Một hôm, Mihail Averyanitch đến chơi sau bữa trưa, lúc Andrey Yefimitch đang nằm trên sô-lê. Thật tình cờ, Hobotov cũng đến cùng lúc ấy mang theo thuốc brôm cho ông. Andrey Yefimitch nặng nhọc ngồi dậy, tì cả hai tay lên ghế sô-lê.

– Hôm nay trông sắc mặt anh tươi tắn hơn hôm qua nhiều, anh bạn quý mến ạ, – Mihail Averyanitch cất lời. – Đúng thế, trông anh có vẻ phơi phới đấy. Xin thề với chúa là thế!

– Đã đến lúc anh nên khỏe lại rồi đấy, thưa đồng nghiệp kính mến, – Hobotov ngáp dài nói. – Tôi dám cá là anh đã chán ngấy cái cảnh lôi thôi này lắm rồi.

– Rồi chúng ta sẽ bình phục thôi, – Mihail Averyanitch vui vẻ nói. – Chúng ta còn sống thêm một trăm năm nữa cơ mà! Chắc chắn là thế!

– Không phải một trăm năm, mà là thêm hai mươi năm nữa, – Hobotov trấn an. – Không sao đâu, không sao đâu, đồng nghiệp ạ; đừng có nản lòng... Đừng có phóng đại lên thế chứ!

– Chúng ta sẽ cho họ thấy mặt, – Mihail Averyanitch cười lớn và vỗ vào đầu gối bạn. – Rồi chúng ta sẽ cho họ thấy! Mùa hè tới, ơn Chúa, chúng ta sẽ lên vùng Caucasus, và chúng ta sẽ cưỡi ngựa đi khắp nơi — lóc cóc, lóc cóc, lóc cóc! Và khi từ Caucasus trở về, tôi chẳng lấy làm lạ nếu tất cả chúng ta cùng nhảy múa trong đám cưới đấy. – Mihail Averyanitch nháy mắt tinh quái. – Chúng tôi sẽ gả vợ cho anh, anh bạn quý ạ, chúng tôi sẽ gả vợ cho anh...

Andrey Yefimitch chợt cảm thấy cơn buồn nôn chực trào lên cổ họng, tim ông đập loạn nhịp.

– Thật là thô tục, – ông vừa nói, vừa nhanh chóng đứng dậy bước ra cửa sổ. – Anh không hiểu nổi là mình đang nói những điều nhảm nhí thô tục lắm sao?

Ông định nói thật nhẹ nhàng và lịch sự, nhưng trái với ý muốn, ông chợt siết chặt tay lại và giơ lên cao quá đầu.

– Để mặc tôi yên, – ông thét lên bằng một giọng không phải của mình, mặt đỏ bừng và toàn thân run lẩy bẩy. – Cút đi, cả hai người!

Mihail Averyanitch và Hobotov đứng dậy, trân trân nhìn ông, thoạt đầu là kinh ngạc, rồi sau đó là hoảng hốt.

– Cút đi, cả hai người! – Andrey Yefimitch tiếp tục gào lên. – Đồ ngốc nghếch! Đồ đần độn! Tôi không cần tình bạn hay thuốc men gì của các người cả, quân đần độn! Thô tục! Ghê tởm!

Hobotov và Mihail Averyanitch ngơ ngác nhìn nhau, lảo đảo đi về phía cửa rồi bước ra ngoài. Andrey Yefimitch vớ lấy chai thuốc brôm ném theo họ; chai thuốc vỡ tan tảng trên khung cửa.

– Biến xuống địa ngục đi! – ông vừa chạy ra hành lang vừa thét lên trong nghẹn ngào. – Xuống địa ngục đi!

Khi các vị khách đã rời đi, Andrey Yefimitch nằm dài trên sô-lê, run rẩy như đang cơn sốt, và cứ lặp đi lặp lại mãi: “Đồ ngốc nghếch! Đồ đần độn!”

Đến khi bình tâm lại, điều đầu tiên hiện lên trong đầu ông là ý nghĩ rằng tội nghiệp Mihail Averyanitch lúc này chắc đang vô cùng xấu hổ và suy sụp, và mọi chuyện thật là tồi tệ. Chưa bao giờ có chuyện thế này xảy ra với ông trước đây. Trí tuệ và sự tế nhị của ông đã đi đâu mất rồi? Khả năng thấu hiểu sự việc và sự dửng dưng triết lý của ông đâu rồi?

Vị bác sĩ thao thức suốt cả đêm vì xấu hổ và tức giận chính mình, và đúng mười giờ sáng hôm sau, ông đến bưu điện để xin lỗi ngài chánh xứ bưu điện.

– Chúng ta đừng nhắc lại chuyện đã qua nữa, – Mihail Averyanitch vô cùng xúc động, thở dài nói và siết chặt bàn tay ông. – Chuyện qua rồi hãy cho qua. Lyubavkin, – ông chợt quát lớn khiến tất cả các nhân viên bưu điện và những người có mặt giật nảy mình, – mang ghế ra đây; còn anh chờ đã, – ông hét lên với một người phụ nữ nhà quê đang chìa bức thư bảo đảm qua ô cửa sắt. – Chị không thấy tôi đang bận sao? Chúng ta sẽ không nhắc lại chuyện cũ nữa, – ông quay sang Andrey Yefimitch với vẻ trìu mến; – xin mời anh ngồi xuống, anh bạn quý của tôi.

Trong giây lát, ông lặng lẽ xoa đầu gối mình, rồi nói:

– Tôi chưa bao giờ có ý định giận hờn gì cả. Bệnh tật đâu phải chuyện đùa, tôi hiểu chứ. Cơn phát ban ngày hôm qua của anh đã làm bác sĩ và tôi hoảng hốt, và sau đó chúng tôi đã nói chuyện với nhau rất lâu về anh. Anh bạn thân mến, sao anh không chịu điều trị bệnh tình một cách nghiêm túc nhỉ? Anh không thể cứ tiếp tục thế này mãi được... Xin lỗi vì tôi đã ăn nói bộc trực như một người bạn, – Mihail Averyanitch thì thầm. – Anh đang sống trong một môi trường vô cùng bất lợi, chen chúc, bẩn thỉu, không có ai chăm sóc, không có tiền để chữa trị đàng hoàng... Anh bạn thân mến, bác sĩ và tôi tha thiết van xin anh từ tận đáy lòng, hãy nghe lời khuyên của chúng tôi: hãy vào bệnh viện đi! Ở đó anh sẽ có thức ăn bổ dưỡng, có người phục vụ và chữa trị. Mặc dù, nói nhỏ với nhau nhé, Yevgeny Fyodoritch hơi kém lịch thiệp một chút, nhưng anh ta rất hiểu nghề, anh hoàn toàn có thể tin tưởng cậu ta. Cậu ta đã hứa với tôi là sẽ chăm sóc anh.

Andrey Yefimitch vô cùng cảm động trước sự thông cảm chân thành của ngài chánh bưu điện và những giọt nước mắt bất chợt lấp lánh trên má ông.

– Bạn kính mến của tôi ơi, đừng tin điều đó! – ông thì thầm, đặt tay lên ngực; – đừng tin họ. Tất cả chỉ là giả dối thôi. Căn bệnh của tôi chẳng qua là trong suốt hai mươi năm, tôi chỉ tìm thấy duy nhất một người thông minh ở cả cái thị trấn này, và ông ta lại bị điên. Tôi hoàn toàn không hề bệnh tật gì cả, chẳng qua là tôi đã bước vào một vòng tròn ma quái mà không sao thoát ra được. Tôi mặc kệ; thế nào cũng được.

– Hãy vào bệnh viện đi, anh bạn quý.

– Dù có phải xuống vực sâu tôi cũng chẳng màng.

– Hãy hứa với tôi đi, anh bạn thân, rằng anh sẽ nghe lời Yevgeny Fyodoritch trong mọi chuyện.

– Chắc chắn tôi sẽ hứa với anh. Nhưng tôi xin nhắc lại, người bạn kính mến của tôi ạ, tôi đã sa vào một vòng tròn ma quái. Giờ đây mọi thứ, thậm chí cả sự đồng cảm chân thành của những người bạn, cũng đều dẫn đến một kết cục — sự hủy diệt của tôi. Tôi đang bước tới sự hủy diệt của mình, và tôi có đủ sự dũng cảm để nhận ra điều đó.

– Anh bạn thân mến, anh sẽ bình phục thôi.

– Nói thế để làm gì chứ? – Andrey Yefimitch bực bội nói. – Có mấy ai ở cuối cuộc đời lại không trải qua những gì tôi đang trải qua lúc này. Khi người ta bảo rằng anh bị bệnh thận hay phì đại tim, và anh bắt đầu được chữa trị vì những thứ đó, hoặc khi người ta bảo anh bị điên hay là tội phạm — nghĩa là, thực chất là khi người ta bỗng dưng dồn sự chú ý vào anh — thì hãy tin chắc rằng anh đã rơi vào một vòng tròn ma quái mà anh không thể thoát ra. Anh sẽ tìm cách trốn chạy để rồi mọi chuyện càng tồi tệ hơn. Tốt hơn là hãy đầu hàng đi, bởi vì không một nỗ lực nhân loại nào có thể cứu được anh. Tôi nghĩ thế đấy.

Trong khi đó, công chúng đang chen chúc trước ô cửa sắt. Để không cản trở họ, Andrey Yefimitch đứng dậy và bắt đầu cáo từ. Mihail Averyanitch bắt ông phải hứa danh dự thêm lần nữa, rồi tiễn ông ra tận cửa ngoài.

Chiều cùng ngày, Hobotov đột nhiên xuất hiện trong bộ áo da cừu và đôi bốt cao cổ, rồi nói với Andrey Yefimitch với giọng điệu như thể ngày hôm qua chẳng có chuyện gì xảy ra:

– Tôi đến vì có việc công việc, thưa đồng nghiệp. Tôi đến để hỏi xem liệu anh có muốn cùng tôi hội chẩn một ca không? Thế nào?

Nghĩ rằng Hobotov muốn giúp mình khuây khỏa bằng một chuyến đi chơi, hoặc thực sự muốn tạo cơ hội cho ông kiếm chút tiền, Andrey Yefimitch mặc áo khoác, đội mũ và cùng cậu ta ra phố. Ông rất vui vì có cơ hội chuộc lại lỗi lầm hôm trước và làm lành, trong thâm tâm ông thầm cảm ơn Hobotov — người thậm chí còn không hề đả động gì đến sự việc ngày hôm qua và rõ ràng là đang muốn tha thứ cho ông. Chẳng ai có thể ngờ được sự tế nhị lại xuất phát từ một kẻ thô lỗ này.

– Bệnh nhân của anh đâu? – Andrey Yefimitch hỏi.

– Ở trong bệnh viện... Tôi đã muốn cho anh xem ca này từ lâu rồi. Một trường hợp rất thú vị.

Họ bước vào sân bệnh viện, đi vòng qua tòa nhà chính và rẽ về phía dãy nhà dành cho bệnh nhân tâm thần, và không hiểu sao, tất cả diễn ra trong sự im lặng. Khi họ bước vào nhà trạm, Nikita như thường lệ bật dậy đứng nghiêm.

– Một trong số các bệnh nhân ở đây có biến chứng ở phổi, – Hobotov hạ giọng nói khi bước vào sân cùng Andrey Yefimitch. – Anh đợi ở đây nhé, tôi quay lại ngay đây. Tôi đi lấy ống nghe.

Và cậu ta bỏ đi.