Ngày 20 tháng 4 là tiết Cốc Vũ, đã nửa tháng trôi qua kể từ tiết Thanh Minh "đường đi khách qua đường chạnh lòng thổn thức". Thế nhưng suốt dọc đường, "hồn" của mỗi người Trung Quốc đều đã bị câu mất. Người thì cười nói, người thì chợp mắt, người thì ngẩn ngơ, kỳ thực thảy đều chỉ là che đậy và ngậm ngùi dư vị phức tạp nằm sâu trong đáy lòng. Bàn Môn Điếm, một ngôi làng nhỏ từng khiến 6 trăm triệu người Trung Quốc nở mày nở mặt, sắp sửa lọt vào tầm mắt của chúng ta. Chiếc xe buýt sang trọng đang từng cây số tiến sát "vĩ tuyến 38". Trong lòng tôi thầm niệm một câu thoại trong kịch nói tếu (tướng thanh): "Mau tới mua, mau tới xem đây, xem thử len nguyên chất của tôi đây, dù là vĩ tuyến 38 của bán đảo Triều Tiên, hay là Vương Trương Giang Diêu Ngô Pháp Hiến, đều không sánh bằng len nguyên chất của tôi đây!". Vĩ tuyến 38, nơi người Mỹ từng kiêu ngạo hách dịch phải lần đầu tiên ngoan ngoãn ngồi xuống, nay đã ở ngay trước mắt. Thế nhưng chúng ta lại phải đi xuyên qua khu vực phòng thủ của "quân đội Liên Hợp Quốc" để tiến đến con đường này, điều này dường như ẩn chứa một sự châm biếm mang tính lịch sử nào đó.
Một bầu tâm sự quả thực là "cắt mãi không đứt, gỡ càng thêm rối", dứt khoát không thèm cắt với gỡ nữa, cứ xem xong rồi hãy hay, cảm giác đó nói không chừng phải mất mấy chục năm mới tiêu hóa hết.
Nhìn thấy hàng rào kẽm gai, mọi người bắt đầu phấn khích. Thế nhưng bầu không khí căng thẳng hằng mong đợi lại hoàn toàn không xuất hiện. Dù là từng lớp trạm kiểm soát, nhưng cũng chẳng khác gì thủ tục đi tàu điện ngầm hay dạo công viên là bao. Binh lính Hàn Quốc người nào người nấy nét mặt vẫn còn non nớt, nhìn là biết lính học sinh, một mình tôi có thể đối phó được hai người. Binh lính phương Tây người nào người nấy ăn uống béo tốt trắng trẻo, trông như đang nghỉ mát ở Hawaii. Tôi thốt lên một câu: "Quân dung xộc xệch thế này, bên bắc đánh sang chẳng phải là quét sạch như bẻ cành khô sao?". Sau đó lại ngâm vài câu thơ của Lục Du: "Hòa Nhung chiếu hạ thập ngũ niên, tướng quân bất chiến không lâm biên. Chu môn trầm trầm án ca vũ, cữu mã phì tử cung đoạn huyền..." Nhưng ngẫm lại, chẳng lẽ tôi không thích khung cảnh hòa bình tốt đẹp này sao? Nhân dân hai miền nam bắc phân giới chẳng lẽ vốn dĩ không nên gác kiếm thành cuốc, ca múa thái bình ngay trên vĩ tuyến 38 này hay sao?
Cuối cùng cũng đặt chân lên con đường ấy. Đứng trên Bát Giác Đình nhìn sang, binh lính Hàn Quốc trưng ra dáng vẻ vô cùng "oai phong lẫm liệt": đầu đội mũ sắt, mắt đeo kính râm, hai chân dạng hình chữ "đại" đứng trụ, hai tay siết chặt giơ chéo sang hai bên thân người, toàn thân trông giống như chữ "giới" của thế giới. Không biết là ai thiết kế tư thế này, quả thực rất đẹp, có thể dùng làm chú thích sống cho thành ngữ "diệu võ giương oai". Tôi cũng như những người khác, chụp ảnh chung với những người lính này, nhưng luôn cảm thấy trong đó có phần biểu diễn và phóng đại nhiều hơn một chút. Cho nên tôi lại thấy những người lính này có vài phần thân thiết, giống như học sinh hoặc anh em của tôi vậy. Tôi rất muốn đùa giỡn với họ một chút, nhưng lại sợ làm ảnh hưởng đến công việc của họ, bởi vì tôi biết rằng, họ cứ đứng "trồng" bất động ở đó như thế, e là còn vất vả hơn cả chiến sĩ đội vệ binh quốc kỳ Thiên An Môn ở Trung Quốc.
Ngước nhìn sang phía đối diện, bên bắc chỉ có một tòa nhà lầu bằng phẳng màu xám, trên bậc thềm cao trước cửa có một người quân nhân đầu đội mũ vành rộng đứng chắp tay sau lưng. Người quân nhân đó khí độ thong tay, giận mà không uy, toàn thân không một chỗ nào căng thẳng, nhưng cũng không một chỗ nào lỏng lẻo, dùng một câu trong tiểu thuyết võ hiệp mà gọi là "uyên đình nhạc trĩ". Anh ta đứng một mình, bao quát tất cả mọi người ở phía bên này, đằng sau lưng anh ta là núi nonập trùng và bầu trời xanh vời vợi.
Xem xong "Cầu Không Trở Về" – nơi trao trả tù binh – và lá cờ lớn nhất thế giới cao tới 160 mét của Triều Tiên, chúng tôi lên xe quay về. Trong sổ lưu niệm tham quan, tôi đề bút viết: "Vết thương của nhân loại". Tôi thường cảm thấy, bất kể là miền nam hay miền bắc, đều tồn tại một loại "bất bình chi khí". Thời khắc này, tôi ít nhiều có thể hiểu được loại "bất bình chi khí" này rồi, một dân tộc bị chặt đứt ngang lưng, làm sao có thể "lòng yên dạ định" cho được?
Hơi nóng buổi trưa bao vây lấy, chợt có một luồng gió mát thổi thoảng qua mặt. Tôi nhận ra, đó là cơn gió thổi đến từ phương bắc. Không khí, là thứ mà bất kỳ ranh giới nào cũng không thể ngăn cản được, giống hệt như khát vọng tự do và nỗi nhớ người thân vậy.
(Bài viết này từng được đăng trên các báo chí và trang mạng Trung Quốc, đồng thời được đài BBC của Anh phát sóng, phản hồi rất tốt.)
