Một vị bác sĩ huyện và một viên quan hành quí đang ngồi xe đi khám nghiệm tử thi vào một ngày xuân đẹp trời. Viên quan hành quí, độ ba mươi lăm tuổi, thẫn thờ nhìn những con ngựa và nói:

“Trong tự nhiên có rất nhiều điều kỳ bí và tối tăm; và ngay cả trong cuộc sống thường nhật này, thưa bác sĩ, chúng ta hẳn vẫn thường bắt gặp những hiện tượng hoàn toàn không tài nào giải thích nổi. Chẳng hạn, tôi biết đến vài cái chết kỳ lạ, đầy bí ẩn mà chỉ có những nhà chiêm tinh hay huyền bí học mới dám đứng ra giải thích; còn một người có trí óc minh mẫn thì chỉ biết bó tay chịu đựng trong nỗi bàng hoàng. Ví dụ, tôi biết về một người phụ nữ vô cùng tao nhã đã tự đoán trước cái chết của chính mình và qua đời mà không vì bất kỳ lý do hiển nhiên nào vào đúng ngày mà cô ta đã tiên đoán. Cô ta nói rằng mình sẽ chết vào một ngày nhất định, và cô ta đã chết thật.”

“Không có nhân thì chẳng có quả,” vị bác sĩ nói. “Đã có cái chết thì tất phải có nguyên nhân của nó. Nhưng còn việc tiên đoán trước thì chẳng có gì lấy làm kỳ diệu lắm đâu. Hết thảy các quý bà của chúng ta — à không, phải nói là tất cả phụ nữ — đều có máu tiên tri và hay có linh tính.”

“Đúng thế, nhưng thưa bác sĩ, người phụ nữ của tôi lại là một trường hợp hoàn toàn đặc biệt. Lời tiên tri và cái chết của cô ấy chẳng có điểm nào giống với linh tính của mấy bà mấy cô khác cả. Cô ấy là một phụ nữ trẻ, khỏe mạnh và thông minh, chẳng mang một chút mê tín dị đoan nào. Đôi mắt cô ấy mới trong trẻo, thông minh và trung thực làm sao; gương mặt cởi mở, khôn ngoan với một nét mỉa mai thoắt ẩn thoắt hiện mang đậm phong cách Nga trong ánh mắt và trên đôi môi. Chẳng có chút gì gọi là tiểu thư đài các hay đàn bà ở con người cô ấy cả — nếu anh muốn — ngoại trừ nhan sắc! Cô ấy duyên dáng, thanh thãnh như cây bạch dương ấy; lại có mái tóc tuyệt đẹp. Để anh có thể dễ bề thấu hiểu, tôi xin nói thêm rằng cô ấy là một con người luôn tràn ngập niềm vui và sự vô tư lự mang tính lây lan cho kẻ khác, cùng với thứ sự hời hợt thông minh, tốt bụng mà chỉ những người có bản tính lương thiện, nhẹ dạ nhưng thông minh mới có được. Liệu người ta có thể bàn về chủ nghĩa huyền bí, thông linh, năng khiếu tiên tri, hay bất cứ thứ gì đại loại thế trong trường hợp này không? Bản thân cô ấy thường hay cười nhạo những chuyện đó cơ mà.”

Chiếc xe ngựa của vị bác sĩ dừng lại bên một cái giếng. Viên quan hành quí và bác sĩ cùng uống nước, vươn vai và đợi người đánh xe cho ngựa uống nước xong.

“Nào, thế người phụ nữ đó chết vì bệnh gì?” vị bác sĩ hỏi khi chiếc xe lăn bánh trở lại trên đường.

“Cô ấy chết một cách kỳ lạ. Vào một ngày đẹp trời, chồng cô bước vào và bảo rằng trước mùa xuân, phắt là nên bán chiếc xe cũ đi để đổi lấy một chiếc khác mới hơn, nhẹ nhàng hơn, đồng thời cũng nên đổi con ngựa kéo bên trái và thay bằng con Bobtchinsky (đó là tên một con ngựa của chồng cô) vào cùm.

“Vợ anh ta lắng nghe rồi nói:

“‘Tùy anh định đoạt thôi, nhưng đối với tôi bây giờ thì thế nào cũng chẳng còn quan trọng nữa. Trước mùa hè, tôi sẽ nằm ở nghĩa trang rồi.’

“Dĩ nhiên người chồng nhún vai mỉm cười.

“‘Em không đùa đâu,’ cô nói. ‘Em nói thật lòng là em sắp chết đến nơi rồi.’

“‘Ý em sao là sắp chết?’

“‘Ngay sau khi sinh nở. Em sẽ sinh con rồi chết.’

“Người chồng chẳng mảy may để tâm đến những lời đó. Anh ta không tin vào bất kỳ thứ linh tính nào, và anh ta thừa biết rằng phụ nữ đang mang thai thường hay tưởng tượng vẩn vơ và hay chìm đắm trong những ý nghĩ ảm đạm nói chung. Một ngày sau, vợ anh ta lại nói về chuyện sẽ chết ngay sau khi sinh con, rồi ngày nào cô ấy cũng nhắc lại chuyện đó và anh ta chỉ cười, gọi cô là một người đàn bà ngốc nghếch, một bà đồng bóng, một kẻ khùng điên. Cái chết cận kề đã trở thành một nỗi ám ảnh cố hữu của vợ anh ta. Khi chồng không chịu nghe, cô liền vào bếp và kể lể về cái chết của mình cho bà vú và đầu bếp nghe.

“‘Tôi chẳng còn sống được bao lâu nữa đâu, vú ạ,’ cô thường nói thế. ‘Hễ sinh nở xong là tôi chết. Tôi không muốn chết sớm thế đâu, nhưng hình như đó là số mệnh của tôi rồi.’

“Bà vú và đầu bếp đương nhiên là khóc lóc thảm thiết. Thỉnh thoảng vợ vị linh mục hoặc một phu nhân ở đồn điền bên cạnh đến thăm, cô liền kéo họ ra một góc và giãi bày tâm sự, lúc nào cũng dăm ba cái đề tài ấy, cái chết đang đến gần. Cô nói năng nghiêm túc với một nụ cười khó chịu, thậm chí với một vẻ mặt giận dữ không cho phép ai phản bác. Trước kia cô vốn là một người ăn vận sành điệu, thời trang, nhưng giờ đây trước viễn cảnh cái chết đang đến gần, cô đâm ra lôi thôi lếu thếch; cô chẳng đọc sách, chẳng cười đùa, chẳng còn mơ mộng vẩn vơ to tiếng nữa. Hơn thế nữa, cô còn cùng dì mình đi ra nghĩa trang và tự chọn một mảnh đất làm mồ mã cho mình. Năm ngày trước khi sinh, cô lập di chúc. Và hãy nhớ kỹ điều này, tất cả những việc đó được thực hiện khi cô đang ở trạng thái hoàn toàn khỏe mạnh, chẳng có lấy một chút dấu hiệu bệnh tật hay nguy hiểm nào. Sinh nở là chuyện gian nan và đôi khi chí mạng, nhưng trong trường hợp tôi đang kể cho anh nghe thì mọi dấu hiệu đều thuận lợi, và hoàn toàn chẳng có gì phải sợ hãi cả. Cuối cùng thì người chồng cũng phát ốm lên vì toàn bộ câu chuyện này. Một bữa nọ trong bữa cơm, anh ta nổi cơn thịnh nộ và hỏi vợ:

“‘Này Natasha, đến bao giờ thì mấy cái trò ngốc nghếch này mới chấm dứt hả?’

“‘Đây không phải trò ngốc nghếch, em nói nghiêm túc đấy.’

“‘Nhảm nhí, anh khuyên em nên dẹp ngay mấy cái trò ngốc này đi để sau này khỏi phải xấu hổ.’

“Rồi thì ngày sinh nở cũng đến. Người chồng mời được mụ đỡ đẻ cừ nhất vùng trong thành phố đến. Đó là lần sinh đầu tiên của vợ anh ta, nhưng mọi chuyện không thể diễn ra suôn sẻ hơn được nữa. Khi mọi việc đã hoàn tất, cô đòi được nhìn con.

“Cô ngắm đứa trẻ và nói:

“‘Thôi được, bây giờ thì tôi chết được rồi đấy.’

“Cô chào tạm biệt, nhắm nghiền mắt lại, và nửa tiếng sau thì trút hơi thở cuối cùng về với Chúa. Cô hoàn toàn tỉnh táo cho đến tận phút chót. Bằng chứng là khi người ta đưa sữa thay vì nước cho cô uống, cô thều thào hỏi:

“‘Sao lại đưa sữa thay vì nước cho tôi?’

“Cơ sự là thế đấy. Cô ấy đã chết đúng như những gì đã tiên đoán.”

Viền quan hành quí dừng lại giây lát, thở dài và nói:

“Nào, hãy giải thích xem tại sao cô ấy lại chết đi. Tôi xin lấy danh dự bảo đảm với anh, chuyện này hoàn toàn có thật chứ không phải bị đặt đâu.”

Vị bác sĩ đăm đăm nhìn bầu trời.

“Lẽ ra anh phải tiến hành khám nghiệm tử thi cô ấy chứ,” bác sĩ nói.

“Tại sao?”

“Thì để tìm ra nguyên nhân cái chết chứ sao. Cô ấy chết không phải vì đã tiên đoán được cái chết của mình đâu. Rất có thể cô ấy đã tự tử bằng thuốc độc.”

Viên quan hành quí quay phắt lại, đối mặt với vị bác sĩ, nheo mắt hỏi:

“Và căn cứ vào đâu mà anh kết luận là cô ấy tự tử?”

“Tôi không kết luận, nhưng tôi phỏng đoán thế. Tình cảm vợ chồng họ có mặn nồng không?”

“Hừm, nói chung là không hẳn. Đã có những sự hiểu lầm xảy ra ngay sau lễ cưới. Có những hoàn cảnh trớ trêu. Cô ấy đã từng bắt quả tang chồng mình ở bên một người phụ nữ khác. Tuy nhiên chẳng bao lâu sau cô ấy đã tha thứ cho anh ta.”

“Và cái nào có trước, chuyện chồng phản bội hay ý nghĩ muốn chết của cô ấy?”

Viên quan hành quí chăm chú nhìn vị bác sĩ như thể đang cố hình dung xem tại sao bác sĩ lại hỏi câu đó.

“Xin lỗi anh,” một lúc sau ông ta mới đáp. “Để tôi cố nhớ lại xem nào.” Viên quan hành quí cởi mũ ra, lấy tay xoa trán. “Đúng, đúng... rất nhanh sau sự cố đó thì cô ấy mới bắt đầu nhắc đến cái chết. Đúng, đúng vậy.”

“Thế đấy, anh thấy chưa?... Rất có thể là vào thời điểm đó cô ấy đã hạ quyết tâm tự sát, nhưng ngặt nỗi chắc là không muốn hại luôn cả đứa con trong bụng nên cô ấy đành hoãn lại cho đến sau khi sinh nở.”

“Không đời nào, không thể có chuyện đó!... Hoàn toàn bất khả thi. Lúc bấy giờ cô ấy đã tha thứ cho hắn rồi cơ mà.”

“Việc cô ấy tha thứ nhanh chóng đồng nghĩa với việc cô ấy đang ấp ủ một tâm địa đen tối nào đó trong lòng. Phụ nữ trẻ không dễ dàng tha thứ nhanh thế đâu.”

Viên quan hành quí nở một nụ cười gượng gạo, và để che giấu sự bấn loạn đang hiện rõ trên mặt, ông ta rút thuốc ra châm hút.

“Không đời nào, không có chuyện đó đâu,” ông ta nói tiếp. “Chưa từng có một ý nghĩ nào về khả năng đại loại thế lướt qua trong đầu tôi cả... Hơn nữa... hắn ta cũng không đáng trách đến mức ấy... Hắn phản bội vợ theo một cách khá quái gở, hoàn toàn chẳng có chút ham muốn nào; tối hôm đó hắn lếch thếch về nhà trong trạng thái ngà ngà say, muốn âu yếm ai đó, ngặt nỗi vợ lại đang mang thai... rồi hắn chạm mặt một ả đàn bà đến ở nhờ ba ngày — quỷ tha ma bắt ả đi — một con mụ đầu óc rỗng tuếch, ngốc nghếch và chẳng lấy gì làm nhan sắc. Thế thì không thể tính là ngoại tình được. Bản thân vợ hắn cũng nhìn nhận sự việc theo hướng đó và chẳng bao lâu sau... đã tha thứ cho hắn. Chẳng còn ai nhắc gì đến chuyện đó nữa...”

“Con người ta chẳng thể chết mà không có lý do,” vị bác sĩ nói.

“Đương nhiên là thế rồi, nhưng dẫu sao đi nữa... tôi vẫn không thể thừa nhận rằng cô ấy đã tự tử. Nhưng thật kỳ lạ là ý nghĩ đó chưa từng xẹt qua đầu tôi trước đây! Và chẳng một ai nghĩ đến điều đó cả! Ai nấy đều kinh ngạc khi lời tiên đoán của cô ấy trở thành hiện thực, còn ý nghĩ... về một cái chết như thế thì hoàn toàn ở ngoài tầm suy nghĩ của họ. Mà quả thực, không thể nào có chuyện cô ấy tự tử được! Không!”

Viên quan hành quí trầm ngâm suy nghĩ. Hình ảnh người phụ nữ đã chết một cách kỳ lạ cứ ám ảnh ông ta suốt buổi khám nghiệm tử thi. Trong lúc ghi chép lại những lời bác sĩ đọc, ông ta cau mày ủ dột và đưa tay xoa trán.

“Thế trên đời này thực sự có loại độc dược nào có thể tước đoạt mạng sống con người trong vòng mười lăm phút, một cách từ từ mà không gây ra chút đau đớn nào không?” ông ta hỏi vị bác sĩ trong lúc người này đang cưa hộp sọ.

“Có chứ, có chứ. Chẳng hạn như morphin.”

“Hừm, lạ thật. Tôi nhớ hình như cô ấy từng cất giữ một thứ đại loại thế... Nhưng chắc là không phải đâu.”

Trên đường trở về, viên quan hành quí trông có vẻ kiệt sức, ông cứ cắn miết lấy bộ ria mép một cách đầy căng thẳng và chẳng muốn nói năng gì.

“Chúng ta đi bộ một quãng đi,” ông nói với bác sĩ. “Ngồi xe mãi tôi chán ngấy rồi.”

Đi được chừng trăm bước chân, viên quan hành quí khiến vị bác sĩ có cảm giác ông đang mệt đứt hơi, y như thể vừa leo qua một ngọn núi cao vậy. Ông dừng lại, nhìn bác sĩ bằng một ánh mắt kỳ lạ cứ như thể đang say rượu, và nói:

“Lạy Chúa tôi, nếu giả thuyết của anh là đúng, thì... thì thật quá tàn nhẫn, vô nhân đạo! Cô ấy đã tự vẫn chỉ để trừng phạt một ai đó! Tội lỗi đâu đến nỗi lớn lao thế cơ chứ? Ôi, lạy Chúa tôi! Và sao anh lại ném cho tôi cái ý nghĩ chết tiệt này làm quà chứ, hả bác sĩ!”

Viên quan hành quí ôm trán tuyệt vọng và lẩm bẩm tiếp:

“Những gì tôi kể cho anh nghe nãy giờ chính là về vợ tôi, về bản thân tôi đấy. Ôi, lạy Chúa tôi! Tôi đã sai, tôi đã làm tổn thương cô ấy, nhưng chẳng lẽ chết đi lại dễ dàng hơn là tha thứ hay sao? Đúng là thứ lô-gíc đàn bà điển hình — tàn nhẫn, nhẫn tâm đến cùng cực. Ôi, ngay cả khi còn sống, cô ấy vốn dĩ đã tàn nhẫn rồi! Giờ thì tôi nhớ ra hết mọi chuyện rồi! Mọi thứ đã sáng tỏ trước mắt tôi rồi!”

Vừa nói, viên quan hành quí vừa nhún vai, đoạn ôm trán. Ông leo lên xe ngựa, rồi lại xuống đi bộ tiếp. Ý nghĩ mới mà vị bác sĩ truyền cho dường như đã đè bẹp, đã đầu độc tâm trí ông; ông tha thẩn như kẻ mất hồn, thân xác lẫn tâm hồn rã rời, và khi về đến thị trấn, ông chào tạm biệt bác sĩ, từ chối ở lại ăn tối mặc dù tối hôm trước đã hứa với bác sĩ sẽ qua dùng bữa cùng ông ấy.