Kiến trúc là "nghệ thuật cố định" của một thành phố; phụ nữ là "nghệ thuật di động" của nó. Sở dĩ Paris nổi tiếng thế giới cũng chính là nhờ phong thái của những người phụ nữ nơi đây. Từ phong thái của họ, có thể nhìn thấu phẩm chất của một thành phố, thậm chí là của một dân tộc, một quốc gia.

Mỗi thành phố trên trái đất này, dù lớn hay nhỏ, chỉ cần đàn ông để tâm, thì thế nào cũng sẽ tìm thấy vài người phụ nữ xinh đẹp. Các thành phố ở đâu cũng vậy, vài người phụ nữ xinh đẹp thực ra không thể chứng minh được phẩm chất của một thành phố ra sao. Có ý nghĩa hơn lại chính là phong cảnh những người phụ nữ phổ thông. Loại phong cảnh bình dị, tự nhiên, gắn chặt với hình thái sinh hoạt của đại đa số công chúng ấy. Giống như Paris cũng không phải thực sự khắp nơi đều là mỹ nhân, gái đẹp tựa mây tụi.

Đoàn đại biểu chúng tôi ở Khách sạn Hữu nghị Nhật Trung. Một tòa nhà tuyệt đối không có gì nổi bật ở Tokyo. Nằm ở một con phố nhỏ yên tĩnh. Ngày nào cũng phải rời khách sạn từ sớm, đi bộ khoảng mười lăm phút, lên tàu điện ngầm đến Hiệp hội Kịch tác gia Nhật Bản để xem phim và tổ chức tọa đàm. Dọc đường và trên tàu điện ngầm chính là thời điểm để tôi quan sát những người phụ nữ Tokyo.

Sau hơn tám giờ sáng, trên đường phố Tokyo đã có rất ít người qua lại. Xe cộ ngược xuôi cũng không còn nhiều. Tàu điện ngầm đã qua giờ "cao điểm".

Trên vỉa hè thỉnh thoảng có phụ nữ vội vã bước đi. Phụ nữ đi tàu điện ngầm khoảng bằng một phần mười đàn ông, độ tuổi đều từ hai mươi đến ba mươi lăm. Tôi biết họ chính là "giới văn phòng" trong số phụ nữ Nhật Bản.

Họ có sự khác biệt rất lớn với những người phụ nữ Nhật Bản mà tôi tưởng tượng trước đây. Không biết đã chịu ảnh hưởng của nền văn hóa và truyền thông nào, theo tưởng tượng trước đây của tôi, phụ nữ Nhật Bản nhìn chung toàn là người thấp lùn, bắp chân ngắn và thô. Mười người thì có tới bốn, năm người chân vòng kiềng (chữ O). Khuôn mặt rộng tròn phổ biến, phẳng lì giống như phụ nữ Triều Tiên. Sống mũi không rõ ràng. Ngũ cốc (Ngũ quan) phân tán. Người có mày liễu mắt híp chiếm đa số.

Không. Họ hoàn toàn không phải như vậy. Ít nhất là trong mười ngày tôi nhìn thấy, phụ nữ Nhật Bản từ hai mươi đến ba mươi tuổi hoàn toàn không phải như thế.

Vóc dáng của họ không hề thấp chút nào. Nói chung, họ tuyệt đối không thấp hơn phụ nữ Bắc Kinh nói chung. Chân của họ không ngắn cũng không thô. Trong mười ngày, tôi chưa từng thấy một người phụ nữ Nhật Bản nào dù chỉ hơi có chút chân vòng kiềng. Ngược lại, thân hình của họ đều tương đối mảnh mai. Nhìn chung họ đều có xu hướng gầy mảnh. Vì thế nên chân trông vừa thon vừa dài. Trong mười ngày, tôi thậm chí không thấy một người phụ nữ Nhật Bản nào có thể coi là "béo". Tôi nghĩ điều này đại khái là do những nguyên nhân sau đây: Thứ nhất, hơn một nửa phụ nữ Nhật Bản sau khi kết hôn liền ở nhà làm nội trợ, phò tá chồng dạy con, làm người vợ hiền mẹ tốt. Trong số hơn một nửa phụ nữ này, đương nhiên sẽ sản sinh ra một số người hơi mập mạp. Họ đã không phải đi làm, cũng đồng nghĩa với việc tự động rút lui khỏi phong cảnh đô thị mang tên phụ nữ này. Tôi không có nhiều cơ hội nhìn thấy họ. Thứ hai, cơ cấu ẩm thực của người Nhật phối hợp hợp lý, thích đồ thanh đạm, gần như không ăn đồ ngấy mỡ. Ba bữa một ngày, protein đầy đủ, lượng chất béo hấp thụ có hạn. Thứ ba, phụ nữ Nhật Bản xin việc không dễ. Ở một đất nước thể hiện "quyền lực của đàn ông" ở khắp mọi nơi như Nhật Bản, khi đàn ông tuyển dụng phụ nữ, "ngoại hình" chắc chắn là một tiêu chí rất chính yếu và quan trọng. Thế thì một nửa của một nửa phụ nữ Nhật Bản, coi như đã bị nguyên tắc sàng lọc đầy soi mói của đàn ông loại trừ khỏi hàng ngũ "giới văn phòng", đồng thời cũng bị loại trừ khỏi phong cảnh thành phố. Thứ tư, "vận động tàu điện ngầm", đối với những người phụ nữ may mắn trở thành "giới văn phòng", không nghi ngờ gì nữa chính là bài tập thể hình được tiến hành ngày ngày, tháng tháng, năm năm. Trên vỉa hè, trong lối đi tàu điện ngầm, bước chân của họ mãi mãi vội vã tiến về phía trước. Tuyệt đối không nhìn đông ngó tây. Dường như cũng chẳng có thời gian đâu mà nhìn đông ngó tây. Tokyo tất nhiên có không ít gia đình Nhật Bản có ô tô. Nhưng ngoại trừ các dịp nghỉ lễ, người Nhật lái xe ra đường không nhiều. Cho nên trật tự giao thông của Tokyo rất tốt, gần như không có hiện tượng tắc đường. Tàu điện ngầm mang lại sự thuận tiện cực lớn cho người Nhật. Giáo sư, nhân viên cao cấp trong công ty, phần lớn người làm nghệ thuật đều sẵn sàng đi tàu điện ngầm. Lại càng không cần phải nhắc tới những người phụ nữ Nhật Bản thuộc "giới văn phòng" ấy. Đối với phụ nữ, việc đi bộ vội vã ngày ngày, tháng tháng, năm năm đối với việc rèn luyện vóc dáng, tôi nghĩ có lẽ còn hiệu quả hơn việc đi xe đạp ngày ngày, tháng tháng, năm năm.

Cách ăn mặc của họ cũng rất bình thường. Bình thường đến mức khiến tôi có chút kinh ngạc. Đúng vào thời điểm đầu tháng Mười. Nhiệt độ mỗi ngày ở Tokyo rơi vào khoảng hai mươi lăm, hai mươi sáu độ. Có lúc còn cao hơn nữa. Nếu phụ nữ muốn ăn mặc gầy hơn một chút, thoáng hơn một chút, hở hơn một chút, nói chung là gợi cảm hơn một chút thì thời tiết vẫn cho phép. Nhưng tôi chưa từng thấy người phụ nữ nào ăn mặc như vậy. Có lẽ "đơn vị" của họ có quy định nghiêm ngặt chăng? Cũng chưa từng thấy người phụ nữ nào ăn mặc sành điệu thế nào. Bình thường đến mức không muốn nhắc tới nữa. Trong đoàn chúng tôi, có một người là nữ biên kịch Vương Chiết Tân của hãng Trường Ảnh. Chiết Tân cứ cách hai ngày là nhất định phải đổi một bộ trang phục. Bộ nào cũng có thể coi là thời trang. Mọi người thường trêu chọc cô ấy, nói cô ấy đến Nhật Bản để mở triển lãm thời trang cá nhân rồi. Quả thực, trong mười ngày, tôi không phát hiện ra một người phụ nữ Nhật Bản nào ăn mặc cầu kỳ hơn Chiết Tân. Có lẽ, so với họ thì thời trang vẫn còn quá đắt đỏ chăng?

Họ cơ bản cũng không son phấn. Nhất là những người ở độ tuổi đôi mươi, mặt mộc sạch sẽ, thậm chí son môi cũng không thoa. Chưa từng thấy kẻ mày, kẻ mắt, đánh phấn mắt. Chưa từng thấy uốn tóc thành kiểu tóc quá sịn sò. Đeo nhẫn, hoa tai, dây chuyền cũng rất ít, cực kỳ ít.

Những người ở độ tuổi ba mươi, thỉnh thoảng có thấy trang điểm nhạt.

Phụ nữ Nhật Bản trẻ tuổi thích nghe nhạc. Mỗi lần lên tàu điện ngầm, đều có thể phát hiện ra trong toa xe có họ đang đeo tai nghe.

Điều khiến tôi cảm thấy kinh ngạc nhất chính là vẻ "yên tĩnh" và "trong trẻo" trên khuôn mặt của những người phụ nữ Nhật Bản trẻ tuổi nhất. Loại "yên tĩnh" ấy, tựa như trong lòng hoàn toàn không có tâm sự gì đáng phiền muộn, cũng chẳng có suy nghĩ gì cần phải nghiền ngẫm qua lại; loại "trong trẻo" ấy, tựa như trong thế giới dục vọng giống như "một bầu trời quang", "không một gợn mây" vậy. Tựa như bên ngoài hoàn toàn không có chuyện gì có thể làm xáo trộn tư tưởng hay khơi dậy sự bất bình của họ vậy.

Tôi hỏi người phiên dịch, khuôn mặt của phụ nữ Nhật Bản sao lại có thể "tu dưỡng" ra một thần thái như vậy?

Người phiên dịch là một chàng trai tốt nghiệp khoa Trung Văn Đại học Thượng Hải. Đã định cư ở Nhật Bản nhiều năm, được một công ty lớn thuê làm phiên dịch tạm thời. Câu hỏi của tôi khiến cậu ấy sửng sốt. Trầm ngâm hồi lâu, mới thuận nước đẩy thuyền nói: "Phụ nữ Nhật Bản quả thực không giống với đại đa số phụ nữ Trung Quốc chúng ta, trên mặt không có nhiều ô nhiễm cuộc sống đến thế, không có nhiều sự phức tạp đến thế. Lúc tôi mới đến Nhật Bản cũng cảm nhận được điểm này."

Phải đến một ngày chính tôi đã tìm thấy câu trả lời. Ở phòng tôi tại Khách sạn Hữu nghị Nhật Trung. Vào lúc mười một giờ đêm. Khi đang xem tivi...

Tôi cho rằng ít nhất bản thân đã tìm ra một mặt của câu trả lời...