“Em như hương quế giữa rừng...”

Ca dao

Thìn vặn to ngọn đèn dầu, đặt xuống cạnh mâm cơm đã sắp đủ chén đũa rồi tủm tỉm cười nói trống không:

- Chắc gì mấy anh chịu ăn cơm nhà mình. Hồi nào còn chiến tranh, mấy anh ở trong lá trong bưng thì khác. Giờ hòa bình rồi, mấy anh ra ở thành phố, ăn cơm tiệm, đâu còn chịu cực như trước?

Đó là cách chào mời của riêng Thìn. Thìn cứ làm như chị không biết chuyện “trong lá trong bưng”

là gì.

- Ta về thôi anh em, một trong bốn người khách bộ đội làm bộ giận nói lẫy, chị Tư đuổi chúng mình rồi!

Đôi mắt thật tinh nghịch.

- Bỏ đi thử coi, đi thì đi luôn cho mất xứ, đừng đặt chân tới nhà này nữa, tôi nói má tôi rào ngõ lại!

Tiếng cười vỡ tung trong căn nhà lá chật chội. Chủ và khách bảo nhau ngồi lại giường, Thìn ngồi ngoài mép chiếu, dém mấy sợi tóc xõa bên má, thong thả mở vung nồi cơm hơi bay nghi ngút, cầm đũa bếp, lần lượt bới cơm ra chén.

Thìn trao chén cơm vừa xới cho người khách ngồi ở góc chiếu trong cùng và liếc nhìn khuôn mặt anh. Lẫm, ngoài ba mươi tuổi, mặt nâu hồng, cử chỉ bối rối như đang có việc gì ngồi không yên. Anh ấy gầy đi nhiều quá. Từ lúc đến nhà tới giờ chưa cười một tiếng. Tội nghiệp.

Sau bữa cơm ồn ào vui vẻ. Bà má kêu đau lưng vô buồng đi nằm. Ba anh bộ đội cũng ra về. Còn một mình Lẫm ngồi trước ly trà bỏ nguội. Thìn lúi húi thu dẹp chén đũa một lúc, rồi xách giỏ đựng đồ khâu vá ra ngồi xuống góc chiếu đối diện với Lẫm.

Thìn lấy trong giỏ ra một miếng vải in những bông hồng to, mấy ngón tay thoan thoăn thoắt luồn kim, đầu nghiêng xuống chăm chú như quên mất người khách đang ngồi trong nhà mình. “Quên” sao được! Từ mái tóc đen mượt, từ hai gò má mịn màng bắt ánh đèn sáng hồng, từ bầu không khí về đêm yên tĩnh pha lẫn tiếng sóng róc rách lọt vào nhà, tất cả đều như thầm mách với Thìn có một đôi mắt - đôi mắt to, thẳng thắn đến khờ dại vì không biết che đậy những ý nghĩ bên trong -đang nhìn đăm đăm..

À, một chiếc áo trẻ sơ sinh, Thìn khâu cho con của ai vậy?

Lẫm thở dài. Bảy năm!

Ngày ấy họ đặt cứ trong một khu rừng dừa nước chạy dọc theo bờ kênh Ngang. Mỗi người có một tấm ni lông che khum khum như cái tổ chim én bên trên lớp sình lầy. Không bao giờ hội họp đông, cả đến hai người dựng chòi gần nhau cho vui cũng không được, để hạn chế thiệt hại tới mức thấp nhất do những trái pháo địch từ nhiều phía vẫn thường bất thần rơi xuống. Tất nhiên, mấy cô con gái bao giờ cũng rủ nhau dựng chòi riêng ra một khu.

Sự thật thì, giá có được phép ở gần đám con gái Lẫm cũng không dám. Nhưng khi nội quy khu căn cứ đã nêu rõ như vậy, tự nhiên Lẫm lại thấy cái vùng lá mình đang ở vắng vẻ làm sao. Nhất là trong đám con gái ấy, có một cô, ngày nào Lẫm không được nhìn thấy mặt cô, không được nghe tiếng cô cười, ngày ấy Lẫm cứ bồn chồn như khát nước mà chưa được uống.

Thiên nhiên đã ngầm dành cho Lẫm một ưu đãi thật đặc biệt trong khu cứ ấy: những khoảng trống chạy dích dắc bên dưới những tàu lá xanh và len qua những bốp lá dựng lên tua tủa đã vô hình chắp nối lại với nhau, tạo nên một khe hở nhỏ hút như một tia sáng, đủ để Lẫm trộm nhìn sang, dù là chỉ thấy một mảng tóc đen nhánh, một đoạn võng vải nhỏ teo, vắng người nằm, nhưng đã có một lần Lẫm được ngắm trọn vẹn cả gương mặt cô gái đang nghiêng nghiêng mơ mộng nhìn lên ngọn lá xanh. Lẫm có cảm giác rằng trên khắp thế gian này Lẫm sẽ không thể tìm đâu được một gương mặt sáng tươi và thuần phác như gương mặt của Thìn trong những giây phút đó - Lạ nhỉ, Lẫm nghi hoặc, cái trán dô bướng bỉnh rất “con trai” đâu rồi? Cả cái miệng hơi nhỏ và hay “gây sự” nữa, cũng đâu rồi? Sao ngày mới gặp Thìn, mình lại thấy cô ta vẻ khó ưa đến thế? Lầm rồi Lẫm ơi! Cái đồ hay cố chấp! Ta cả quyết với mi rằng đó là một gương mặt đáng yêu và đáng tin cậy mà từ lúc biết làm thằng con trai tới giờ mi chưa bao giờ được gặp...!

- Nói chuyện gì nghe cho vui đi, anh Lẫm. Khách đến nhà ai lại ngồi hoài một chỗ vậy.

Nói gì bây giờ? Nói thì sẽ nói tất cả, từ chân tơ kẽ tóc, từ cái thuở mới gặp nhau xa lắc xa lơ, mà không thì thôi.

Thìn biết vậy, song chị vẫn cầu cứu Lẫm hãy mau mau phá tan cái khoảng trống im lặng đang vây phủ lấy hai người. Thìn sợ hãi tiếng đập thùm thụp từ trong ngực mình vang ra. Liệu anh có nghe thấy?

Trước đây, có một lần nghĩ về anh, tim Thìn cũng đã đập hỗn loạn lên như thế này. Chiếc áo sơ mi vải đen dỏng váng phèn bị đạn xé thủng một miếng ở ngực, bị dây kẽm gai cào toác một lối dài theo hông, và năm, sáu vết thủng lỗ chỗ phía sau lưng. Người ta mang chiếc áo từ bệnh viện về bảo Thìn vá giùm mà không nói cho Thìn biết là áo của ai. Cần gì phải nói! Mấy ngón tay Thìn cầm kim cứ run lẩy bẩy. Mũi kim luồn dính cả lớp vải trước với lớp vải sau, tưởng tấm vá đã xong xuôi thì lại là lúc phải tháo tung ra, khâu lại hết.

Anh bị lộ ra sao? Anh bị lính vây bắt ra sao? Anh bị thương ra sao? Và làm cách nào anh về được tới bệnh viện của ta?... Ruột gan Thìn như sắp cháy bỏng lên vì những câu hỏi ấy. Thìn muốn tìm người mang tấm áo này về để hỏi, lại thôi. Thìn sẽ hỏi thật cặn kẽ, nhưng phải là hỏi chính anh kia. Người khác sẽ không tài nào kể thật đúng, thật hết được về anh. Như cái lần anh đánh mìn vào Ty Cảnh sát ấy. Thắng lợi nghe thật ngon lành: một tiếng mìn nổ, hơn chục thằng sĩ quan an ninh tan xác, anh trở về nguyên vẹn, đến hai bàn tay cũng không phải lấm. Vậy mà trong đôi mắt anh, tự nhiên Thìn biết anh vừa qua một lần chết hụt trở về, một nguy hiểm hơn tất cả những nguy hiểm anh đã trải qua. Chỉ vì trong Ty Cảnh sát lúc đó có một người dân vô tội anh không hề quen biết, người ấy đến xin giấy xin má gì đó, làm đảo lộn hết cả kế hoạch hành động của anh. Rồi khi người đó đi khỏi, quả mìn anh mang trong đệm xe xích lô chỉ còn chưa đầy ba phút nữa sẽ phát nổ...

Lúc gửi áo đi cho chủ nó, Thìn bỏ tờ giấy bạc một ngàn đồng vào cái túi đã bạc sờn - Chỉ đáng vài gói thuốc thơm thôi, nhưng là tất cả “cơ nghiệp” của tôi đó nghen đồng chí!

Ồ! Mà sao lúc này anh ấy lại không hút thuốc nhỉ? Lẽ nào đã bỏ được thuốc lá? Lại hết tiền chớ gì? Cái đồ khó tính, chỉ hút thuốc thơm, mấy ngày mới có một điếu cũng xong, mà nhất định không chịu hút thuốc gò, nói là thuốc gò nặng như đấm vào ngực! Vậy thì có đây, cái phước của anh thật lớn, hôm qua thương nghiệp họ phân phối thuốc lá về cho xã đội, tôi đã tính nhường cho mấy đứa du kích. Tụi nó “nghiền” như quỷ sứ, thấy thuốc lá là đứa nào đứa nấy sáng mắt lên.

- Cho em, chị Tư! Chị đờn bà con gái thì mua thuốc làm gì?

- Ý, tụi bây có phần rồi, để tao hút.

- Trời, chớ hút người ta cười chết đó chị.

- Cười hả, cười thì mua thêm gói nữa hút chơi cho cười một thể.

Mua cho hay, chớ nhà có hai mẹ con đàn bà, không cho tụi nó hút thì để làm gì. Thìn chỉ định chờ vài hôm cho mấy con sâu khói cạn thuốc đã. Nhưng giờ thì thôi.

Thìn găm cây kim sáng ánh vào tấm vải đang khâu dở, đứng dậy đi vào buồng. Khi quay ra, Thìn mỉm cười ném nhẹ gói thuốc thơm xuống cạnh ly nước nguội của Lẫm.

- Đó, không chịu nói chuyện thì hút thuốc đi vậy!

Lẫm nhoẻn cười, vừa bóc gói thuốc rút một điếu vừa gật gù:

- Thông minh thật!

- Hồi nào tới giờ, nay tôi mới được anh khen một tiếng!

- Hở?...

- “Hở” cái gì! Thông minh thật à? Khen thật tình hay khen chơi đấy? Nếu tôi thông minh, tôi đâu đến đỗi nhìn lầm người như vậy. Cái người bị tôi nhìn lầm chẳng phải ai khác, mà chính là anh.

Thìn thở dài, nhè nhẹ ấp hai bàn tay lên má lơ đãng nhìn mấy gọn khói thuốc đầu tiên dưới tay Lẫm vừa bay lên. Thoạt đầu chúng cuộn lại xoắn xuýt, rồi càng lên cao càng bị kéo ra mềm và mảnh như những sợi tơ nhền nhện.

... Tôỉ đã giận anh, đã ghét anh, anh biết không? Hễ nhắc tới tên anh là tôi thấy đắng ngắt như ngậm hạt mã tiền trong miệng. Bởi tôi nghĩ anh chỉ làm ra bộ để tôi hiểu rằng anh thông minh thôi, chớ thật ra anh chẳng thông minh chút nào hết! Anh thông minh thì chắc anh biết tình cảm của tôi đối với anh là thế nào rồi. Tôi héo hắt cả người chỉ vì tôi nghĩ đến anh, không lúc nào nguôi. Vậy mà anh biết được những gì về tôi. Hay tại anh chê tôi xấu? Tôi biết tôi không đẹp được như con Thúy, con Nhung trong đơn vị cũ của chúng ta. Chẳng thà anh cứ yêu một trong hai đứa ấy đi, tôi còn dễ hiểu hơn. Đằng này anh lại không thế. Cứ lâu lâu, trong những lúc hoàn toàn bất ngờ, tôi lại bắt gặp con mắt anh nhìn tôi đăm đăm, làm tôi vừa hoảng sợ vừa sung sướng đến ngạt thở. Tôi lại chờ đợi, chờ đợi hoài, cho tới ngày anh chuyển về quân khu.

- Thìn này...

- Gì vậy anh?

- Thìn về đây làm xã đội trưởng nhưng vẫn là bộ đội đấy chứ?

- Vẫn là bộ đội!

- Làm xã đội có bận việc lắm không?

- Bận!

- Thìn có đi học văn hóa không?

- Đi!

- Thìn cấy được mấy công lúa?

- ….

Thìn phá lên cười sằng sặc. Mũi kim lệch ra khỏi đường khâu, đâm xuống ngón tay đau nhói. Thìn cúi xuống rút mũi kim ra và lại che miệng cười nữa, má đỏ bừng, hai bờ vai rung bắn. Hỏi thiệt kỳ cục, chẳng câu nào ăn nhập với câu nào! Sao không hỏi “Thìn biết uống rượu không?”, hay một câu nào đại loại như “Thìn có biết con cá rô, cá chẹm,...”. Anh chẳng thay đổi chút nào cả - Thìn lắc đầu nhìn Lẫm như muốn nói với anh - Anh vẫn như ngày nào anh ở quân khu về công tác ghé thăm tôi. Khi đó chúng tôi đã làm lễ cưới được gần một năm, anh nhớ không?

- Sao không nhớ!

Những ngày đó anh hay buồn thẫn thờ và luôn luôn tự hỏi: Thìn lấy ai nhỉ? Và anh ta là người thế nào? Rồi anh tự trả lời lấy: trước hết, đó phải là một con người hết sức chân thật, và hết sức cương nghị. Thiếu hai đức tính ấy, sẽ không thể sống gần Thìn chứ đừng nói được Thìn yêu thương. Không hiểu sao, những khi ấy, trong nỗi lòng chân thành của Lẫm cứ nhóm dần lên một tình cảm thật lạ lùng, anh vừa thấy mến yêu khâm phục, lại vừa ghen tuông mơ hồ đối với người con trai anh chưa từng biết mặt biết tên kia.

Cũng chính vì thế mà cái hôm ở quân khu về, Lẫm đã tìm ngay đến chỗ ở của Thìn chỉ với một ý định chứng kiến niềm hạnh phúc gia đình Thìn đang được hưởng. Trên chiếc xuồng con nhẹ tênh, Lẫm bơi như người nằm trong mơ. Một con kênh nhỏ nước ngầu bùn, cánh rừng tràm với những thân cây thẳng như so đũa, tiếng chim hót ở xa và tiếng ve sầu rỉ rả khắp nơi... Anh chỉ ghi nhận những thứ đó vào trong trí nhớ mờ nhạt của mình. Ồ,... anh sực tính: mình làm sao thế này? Đến thăm một người bạn gái, một người đồng chí vừa xây dựng gia đình riêng, thăm hoàn cảnh rất mới mẻ của họ trong căn cứ kháng chiến và mình sẽ chúc mừng cho hạnh phúc của họ, vậy thôi, có gì mà phải lúng túng, ngại ngùng? Mình xoàng thật!

Ý nghĩ ấy đã cổ vũ Lẫm rất nhiều, khi anh cột xuồng vào gốc sậy rồi đi thẳng lại một mái chòi nhỏ giữa rừng. Vậy mà vừa bắt gặp cặp mắt của Thìn nhìn mình, mọi dòng ngôn ngữ lưu loát, thứ tự, trong đầu óc Lẫm lại vẫn bị rối tung lên, khiến anh nói năng chẳng đâu vào với đâu cả - nhất là sau khi biết người chồng của Thìn vừa mới về đây nghỉ mấy ngày, giờ anh đã trở lại đơn vị chiến đấu, Lẫm cứ thấy bứt rứt như mình đang làm một việc gì mờ ám vậy.

Hai người ngồi nói chuyện trên một chiếc giường lát bằng cây que tạm bợ. Họ nói những gì loanh quanh khá lâu.

- Thìn ạ, tôi muốn hỏi... “chị”...

- Hỏi đi. Thìn nhìn Lẫm bằng ánh mắt châm chọc và như đang ngầm thách thức: “Hay anh sợ chồng tôi nghe thấy? Không, tôi đã nói là anh ấy không có đây rồi kia mà!”.

- Tôi muốn hỏi về đời sống của “chị”.

- Không phải, Thìn lắc đầu một cách ngang ngạnh, anh lại nói dối. Tôi biết, anh định hỏi tôi cái gì khác kia. Phải không? Nhận đi?

Cơ sự đến thế này thì không thể nào rút lui được nữa. Lẫm trấn tĩnh lại, như một chiến sĩ lấy dũng khí trước giờ xung phong. Anh ngồi yên một lát cho mặt mình bớt nóng, rồi hỏi rất thẳng thắn:

- Tôi muốn biết trước đây, hồi chúng mình còn ở chung đơn vị, chị đã nghĩ về tôi như thế nào?

- Để làm gì?

- Quả thật tôi cũng không biết để làm gì. Có lẽ không để làm gì cả. Nhưng tôi muốn biết.

- Vậy hả. Bộ anh cũng thương tôi sao?

Lẫm gật đầu, nhìn như soi vào đôi mắt ngạo nghễ của Thìn - lúc Thìn đang cười sằng sặc - khiến mặt Thìn bỗng biến sắc. Thìn thôi cười, bàn tay vội nắm lấy mép giường để ngồi cho vững.

Lúc lâu sau, Thìn mới khẽ nói:

- Thông cảm cho, nghen anh Lẫm. Tôi cứ tưởng anh nói chơi cho vui... nhưng trễ rồi, trễ rồi anh Lẫm ạ. Thôi, đừng nhắc tói chuyện đó nữa.

Lẫm im lặng đứng lên. Thìn như giật mình, hỏi:

- Anh đi đâu?

- Tôi về chỗ ban chỉ huy.

- Khoan đã, tôi không làm phiền anh đâu mà sợ. Giá như có anh Năm - Thìn nói tới người chồng của chị - ở nhà, chúng tôi sẽ mời anh ăn một bữa cơm, nhưng hôm nay thì không tiện, tôi chỉ mời anh ở chơi thêm một lát nữa thôi.

Lẫm ngồi lại chỗ cũ, uể oải châm một điếu thuốc lá. Tiếng nói của anh đã hết vẻ ngắc ngứ, nhưng lại rung lên:

- Xin lỗi Thìn. Lẽ ra tôi không nên hỏi Thìn như vậy.

- Không, Thìn vừa buồn vừa hết sức dịu dàng, anh cứ nói. Thành thật như vậy mới đúng. Tôi chỉ mong anh hiểu cho chồng tôi là một người tốt, rất tốt...

Câu chuyện đã qua đi, đẹp và buồn như một vì sao xa xăm đang rọi lại đây những tia sáng trong ngần.

Bây giờ người chồng yêu thương của Thìn không còn nữa. Anh hy sinh từ những ngày Thìn còn chưa biết mình vừa có mang đứa con trong lòng.

- Đứa con tôi... Mà có nên kể cho anh nghe chuyện này không nhỉ?

Cái đêm trong nhà tù, tôi sốt nằm mê man bất tỉnh. Tôi mơ lại cảnh tra tấn lúc chiều hôm đó. Hai bàn tay đeo đầy những chiếc cà rá vàng chóe của thằng đại úy cảnh sát xòe ra, bấu chặt vào bụng tôi, giọng nó rít lên nghe dễ sợ: “Cho mày lòi con ra!”, “Cho mày lòi con ra!”. Hai hàm răng nó nhọn lởm chởm như răng con cá sấu nhe ra ở sát mắt tôi. Tôi dãy dụa, tôi cào cấu tứ tung, tôi nhổ nước bọt phì phì, nhổ vào mặt nó - Rồi nó co chân, lấy hết sức đạp cả cái đế giày đóng cá sắt xuống ngực tôi. Tôi thét lên, tôi vật lộn với nó. Cuối cùng, tôi mơ thấy thằng đại úy lôi cái cục máu trong người tôi ra, nuốt trửng, mồm mép nó đỏ lòm...

Tôi đã trở dạ và sanh nở như vậy, anh ạ.

Khi tôi tỉnh dậy - không biết tôi đã nằm xỉu đi bao lâu, có lẽ tới một hai ngày chớ không ít - Tôi chới với cả người. Các má, các chị cùng phòng giam thay quần áo sạch cho tôi. Đầu tôi được gối trên cánh tay của một chị cán bộ lớn tuổi người Cần Thơ.

Chị gạt nước mắt vào vai áo tôi và dạy: “Ráng nằm im nghen em, hễ cục cựa một chút thôi là hết cứu nổi đó”.

- Ủa, em làm sao vậy chị? - Tôi hỏi chị.

Chị không trả lời. Chỉ có những giọt nước mắt ấm hổi của chị rớt xuống mặt tôi như nhắc cho tôi nhớ thêm một lần nữa rằng tôi phải tuyệt đối nằm im theo lời chị dạy - tính mạng tôi đang hết sức mỏng manh.

Mấy bữa sau, các má các chị mới cho tôi hay, tôi đã có một đứa con, một đứa con trai tay chân dài rơ, tóc xanh mướt, và mắt rất sáng. Nó được các má các chị gửi ra ngoài nhà lao, nhờ một chị phụ nữ vào thăm nuôi đem về cho bú. Vậy mà không hiểu sao, tôi đợi hoài chị đó vẫn không trở lại...?

- Hãy ghi thêm đứa trẻ vào danh sách những người đã hy sinh cho đất nước! Lẫm hơi cúi đầu tư lự, răng cắn chặt vào môi.

Thìn vẫn ngồi đó, lặng đi như một pho tượng, đôi mắt màu xám gom lại thành hai giọt sáng le lói nước ánh đèn.

Không, tôi tin có ngày mẹ con tôi sẽ gặp nhau. Nó còn sống, nhất định thế! Khoảng hai tháng đầu hòa bình, ngày nào cũng vậy, hễ mở mắt ra, tôi lại nghĩ: biết đâu hôm nay mình lại chẳng tìm ra manh mối của “nó”? Nó đang chạy nhảy, đang nô đùa ở ngay dưới hàng cây keo trước trụ sở xã đội của mình, hay nó đang bơi lội bì bũm ngoài vàm sáng, hay ở một nơi nào hàng ngày mình vẫn thường đi công tác qua lại cũng nên? Rồi đêm đến, tôi mơ thấy nó về... Nhưng gần đây tôi nghĩ khác rồi, anh! Vợ chồng tôi đã có nó. Anh ấy ngã xuống, có phần dành cho nó. Cuộc đời của tôi như thế này đây, cũng có phần dành cho nó. Nó đang sống ở một nơi nào trên đất nước mình.

Nó sẽ lớn lên, sẽ được học hành - Một cuộc đời mới, khác hẳn cuộc đời của cha nó, của tôi, của anh và của chúng ta...

Tấm áo tí hon đã khâu xong từ lâu, Thìn soi ra trước ánh đèn ngắm nghía từng mũi kim đường chỉ, giờ chị mới gập nó lại vuông vắn như một chiếc mùi-soa. Không còn việc làm, Thìn lấy trong giỏ khâu một chiếc lược lớn rồi sổ mái tóc ngồi chải. Cái việc này đáng lẽ là của buổi sáng - Lẫm mỉm cười một mình trong lúc anh cũng đang vô tình theo dõi không bỏ sót một cử động nhỏ nào của người bạn gái - Thìn đã gỡ chiếc cặp cánh cam sáng lấp loáng hai bên đầu. Xong, Thìn luồn một bàn tay rất khéo léo chia mái tóc thành hai nửa gạt sang hai bên, ôm nhẹ lấy đôi má hãy còn giữ được những đường nét đầy đặn của tuổi trẻ. Phút chốc mái tóc ấy trở lại mượt óng ả như một dòng suối ánh sáng đang cuộn chảy. Vậy mà Thìn vẫn còn chải mãi vào mớ đuôi tóc ở trước ngực. Bàn tay cầm lược của Thìn đưa lên đưa xuống chậm rãi như cùng đôi mắt của chị nói lên điều gì - đôi mắt mở to, nhìn hoài vào ngọn đèn, hồi lâu không buồn chớp.

Hai người ngồi với nhau như vậy cho tới trăng lên. Qua khung cửa nhìn ra, mặt nước rộng đang hiện ra từng lượn sóng vàng đuổi nhau thấp thoáng sau mấy khóm dừa. Thìn đứng dậy tiễn Lẫm ra tới bờ sông. Thìn chưa muốn trở vào nhà, Lẫm cũng chưa vội quay đi. Đứng bên người bạn gái, Lẫm im lặng lắng nghe một cái gì đó đang rơi sâu vào lòng anh. Lúc đầu hôm tới đây, Lẫm còn mang ý nghĩ mình tới để an ủi một người bạn thân thiết. Lẫm chỉ mong mình được là một cái dấu phẩy cắt ngang những ngày tháng đơn chiếc của Thìn - Vậy mà bây giờ, người đang được tiếp thêm rất nhiều sức ấm nóng sôi nổi của tuổi trẻ, lại chính là Lẫm.