Ông ấy bèn sai người bắc loa truyền thanh chõ vào nhà chị gái và anh trai tôi. Chờ đúng những bữa ăn chiều, ông ấy ra rả kể tội tôi, nói xấu gia đình, họ tộc tôi. Từ Hà Nội, tôi phải nhảy bổ về “kêu” với tỉnh ủy, huyện ủy. Những người lãnh đạo quê tôi không bao giờ dung túng sự trả thù kiểu ấy, nên gia đình chị gái và gia đình anh trai tôi mới thoát nạn.

Nhưng thôi. Nhà chức trách cấp xã ấy đã bị khai trừ khỏi Đảng, trở thành ông Chí Phèo hiện đại, chờ ngày ra hầu tòa. Nếu nói thêm nữa, hóa ra dậu đổ bìm leo, hay hớm nỗi gì!

Trở lại không khí trong chuyến xe ngựa. Người đàn ông là cháu họ ông bí thư xã nọ đang lớn tiếng “tuyên án” tôi:

- Chuyến này hắn cứ là om xương. Bị cấm bút vĩnh viễn. Bị đuổi khỏi biên chế. Bị hạ lương. Đáng đời!

Người ngồi ở đầu ghế vẫn giữ giọng dè dặt:

- Báo đăng thế à?

Người ngồi cạnh tôi liền nổi đóa:

- Cái bác này, lúc nào cũng như mơ ngủ. Báo, đời nào đăng các chuyện ấy!

- Vậy làm sao mà biết?

- Ôi chao. Người xã mình nhan nhản ngoài Hà Nội. Đến cái kim giấu trong bọc còn phải tòi ra nữa là.

- Tôi nói thật với hai bác. Cái anh ngồi đầu ghế hình như bị chạm tự ái. Hắn có bị kỷ luật kỷ liếc gì, thì cũng sướng chán. Hắt hơi sổ mũi một tý, cả nước biết, chứ như hai bác với tôi đây, “có sao” thì chỉ mấy nhà hàng xóm biết là cùng.

Anh này bị hai ông bạn dồn đến cùng kỳ lý. Họ đỏ mặt tía tai, băm bổ kết tội anh ta là “mất lập trường”, là “không biết nhục”, là... là gì nữa nếu như lúc ấy chiếc xe ngựa chưa đi tới quãng đồng có dãy ao mọc loáng thoáng hoa súng, và cái anh thạo đời nhất ngồi cạnh tôi vỗ vai người ngồi giữa:

- Nhà hắn kia kìa - anh ta chỉ tay vào phía có mấy cây dừa. Nhưng kiểu này thì cu cậu không dám về nhà nữa đâu.

Lạy Chúa. Anh ta nói đúng một nửa. Sau mấy gốc dừa, chính là nhà tôi. Còn một nửa sau của lời anh ta, khiến tôi lưỡng lự không muốn xuống xe vội, không muốn bị “lộ mặt” trước những con người này, tôi đành ngồi im cho chiếc xe lọc cọc chạy qua phố Bành cách nhà tôi vài trăm mét, rồi mới rón rén chạm vào người bác xà ích:

- Cho tôi xuống đây.

Bác xà ích “họ” con ngựa. Một lớp bụi mỏng từ phía sau tràn vào xe. Bác xà ích nhổ phù điếu thuốc lá mềm nhũn nước bọt xuống đường và quay lại báo tôi “Xuống thì xuống mau mau!”.

Bất giác, tôi nhận ra người xà ích này chẳng phải ai khác, chính là “cậu” Ngãi năm xưa, bạn học của tôi ở trường huyện. Nay, hai đứa đều là những “ông già”.

Trong đôi mắt vụt sáng của Ngãi, tôi đoán Ngãi cũng đã ngờ ngợ nhận ra bạn cũ. Chính vì thế tôi hấp tấp nhảy xuống đường, để khỏi lộ chuyện, dù tôi rất muốn biết cuộc sống của Ngãi ra sao, và anh trở thành bác xà ích đánh xe ngựa từ bao giờ?

Hôm sau trên đường xuống thị xã để đi trả phép, tôi sẽ đón chuyến xe xuôi của Ngãi. Bấy giờ tôi sẽ ôm chặt lấy “thằng Ngãi” mà hôn, như ôm hôn thời thơ trẻ sáng lung linh của mình. Dù có những người từ trong máu đã nhiễm thói hằn học, đố kỵ; họ đau khổ, lồng lộn khi thấy người khác khấm khá hơn, nhất là khấm khá hơn họ. Nếu vẩy bẩn được cho bất cứ ai thì họ không hề tiếc tay.

Nhưng may thay, đám người xấu chơi kia không đủ sức, và không thể che mờ được hình bóng quê hương yêu dấu của tôi!

18/12/1992