(TRUYỆN LÝ CHƯƠNG VÕ)

Lý Chương Võ, tự là Phi, tổ tiên vốn là người Trung Sơn[1], bẩm tính mẫn tiệp hiểu rộng, gặp sự gì cũng biết, lại rất giỏi văn thơ. Tuy phẩm đức cao thượng, không ưa tô điểm bề ngoài, nhưng dung mạo đẹp đẽ nhã nhặn, ai gặp cũng yêu mến. Chương Võ chơi rất thân với Thôi Tín người Thanh Hà. Tín cũng là bậc nhã sĩ, sưu tầm nhiều cổ vật, thấy Chương Võ là người tinh mẫn, nên mỗi khi tới thăm thường cùng bàn luận, Chương Võ đều biết rõ huyền vi, tường tận nguyên bản, người đương thời đều đem mà so với Trương Hoa đời Tấn vậy.

Năm Trinh Nguyên[2] thứ ba, Thôi Tín nhậm chức Hoa Châu[3] Biệt giá, Chương Võ từ Trường An đến thăm. Được mấy hôm, ra ngoài phố chơi, đến phía bắc chợ, trông thấy một người con gái vô cùng xinh đẹp. Nhân nói dối với Tín rằng: “Tôi phải đến thăm người bạn cũ ở ngoại thành.” Rồi bèn đến thuê trọ ở nhà người đẹp. Chủ nhà họ Vương, người con gái ấy là con đâu trong nhà. Sau hai người thân mật tư thông cùng nhau. Ở đó hơn tháng, Chương Võ chi dùng tổn phí tới hơn ba vạn tiền, cô gái còn chi phí hơn như thế nữa. Nhưng hai người tâm đầu ý hợp, tình cầm vô cùng gắn bó. ít lâu sau, Chương Võ nhân có việc, phải cáo từ quay về Trường An, mới cùng ân cần chia biệt. Chương Võ lấy một bức gấm thêu hình đôi uyên ương đem tặng, cùng một bài thơ rằng:

Lụa uyên ương,

Biết mấy sợi tơ vương.

Trông uyên ương quấn quýt,

Thêm cảm lúc yêu thương.

Cô gái cũng tặng lại một chiếc nhẫn bằng bạch ngọc, lại tặng thơ rằng:

Đeo nhẫn mà tương tư,

Thấy nhẫn mà tương ức.

Xin người hãy giữ gìn,

Mãi tuần hoàn chẳng dứt!

Chương Võ có tên đày tớ tên là Dương Quả, cô gái lại cho nó hơn ngàn tiền để nó hầu hạ Chương Võ được chu đáo.

Từ biệt rồi, luôn đến tám, chín năm, Chương Võ ở Trường An, không thể nào hỏi thăm tín tức của nhau được. Đến năm Trinh Nguyên thứ mười một, nhân có người bạn là Trương Nguyên Tông, ngụ ở huyện Hạ Khuê, Chương Võ lại từ kinh sư đến thăm Nguyên Tông. Trên đường đi, chợt nhớ chuyện cũ, Chương Võ bèn quay xe vượt sông Vị, đến tìm nhà họ Vương. Đến tối, tới Hoa Châu, Chương Võ định đến trợ ở nhà họ Vương. Nhưng tới nơi thì cửa đóng then cài, vắng vẻ không có một ai, phía ngoài chỉ để một cái phản gỗ cho khách ngồi mà thôi. Chương Võ cho là người nhà đã xuống làng chơi, hay là bỏ nghề quay về làm ruộng, mà tạm ở lại nơi thôn dã rồi, hoặc giả được thân thích mời mọc tới chơi chưa về. Đang dừng nghỉ trước cửa, chuẩn bị đi tìm nơi trọ khác, thì bỗng thấy hàng xóm mé đông có người đàn bà, Chương Võ bước tới hỏi thăm, thì được biết những bậc trưởng lão của nhà họ Vương đều đã bỏ nghề mà đi khỏi rồi. Còn người con dâu đã chết được hai giỗ rồi. Lại hỏi chuyện thêm cho kỹ càng, người đàn bà nói: “Tôi họ Dương, đứng hàng thứ sáu, là vợ nhà hàng xóm mé đông đây.” Lại hỏi đến họ tên, Chương Võ đều nói rõ ràng, người ấy bèn bảo: “Trước ông từng có đứa đầy tớ, tên gọi Dương Quả phải không?” Chương Võ đáp rằng có. Bà ta liền rơi nước mắt, kể: “Tôi làm dâu trong làng này đã năm năm, rất thân thiết với Vương thị. Cô ấy thường nói: ‘Nhà chồng tôi y hệt như trạm dịch, từng thấy nhiều người. Nhiều kẻ qua lại có ý dòm ngó đùa bỡn, thường vẫn vung nhiều tiền bạc, dùng lời ngon ngọt dỗ dành, nhưng tôi chưa từng động tâm. ít năm trước, có Lý thập bát lang, từng đến ở trọ trong nhà. Tôi mới gặp mặt, bất giác đã phải lòng. Sau đó bèn riêng hầu chăn gối, được ơn yêu mến. Nay cùng nhau chia biệt đã nhiều năm rồi, trong lòng nhớ mến, có khi qua ngày chẳng muốn ăn, hết đêm không ngủ được. Người trong nhà tôi thì không thể nhờ thác được. Chàng ấy lại đi bôn ba đông tây, không thể dễ hội ngộ, nếu có người đến đây, nhờ chị nhìn dung mạo, hỏi họ tên cho. Nếu đúng là chàng, thì nhờ chị giúp đỡ, mà nói cho biết rõ thâm ý của tôi. Cứ hỏi thăm xem nếu có người hầu tên là Dương Quả, thì đúng là chàng đấy.’ Hai, ba năm sau, thì cô ấy bị bệnh nặng. Đến khi sắp mất, lại nói với tôi rằng: ‘Tôi vốn hàn vi, từng may mắn được quân tử hậu ái, trong lòng vẫn luôn cảm niệm. Lâu ngày thành bệnh, tự liệu khó qua khỏi được. Trước đã có lời nhờ vả chị, vạn nhất nếu chàng đến đây, xin chị nói cho biết rằng, tôi ôm hận xuống cửu tuyền vẫn còn than thở phải biệt ly thiên cổ, xin chàng hãy lưu ở lại đây, hy vọng hồn còn phảng phất đến cùng gặp mặt.”

Chương Võ bèn nhờ người đó mở cửa, rồi sai tùy tùng đi mua rơm củi, đồ ăn. Vừa định trải chăn chiếu, bỗng thấy có một người con gái, cầm chổi bước từ trong buồng ra quét dọn. Người hàng xóm cũng không biết đấy là ai. Chương Võ hỏi tùy tòng, thì họ nói đó là người ở trong ngôi nhà. Bèn lại gần hỏi xem, cô ta từ tốn nói: “Vong phụ nhà họ Vương, cảm ân tình của ngài, sắp đến gặp mặt, nhưng e rằng ngài sợ hãi, nên sai tôi đến nói trước.” Chương Võ hứa rằng: “Chương Võ sở dĩ đến đây, chính vì chuyện ấy. Tuy âm dương hai đường khác biệt, người ta đều tránh né, nhưng tấm tình nhớ thương, thực không nghi ngại gì cả.” Nói xong, thấy cô gái cầm chổi, vui mừng đi ra, thấp thoáng ở cửa, rồi không thấy đâu nữa.

Chương Võ bèn bày biện món ăn, gọi tên bái tế, đoạn ăn uống rồi đi nằm. Đến khoảng canh hai, ngọn đèn để ở phía đông nam giường ngủ, bỗng nhiên tối đi, như thế ba lần. Chương Võ biết là có sự lạ, bèn sai dời nến ra sát tường, đặt ở hai bên đông tây buồng. Liền nghe phía bắc có tiếng động, rồi như có bóng người, thong thả đi tới. Cách năm, sáu bước, thì có thể thấy rõ hình dáng, Chương Võ nhìn áo quần, liền nhận ra chính là cô gái năm xưa, không khác gì lần trước gặp nhau, chỉ có cử động nhanh nhẹ, tiếng nói nhỏ trong vậy, Chương Võ bước xuống giường, giang tay ôm vào lòng, cùng vui vẻ như khi trước. Cô gái nói: “Bấy lâu ở cõi u minh, thân thích đều quên hết, chỉ nhớ tấm lòng người quân tử, là vẫn hệt thuở xưa vậy.” Chương Võ càng thân mật hơn, cũng không có gì khác thường. Chỉ thấy cô gái liên tục thỉnh sai người đi xem sao mai, hễ sao mọc, là lúc phải quay về, không ở thêm được nữa. Mỗi phen giao hoan tạm ngơi, cô gái lại hết sức khen ngợi người hàng xóm Dương thị, rằng: “Nếu không có người ấy, thì không biết lấy ai nói giùm nỗi oán hận dưới âm ty.” Đến trống canh năm, có người báo tin đến lúc nên về. Cô gái bèn khóc mà bước xuống giường, cùng Chương Võ sánh vai bước ra cửa, ngửa mặt nhìn trời, rồi tấm tức oán sầu, lại vào buồng, cởi chiếc túi gấm trong thắt lưng mình, lấy ra một vật tặng cho Chương Võ. Vật ấy sắc xanh biếc, chất rất cứng, tựa như ngọc mà mát lạnh, hình giống cái lá nhỏ. Chương Võ không biết là vật gì. Cô gái nói: “Cái này gọi là Mạt Hạt bảo, xuất xứ từ Huyền Phố ở núi Côn Lôn, chàng không thể biết đâu. Thiếp gần đây có qua chơi với Ngọc Kinh phu nhân ở núi Tây Nhạc, thấy vật này ở trên đống bảo ngọc trang sức, lấy làm thích thú, mới hỏi thăm. Phu nhân bèn đưa tặng thiếp, bảo: ‘Quần tiên ở Động Thiên[4], ai được thứ bảo vật này, đều lấy làm vẻ vang vậy.’ Vì chàng hiểu đạo huyền vi, tinh thông cổ vật, nên thiếp xin tặng lại cho chàng, chàng hãy giữ cẩn thận, vật này trên nhân gian không có đâu.” Bèn tặng Chương Võ một bài thơ rằng:

Ngân hà đã ngà vè tây,

Hồn ai cũng sắp siêu bay đi rồi.

Xin chàng một cái ôm thôi,

Từ đây lại thuở xa xôi chia lìa.

Chương Võ cũng lấy một cành trâm báu bằng bạch ngọc ra đáp tặng, cùng một bài thơ rằng:

Âm dương phận đã chia lìa,

Ngờ đâu lại có giai kỳ buổi nay.

Trùng trùng chia biệt từ đây,

Thở than nào biết đâu nơi nàng về!

Rồi lại cầm tay nhau than khóc hồi lâu. Vương thị lại tặng một bài thơ rằng:

Mịt mờ chẳng biết hẹn sau,

Hận xưa nay đã làu làu giải xong.

Chia đường âm tín tuyệt không,

Lấy chi mà tỏ sự lòng cho nhau.

Hai người cùng tỏ tình chia biệt xong xuôi, Vương thị bèn đi lại góc tây bắc, được mấy bước, lại quay đầu gạt lệ, nói: “Lý lang không quên, còn nhớ đến người dưới suối vàng này!” Rồi lại tấm tức đứng lặng, nhìn sắc trời đã gần sáng, mới vội bước tới góc phòng, liền biến mất không thấy đâu nữa. Chỉ thấy buồng không lặng ngắt, ngọn đèn hiu hắt mà thôi.

Chương Võ bèn sửa soạn hành trang, rồi từ Hạ Khuê quay về thành Võ Định, Trường An. Quan quận Hạ Khuê cùng Trương Nguyên Tông mang rượu ra cùng yến ẩm, say rồi, Chương Võ vẫn còn hoài niệm cô gái, nhân làm bài thơ tức sự rằng:

Nước chẳng về tây, nguyệt tạm tròn,

Khiến người buồn tủi góc thành con.

Tiêu điều mai sớm đường đôi ngả,

Biết thuở tương phùng liệu có còn?

Ngâm xong, Chương Võ từ biệt quận quan, độc hành mấy dặm đường, rồi lại tự ngâm ngợi. Bỗng nghe từ không trung có lời thở than khen ngợi, thanh âm buồn thảm thê lương. Lắng tai nghe ngóng, thì nhận ra đó là giọng của cô dâu nhà họ Vương, nói rằng: “Dưới cõi u minh, phân chia ranh giới. Nay chia tay chàng, chẳng hẹn gặp lại. Biết chàng nhung nhớ, nên mới không quản âm ty trách phạt, từ xa xôi đến tiễn chân. Xin chàng muôn vàn bảo trọng.” Chương Võ càng thêm thương cảm.

Kịp đến Trường An, Chương Võ nói chuyện với đạo hữu là Lý Trợ người Lũng Tây, Lý cũng cảm mến tấc thành, viết một bài thơ rằng:

Đá chìm biển Liêu rộng,

Kiếm biệt trời Sở xa.

Hội hợp nào khi nữa,

Ly sầu ngập nắng tà!

Chương Võ đến làm ở phủ Đông Bình Thừa tướng rồi, nhân khi rảnh rỗi, mới gọi thợ ngọc đến, cho xem miếng Mạt Hạt bảo, thợ ngọc cũng không biết, không dám chạm khắc. Sau, Chương Võ nhân việc công đến Đại Lương, lại gọi thợ ngọc, người này có biết qua đại khái, mới nhân hình thù, tạc thành hình một chiếc lá cây giải[5]. Mỗi khi có việc lên kinh, Chương Võ thường cất chiếc lá ấy trong mình. Một bận, đi ra ngoài phố chợ, gặp một nhà sư người Hồ, bỗng nhiên thấy nhà sư đến trước ngựa Chương Võ khấu đầu nói: “Ngài có bảo ngọc cất trong mình, xin cho bần tăng được ngó qua, có được chăng?” Chương Võ bèn dẫn nhà sư đến một nơi yên tĩnh, lấy ngọc ra cho xem. Nhà sư cầm xem chơi hồi lâu, rồi bảo: “Đây là vật chí bảo trên trời, không phải là vật dưới nhân gian có được.”

Về sau, Chương Võ qua lại Hoa Châu, vẫn thường qua thăm Dương lục nương, cho đến tận bây giờ.

[1] Trung Sơn: tên quận xưa, nay ở huyện Định, tỉnh Hà Bắc.

[2] Trinh Nguyên: niên hiệu Đường Đức tông, từ năm 785 đến năm 804.

[3] Hoa Châu: tức quận Hoa Âm, địa bàn khoảng thành phố Trịnh Châu, Hà Nam, và Vị Nam, Thiểm Tây ngày nay.

[4] Động Thiên: chỉ nơi động phủ thần tiên cư trú.

[5] Giải: một loại cây thuộc họ sồi.