Người đàn ông tên Á M Minh họ Châu. Trước đây cũng là chủ nhiệm phòng hành chính xưởng nước tương. Sau đó thông qua quan hệ của trưởng phòng Diêu, được điều về cục làm phó trưởng phòng hậu cần.

Châu Á M Minh vừa dùng ánh mắt tìm kiếm chiếc xe đạp của mình, vừa hỏi: "Lão Trương ban nãy nói gì với cậu về tôi?"

Vương Quân Sinh vẫn chưa hoàn toàn thoát ra khỏi cuộc trò chuyện giữa mình và lão Trương, anh cảm thấy trong cuộc đối thoại vừa rồi, hình như cả anh và lão Trương đều bị lệch vị trí. Đáng lẽ người có lý do, có quyền tức giận là mình, người cảm thấy lúng túng, cảm thấy áy náy nên là lão Trương, sao cuối cùng lại thành ra ngược lại thế này? Lão Trương rốt cuộc lại giống như mình, trở thành người có lý do và quyền tức giận, vậy thì bản thân anh cũng chỉ đành giống như lão Trương, cảm thấy lúng túng và áy náy. Sao cuối cùng lại thành ra ngược lại thế này? Nhất thời anh nghĩ mãi không ra.

Trong lúc anh ngẩn người ra đấy liền tùy tiện đáp lại Châu Á M Minh: "Chúng tôi có nói gì cậu đâu?"

"Có nói chứ! Tôi đều nghe thấy anh ta nhắc đến tên tôi rồi cơ mà!"

Châu Á M Minh đã phát hiện ra chiếc xe đạp của mình, nhưng không đi qua đó, mà dịch ngang một bước, chắn ngay trước xe đạp của cậu ta. Trông cái thế này, nếu anh không đưa ra lời giải thích, Châu Á M Minh rõ ràng là không chịu cho đi.

Anh đành nói: "Mọi người ngầm đều nhận được khoản bồi thường của công ty bất động sản, còn tôi vẫn bị giấu tịt đi, lại còn luôn chuẩn bị đại diện cho mọi người kiện công ty bất động sản, lão Trương vì thế nên hơi tức giận, bảo tôi hỏi cậu..."

"Hỏi tôi? Hỏi tôi cái gì?"

"Tôi nghĩ... tôi nghĩ... ý của anh ấy là, bảo tôi hỏi cậu trong lòng có cảm giác thế nào thôi?..."

"Cái này còn phải hỏi nữa sao?" — Châu Á M Minh ngược lại tức khắc đỏ bừng cả mặt. Chỉ có điều rõ ràng không phải vì lúng túng, không phải vì áy náy, mà là vì sự phẫn nộ giống hệt lão Trương: "Lại chẳng có lấy một người nào nói cho cậu biết ư? Đây là cái thể loại chuyện gì thế này? Quá đáng trách rồi còn gì! Không thể làm thế được chứ! Sao lại có thể như thế chứ! Cả tòa nhà bao nhiêu hộ gia đình cơ chứ! Một nhà không nghĩ tới, hai nhà không nghĩ tới, lão Trương không nghĩ tới, tôi không nghĩ tới, thì còn có thể châm chước tha thứ được, sao lại đều không nghĩ tới thế cơ chứ! Hầu như nhà nào chẳng có điện thoại, trước lúc đi ngủ nhấc máy lên, trong thời gian năm phút là đã nói rõ ràng rành mạch rồi chứ gì! Ra vào chạm mặt nhau, mấy câu nói cũng đã có thể nói rõ ràng rành mạch rồi chứ gì! Những người này trong lòng ngày nào cũng nghĩ cái quái gì thế không biết? Hỏi cảm giác của tôi á, tôi tức chết đi được! Lão Trương tức giận bao nhiêu thì tôi tức giận bấy nhiêu!" Lời nói của Châu Á M Minh, hầu như giống hệt những lời lão Trương đã nói, tựa hồ như họ đã bàn bạc trước với nhau phải nói thế nào vậy.

Châu Á M Minh đã cho anh đi. Vừa nói vừa bước về phía xe đạp của mình, cậu ta vừa cúi người mở khóa xe, cứ như thể đã định không thèm duỗi thẳng lưng lên nữa vậy. Vương Quân Sinh nhìn thấy đó là một chiếc xe đạp mới, đương nhiên cũng là ổ khóa mới. Anh không hiểu sao Châu Á M Minh mở ổ khóa xe mới lại còn tốn sức hơn cả mình mở chiếc xe cũ rích bám đầy rỉ sét của anh.

Lúc ấy anh vô cùng lúng túng, cảm thấy xấu hổ cực kỳ, áy náy tột cùng, tựa hồ như người đàn ông trong số hai người hàng xóm đang trách mắng chính là bản thân anh vậy.

Anh ngượng ngùng nói: "Vậy, tôi đi trước một bước đây." — Nói đoạn, vừa dắt xe đạp vừa đi, trông có vẻ hơi sợ Châu Á M Minh đuổi theo để tiếp tục khiển trách...

Anh không trực tiếp đạp xe đến cơ quan, mà đến tòa án trước.

Một vị thẩm phán trẻ tuổi từng tiếp đón anh mấy lần, nghe anh nói xong, liền cau mày bảo: "Anh hay ho thật đấy! Hôm kia anh đến giục chúng tôi thụ lý án, chúng tôi vừa mới thụ lý hôm qua, thế mà sáng nay anh lại đến rút đơn kiện, tưởng chỗ chúng tôi là cái chỗ nào hả!"

Một vị thẩm phán già kéo vị thẩm phán trẻ tuổi sang một bên, thò đầu thì thầm to nhỏ mấy câu. Rốt cuộc thì thầm những gì anh cũng không nghe rõ, chỉ loáng thoáng nghe thấy hai câu "đã chào hỏi rồi", "rút đơn đúng lúc lắm".

"Vậy thì được rồi, anh đi làm thủ tục nộp phí rút đơn kiện đi!"

Thế là vị thẩm phán trẻ tuổi nọ, liền điềm nhiên trả lại đơn kiện cho anh.

"Lại còn phải nộp phí rút đơn kiện nữa á?"

Anh vô thức đưa một tay che túi áo lại, tựa hồ sợ đối phương lục túi mình.

"Sao nào? Không cam tâm à?" — Đối phương lại giật phăng tờ đơn kiện từ trong tay anh ra, có vẻ như muốn dùng làm vật thế chấp.

"Không không, tôi không phải không cam tâm. Thật sự không phải đâu..."

Bàn tay đang che túi áo của anh thọc sâu vào trong túi, móc ra một nắm tiền lẻ, vô cùng ngượng ngùng giải thích: "Trên người tôi không mang nhiều tiền lắm. Anh xem, chỉ có từng này tiền lẻ..."

Vị thẩm phán già nọ vốn đã bước vào phòng tiếp tân, nghe thấy cuộc trò chuyện của họ liền quay trở lại, giật phắt tờ đơn kiện từ tay vị thẩm phán trẻ, sầm mặt lại với giọng điệu quở trách nói: "Cậu thật là vẽ chuyện!"

Ông hai tay trả lại đơn kiện cho Vương Quân Sinh, mỉm cười, vô cùng khách khí an ủi: "Hoàn cảnh đặc biệt thì giải quyết theo cách đặc biệt, miễn đi miễn đi, chuyện này tôi quyết định được, anh mau đi làm việc đi thôi!"

Vương Quân Sinh rời khỏi tòa án, vứt tờ đơn kiện vào giỏ xe, vội vã đạp xe về xưởng. Đi ngang qua một thùng rác, anh với tay túm lấy tờ đơn kiện, vứt thẳng vào trong thùng rác.

Anh nghĩ — mẹ kiếp chuyện này cứ cho kết thúc ở đây đi! Anh quyết định không nhắc đến hay chất vấn những người hàng xóm khác nữa. Anh hiểu, cho dù có nhắc đến, cho dù có chất vấn, thì những lời họ trả lời anh, nhất định cũng sẽ giống hệt như lão Trương và Châu Á M Minh mà thôi.

Vừa đến xưởng, anh liền tìm giám đốc phụ trách, khẩn khoản xin xưởng cho vay ba nghìn nhân dân tệ. Anh là một người chồng không có "quỹ đen", không đưa ra được một lời giải thích thỏa đáng cho vợ thì không xong đâu. Mà nếu muốn cho vợ một lời giải thích, thì chỉ còn cách đi vay tiền.

Giám đốc hỏi anh vay tiền làm gì?

Anh ú ớ nửa ngày, bảo bố vợ bị ốm, phải nhập viện.

Giám đốc nhìn chằm chằm vào anh rồi lắc đầu nguầy nguậy, bảo phó giám đốc của tôi ơi, chẳng lẽ anh quên mất là bố vợ anh đã mất cách đây hai năm rồi, chính công đoàn xưởng đứng ra lo liệu tang ma cơ mà!

Mặt anh bỗng chốc đỏ bừng lên, phút chốc ấp úng không biết phải nói thế nào cho phải.

May mà giám đốc có quan hệ khá tốt với anh. Giám đốc nói — thôi được rồi, tôi cũng không ép anh phải khai thật vay tiền làm gì nữa, miễn là không phải đi đánh bạc đi chơi đĩ. Không phải đi chè chén trác táng, tôi phê chuẩn cho tài chính cho anh vay. Nhưng chỉ có thể cho vay hai nghìn nhân dân tệ, vượt quá hai nghìn thì phải họp bàn lại, quy tắc này anh cũng biết rồi đấy.

Khoảng thời gian còn lại của buổi sáng hôm đó, anh đi tìm bất cứ ai trong xưởng để vay tiền. Trước giờ ăn trưa, cuối cùng cũng vay đủ một nghìn nhân dân tệ.

Anh không hề giao ngay ba nghìn nhân dân tệ cho vợ vào tối hôm đó, sợ "nhiệm vụ" hoàn thành nhanh quá mức cần thiết, vợ sẽ sinh nghi, đợi đúng một tuần sau mới đưa tiền cho vợ.

Lúc nhận tiền vợ anh cười toe toét, vừa đếm vừa hỏi anh: "Thuận lợi chứ?"

Cuộc sống túng thiếu, anh hoàn toàn hiểu được mức độ và tâm trạng thích tiền đến thế nào của vợ.

Anh cau mày nói: "Cũng coi như thuận lợi, em đừng đếm nữa, anh đã đếm rồi, không thiếu đâu."

Vợ anh lại giống như chẳng hề nghe thấy lời anh nói, cứ đếm cho đến khi xong xuôi mới thôi. Sau khi cất tiền đi cẩn thận, cô ta lại lải nhải bắt đầu oán trách anh vòi vinh ít quá.

Anh nói: "Lúc nãy chính miệng em vừa đòi ba nghìn tệ còn gì!"

Vợ anh nói: "Ý em lúc đó là ít hơn ba nghìn thì không được! Anh không có bộ não để suy nghĩ à? Tính xem nhà mình bị ánh nắng che khuất nhiều thế nào đi, thế nên nhà mình có lý do để đòi bồi thường nhiều hơn nhà khác chứ!"

Anh nổi giận, quát lên: "Em có thôi đi không hả?"

Trong nhà tức thì chìm vào một khoảng lặng ngắt. Vợ anh trong khoảng lặng ngắt đó bất an nhìn anh với vẻ sợ sệt như ve sầu mùa đông.

Con trai xuất hiện ở cửa phòng nhỏ.

Con trai nói: "Hai người suốt ngày tiền với nong, có tầm thường quá không hả?"

Con trai vừa dứt lời, liền cao ngạo quay người đi về phía phòng lớn.

Khoảng không tĩnh lặng đó kéo dài rất lâu, hình như mang theo một sự thiêng liêng nào đó khiến làm bố làm mẹ không dám dễ dàng phá vỡ.

Ngày hôm ấy, Vương Quân Sinh đã hiểu ra một chân lý cuộc sống — nếu tiền đối với một gia đình mà quá quan trọng, thì gia đình đó không sao tránh khỏi việc tràn ngập những nội dung vụn vặt và tầm thường liên quan đến tiền bạc.

Từ đó trở đi, bữa trưa ở nhà ăn xưởng anh chỉ mua món chay để ăn.

Hiện tại, trên người anh đắp một chiếc áo bông dày đã cũ được phát từ xưởng, đang ngửa cổ nằm lật xem album ảnh.

Ánh nắng mặt trời đã chẳng thèm chiếu cố đến căn phòng lớn nhà anh nữa rồi, mà là vĩnh viễn. Nếu ở nước ngoài, anh nghĩ, tiền bồi thường sẽ nhiều đếm không xuể. Anh hiểu, thứ mà anh dây dưa vào, không chỉ đơn thuần là công ty bất động sản đó. Đằng sau đối phương, còn có đủ mọi thế lực cùng có lợi. Bọn họ đồng lòng coi anh là "kẻ thù chung", anh không nhịn được thì có thể làm gì được bọn họ đây?

Lúc vợ ra khỏi nhà, vì sợ anh cô đơn, đã để lại mấy cuốn tạp chí cũ và một chiếc đài bán dẫn nhỏ bên cạnh anh. Anh bảo không cần, nói là muốn xem album ảnh.

Vợ anh thương hại nói: "Anh ấy à, cái này gọi là già rồi đấy. Chỉ có người già mới thích lật xem album ảnh cũ thôi."

Anh đầy cảm thán đáp lại: "Đúng vậy, anh cảm thấy mình đã già lắm rồi, già nua như thể sống được một vạn năm rồi vậy."

Trong album ảnh ấy, có một bức ảnh đen trắng chụp ngày đầy tháng của anh. Cái đầu khá to, thân hình còm cõi trần trụi, trông giống như một con cá cóc. Tính ra bức ảnh đã được bảo quản bốn mươi sáu năm rồi. Anh ngắm nghía mãi bức ảnh "thuở ban đầu" của mình, tựa như đang nghiên cứu một hóa thạch sinh vật cổ đại. Anh lại không kìm được nghĩ ngợi, bốn mươi sáu năm, dù là đối với một dân tộc, hay đối với một quốc gia, đã xảy ra biết bao nhiêu sự kiện trọng đại chứ! Chỉ tính riêng mấy chục năm gần đây thôi, Trung Quốc "cải cách mở cửa", Liên Xô "tan rã", Nam Tư chia rẽ, Hồng Kông quay về... Thế mà thời gian thể hiện lên người mình dưới hình thức định mệnh, lại chẳng những nhạt nhẽo bình thường, tầm thường vô tích sự, thậm chí còn tràn ngập những trải nghiệm nhục nhã, ti tiện, co quắp, cay đắng bất lực. Điều khiến anh nản lòng nhất là, vươn dài cổ kiễng chân nhìn về phía trước, những gì nhìn thấy vẫn toàn là những trải nghiệm đã từng trải qua, một tia sáng cũng chẳng nhìn thấy. Những gì nhìn thấy rõ ràng còn ảm đạm hơn cả những gì đã trải qua — cái đích của cuộc đời ấy đặc biệt ảm đạm, chẳng qua chỉ là mỗi tháng nhận hai ba trăm tệ tiền lương hưu lất lất lắt lắt chờ chết, khi ấy vật giá lại sẽ tăng gấp mấy lần so với bây giờ đây? Tiền lương hưu có đủ cho anh và vợ ăn uống không? Xem ra chỉ đành trông cậy vào con trai thôi. Nhưng con trai bản thân nó cũng phải xây dựng gia đình, cũng phải làm chồng làm cha gánh vác trách nhiệm kinh tế cho gia đình nhỏ của nó chứ! Nếu con trai không thể biến thành "đại gia" hay kiểu người giàu như tiểu chủ, nếu cuộc sống tương lai của con trai cũng ảm đạm y như cuộc sống hiện tại của anh, thì liệu có phụng dưỡng nổi bố mẹ già không? Tuyệt đối không thể trở thành gánh nặng của con trai được...>

Vừa miên man suy nghĩ vẩn vơ, anh vừa tùy tiện lật xem album ảnh. Ngoại trừ bức ảnh "đầy tháng" đó ra, cho đến trước năm 26 tuổi, cuộc đời anh trong album ảnh đó là một khoảng trống lớn. Điều này khiến anh không kìm được hồi tưởng lại chuyện cũ, mưu toan vớt vát lại cho khoảng trống đó những nội dung tốt đẹp.

Những năm tháng và khoảng thời gian tốt đẹp, một khi đã kiên trì hồi tưởng lại, hóa ra vẫn có một ít.

Một cậu bé vừa mới cắt tóc xong, mặc một chiếc áo ba lỗ mới, một tay xách chai nước tương, một tay cầm một cái tô sứ lớn đến tiệm tạp hóa mua nước tương và tương đặc, chiếc áo ba lỗ mới in bốn chữ "Đóa hoa Tổ quốc", chiếc áo ba lỗ mới khiến cậu cảm thấy mình là một cậu bé rất oai phong. "Bởi vì cảm thấy mình oai phong, tâm trạng liền đặc biệt vui vẻ.

Cậu bé đó có phải là chính mình không?

Đương nhiên là phải rồi.

Đêm hôm trước trời mưa, "hàng rào ván" của rất nhiều nhà dọc đường đi đều ướt sũng, chẳng hiểu sao từ nhỏ anh đã đặc biệt thích ngày thứ hai sau khi trời mưa vào ban đêm lại là một thời tiết đẹp trời nắng ráo. Mưa rơi ban đêm không được quá to, quá to thì hôm sau khắp nơi là nước đọng, người đi đường khó khăn; cũng không được quá nhỏ, quá nhỏ thì mới một đêm đã bốc hơi sạch độ ẩm, trong không khí sẽ không còn cái thứ độ ẩm thanh khiết tươi mới sảng khoái ấy nữa, anh từ nhỏ cũng đặc biệt thích ngắm nhìn cảnh tượng "hàng rào ván" và tường ngoài nhà mình hoặc nhà người khác ướt sũng. Nếu cơn mưa ban đêm quả thực là một trận mưa rào không lớn không nhỏ, thì ngày hôm sau mọi người nhất định sẽ phát hiện ra, đất đai trong sân, trên đường phố, tựa hồ đều đã được gột rửa qua vậy. Phóng tầm mắt nhìn khắp nơi, đâu đâu cũng sạch sẽ tinh tươm. Thời đại đó, ở thành phố này, ngoại trừ trung tâm thành phố có đường đá có đường nhựa, các khu dân cư đều là đường đất, điều phiền toái nhất là đêm hôm trước mưa phùn rả rích không ngừng, sáng hôm sau đường đất dần dần bị thấm đẫm nước, bước một bước là kéo theo cả một cục bùn. Mà đêm hôm trước mưa rào thì tuyệt đối sẽ không đến mức như vậy. Cái gọi là "hàng rào ván", thực ra chính là hàng rào không đẹp mắt bằng chấn song, hơn nữa cũng không thấp bằng chấn song.

“Hàng rào ván" thường khá cao, thấp nhất cũng cao bằng vóc dáng người lớn. Loại cao thì hơn hai mét, đều được đóng bằng ván gỗ, những tấm ván gỗ đó nhìn chung đều đã cũ chuyển sang màu xám mốc. Bao quanh ngôi nhà của những người độc thân, hoặc trở thành "bình phong" giữa khu nhà trọ lớn và đường phố. "Hàng rào ván" bị nước mưa đêm hôm trước tưới đẫm, nửa khô nửa ướt, nhìn dễ chịu hơn màu xám mốc đồng đều đập vào mắt rất nhiều. Mà ngọn cây này, dây hoa này, cọng cỏ này, cứ từ phía trên hoặc khe hở của "hàng rào ván" thò ra leo trèo, trêu chọc tâm tư người ta muốn nhìn qua khe hở vào bên trong "hàng rào ván", xem rốt cuộc bên trong "hàng rào ván" đang nở những loài hoa gì, mọc những loại cỏ gì. Thế nên câu nói "Đừng có dán mặt vào hàng rào ván nhà người ta" lại trở thành một câu nói được các bậc phụ huynh dặn dò thường xuyên đối với những đứa con nhỏ của mình. Thế nhưng lũ trẻ lại chính thông qua cái kiểu lén lút dòm ngó đó, để thám thính nội dung cuộc sống của người lớn, và tưởng tượng về cuộc đời sau này của chính mình. Tường ngoài của ngôi nhà nửa khô nửa ướt nhìn vào cũng khiến người ta cảm thấy dễ chịu, những hộ gia đình ở thành phố này những năm về trước rất thích quét sơn màu lên tường ngoài của ngôi nhà, thông thường quét bốn màu xanh nhạt, xanh đậm, hồng nhạt và vàng cam. Trải qua một đêm nước mưa xối rửa, màu sắc trở nên đậm hơn, tựa như ban đêm vừa được ai đó dùng màu nước sơn lại, mà ban trời sáng thì chưa kịp sơn xong đã vội vàng buông tay bỏ dở.

Cậu bé đó cứ áp sát "hàng rào ván" bước đi về phía trước, miệng vừa đi vừa khẽ huýt sáo. Cậu vừa mới học được cách huýt sáo, dùng sức thế nào cũng không huýt to tiếng cho được. Có một chú chim màu xanh ngọc, nhỏ hơn cả chim sẻ, từ giữa mấy ngọn cây nhô ra trên "hàng rào ván" uyển chuyển dùng tiếng kêu đáp lại tiếng huýt sáo của cậu. Khoe khéo khiến cậu phải dừng bước, ngẩng mặt lên dùng tiếng huýt sáo giao lưu với chú chim đó suốt một hồi lâu...

Khi cậu bé đó một tay xách đầy một bình nước tương, một tay bưng đầy một bát tương đặc quay trở về nhà, không kìm được tự hào hét lớn với mẹ: "Mẹ, con không hề làm dây một tí tẹo nào lên áo ba lỗ mới hết đấy nhé!"

Còn mẹ cậu, đợi cậu đặt chai nước tương và bát xuống, dịu dàng mỉm cười với cậu, dùng giọng điệu thưởng thức mà nói: "Số tiền lẻ hai xu còn lại con giữ lấy mà mua truyện tranh đọc nhé!"...

Cậu học sinh nam lớp năm tiểu học với diện mạo mơ hồ, từ từ nổi lên từ sâu thẳm ký ức rốt cuộc là ai? Trên sân thể dục của trường tiểu học cũ, trong khoảng thời gian mười lăm phút tập thể dục giữa giờ, dưới ánh mắt chú ý của toàn thể học sinh trong trường, cậu đầy hoang mang không biết phải làm sao bước về phía đài điều khiển của giáo viên thể dục, đứng trên đài điều khiển lúc này không phải là thầy giáo thể dục nam, mà là một nữ hiệu trưởng lúc nào cũng giữ nguyên bộ mặt nghiêm nghị. Giờ nghĩ lại, bà ấy hồi đó tính ra cũng không hẳn là già, chỉ mới hơn năm mươi tuổi mà thôi. Nhưng đối với cậu học sinh nam lớp năm tiểu học thời bấy giờ mà nói, người phụ nữ hơn năm mươi tuổi quả thực đã đủ già rồi, huống chi bà ấy lại đã có rất nhiều tóc bạc. Cậu bước lên bậc thang bằng gỗ để lên đài điều khiển, nhận lấy một tờ giấy khen từ tay nữ hiệu trưởng. Tờ giấy khen hồi ấy chính là một tờ giấy trị giá bốn xu in hoa văn viền và hai chữ "Giấy khen", phải ở cửa hàng văn phòng phẩm lớn nhất thành phố mới mua được. Nếu trên đó không dùng bút lông viết chữ đóng dấu, thì giá trị của nó chỉ ngang bằng với hai con tem trong thành phố, con tem trong thành phố hồi đó có giá hai xu. Dù có viết chữ đóng dấu hay không viết chữ không đóng dấu, một khi đã được mua khỏi cửa hàng văn phòng phẩm, thì tuyệt đối không thể đem ra dùng trừ bốn xu được nữa, thế nhưng một khi nó đã được viết chữ đóng dấu lên rồi, thì đối với người có được nó, dường như lại là một thứ có ý nghĩa và giá trị vô cùng đặc biệt suốt đời người. Ít nhất thì vào thời buổi ấy là như vậy.

Cậu học sinh lớp năm đó lúc bước lên bậc thang gỗ cuối cùng thì bước hụt một bước, suýt chút nữa ngã từ độ cao một mét rưỡi xuống. May mà nữ hiệu trưởng kịp thời tóm lấy một tay cậu, kéo phắt cậu lên đài điều khiển...

Cậu nhận được tờ giấy khen đó là vì nhặt được ví tiền trên đường giao nộp cho giáo viên — trong ví tiền có hơn một trăm bảy mươi đồng. Hơn một trăm bảy mươi đồng vào thời đó là một khoản tiền lớn, tương đương với tiền lương hơn hai tháng của nữ hiệu trưởng, tương đương với tiền lương hơn ba tháng của bố cậu, tương đương với tiền lương hơn bốn tháng của giáo viên chủ nhiệm lớp cậu. Hồi đó vẫn chưa có tiền giấy mệnh giá mười đồng. Cái gọi là "tờ lớn", chia làm bốn loại một đồng, hai đồng, ba đồng, năm đồng. Hơn một trăm bảy mươi đồng là một xấp tiền dày cộp, chiếc ví cậu nhặt được là một chiếc ví to nhét căng phồng.

Tờ giấy khen đó là vinh dự duy nhất trong cuộc đời bốn mươi sáu năm của cậu. Ngày hôm đó cậu trở thành "ngôi sao" của toàn trường, khoảng thời gian mười lăm phút giữa giờ đó chính là "vinh quang" duy nhất trong cuộc đời bốn mươi sáu năm của cậu. Nói chính xác thì "vinh quang" lần đó không dài đến mười lăm phút như vậy, thực ra chỉ vỏn vẹn hơn sáu phút mà thôi.

Giờ đây, Vương Quân Sinh — phó xưởng trưởng xưởng nước tương nhỏ tuổi đã bước sang tuổi bốn mươi sáu — nhớ lại chuyện xưa, tâm trạng vẫn không sao hiểu nổi mà lại có chút hoang mang luống cuống, lại còn có thêm mấy phần hổ thẹn vì cảm thấy không xứng đáng. Bởi vì trên thực tế, sau khi nhặt được chiếc ví lớn căng phồng đó, anh hoàn toàn không nghĩ ngay đến việc phải đem nộp cho giáo viên. Anh đã mang ví tiền về nhà, giấu nó vào một cái lỗ thủng trên tường dưới bệ cửa sổ, lúc giấu anh đã đếm số tiền đó, đã biết số tiền đó tương đương với tiền lương hơn ba tháng của bố mình, chính vì thế nên anh mới giấu đi, anh mơ tưởng số tiền đó có thể trở thành tiền của nhà mình, hy vọng số tiền đó có thể khiến bố mẹ trút bỏ được áp lực túng quẫn mà làm những nếp nhăn hằn trên khuôn mặt được giãn ra, người đầu tiên anh muốn thầm thông báo chính là mẹ chứ không phải bố, giống như tất cả những đứa con trai nhà nghèo khác, mẹ là người bạn tâm giao đầu tiên của anh. Mà bố lại là một người đàn ông khiến anh cảm thấy nợ ơn quá nhiều quá lâu mong muốn sớm ngày báo đáp để giảm bớt gánh nặng tâm lý. Thế nhưng anh mở miệng mấy lần liền đều không thể thốt lên lời với mẹ. Cho đến tận bây giờ khi đã bốn mươi sáu tuổi, anh mới chỉ nhặt được từng ấy tiền mà thôi. Sau này ngược lại có rất nhiều lần làm mất tiền, cộng dồn lại thì đã vượt xa hai trăm bảy mươi đồng, ba trăm bảy mươi đồng, bốn trăm sáu mươi đồng rồi. Kể từ khi Trung Quốc phát hành tiền giấy mệnh giá mười đồng và một trăm đồng, mệnh giá tiền mất và tiền nhặt được đều lớn hơn, vận đen mất tiền và niềm vui nhặt được tiền của con người cũng lớn hơn. Đứa trẻ lần đầu tiên nhặt được nhiều tiền như vậy không biết phải nói với mẹ mình thế nào hình như cũng là điều tất nhiên...

Chiếc ví lớn căng phồng giấu trong lỗ tường khiến anh không sao ngủ yên giấc. Cậu học sinh nam lớp năm tiểu học lần đầu tiên nếm được tư vị mất ngủ là gì, nửa đêm cậu rúc đầu vào chăn khóc nức nở. Mẹ bị cậu làm cho tỉnh giấc liền bật đèn lên hỏi cậu bị làm sao thế? Câu hỏi này vừa thốt lên thì tiếng khóc thầm của cậu liền biến thành tiếng khóc oà, kết quả là bố cũng bị đánh thức, em trai cũng bị đánh thức...

Khi cả nhà bốn người trừng mắt nhìn đống tiền trải đầy trên chiếc kang, thì đều ngẩn ngơ cả người.

Bố bình tĩnh nói với mẹ: "Tiền của người ta, trải ra trên kang thì có gì mà nhìn chằm chằm thế? Nửa đêm nửa hôm rồi, còn không mau thu cất lại!" — Lại nói với cậu: "Khóc cái gì? Ai bảo mày mang về nhà? Gieo gió gặt bão! Ngày mai đem nộp cho giáo viên!"

Bố nói xong, quay đầu lăn ra ngủ trước.

Mẹ có chút thấp thỏm bất an hỏi cậu: "Con ơi, con không tiêu tiền của người ta đấy chứ? Nếu mà tiêu rồi, con nhất định phải nói thật đấy, mẹ còn phải bù lại cho người ta!"

Cậu thề là không tiêu một xu nào hết, mẹ mới yên tâm gom tiền lại với nhau, thế nhưng cậu chợt thấy biểu cảm của em trai có gì đó khác thường, hai đầu gối quỳ xuống, hai tay đè dưới đầu gối.

Cậu quả quyết nói: "Mẹ ơi, em lấy tiền!"

Mẹ liền cũng sinh lòng nghi ngờ, nghiêm khắc lệnh em trai rút hai tay từ dưới đầu gối ra, thế nhưng em trai mím chặt môi nhất quyết không chịu. Cậu và mẹ liền mỗi người kéo một tay em trai, bẻ hai nắm tay nhỏ đang nắm chặt của em lại. Hai nắm tay nhỏ của em trai nắm rất chặt, cậu và mẹ tốn bao nhiêu sức lực mới bẻ ra được, trong tay trái em trai chẳng có gì cả, trong tay phải quả nhiên là có, nhưng chẳng qua chỉ là một đồng hào, bị vo thành một nhúm giấy, siết đến mức toát cả mồ hôi.

Em trai oà khóc nức nở.

Bố thảy một cái ngồi bật dậy, giơ tay tát em trai một bạt tai, đánh cho em trai ngã lăn ra đập người vào chăn...

Khi cậu mang tờ giấy khen đó về nhà, mẹ xem xong đưa cho bố xem, bố xem xong liền bảo: "Vậy dán lên tường đi."

Mẹ bảo: "Thế này là tốt rồi, thế này là tốt rồi."

Chỉ có em trai là ngay cả một cái liếc mắt cũng không thèm nhìn.

Lúc cậu dùng một thìa cháo để dán tờ giấy khen đó lên tường, nghe thấy mẹ lẩm bẩm tự nói một mình: "Hơn một trăm bảy mươi đồng, tiêu tiết kiệm một chút, cũng đủ cho nhà mình tiêu xài gần nửa năm rồi."

Bố cũng lẩm bẩm tự nói một mình: "Có thể mua được hai chiếc xe đạp cũ gần nửa rồi đấy!"

Tâm nguyện cá nhân lớn nhất của bố, chính là có thể dành dụm tiền mua một chiếc xe đạp cũ gần nửa, bố làm công nhân bốc vác ở đường sắt, vì không có xe đạp để đi, ngày nào cũng phải rời nhà đi làm từ rất sớm, ngày nào tan ca về đến nhà cũng rất muộn...

Cậu nghe ra trong lời nói của bố mẹ đều có một thành phần mập mờ không rõ ràng nào đó, thứ chỉ có thể hiểu ngầm chứ không thể diễn tả bằng lời giữa họ với nhau.

Kể từ ngày cậu được nhận giải thưởng trước mặt mọi người đó, cậu cảm thấy ánh mắt của những bạn học cùng đi học về nhà với cậu đều có chút ngầm hiểu ý lẫn nhau, từng đứa một cúi gầm đầu nhìn đông nhìn tây, tựa như đứa nào cũng hy vọng mình cũng nhặt được một chiếc ví lớn căng phồng bỏ quên trên đường vậy...

Sau đó cậu đối với tiền bạc liền nảy sinh một thứ tâm lý gần như sợ hãi. Giống như tình cảnh của những người mắc chứng sợ máu không thể nhìn thấy máu tươi hoặc dịch thể màu đỏ tương tự máu tươi rỉ ra ròng ròng vậy, cậu cảm thấy tiền bạc có một thứ ma lực vô cùng tà quái, con người một khi ở trong thâm tâm bắt đầu luôn tơ tưởng đến nó, thì sẽ đối với bất kỳ thứ gì khác hoàn toàn không còn chút hứng thú nào nữa. Tựa như loài giun đũa có thể ký sinh trong linh hồn con người, hơn nữa còn đẻ ra từng ổ giun đũa nhỏ trong linh hồn con người, cuối cùng biến linh hồn con người thành một chiếc túi đựng giun đũa ngoài xẹp trong phồng. Có một lần xưởng phát lương, nhân người không đủ, bèn mời vị phó xưởng trưởng là anh đến giúp kiểm đếm. Từng bó từng bó tiền chất đống trên mặt bàn, anh đếm mãi đếm mãi, tim hoảng loạn, đầu chóng mặt, tay run rẩy, đổ mồ hôi. "Số tiền này mà đều là của mình thì tốt biết mấy! Tốt biết mấy! Tốt biết mấy! Tốt biết mấy!..." Một thứ suy nghĩ vừa không thực tế vừa quấn quýt lấy ý niệm phạm tội này, cứ bủa vây trong đầu anh mãi không sao xua đi được, anh bèn lấy cớ đi vệ sinh rồi chuồn lẹ...