Không lâu sau khi bắt quả tang vợ mình đang ngoại tình, Fyodor Fyodorovitch Sigaev đang đứng tại cửa hàng vũ khí Schmuck và Cợ để chọn một khẩu súng lục thích hợp. Nét mặt ông thể hiện rõ sự phẫn nộ, đau khổ và một quyết tâm sắt đá không thể lay chuyển.

"Ta thừa biết mình phải làm gì," hắn thầm nghĩ. "Những giá trị thiêng liêng của gia đình đã bị giày xéo, danh dự bị vùi dập trong bùn nhơ, kẻ đồi bại đang đắc thắng, và bởi vậy, với tư cách là một công dân và một người có danh dự, ta phải đứng lên trả thù cho chúng. Trước tiên, ta sẽ bắn chết ả ta cùng kẻ gian phu, rồi sau đó tự kết liễu đời mình."

Hắn chưa chọn được súng lục hay giết ai cả, nhưng trong trí tưởng tượng, hắn đã nhìn thấy ba cỗ thi thể đẫm máu, những bộ óc vỡ vụn với chất xám rỉ ra, cảnh tượng hỗn loạn, đám đông đứng há hốc mồm xem, và buổi khám nghiệm tử thi... Với niềm vui độc ác của một kẻ bị xúc phạm, hắn hình dung ra sự kinh hoàng của họ hàng và công chúng, sự dằn vặt của kẻ phản bội, và trong đầu đang nhẩm đọc những bài xã luận bàn về sự sụp đổ của các truyền thống gia đình.

Người bán hàng, một gã lanh lợi mang dáng vẻ đậm chất Pháp với cái bụng tròn vo và chiếc áo ghi-lê trắng, bày ra những khẩu súng lục, vừa cười mỉm đầy kính cẩn vừa nhón chân gõ nhịp rồi cất lời:

"...Tôi xin mạn phép khuyên ngài, thưa ông, hãy chọn khẩu súng lục tuyệt hảo này, kiểu Smith and Wesson, đỉnh cao của khoa học chế tạo vũ khí: cơ chế ba tác động, có ống phóng vỏ đạn, tầm sát thương sáu trăm bước, ngắm bắn tâm. Xin lưu ý ngài vẻ đẹp của các đường nét hoàn thiện. Một mẫu thiết kế thời thượng nhất, thưa ông. Chúng tôi bán được cả tá mỗi ngày cho bọn trộm cướp, sói rừng và cả những kẻ tình địch. Cơ chế hoạt động vô cùng chuẩn xác và mạnh mẽ, bắn trúng ở khoảng cách xa, và chỉ với một viên đạn là hạ gục cả vợ lẫn nhân tình. Còn về việc tự sát, thưa ông, tôi không biết có kiểu nào tốt hơn thế này nữa."

Gã nhân viên giật rồi lên cò súng, thổi nhẹ vào nòng, nhắm bắn, và làm bộ điệu như sắp ngất ngây vì sung sướng. Nhìn bộ dạng đê mê đó của gã, người ta dễ tưởng rằng gã sẵn sàng tự bắn vào đầu mình ngay nếu sở hữu được một khẩu súng tuyệt mỹ như dòng Smith and Wesson.

"Giá bao nhiêu thế?" Sigaev hỏi.

"Bốn mươi lăm rúp, thưa ông."

"Hừm!... Thế thì đắt quá đối với tôi."

"Nếu vậy, thưa ông, xin phép giới thiệu với ngài một nhãn hiệu khác, có phần rẻ hơn. Ở đây, nếu ngài vui lòng ghé mắt xem qua, chúng tôi có vô số sự lựa chọn với đủ mọi mức giá... Chẳng hạn như ở đây, khẩu súng lục theo kiểu Lefaucheux này chỉ có giá mười tám rúp, thế nhưng..." (gã nhân viên bĩu môi đầy khinh miệt) "...nhưng thưa ông, đây là một kiểu dáng lỗi thời. Chúng chỉ được mua bởi những ả đàn bà hay hốt hoảng hoặc những kẻ thần kinh có vấn đề. Tự sát hay bắn vợ bằng một khẩu Lefaucheux thời buổi này bị coi là quê mùa lắm. Smith and Wesson mới là phong cách duy nhất chuẩn mực."

"Tôi không muốn tự sát hay giết ai cả," Sigaev bực bội đáp dối. "Tôi mua nó đơn giản chỉ để dùng ở nhà ngoại ô... để dọa bọn trộm cắp thôi..."

"Việc ngài mua với mục đích gì không phải là chuyện của chúng tôi." Gã nhân viên mỉm cười, kín đáo hạ mắt xuống. "Nếu chúng tôi cứ phải đi điều tra mục đích trong từng trường hợp, thưa ông, chắc tiệm chúng tôi dẹp tiệm sớm. Để dọa trộm thì Lefaucheux không phải là một kiểu phù hợp đâu ngài ạ, vì nó phát ra tiếng nổ rất khẽ và trầm. Tôi xin gợi ý dòng Mortimer, cái gọi là súng đấu tay đôi..."

"Hay là mình thách đấu với hắn ta nhỉ?" ý nghĩ đó xẹt qua đầu Sigaev. "Nhưng làm thế thì quá đề cao hắn. Bọn súc sinh kiểu đó cứ đem ra bắn như chó..."

Gã nhân viên, uốn éo duyên dáng và bước đi thoăn thoắt trên đôi bàn chân nhỏ nhắn, vẫn mỉm cười và huyên thiên bày ra trước mặt khách một đống súng lục. Hấp dẫn và ấn tượng nhất trong số đó chính là dòng Smith and Wesson. Sigaev cầm một khẩu súng kiểu ấy lên, ngẩn ngơ ngắm nghía, rồi chìm đắm trong suy tư. Trí tưởng tượng của hắn vẽ ra cảnh hắn sẽ thổi bay óc chúng như thế nào, máu sẽ chảy thành dòng trên thảm và sàn gỗ ra sao, đôi chân của ả phản bội sẽ co giật trong cơn hấp hối cuối cùng ra sao... Nhưng chừng đó vẫn chưa đủ cho tâm hồn đang sục sôi phẫn nộ của hắn. Cảnh máu me, tiếng khóc than và sự kinh hoàng vẫn chưa làm hắn thỏa mãn. Hắn phải nghĩ ra một điều gì đó khủng khiếp hơn.

"Biết rồi! Ta sẽ tự kết liễu đời mình và bắn chết hắn," hắn nghĩ, "nhưng ta sẽ để ả ta sống. Hãy để ả ta phải héo mòn vì sự cắn rứt của lương tâm và sự khinh miệt của tất cả mọi người xung quanh. Đối với một kẻ nhạy cảm như ả, điều đó còn đau đớn hơn cái chết gấp bội."

Và hắn tưởng tượng ra đám tang của chính mình: hắn, người chồng bị tổn thương, nằm trong cỗ quan tài với nụ cười dịu dàng trên môi, còn ả ta, xanh xao, bị dằn vặt bởi sự hối hận, đi theo sau quan tài hệt như một bức tượng Niobe, chẳng biết trốn vào đâu để thoát khỏi những ánh mắt sắc lạnh, đầy khinh miệt của đám đông phẫn nộ ném vào mình.

"Tôi thấy ngài rất kết dòng Smith and Wesson rồi đấy chứ," gã nhân viên chen ngang dòng suy tưởng của hắn. "Nếu ngài thấy đắt quá, không sao, tôi bớt cho năm rúp... Nhưng chúng tôi vẫn còn những nhãn hiệu khác rẻ hơn."

Gã nhân viên với vóc dáng đậm chất Pháp uyển chuyển xoay người lấy từ trên kệ xuống thêm một tá hộp súng lục nữa.

"Đây thưa ông, giá ba rúp. Không đắt chút nào đâu, nhất là khi tỷ giá hối đoái đang rớt giá thảm hại và thuế hải quan thì tăng lên từng giờ. Thưa ông, tôi xin thề tôi là người theo phái Bảo thủ, thế mà chính tôi còn bắt đầu thấy chướng tai gai mắt rồi đây. Này nhé, với cái tỷ giá hối đoái và biểu thuế quan này, chỉ có người giàu mới mua nổi súng ống mà thôi. Người nghèo chẳng còn gì ngoài vũ khí Tula và diêm phốt-pho, mà vũ khí Tula thì chán chẳng buồn nói! Ngài có khi nhắm vào vợ mình bằng súng Tula mà lại tự bắn vào xương bả vai của mình ấy chứ."

Sigaev bỗng cảm thấy hụt hẫng và tiếc nuối vì nếu mình chết thì sẽ bỏ lỡ mất cảnh tượng ả phản bội quằn quại trong đau khổ. Sự trả thù chỉ ngọt ngào khi người ta được tận mắt chứng kiến và nếm trải thành quả của nó, chứ nếu mình nằm ngoẻo trong quan tài mà chẳng hay biết gì thì trả thù để làm gì nữa?

"Hay là làm thế này nhỉ?" hắn ngẫm nghĩ. "Ta sẽ bắn chết hắn, rồi đến dự đám tang hắn để ngắm nhìn, và sau đám tang đó ta mới tự sát. Dù sao thì họ cũng sẽ bắt mình trước đám tang và tước mất khẩu súng cho xem... Thế nên ta sẽ giết hắn, ả ta vẫn sống, còn ta... tạm thời chưa tự sát vội, cứ đi nộp mạng cho cảnh sát đã. Tự sát lúc nào chẳng được. Bị bắt hóa ra lại hay ở chỗ, trong buổi điều tra sơ bộ, ta sẽ có cơ hội phơi bày trước nhà chức trách và công chúng toàn bộ sự đồi bại trong hành vi của ả ta. Nếu ta tự sát, rất có thể với bản chất hai mặt và trơ trẽn vốn có, ả sẽ đổ vạ hết lên đầu ta, và xã hội sẽ bênh vực hành vi của ả rồi rất có thể sẽ cười vào mặt ta... Nếu ta vẫn sống, thì..."

Chỉ một phút sau, hắn lại nghĩ:

"Ừ nhỉ, nếu ta tự sát thì rất có thể sẽ bị quở trách và bị nghi ngờ là kẻ tiểu xá... Hơn nữa, việc gì ta phải tự sát cơ chứ? Đó là một nhẽ. Mặt khác, tự sát là hành vi hèn nhát. Thế nên ta sẽ giết hắn và để ả ta sống, còn ta sẽ đối mặt với vành móng ngựa. Ta sẽ ra tòa, và ả sẽ được triệu tập đến tòa với tư cách là nhân chứng... Ta có thể tưởng tượng ra sự bối rối, nỗi nhục nhã của ả khi bị luật sư của ta xét hỏi! Sự đồng tình của tòa án, báo chí và công chúng chắc chắn sẽ đứng về phía ta cho mà xem."

Trong lúc hắn đang mải đắn đo, gã nhân viên vẫn tiếp tục trưng bày hàng hóa và cảm thấy có trách nhiệm phải pha trò mua vui cho khách hàng.

"Đây là hàng Anh, mẫu mới tinh, vừa mới về kho," gã huyên thuyên. "Nhưng tôi phải cảnh báo ngài trước, thưa ông, tất cả những hệ thống khác đều trở nên lu mờ khi đặt cạnh Smith and Wesson. Cách đây ít hôm — chắc hẳn ngài cũng có đọc báo — có một sĩ quan đã mua ở chỗ chúng tôi một khẩu Smith and Wesson. Anh ta bắn kẻ tình nhân của vợ, và — ngài có tin nổi không? — viên đạn xuyên qua người gã đó, bắn thủng chiếc đèn bằng đồng, rồi xuyên qua cây đàn piano, xong lại bật nẩy trở lại từ cây đàn, tiêu diệt luôn con chó cảnh và làm cô vợ bị bầm tím. Quả là một thành tích lẫy lừng mang lại vinh dự cho hãng chúng tôi! Viên sĩ quan đó hiện đang bị giam giữ. Chắc chắn anh ta sẽ bị kết án và phải đi khổ sai. Thứ nhất là bộ luật hình sự của chúng ta đã quá lỗi thời; và thứ hai, thưa ông, sự cảm thông của tòa án luôn đứng về phía kẻ đi ngoại tình. Tại sao lại thế ư? Rất đơn giản thôi, thưa ông. Các thẩm phán, bồi thẩm đoàn, công tố viên và cả luật sư bào chữa đều đang dan díu với vợ của người khác cả, thế nên việc bớt đi một ông chồng ở nước Nga sẽ làm họ cảm thấy thoải mái hơn. Xã hội chắc sẽ mừng rỡ lắm nếu Chính phủ đày hết tất cả các ông chồng ra Sakhalin. Ôi, thưa ông, ngài không biết tôi cảm thấy phẫn nộ thế nào khi chứng kiến sự suy đồi đạo đức ngày nay đâu. Đi lại với vợ người khác thời nay cũng phổ biến như việc hút thuốc lá nhờ hay đọc sách ké của người khác vậy. Việc kinh doanh của chúng tôi mỗi năm một ế ẩm hơn — không phải vì các bà vợ chung thủy hơn đâu, mà là vì các ông chồng đã buông xuôi chấp nhận số phận và đành chịu khuất phục trước luật pháp cùng án khổ sai."

Gã nhân viên đảo mắt nhìn xung quanh rồi thì thầm: "Và lỗi tại ai chứ, thưa ông? Tại Chính phủ cả đấy."

"Đày ra Sakhalin vì một tên đốn mỏi như thế — tính đi tính lại cũng chẳng đáng chút nào," Sigaev ngẫm nghĩ. "Nếu ta đi khổ sai thì chỉ tạo cơ hội cho vợ ta đi bước nữa và cắm sừng thêm một ông chồng thứ hai thôi. Hả hê cho ả quá nhỉ... Thế nên ta cứ để ả sống, ta chẳng tự sát, cũng chẳng giết hắn... ta chẳng giết ai sất. Ta phải nghĩ ra điều gì đó khôn ngoan hơn và hiệu quả hơn mới được. Ta sẽ trừng phạt chúng bằng sự khinh bỉ của mình, và sẽ tiến hành thủ tục ly hôn cho thật tai tiếng mới hả dạ."

"Đây, thưa ông, là một nhãn hiệu khác," gã nhân viên vừa nói vừa với tay lấy thêm một tá súng khác từ trên kệ xuống. "Xin mời ngài chú ý đến cơ chế độc đáo của ổ khóa này."

Xét theo quyết định mới của mình, Sigaev bây giờ chẳng cần đến súng lục nữa, nhưng gã nhân viên trong lúc đó càng lúc càng tỏ ra hào hứng, cứ khăng khăng bày biện hàng hóa trước mặt anh ta. Người chồng bị cắm sừng bắt đầu cảm thấy xấu hổ vì gã nhân viên đã tốn biết bao công sức vì mình mà chẳng vụ lợi gì, cứ đứng cười cợt, mất thời gian, bày tỏ sự nhiệt tình một cách vô ích.

"Thôi được, nếu vậy," hắn lẩm bẩm, "lát nữa tôi sẽ ghé lại... hoặc tôi sẽ phái người đến."

Hắn chẳng nhìn nét mặt của gã nhân viên lúc đó ra sao, nhưng để xoa dịu phần nào sự ngượng ngùng trong tình huống này, hắn cảm thấy mình buộc phải mua một món gì đó. Nhưng rốt cuộc nên mua gì đây? Hắn đảo mắt nhìn quanh những bức tường tiệm để chọn một món đồ rẻ tiền, và ánh mắt hắn dừng lại ở một chiếc lưới màu xanh đang treo lủng lẳng gần cửa ra vào.

"Cái đó... cái gì thế kia?" hắn hỏi.

"Đó là chiếc lưới dùng để bắt chim cút đấy ạ."

"Giá bao nhiêu?"

"Tám rúp, thưa ông."

"Gói lại cho tôi..."

Người chồng bị cắm sừng trả tám rúp, cầm lấy chiếc lưới, và với cảm giác còn bị tổn thương sâu sắc hơn lúc trước, bước thẳng ra khỏi cửa hàng.