(BÀ LÃO HỌ PHÙNG Ở LƯ GIANG)
Có mụ Phùng, vợ của một sắc phu[1] trong làng ở quận Lư Giang[2], nghèo lại cô quả không con, nên người làng khinh rẻ.
Năm Nguyên Hòa thứ tư, vùng Hoài, Sở mất mùa đói kém, mụ phải đi xin ăn ở huyện Thư[3]. Trên đường đi qua cánh đồng Mục Độc, gặp cơn mưa gió, phải trú dưới gốc đâu. Bỗng thấy ngôi nhà ven đường, có ánh đèn le lói. Mụ bèn đến xin tá túc. Thấy một cô gái, tuổi độ chừng hơn hai mươi, dung mạo phục trang rất đẹp, dắt đứa bé độ ba tuổi, tựa cửa khóc lóc bi ai. Phía trước lại có hai ông bà già, đang ngồi trên giường, thần khí thảm thiết, nói năng thì thào, tựa như đang đòi tài vật, hay xua đuổi chỉ đó.
Thấy mụ Phùng đến, ông bà già lẳng lặng bỏ đi. Cô gái hồi lâu cũng thôi khóc, vào buồng chuẩn bị đồ ăn, sửa soạn giường chiếu, mời mụ vào ăn uống, nghỉ ngơi. Mụ hỏi duyên do, cô lại khóc bảo: “Cha đứa nhỏ, tức chồng của tôi, mai lấy người khác.” Mụ nói: “Hai ông bà già khi nãy là ai vậy? Họ đòi cô cái gì mà tức giận thế?” Cô gái nói: “Bố mẹ chồng tôi đấy. Nay con trai họ lấy người khác, nên đến đòi tôi gùi giỏ dao thước, là những đồ tế tự cũ, để cho người mới. Tôi chẳng cam lòng, nên bị trách mắng.” Mụ nói: “Chồng cô đang ở đâu?” Cô gái nói: “Tôi là con gái Huyện lệnh Hoài Âm[4] Lương Thiến, làm Dâu nhà họ Đổng bảy năm rồi, sinh được hai trai, một gái. Hai trai đang theo bố nó, chỉ đứa con gái này ở đây với tôi. Đổng Giang ở làng trên chính là người ấy vậy. Đổng Giang làm Huyện thừa huyện Tán[5], nhà giàu có lắm.” Vừa nói vừa không khỏi tấm tức nghẹn ngào. Mụ chẳng dị nghị, nhân đói rét đã lâu, nay được ăn ngon ngủ ấm, bèn không nói nữa. Chỉ cô gái khóc lóc tới sáng.
Mụ Phùng từ biệt đi tiếp, được hai mươi dặm đường, đến huyện Đồng Thành[6]. Phía đông huyện thấy một phủ đệ, chăng rèm trướng, sắp dê nhạn, rộn rịp người qua, ai cũng nói, hôm nay nhà quan có đám hỉ. Mụ Phùng hỏi chú rể là ai, thì chính là Đổng Giang vậy. Mụ nói: “Đổng đã có vợ, sao còn lấy nữa?” Dân huyện đáp: “Vợ cùng con gái Đổng đã chết rồi.” Mụ nói: “Tối qua tôi mắc mưa, còn ngủ nhờ chỗ Lương thị vợ họ Đổng mà, sao lại nói là chết?” Dân huyện bèn hỏi chỗ nào, hóa ra đó là chỗ mộ vợ Đổng Giang. Lại hỏi dung mạo ông bà cụ kia, thì chính là cha mẹ đã mất của Đổng Giang.
Đổng Giang vốn người Thư Châu, người trong làng ai cũng biết rõ cả. Có người đến nói với Đổng Giang, Đổng khép tội nói năng quái dị lếu láo, sai bộ hạ đuổi mụ Phùng đi. Mụ kể cho người trong huyện nghe, ai cũng lấy làm cảm thán. Tối hôm ấy, Đổng vẫn tiến hành hôn lễ.
Mùa hạ tháng Năm, năm Nguyên Hòa thứ sáu, Giang Hoài Tòng sự Lý Công Tá có việc quan lên kinh, khi quay về đến Hán Nam, cùng với Cao Việt người Bột Hải, Triệu Tán người Thiên Thủy, Vũ Văn Đỉnh người Hà Nam cùng họp ở dịch quán. Đêm rỗi, ai nấy cùng đem hết kiến văn, ngồi kể những chuyện kỳ dị cho nhau nghe. Cao Việt đã kể việc này cặn kẽ, Công Tá bèn chép lại thành chuyện.
[1] Sắc phụ; một chức sắc nhỏ trong làng, giữ việc kiện tụng thuế khóa.
[2] Lư Giang: tên quận đời Đường, phạm vi đại khái gồm Hợp Phì, Lục An, Lư Giang, Hoác Sơn, tỉnh An Huy ngày nay.
[3] Huyện Thư: nay là phía tây nam huyện Lư Giang, tỉnh An Huy.
[4] Hoài Âm: tên huyện xưa, nay là Hoài Âm, Giang Tô.
[5] Huyện Tán: một huyện đời xưa, nay là huyện Vĩnh Thành, Hà Nam.
[6] Đồng Thành; tên huyện xưa, nay là Đồng Thành, An Huy.
