Giống như chơi cờ hay đánh bài đều có thể bộc lộ bản tính chân thật của con người, mọi cuộc thi đấu thể thao cũng đều là cơ hội tốt để quan sát bản chất con người. Đối với một trò chơi toàn cầu như Thế vận hội, nếu chỉ đi xem nhà nào chạy nhanh hơn, nước nào nhiều huy chương vàng hơn thì quả là đáng tiếc, giống như ăn sủi cảo mà chỉ mải đếm số lượng quên mất thưởng thức hương vị, đây cũng là căn bệnh thường thấy trong các bản tin thể thao của các nước.
Thế vận hội đầu tiên của thiên niên kỷ mới, tôi xem ở Hán Thành. Giống như một tỷ hai người tầm thường ở Trung Quốc, ngày nào tôi cũng canh cánh lo về số huy chương vàng của nhà mình. Nhưng ngoài ra tôi còn thu hoạch được một điều nữa, đó là lại một lần nữa cảm nhận sâu sắc quốc tính của người Hàn Quốc.
Trước hết nói về các vận động viên Hàn Quốc trên ti vi, có hai đặc điểm lớn, một là ngạo mạn, hai là hay khóc. Sự ngạo mạn này có thể thấy ngay từ lễ diễu hành vào sân, khí thế hiên ngang, tỏ rõ sự mạnh mẽ. Khi thi đấu, nét mặt lúc nào cũng căng cứng, nhìn đối thủ như hổ nhìn cừu con. Nếu thắng, nhất định sẽ vẫy cờ Thái cực điên cuồng chạy quanh, để cho cả thế giới biết rằng "Tao là người Hàn Quốc, người Hàn Quốc tụi tao thắng rồi!". Khi đánh bại đối thủ, vẻ mặt khinh miệt đầy rẫy, dù theo phép lịch sự bắt tay đối phương nhưng mắt lại nhìn đi chỗ khác, giống như công chúa ban tiền lẻ cho ăn mày. Trên khuôn mặt họ, tôi dường như đọc được rất nhiều thành ngữ: khinh miệt quần hùng, kiêu ngạo hống hách, coi trời bằng vung, khí thế ngút trời... Tóm lại chỉ có một chữ: Ngạo! Chỉ có cô bé giành huy chương vàng môn bắn súng là điềm tĩnh ôn hòa, không tự ti cũng không kiêu ngạo, dưới góc nhìn thẩm mỹ của Trung Quốc, mới ra dáng một nhà vô địch thế giới.
Khóc là khung cảnh thường thấy trong một vở kịch lớn như Thế vận hội, nhưng người Hàn Quốc đặc biệt giỏi việc này. Họ thắng cũng khóc, thua cũng khóc, trên sân khóc, dưới sân khóc, ôm huấn luyện viên khóc, nhìn quốc kỳ khóc, vận động viên khóc ở Sydney, cha mẹ khóc ở Hán Thành, đàn ông khóc "nước mắt tuôn rơi như mưa đổ", phụ nữ khóc "nhành lê vương giọt xuân đượm mưa"... "Thế thì khi nào mới vui đây?" Tôi chưa từng thấy bao giờ. Tiếng khóc này đôi khi rất cảm động, bởi vì người Hàn Quốc quả thực không dễ dàng gì. Từng là quốc gia có địa vị thấp nhất thế giới, nay lại xếp thứ mười hai tại Thế vận hội. Dân số của họ chưa đến một phần trăm toàn cầu, lãnh thổ chỉ có hơn 90.000 km vuông, cộng cả Nam lẫn Bắc bán đảo lại thì cũng chỉ bằng một tỉnh tầm trung của Trung Quốc, thế nhưng họ lại giành được gần ba phần trăm số huy chương vàng. Hơn nữa, phần lớn những huy chương vàng này không phải là vật trong túi một cách tất yếu, mà là liều mạng tranh giành mà có được. Nghĩ đến Ấn Độ, một đại quốc mênh mông với dân số một tỷ người mà chỉ giành được vỏn vẹn một tấm huy chương đồng, người Hàn Quốc sao có thể không "động lòng đến mức đau thương"? Số huy chương vàng của Trung Quốc tuy xếp thứ ba, nhưng dân số chiếm hơn một phần năm thế giới, huy chương vàng của các bạn có được một phần năm không? Cho nên nếu tính theo tỷ lệ, thành tích thể thao của Trung Quốc đã vượt qua Hàn Quốc.
Đương nhiên khóc quá nhiều cũng bộc lộ mặt yếu đuối của dân tộc Hàn, thể hiện phong độ chưa đủ, tâm hồn rất dễ bị ngoại vật chi phối, thiếu đi khí phách đại cục. Nhưng Hàn Quốc vốn dĩ là một quốc gia nhỏ, không cần phải thâm trầm sâu sắc như Trung-Mỹ-Anh-Pháp-Nga. Cảnh giới gọi là "không vui vì vật, không buồn vì mình", đa số người Trung Quốc cũng không làm được. Cho nên, muốn khóc thì cứ khóc đi.
Thứ hai là nói về khán giả tuyến sau và chương trình phát sóng. Một cảm giác của tôi là người Hàn Quốc chỉ quan tâm đến các trận đấu có người Hàn Quốc tham gia, người Mỹ cũng quan tâm một chút, còn những trận khác thì có hay không cũng được. Cho nên xem ti vi ở Hán Thành không dễ gì nắm bắt nhanh chóng toàn cục Thế vận hội, tôi buộc phải lên mạng mỗi ngày để bổ sung thông tin. Cứ có trận đấu nào người Hàn Quốc chiến thắng, đài truyền hình nhất định sẽ phát đi phát lại, tần suất vượt xa Trung Quốc. Có một trận đấu nhu đạo, vận động viên miền Nam đè bẹp vận động viên miền Bắc xuống đất, ti vi đã áp dụng thủ pháp dựng phim montage lặp lại khoảnh khắc ấy mười mấy, mấy chục lần, bản thân tôi với tư cách là người nước ngoài cũng cảm thấy hơi khó chịu. Đài truyền hình "yêu nước" đến mức độ ấy, khán giả lại càng đồng tâm hiệp lực. Tôi có hai ngày hai đêm xem ti vi cùng một đám người Hàn Quốc và vài người phương Tây. Những người bạn trẻ Hàn Quốc đứng trước màn hình, cơ bắp căng cứng, tay nắm chặt thành đấm, cứ mỗi khi Hàn Quốc ghi được một điểm là đám con gái hét lên, đám con trai gầm rú, khiến tôi cũng bị lây nhiễm mà hò hét theo họ, còn mấy người phương Tây thì cười đến mức lắc đầu nguầy nguậy. Họ hỏi tôi người Trung Quốc không phải thế này sao? Tôi nói người Trung Quốc điểm khác biệt lớn nhất với các bạn là, họ chủ yếu phê bình Trung Quốc, thường xuyên chửi quả bóng này thối, người nọ ngu ngốc, chứ không nhất thiết cứ phải xem người khác là kẻ thù mới được gọi là yêu nước. Lời của tôi họ không hiểu cho lắm. Khi tôi nói "Hữu nghị là trên hết, thi đấu là thứ hai", họ nói, tình bạn giữa các vận động viên của chúng tôi rất tốt, một người thi đấu, những người khác đều ủng hộ cổ vũ anh ta, khiến tôi dở khóc dở cười. Khi ti vi phát sóng trận đấu giữa Trung Quốc và Hàn Quốc, chẳng hạn như bóng bàn, cầu lông các loại, người Hàn Quốc biết không phải đối thủ của Trung Quốc nên lần lượt kiếm cớ rời chỗ ngồi. Họ không thể chịu đựng được việc tận mắt chứng kiến đồng bào mình bị hạ nhục trước mặt tôi. Cứ mỗi khi biết tin Trung Quốc lại giành được huy chương vàng, họ lại tỏ ra xa cách với tôi, không giống như tôi có thể thưởng thức mọi trận đấu một cách siêu nhiên. Họ thấy Trung Quốc cứ bám sát nước Mỹ, không tin lời tôi nói Trung Quốc là "nhìn bốn hướng tới ba", hoài nghi Trung Quốc có dã tâm vượt qua Mỹ. Tôi thầm nghĩ trong lòng: "Những người Hàn Quốc đáng yêu ơi!" Tôi từng cho rằng người Trung Quốc là những người yêu nước nhất, nhưng giờ đây lại phát hiện ra còn kém người Hàn Quốc mười lần. Mỗi một người Hàn Quốc đều có thể tự giác bảo vệ lợi ích và tôn nghiêm dân tộc của họ, dẫu cho đôi khi làm hơi quá đà, mang lại hiệu quả ngược lại, nhưng đối với một dân tộc bán đảo như thế này mà nói, thì vẫn lợi nhiều hơn hại. Chủ nghĩa dân tộc của Hàn Quốc cuồng nhiệt thật đấy, nhưng hình như chỉ khiến người ta cảm thấy hơi khó chịu và buồn cười chứ chưa đến nỗi gây ra tác hại lớn cho thế giới. Giả sử một đại quốc cũng lấy láng giềng làm hố sâu, tự tôn độc tôn như thế, thì cục diện thế giới sẽ vô cùng bất ổn. Cho nên, người Trung Quốc tuy thường cúi mình theo người, thường nói trăng nước ngoài tròn hơn trăng Trung Quốc, nhưng vẫn tốt hơn cái kiểu chủ nghĩa yêu nước tính toán chi li, có bệnh giấu thầy ấy chứ.
Mang theo tư duy như vậy, tôi vô cùng lo lắng việc lần này Trung Quốc xếp thứ hai. Nếu vậy, "thuyết mối đe dọa Trung Quốc" lại rộ lên, Mỹ và Nhật Bản lại có cớ để châm ngòi quan hệ giữa Trung Quốc và các nước khác. Lúc này tôi bỗng hiểu ra tại sao Chủ tịch Mao lại nói mục đích của "phát triển thể dục thể thao" là "tăng cường thể chất nhân dân", tại sao lại nói "hữu nghị là trên hết, thi đấu là thứ hai". Lãnh đạo Trung Quốc chúng ta chưa từng nói huy chương vàng là trên hết. Tinh thần văn hóa Trung Quốc coi trọng nhân nghĩa, trọng chữ tín, trong những việc phụ như thể thao, cũng được thể hiện một cách đầy đủ. Tôi thầm cầu nguyện trong lòng: "Trung Quốc ơi, các bạn bớt giành vài tấm huy chương vàng đi." Quả nhiên vào ngày cuối cùng, con gấu Bắc cực Nga ngốc nghếch đó đã vượt qua Trung Quốc, tiếp tục bám đuổi đằng sau nước Mỹ để trải qua quãng đời "sử quan như sự hổ". Tôi cũng vì Trung Quốc đánh mất vài tấm huy chương vàng vốn nằm trong túi mà tình cảm sâu sắc thêm với một số bạn bè Hàn Quốc. Ngày mùng 1 tháng 10, đại sứ quán tổ chức tiệc lớn, triệu tập hàng trăm học giả ở Hàn Quốc cùng đón quốc khánh. Ai nấy đều cảm thấy vị trí thứ ba này là tốt nhất, vừa có thể tự răn mình, vừa có thể phòng ngừa họa lớn. Trong tiếng cười hào sảng rôm rả, gà vịt cá thịt đều bị ăn sạch bách. Hàng nhân viên phục vụ Hàn Quốc đứng sau quầy lễ tân ngẩn ngơ nhìn những người Trung Quốc này, không hiểu tại sao họ lại vui mừng đến thế. Người Hàn Quốc muốn hiểu thực sự người Trung Quốc, con đường phía trước hãy còn dài lắm.
(Học sinh Hàn Quốc sau khi đọc bài viết này đã nói, rốt cuộc là anh đang khen chúng tôi hay đang chê chúng tôi thế?)
