Một thợ lên dây đàn piano tên là Murkin, một người đàn ông cạo râu nhẵn nhụi có khuôn mặt vàng vợt, chiếc mũi dính đầy thuốc hít và hai tai nhét bông gòn, bước từ phòng khách sạn ra hành lang, rồi cất giọng khàn khàn kêu lớn: “Semyon! Người đâu!”

Nhìn gương mặt hoảng sợ của ông ta, người ta dễ tưởng rằng trần nhà vừa sập xuống đầu ông hoặc ông vừa chạm trán ma trong phòng.

“Trời đất quỷ thần ơi, Semyon!” ông kêu lên khi thấy người phục vụ đang chạy về phía mình. “Thế này là thế nào hả? Tôi là một kẻ đau khớp, thân thể ngọc ngà mà anh lại bắt tôi đi chân đất à? Sao đến giờ này mà anh vẫn chưa mang ủng cho tôi? Chúng đâu rồi?”

Semyon bước vào phòng Murkin, nhìn cái nơi mà ông vẫn thường đặt đôi ủng đã đánh xi, rồi gãi đầu: đôi ủng không còn ở đó.

“Chúng biến đi đâu được nhỉ, cái giống ôn dịch này?” Semyon lẩm bẩm. “Tôi mang phong phang là tối qua mình đã đánh xi chúng rồi đặt ở đây mà... Hừm!... Thú thật là hôm qua tôi có uống hơi quá chén... Chắc là tôi đem để nhầm sang phòng khác rồi. Chắc chắn là thế rồi, Afanasy Yegoritch, chúng ở phòng bên cạnh! Ở đây có bao nhiêu là đôi ủng, làm sao mà quỷ thần nào phân biệt nổi khi người ta đã say khướt và chẳng biết mình đang làm gì chứ?... Chắc là tôi đã mang chúng vào phòng của quý cô ở sát vách... cô diễn viên ấy...”

“Và giờ thì, xin lỗi anh nhé, tôi phải xông vào phòng một quý cô và làm phiền người ta chỉ vì cái sự bất cẩn của anh đấy à! Này, chỉ vì cái thói ngu ngốc này mà tôi phải đánh thức một người phụ nữ đàng hoàng đấy nhé.”

Vừa thở dài vừa ho hắng, Murkin tiến đến cánh cửa phòng bên cạnh và rón rén gõ nhẹ.

“Ai đấy?” một lát sau, ông nghe thấy tiếng phụ nữ vọng ra.

“Là tôi đây!” Murkin cất giọng van nài, đứng trong dáng điệu của một nhà quý tộc đang ngỏ lời với một phu nhân thuộc tầng lớp thượng lưu. “Thưa quý cô, xin tha thứ vì đã làm phiền, nhưng tôi là một người có sức khỏe yếu đuối, mắc bệnh thấp khớp... Các bác sĩ, thưa quý cô, đã ra lệnh cho tôi phải giữ ấm đôi chân, nhất là khi tôi phải đi ngay đến nhà Madame la Générale Shevelitsyn để lên dây đàn piano. Tôi không thể đến gặp bà ấy với đôi chân trần được.”

“Nhưng anh muốn gì? Đàn piano nào cơ chứ?”

“Không phải đàn piano đâu thưa quý cô; tôi muốn nói về đôi ủng! Semyon, cái đồ ngốc nghếch ấy, đã đánh xi ủng của tôi rồi nhầm lẫn mang đặt vào phòng cô. Xin quý cô hãy rủ lòng thương, làm ơn trả lại cho tôi đôi ủng!”

Có tiếng sột soạt, tiếng nhảy xuống giường và tiếng dép lê lẹt xẹt, rồi cánh cửa hé mở và một bàn tay phụ nữ đầy đặn ném một đôi ủng xuống dưới chân Murkin. Người thợ lên dây đàn nói lời cảm ơn rồi lủi thủi về phòng mình.

“Lạ thật...” ông lẩm bẩm khi xỏ ủng vào, “hình như đây không phải chiếc ủng bên phải. Ơ hay, sao lại toàn là hai chiếc bên trái thế này! Cả hai đều là cho chân trái! Này Semyon, đây không phải ủng của tôi! Ủng của tôi có quai đỏ và chẳng có miếng vá nào cả, còn đống này thì thủng lỗ chỗ và chẳng có quai gì sất.”

Semyon nhặt đôi ủng lên, ngắm nghía vài bận trước mắt rồi cau mày.

“Đấy là ủng của Pavel Alexandritch,” hắn lầm bầm, liếc nhìn chúng. Hắn liếc bằng con mắt bên trái.

“Pavel Alexandritch nào?”

“Gã diễn viên ấy; cứ thứ Ba hàng tuần là hắn lại đến đây... Chắc là hắn đã xỏ nhầm ủng của anh thay cho ủng của hắn rồi... Thế là tôi đã mang cả hai đôi vào phòng cô ấy, của hắn lẫn của anh. Rắc rối to rồi đây!”

“Thế thì đi mà đổi lại mau!”

“Nói hay nhỉ!” Semyon cười khúc khích, “đi mà đổi... Giờ này thì tìm hắn ở đâu? Hắn đi khỏi đây từ cách đây cả tiếng đồng hồ rồi... Khác nào mò kim đáy bể!”

“Thế hắn trọ ở đâu?”

“Ai mà biết được? Cứ thứ Ba là hắn đến đây, còn hắn ở đâu thì tôi chịu. Hắn đến và ngủ qua đêm, rồi anh cứ việc ngồi chờ cho đến tận thứ Ba tuần tới...”

“Anh thấy chưa, đồ khốn kiếp, anh đã gây ra chuyện gì thế này? Giờ thì tôi phải làm sao đây? Sắp đến giờ tôi phải có mặt ở nhà Madame la Générale Shevelitsyn rồi, quân trời đánh thánh vật này! Chân tôi cóng lại cả rồi đây này!”

“Anh cứ xỏ tạm đôi ủng này đi, cứ đi lại bằng nó cho đến tối, rồi tối nay đến nhà hát... Tìm gặp Blistanov, gã diễn viên ấy ở đó... Nếu không thích vào nhà hát thì anh cứ việc đợi đến thứ Ba tuần tới; hắn chỉ đến đây vào các ngày thứ Ba thôi...”

“Nhưng sao lại có tận hai chiếc ủng cho chân trái thế này?” người thợ lên dây đàn hỏi, nhặt đôi ủng lên với vẻ mặt đầy ghê tởm.

“Chúa cho gì thì hắn dùng nấy thôi. Vì túng quẫn... diễn viên thì lấy đâu ra ủng chứ? Tôi từng bảo hắn ‘Pavel Alexandritch ơi là Pavel Alexandritch! Trông đôi ủng mới thảm hại làm sao!’ thế là hắn đáp: ‘Im mồm,’ hắn bảo thế, ‘và há hốc mồm ra mà ngạc nhiên đi! Chính trong những đôi ủng này đây,’ hắn bảo, ‘tao từng thủ vai các bá tước với hoàng tử đấy.’ Bọn chúng đúng là một lũ dở người! Nghệ sĩ, gọi thế là đủ hiểu rồi. Nếu tôi là thống đốc hay quan chức cai quản vùng này, tôi sẽ gom hết bọn diễn viên ấy lại rồi tống giam vào ngục tất.”

Vừa liên tục thở dài, rên rỉ vừa nhíu mày, Murkin miễn cưỡng xỏ đôi ủng trái vào chân, rồi khập khiễng lên đường đến nhà Madame la Générale Shevelitsyn. Ông đi khắp thị trấn suốt cả ngày trời để lên dây đàn, và trong suốt ngày hôm ấy, lúc nào ông cũng có cảm giác như thể ai nấy đang dán mắt vào đôi chân mình, nhìn thấy đôi ủng vá víu với phần gót đã mòn vẹt cả hai bên! Ngoài những nỗi đau đớn về tinh thần, ông còn phải chịu đựng cả nỗi thống khổ về thể xác; đôi ủng đã làm ông phồng cả chân.g

Đến tối, ông có mặt ở nhà hát. Đêm diễn hôm ấy vở Râu Xanh đang được công chiếu. Phải mãi cho đến trước màn cuối cùng, và cũng nhờ sự giúp đỡ tận tình của một người quen thổi sáo trong dàn nhạc, ông mới lẻn được vào hậu trường. Tiến vào phòng thay đồ của nam nghệ sĩ, ông bắt gặp toàn bộ các nam diễn viên đang ở đó. Người thì đang thay trang phục, kẻ thì đang tô vẽ mặt mày, người khác nữa thì đang phì phèo hút thuốc. Râu Xanh đang đứng cạnh Vua Bobesh, khoe với nhà vua một khẩu súng lục.

“Anh mua quách nó đi,” Râu Xanh nói. “Tôi mua nó ở Kursk, rẻ như cho, có tám rúp thôi, nhưng mà thôi! Tôi để lại cho anh sáu rúp thôi... Một khẩu súng tuyệt hảo đấy!”

“Từ từ đã... Cẩn thận nó có đạn đấy nhé!”

“Tôi có thể gặp ông Blistanov được không?” người thợ lên dây đàn vừa bước vào vừa hỏi.

“Tôi đây!” Râu Xanh quay người lại nhìn ông và đáp. “Anh muốn gì?”

“Xin lỗi vì đã làm phiền ông,” người thợ lên dây đàn cất giọng van nài bắt đầu mở lời, “nhưng xin ngài tin cho, tôi là một người sức khỏe yếu đuối, mắc bệnh thấp khớp. Các bác sĩ đã ra lệnh cho tôi phải giữ ấm đôi chân...”

“Nhưng nói ngắn gọn đi, anh muốn gì nào?”

“Thưa ngài,” người thợ lên dây đàn vừa nói vừa hướng về phía Râu Xanh. “À... tối qua ngài có trọ tại khu căn hộ có dịch vụ của Buhteyev... Phòng số 64...”

“Cái quái gì thế này?” Vua Bobesh nhăn mặt nói. “Vợ tôi đang ở phòng số 64 cơ mà.”

“Vợ ngài ư? Hân hạnh quá...” Murkin mỉm cười. “Chính phu nhân, phu nhân hiền thê của ngài, đã trao cho tôi đôi ủng của vị quý ông này... Sau khi vị quý ông đây—” người thợ lên dây đàn chỉ tay về phía Blistanov—“rời đi thì tôi phát hiện mất đôi ủng của mình... Tôi liền gọi người phục vụ, ngài biết đấy, và hắn ta bảo: ‘Tôi để ủng của ông ở phòng bên cạnh rồi!’ Do bất cẩn, vì đang say xỉn, hắn đã bỏ nhầm cả đôi ủng của tôi lẫn của ngài vào phòng 64,” Murkin quay sang nói với Blistanov, “và khi rời khỏi phòng của phu nhân vị quý ông đây, ngài đã xỏ nhầm ủng của tôi.”

“Anh đang nói cái quái gì thế?” Blistanov cau mày đáp. “Anh đến đây để bôi nhọ tôi đấy à?”

“Đâu dám thế, thưa ngài—Chúa phù hộ cho tôi! Ngài hiểu lầm tôi rồi. Tôi đang nói về cái gì cơ chứ? Về đôi ủng! Tối qua ngài có ngủ lại phòng số 64 phải không nào?”

“Khi nào cơ?”

“Tối qua chứ khi nào!”

“Thế anh nhìn thấy tôi ở đó à?”

“Không, thưa ngài, tôi không thấy ngài,” Murkin đáp trong vẻ vô cùng bối rối, vừa ngồi xuống vừa cởi đôi ủng ra. “Tôi không thấy ngài, nhưng phu nhân của vị quý ông đây đã ném đôi ủng của ngài ra cho tôi... thay vì ủng của tôi.”

“Anh lấy quyền gì mà dám đưa ra những lời lẽ vu khống đó hả? Tôi không màng đến bản thân mình, nhưng anh đang bôi nhọ một người phụ nữ, lại còn ngay trước mặt chồng của cô ấy nữa chứ!”

Một sự hỗn loạn kinh hoàng bùng lên ở hậu trường. Vua Bobesh, người chồng đang mang nỗi nhục bị cắm sừng, bỗng chốc đỏ bừng mặt và nện mạnh nắm đấm xuống bàn mạnh đến mức hai nữ diễn viên ở phòng thay đồ bên cạnh suýt ngất xỉu.

“Mà anh lại đi tin hắn ta á?” Râu Xanh thét lên. “Anh tin lời một tên vô lại đê tiện này ư? Ôi chao! Anh có muốn tôi kết liễu đời hắn như một con chó không? Anh có muốn thế không? Tôi sẽ băm vây hắn ra như thịt bò bít-tết! Tôi sẽ thổi bay sọ hắn cho mà xem!”

Và tất cả những người đang dạo bước trong công viên thị trấn vào buổi tối hôm ấy cạnh nhà hát Mùa hè vẫn còn kể lại cho đến tận ngày nay về việc ngay trước màn thứ tư, họ đã nhìn thấy một người đàn ông đi chân trần, mặt vàng vợt và ánh mắt hoảng loạn lao vút ra khỏi nhà hát rồi cắm cổ chạy dọc theo đại lộ chính. Đuổi theo sau ông ta là một kẻ mặc trang phục Râu Xanh, tay lăm lăm khẩu súng lục. Chuyện gì xảy ra sau đó thì không ai còn thấy nữa. Chỉ biết chắc một điều rằng Murkin đã phải nằm liệt giường suốt hai tuần liền sau cuộc làm quen với Blistanov, và cứ mỗi khi thốt lên câu “Tôi là một người sức khỏe yếu đuối, mắc bệnh thấp khớp,” ông lại đính kèm thêm rằng: “Tôi là một người mang thương tích...”