ELENA IVANOVNA POPOVA, một góa phụ trẻ có lúm đồng tiền trên má.

GRIGORY STEPANOVITCH SMIRNOV, một chủ đất trung niên.

LUKA, gia nhân già của Popova.

[Một phòng khách trong nhà POPOVA.]

[POPOVA mặc tang phục đậm, mắt đăm đăm nhìn vào một bức ảnh. LUKA đang phàn nàn với bà.]

LUKA. Thưa bà, thế này thì không phải phép chút nào.... Bà cứ tự giày vò bản thân mình mãi. Con hầu với tay đầu bếp đã kéo nhau đi hái quả hết cả rồi, mọi sinh vật đều đang vui vẻ, đến con mèo còn biết tự tìm niềm vui, đi dạo ngoài sân để bắt ruồi; chỉ có mỗi mình bà là ngồi lỳ trong căn phòng này suốt cả ngày, cứ như thể đây là tu viện ấy, chẳng màng đến chút thú vui nào. Vâng, thật đấy! Tính ra thì đã tròn một năm nay bà không thèm bước chân ra khỏi nhà rồi còn gì!

POPOVA. Ta sẽ chẳng bao giờ bước chân ra ngoài nữa.... Mà ra để làm gì chứ? Cuộc đời ta coi như đã chấm dứt rồi. Ông ấy nằm dưới mồ, còn ta thì tự giam mình giữa bốn bức tường này đây.... Cả hai chúng ta đều đã chết cả rồi.

LUKA. Thì đấy, khổ thế chứ lị! Ngài Nicolai Mihailovitch qua đời, vâng, đó là ý Chúa, và cầu cho linh hồn ngài được yên nghỉ.... Bà đã để tang ngài—thế là phải đạo lắm rồi. Nhưng đâu thể cứ khóc lóc và mặc áo tang suốt đời được chứ. Vợ già của tôi cũng qua đời khi đến số. Rồi sao nào? Tôi cũng đau buồn vì bà ấy, tôi khóc suốt một tháng trời, thế là quá đủ cho bà ấy rồi, chứ còn bắt tôi phải khóc lóc suốt cả một đời người thì phỏng có ích gì, mụ già ấy không đáng để làm thế đâu. [Thở dài] Bà quên sạch cả hàng xóm láng giềng rồi đấy. Chẳng đi đâu, chẳng gặp gỡ ai hết. Chúng ta sống chẳng khác nào loài nhện, suốt đời chẳng thấy ánh mặt trời. Lũ chuột đã gặm nát cả bộ áo chầu của tôi rồi kìa. Đâu phải quanh đây không có người tốt, cả cái quận này đầy ra đấy chứ. Có một trung đoàn đang đóng quân ở Riblov kìa, mấy tay sĩ quan đẹp trai làm sao—nhìn hoài không chán mắt. Mà cứ thứ Sáu hàng tuần là ở trại lính lại có khiêu vũ, ngày nào ban nhạc của quân đội cũng trỗi lên hòa tấu.... Ơ hay, thưa bà chủ! Bà còn trẻ đẹp thế này, má hồng phơi phới—giá mà bà chịu khó hưởng chút niềm vui. Nhan sắc có ở được với mình mãi đâu, bà thừa biết đấy chứ. Chục năm nữa thôi, có muốn làm một bà công kiêu sa giữa đám sĩ quan ấy đi chăng nữa, thì ng ta cũng chẳng thèm ngó ngàng tới bà đâu, lúc ấy thì quá muộn mất rồi.

POPOVA. [Quả quyết] Tôi phải đề nghị anh từ nay đừng bao giờ nhắc đến chuyện đó trước mặt tôi nữa! Anh thừa biết rằng từ khi Nicolai Mihailovitch qua đời, cuộc sống đối với tôi đã mất hết ý nghĩa. Tôi đã thề là cho đến hết đời sẽ không bao giờ cởi tang phục, cũng chẳng thèm nhìn ánh mặt trời.... Anh nghe rõ chưa? Hãy để linh hồn anh ấy thấy tôi yêu anh ấy nhường nào.... Vâng, tôi biết chuyện anh ấy từng đối xử bất công, tàn nhẫn, và... và thậm chí phản bội tôi chẳng phải bí mật gì với anh, nhưng tôi sẽ chung thủy cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, để chứng tỏ cho anh ấy thấy cách tôi biết yêu thương. Ở thế giới bên kia, anh ấy sẽ nhìn thấy tôi y như trước lúc qua đời....

LUKA. Thay vì cứ nói những điều ấy, bà phải đi dạo trong vườn, hoặc không thì bảo người đóng cỗ xe cho Toby hay Giant, rồi đi thăm hỏi hàng xóm láng giềng chứ lại.

POPOVA. Ôi! [Khóc nức nở.]

LUKA. Thưa bà! Bà chủ kính yêu của tôi ơi! Sao thế này? Cầu Chúa phù hộ cho bà!

POPOVA. Anh ấy thương con Toby biết mấy! Hồi xưa anh ấy toàn cưỡi nó đến nhà Korchagin và Vlasov. Cưỡi ngựa giỏi làm sao! Dáng người mới uyển chuyển biết bao khi anh ấy dồn hết sức gí dây cương! Anh còn nhớ chứ? Toby, Toby ơi! Bảo người ta cho nó ăn thêm một bữa yến mạch nhé.

LUKA. Vâng, thưa bà. [Tiếng chuông cửa réo vang ầm ĩ.]

POPOVA. [Run rẩy] Ai thế kia? Bảo họ là ta không tiếp khách nào hết.

LUKA. Vâng, thưa bà. [Đi ra.]

POPOVA. [Nhìn vào bức ảnh] Anh sẽ thấy, Nicolas ạ, em biết yêu và tha thứ nhường nào.... Tình yêu của em sẽ chỉ lụi tàn cùng với em, chỉ khi trái tim tội nghiệp này ngừng đập mà thôi. [Vừa khóc vừa cười] Mà anh không thấy xấu hổ sao? Em là một người vợ ngoan hiền và đức hạnh đấy chứ. Em tự giam mình trong bốn bức tường, sẽ chung thủy với anh cho đến tận mồ mả, thế mà anh... anh không thấy ngượng hay sao, cái đồ con trẻ hư hỏng này? Anh lừa dối em, sinh sự với em, bỏ mặc em thui thủi một mình hết tuần này sang tuần khác....

[LUKA bước vào vẻ hoảng hốt.]

LUKA. Thưa bà, có người đang tìm bà. Cậu ta muốn gặp bà cho bằng được....

POPOVA. Thế anh đã bảo với người ta là từ khi chồng tôi qua đời, tôi không tiếp khách nữa cơ mà?

LUKA. Tôi có nói chứ, nhưng cậu ta chẳng thèm nghe; cứ bảo là có việc cực kỳ khẩn cấp.

POPOVA. Tôi không tiếp!

LUKA. Tôi đã nói thế rồi, nhưng mà... cái đồ quỷ sứ này... cứ chửi bới rồi tự ý xông thẳng vào trong.... Giờ cậu ta đang ở phòng ăn rồi ạ.

POPOVA. [Bực mình] Thôi được, mời cậu ta vào đi.... Thật là vô phép! [LUKA đi ra] Sao mà lắm kẻ làm phiền mình thế không biết! Anh ta muốn gì ở mình chứ? Sao lại cứ đến phá phuộc sự yên tĩnh của ta? [Thở dài] Không, xem ra cuối cùng thì ta thế nào cũng phải vào tu viện mất thôi. [Suy ngẫm] Vâng, vào tu viện.... [LUKA dẫn SMIRNOV bước vào.]

SMIRNOV. [Nói với LUKA] Đồ ngu, mày nói nhiều quá đấy.... Đồ con lừa! [Nhìn thấy POPOVA, đổi giọng cung kính] Thưa bà, tôi xin tự giới thiệu, tôi là Grigory Stepanovitch Smirnov, chủ đất kiêm cựu trung úy pháo binh! Tôi buộc phải làm phiền bà vì một việc vô cùng cấp bách.

POPOVA. [Không đưa tay ra] Ông muốn gì?

SMIRNOV. Cố phu quân của bà, người mà tôi có vinh hạnh được quen biết, vẫn còn thiếu tôi một nghìn hai trăm rúp theo hai giấy nhận nợ. Vì ngày mai tôi phải trả tiền lãi thế chấp, nên tôi đến đây để xin bà thanh toán số tiền đó ngay trong hôm nay, thưa bà.

POPOVA. Một nghìn hai trăm.... Thế chồng tôi nợ ông về khoản gì?

SMIRNOV. Ngài hay mua yến mạch của tôi.

POPOVA. [Thở dài, nói với LUKA] Này Luka, anh đừng quên cho con Toby ăn thêm một bữa yến mạch nhé. [LUKA đi ra] Nếu quả thực Nicolai Mihailovitch nợ tiền ông, thì tôi nhất định sẽ trả, nhưng hôm nay xin ông thứ lỗi vì tôi không có sẵn tiền mặt. Ngày kia quản gia của tôi từ trên tỉnh về, tôi sẽ dặn ông ấy thanh toán khoản nợ cho ông, còn lúc này thì tôi không thể làm theo ý ông được.... Hơn nữa, hôm nay đúng là tròn bảy tháng ngày chồng tôi qua đời, tâm trạng tôi hoàn toàn không cho phép mình bận tâm đến chuyện tiền bạc.

SMIRNOV. Còn tâm trạng của tôi thì thế này đây, nếu ngày mai mà tôi không trả khoản lãi đáo hạn, tôi sẽ buộc phải nhắm mắt xuôi tay từ giã cõi đời này theo một cách thật tao nhã. Người ta sẽ tịch thu điền trang của tôi mất!

POPOVA. Ông sẽ nhận được tiền vào ngày kia.

SMIRNOV. Tôi không cần tiền vào ngày kia, tôi cần ngay hôm nay.

POPOVA. Xin ông thứ lỗi, tôi không thể trả bây giờ được.

SMIRNOV. Còn tôi thì không thể đợi đến sau ngày mai được.

POPOVA. Này hay nhỉ, tôi không có sẵn tiền thì biết làm sao bây giờ!

POPOVA. Ý bà là không chịu trả tôi chứ gì?

POPOVA. Không thể trả.

SMIRNOV. Hừm! Đó là lời cuối cùng của bà đấy phỏng?

POPOVA. Vâng, lời cuối cùng.

SMIRNOV. Lời cuối cùng á? Quyết định cuối cùng của bà đấy chứ?

POPOVA. Chắc chắn thế.

SMIRNOV. Cảm ơn bà nhiều lắm. Tôi xin ghi nhận. [Nhún vai] Thế mà người ta cứ đòi tôi phải điềm tĩnh mới tài chứ! Tôi gặp một lão trên đường, lão hỏi tôi rằng: "Sao lúc nào cậu cũng cáu kỉnh thế, Grigory Stepanovitch?" Thôi nào, đời nào mà tôi không nổi giận cho được chứ? Tôi đang cần tiền gấp. Hôm qua tôi đã phải phi ngựa đi từ sáng sớm, gõ cửa tất cả các con nợ, thế mà chẳng có nổi một kẻ nào chịu trả tiền! Tôi mệt rã rời sau ngần ấy việc, ngủ quái ở đâu không biết, trong một cái quán trọ tồi tàn do một lão Do Thái quản lý, với cái thùng rượu vodka kê ngay sát đầu. Cuối cùng thì tôi cũng lết được đến đây, cách nhà tận bảy mươi cây số, với hy vọng kiếm được chút tiền, thế mà lại được bà tiếp đón bằng cái gọi là "tâm trạng"! Hết chịu nổi, sao mà không giận cho được chứ.

POPOVA. Tôi tưởng mình đã nói rất rõ là người quản gia sẽ trả tiền cho ông khi ông ấy từ tỉnh về cơ mà.

SMIRNOV. Tôi đến gặp quản gia của bà đấy phỏng, hay đến gặp chính bà hả! Quái quỷ thật, xin lỗi đã nói bậy chứ quản gia của bà thì liên quan chó gì đến tôi cơ chứ!

POPOVA. Xin ông chú ý, tôi không quen nghe những lời lẽ hay giọng điệu như thế. Tôi không muốn nghe thêm câu nào nữa. [Quay người bước đi cái rụp.]

SMIRNOV. Này thì rõ với chả mười! Nào là "tâm trạng".... Nào là "chồng qua đời được bảy tháng!" Thế tôi có phải trả tiền lãi hay không hả? Tôi hỏi bà đấy: Tôi phải trả hay không phải trả? Cứ cho là chồng bà chết rồi, và bà đang mang cái tâm trạng vớ vẩn gì đi chăng nữa đi.... Rồi quản gia của bà thì chuồn đi đâu mất tiêu, mặc xác lão quỷ tha ma bắt, thế rốt cuộc bà muốn tôi phải làm gì đây? Bộ bà tưởng tôi có thể bay đi trốn chủ nợ bằng khinh khí cầu hay sao hả? Hay bà đợi tôi phải đâm đầu vào tường cho xong chuyện? Tôi tìm đến nhà Grusdev thì hắn không có nhà, Yaroshevitch thì trốn biệt tăm, tôi cãi nhau một trận tơi bời với Kuritsin suýt nữa thì ném cổ hắn qua cửa sổ, Mazugo thì đang bị đau bụng, còn mụ này thì lại dở cái "tâm trạng" ra. Chẳng có một tên khốn nào chịu trả tiền cho tôi cả! Chỉ vì tôi quá hiền lành với chúng, vì tôi mềm nhũn như con chi chi, cứ như sáp ong mặc chúng nhào nặn! Tôi quá ư tử tế với chúng nó rồi! Thôi được, cứ chờ đấy! Rồi các người sẽ biết tay tao! Tao đời nào để chúng mày dắt mũi chơi khơi khơi thế nhé, mặc thây chúng mày chứ! Tao cứ ngồi ì ở đây cho đến khi nào mụ ta chịu trả tiền thì thôi! Brr.... Sao mà tôi bực thế không biết, cáu điên lên được! Gan ruột tôi lộn tùng phèo lên vì giận, thở chẳng ra hơi đây này.... Úi chà, thề có chúa, tôi thấy buồn nôn luôn rồi đây này! [Hét lớn] Này! Bồi bàn!

[LUKA bước vào.]

LUKA. Có chuyện gì thế ạ?

SMIRNOV. Lấy cho ta cốc kvass hoặc nước lọc mau! [LUKA đi ra] Thật cái thói lý sự cùn! Người ta đang cần tiền gấp để cứu mạng, thế mà mụ ta nhất quyết không chịu trả chỉ vì, ừ đấy, mụ không có tâm trạng để bận tâm đến chuyện tiền nong cơ chứ!... Đúng là cái thứ logic đàn bà dở hơi. Thảo nào từ trước tới nay tôi vốn chẳng thích, mà bây giờ lại càng ghét phải nói chuyện với đàn bà. Thà ngồi trên thùng thuốc súng còn hơn là đôi co với đàn bà con gái. Brr.... Tôi thấy lạnh toát cả người—tất cả cũng chỉ vì cái mớ bông xốp dở hơi ấy! Cứ nhìn thấy từ xa mấy sinh vật mang danh thơ thẩn ấy là tôi lại vã mồ hôi hột vì cáu tiết. Chẳng tài nào ngửi nổi. [LUKA mang nước bước vào.]

LUKA. Thưa bà đang ốm mệt và không tiếp ai cả.

SMIRNOV. Cút ra ngoài! [LUKA đi ra] Ốm với chả mệt, không tiếp ai! Không, cứ tự nhiên đi, chú mày không phải tiếp tao.... Tao quyết bám trụ ở đây và ngồi lỳ cho đến khi nào xì tiền ra mới thôi. Mụ có ốm một tuần liền đi nữa thì tao cũng ngồi đây một tuần.... Nếu mụ có ốm nguyên cả năm—tao cũng ngồi ì cả năm. Tao phải đòi cho bằng được món tiền của tao, cưng ạ! Mấy cái trò mặc áo tang với lúm đồng tiền của mụ không lừa được tao đâu! Lúm với chả đồng tiền à, lạ gì mấy cái chiêu ấy! [Hét với ra ngoài cửa sổ] Simeon, dắt xe ra! Chúng ta chưa đi ngay đâu! Tao ở lại đây! Dặn bọn dưới chuồng ngựa cho bọn chúng ăn yến mạch vào! Đồ con lừa, mày lại để cái chân con ngựa bên phải vướng vào dây cương nữa rồi kìa! [Giọng nhại lại] "Không sao đâu...." Tao cho mày biết tay thế nào là "không sao đâu". [Bước ra khỏi cửa sổ] Ồ, chán ngắt.... Trời thì nóng như nung, chẳng ai chịu trả đồng nào. Đã ngủ nghê kém cỏi, thế mà xui xẻo thế nào lại đâm đầu vào ngay một cục bông thắt khăn tang mang cái "tâm trạng"... Đau đầu quá cơ chứ lị.... Hay là ta làm chén vodka nhỉ? Ừ, có lẽ nên thế. [Hét lớn] Này!

[LUKA bước vào.]

LUKA. Gì thế ạ?

SMIRNOV. Cho ly vodka! [LUKA đi ra] Ọp! [Ngồi xuống và tự ngắm nghía bản thân] Nói thật là trông mình bảnh bao phết! Bụi bặm đầy người, giày dép lấm lem, mặt mũi nhếch nhác, đầu tóc bù xù, rơm rác dính đầy trên áo ghi-lê.... Bảo sao mụ quý bà kia lại chẳng coi mình là tướng cướp cơ chứ. [Ngáp] Xông vào phòng khách với cái bộ dạng này thì quả là mất lịch sự thật, nhưng đành chịu thôi.... Tôi tới đây đâu phải với tư cách khách khứa, mà là chủ nợ, với lại luật pháp có quy định trang phục riêng cho chủ nợ bao giờ đâu....

[LUKA mang vodka bước vào.]

LUKA. Ông đi quá giới hạn lắm rồi đấy, thưa ngài....

SMIRNOV [Bực dọc] Gì cơ?

LUKA. Tôi... à... có gì đâu... thực ra thì...

SMIRNOV. Mày đang nói chuyện với ai đấy? Câm mồm!

LUKA. [Lầm bầm] Quỷ sứ nào rước hắn đến đây không biết.... Xui xẻo thật đấy.... [Đi ra.]

SMIRNOV. Ôi, sao mà tức thế không biết! Tức đến mức tôi chỉ muốn bóp nát cả cái thế giới này ra thành tro bụi.... Đến buồn nôn luôn ấy chứ.... [Hét lớn] Này!

[POPOVA bước vào.]

POPOVA. [Mắt hướng xuống sàn] Thưa ông, sống thui thủi một mình nên tôi đã quên mất giọng đàn ông ra sao, và tôi không tài nào chịu nổi tiếng la hét. Xin ông vui lòng đừng làm phiền đến sự yên tĩnh của tôi.

SMIRNOV. Trả tiền cho tôi, rồi tôi sẽ đi.

POPOVA. Tôi đã nói với ông rất rõ rồi; tôi không có sẵn tiền mặt; hãy đợi đến ngày kia.

SMIRNOV. Còn tôi cũng đã nói với bà rất rõ là tôi không cần tiền vào ngày kia, mà là hôm nay. Nếu hôm nay bà không trả, ngày mai tôi sẽ phải tự treo cổ lên đấy.

POPOVA. Thế tôi biết làm thế nào nếu trong tay không có tiền chứ? Ông lạ thật đấy!

SMIRNOV. Thế ra bà quyết không trả tiền ngay bây giờ chứ gì? Hả?

POPOVA. Tôi không thể.

SMIRNOV. Nếu vậy thì tôi cứ ngồi lỳ ở đây và đợi cho đến khi nào đòi được mới thôi. [Ngồi phịch xuống] Bà định trả tiền vào ngày kia chứ gì? Được thôi! Tôi sẽ ngồi đây cho đến tận ngày kia. Cứ ngồi ì ở đây suốt thời gian đó luôn.... [Nhổm phắt dậy] Tôi hỏi bà: Ngày mai tôi có phải trả tiền lãi hay không, hay là không? Hay bà tưởng tôi đến đây để đùa giỡn chắc?

POPOVA. Xin ông đừng hét lên! Đây không phải chuồng ngựa!

SMIRNOV. Tôi có hỏi bà chuyện chuồng ngựa hồi nào đâu, tôi hỏi ngày mai tôi có phải trả tiền lãi hay không cơ mà?

POPOVA. Ông chẳng biết cách ứng xử trước mặt phụ nữ gì cả!

SMIRNOV. Không, tôi thừa biết cách ứng xử trước phụ nữ là đằng khác!

POPOVA. Không, ông chẳng biết gì sất! Ông là một kẻ thô lỗ, thiếu giáo dục! Người đàng hoàng không ai nói chuyện với phụ nữ bằng cái giọng đó!

SMIRNOV. Ô hay nhở! Thế bà muốn tôi phải nói chuyện với bà bằng giọng thế nào nào? Tiếng Pháp chắc? [Nổi khùng lên rồi cố tình nói nhịu] Thưa bà, tôi xin lạy bà.... Tôi hạnh phúc biết bao khi bà không chịu trả tiền cho tôi.... Ồ, xin lỗi nhé. Tôi làm phiền bà rồi! Hôm nay thời tiết đẹp quá nhỉ! Mà trông bà mặc áo tang hợp thế không biết! [Cúi đầu chào.]

POPOVA. Thật ngớ ngẩn và thô lỗ.

SMIRNOV. [Nhại lại] Ngớ ngẩn và thô lỗ! Tôi không biết cách ứng xử trước phụ nữ cơ đấy! Thưa bà, số phụ nữ tôi từng gặp trong đời còn nhiều hơn số chim sẻ bà từng thấy ấy chứ! Ba lần tôi phải đấu súng vì đàn bà đấy. Tôi đã từ chối mười hai người, và có chín người từ chối tôi! Vâng! Đã có thời tôi cũng dại dột xức nước hoa, nói lời đường mật, đeo đồ trang sức, cúi chào lịch thiệp. Tôi từng biết yêu đương, đau khổ, thở dài ngắm trăng, khi thì hờn dỗi, lúc lại mềm yếu, băng giá.... Tôi từng yêu say đắm, điên cuồng, yêu đủ mọi kiểu trên đời, mặc thây quỷ sứ; tôi từng huyên thuyên như con sáo về sự giải phóng phụ nữ, ném nửa gia tài vào những cảm xúc ủy mị, nhưng mà giờ thì—xin lỗi bà nhé! Bây giờ thì đừng hòng lừa phỉnh được tôi nữa! Tôi chán ngấy đến tận cổ rồi! Mắt huyền, mắt bướm, môi son, lúm đồng tiền, ánh trăng, tiếng thì thầm, hơi thở ngập ngừng—tôi chẳng thèm quăng cho nửa xu rách nào đâu, thưa bà! Trừ những vị đang có mặt ở đây ra, thì phụ nữ hết thảy, dù sang hay hèn, đều là bọn giả dối, lắt léo, chuyên nói xấu sau lưng, đố kỵ, dối trá tận xương tủy, vain vọng, tầm thường, tàn nhẫn, phi lý, và xét về cái khoản này đây [gõ vào trán] xin phép được nói thẳng thừng, thì một con chim sẻ còn khôn chán so với bất kỳ triết gia váy vóc nào mà bà muốn nhắc tới! Nhìn từ xa thì cứ ngỡ mấy sinh vật thơ thẩn ấy toàn lụa là làu lượt, chẳng khác nào á thần tiên thanh tao thoát tục, khiến ta ngây ngất hàng vạn lần, để rồi khi nhìn thấu vào tâm hồn họ—thì hỡi ôi, hóa ra chỉ là một con cá sấu đích thực! [Hắn nắm chặt lấy tựa lưng ghế; chiếc ghế kêu cọt kẹt rồi gãy rụm] Nhưng điều tởm lợm nhất trên đời là cái giống cá sấu ấy không hiểu sao cứ ảo tưởng rằng kiệt tác, đặc quyền và độc quyền của chúng chính là cái thứ tình cảm ủy mị sướt mướt. Cho dẫu có treo ngược tôi lên cái đinh kia đi chăng nữa, thì đố bà tìm được mụ đàn bà nào biết yêu ai ngoài con chó cảnh đấy? Lúc yêu đương vào thì chỉ giỏi mếu máo với nhỏ dãi chứ làm được quái gì khác? Trong khi đàn ông người ta chịu đựng bao hy sinh dằn vặt thì tình yêu của chúng chỉ thu gọn lại bằng việc hí hoáy vờn vẩy cái khăn choàng, tìm cách xỏ mũi đối phương cho thật chặt mà thôi. Bà có cái bất hạnh là đàn bà, chắc tự bản thân bà cũng rõ cái bản chất phụ nữ nó ra sao. Thật lòng mà nói đi, bà đã bao giờ thấy mụ đàn bà nào thành thật, chung thủy và kiên định chưa? Chưa hề! Có tìm thấy con mèo mọc sừng hay con chim dẽ rừng lông trắng còn dễ hơn là tìm được một mụ đàn bà chung thủy!

POPOVA. Thế theo lời ông, ai mới là kẻ chung thủy và kiên định trong tình yêu? Chẳng lẽ là đàn ông đấy phỏng?

SMIRNOV. Vâng, chính là đàn ông!

POPOVA. Đàn ông ư! [Cười nhạt] Đàn ông mà cũng chung thủy với kiên định trong tình yêu cơ á! Thật nực cười hết sức! [Nổi giận] Ông lấy cái quyền gì mà dám nói những lời đó hả? Đàn ông chung thủy với kiên định ư! Đã nhắc đến chuyện này, tôi nói cho ông hay, trong số những người đàn ông tôi từng quen biết và đang quen, người tuyệt vời nhất chính là cố phu quân của tôi.... Tôi yêu anh ấy đắm say bằng tất cả con người mình, với thứ tình yêu chỉ có ở một người phụ nữ trẻ tuổi giàu trí tưởng tượng, tôi dâng hiến cho anh ấy tuổi thanh xuân, hạnh phúc, cuộc đời, gia sản của mình, tôi hít thở vì anh ấy, tôi sùng bái anh ấy tựa như một kẻ ngoại đạo, thế mà... thế mà kết cục ra sao? Người đàn ông tuyệt vời nhất ấy lại trơ trẽn cắm sừng tôi ở mọi ngóc ngách! Sau khi anh ấy chết, tôi tìm thấy trong ngăn bàn của anh ấy cả một ngăn kéo đầy ắp những bức thư tình, và lúc anh ấy còn sống—thật khủng khiếp khi phải nhớ lại chuyện đó!—anh ấy thường xuyên bỏ mặc tôi thui thủi hàng tuần trời, đi tán tỉnh những ả đàn bà khác và cắm sừng tôi ngay trước mặt; anh ấy nướng sạch tiền của tôi, rồi chế nhạo cả tình cảm của tôi nữa.... Thế mà, bất chấp tất cả những điều đó, tôi vẫn yêu và chung thủy với anh ấy. Không những thế, giờ đây khi anh ấy đã qua đời, tôi vẫn tiếp tục giữ lòng chung thủy và khắc ghi ký ức về anh ấy. Tôi đã tự giam mình vĩnh viễn trong bốn bức tường này, và sẽ mặc bộ tang phục này cho đến tận hơi thở cuối cùng....

SMIRNOV. [Cười khẩy] Tang phục với chả tang phục!... Tôi không hiểu bà tưởng tôi là loại người gì nữa. Cứ như thể tôi không biết lý do tại sao bà lại khoác lên mình cái bộ đồ đen thui và tự giam mình trong bốn bức tường ấy không bằng! Tôi biết thừa đi ấy chứ! Trông thật là kỳ bí, đậm chất thơ làm sao! Khi có một gã lính ngự lâm hay một gã thi sĩ lang thang nào đó đi ngang qua cửa sổ nhà bà, hắn ta sẽ nghĩ: "Nơi đó đang sống một nàng Tamara bí ẩn, vì tình yêu sâu sắc với người chồng mà tự giam mình giữa bốn bức tường." Mấy cái trò mèo ấy lạ gì nữa!

POPOVA. [Phát điên] Cái gì? Ông dám nói với tôi những lời đó sao?

SMIRNOV. Bà có chôn sống bản thân đi chăng nữa, thì cũng đâu quên trát phấn lên mặt!

POPOVA. Ông dám ăn nói với tôi như thế hả?

SMIRNOV. Xin bà đừng có hét lên, tôi không phải quản gia của bà đâu nhé! Xin phép cho tôi được gọi tên mọi thứ đúng với bản chất của nó đi. Tôi không phải đàn bà, và tôi quen nói thẳng nghĩ thật rồi! Bà cũng đừng có mà hò hét nữa!

POPOVA. Tôi có hét đâu, ông mới là kẻ đang hét ấy chứ! Làm ơn để tôi yên đi!

POPOVA. Trả tiền cho tôi rồi tôi sẽ biến.

POPOVA. Tôi đời nào thèm trả tiền cho ông!

SMIRNOV. Ồ không, bà phải trả đấy.

POPOVA. Tôi chẳng thèm cho ông nửa xu rách nào hết, cho bõ tức. Ông cút ngay đi!

SMIRNOV. Tôi không có cái vinh dự được làm chồng hay làm vị hôn của bà, thế nên xin vui lòng đừng có diễn kịch nữa. [Ngồi xuống] Tôi ghét nhất cái trò đó.

POPOVA. [Nghẹn ngào vì tức giận] Thế ông còn ngồi lì ra đấy à?

SMIRNOV. Vâng, tôi ngồi đấy.

POPOVA. Tôi bảo ông cút ra ngoài cơ mà!

SMIRNOV. Trả tiền cho tôi đã.... [Lầm bầm] Ôi, sao mà tức thế không biết! Tức điên lên được!

POPOVA. Tôi chẳng thèm đôi co với lũ vô lại trơ trẽn! Cút ngay khỏi nhà tôi! [Ngừng một lát] Không chịu đi cơ à? Không á?

SMIRNOV. Không.

POPOVA. Không thật chứ?

SMIRNOV. Không đời nào!

POPOVA. Thế thì được lắm! [Róng rãnh giật chuông, LUKA bước vào] Luka, tiễn vị quý ông này ra ngoài mau!

LUKA. [Tiến lại gần SMIRNOV] Mời ngài ra cho ạ, người ta đã tiễn khách rồi đấy! Ngài không cần phải...

SMIRNOV. [Nhổm phắt dậy] Câm cái mồm! Mày đang nói chuyện với ai đấy? Tao băm mày làm chả bây giờ!

LUKA. [Ôm ngực] Lạy các cụ!... Đâu ra cái giống người dữ dằn thế không biết!... [Ngã phịch xuống ghế] Ôi, tôi chết mất, tôi ngất mất thôi! Thở không nổi rồi!

POPOVA. Con Dasha đâu rồi? Dasha! [Hét lớn] Dasha! Pelageya! Dasha! [Kéo chuông liên hồi.]

LUKA. Ôi! Bọn họ đi hái quả hết cả rồi.... Chẳng còn ma nào ở nhà cả! Tôi chết mất thôi! Nước! Cho tôi ly nước!

POPOVA. Cút ngay ra khỏi đây cho tôi.

SMIRNOV. Bà không biết ăn nói lịch sự hơn một tí được à?

POPOVA. [Nắm chặt hai tay, dậm chân thình thịch] Đồ thô lỗ! Cái đồ gấu xám cục súc! Đồ vô lại! Đồ quái vật!

SMIRNOV. Gì cơ? Bà vừa nói cái gì?

POPOVA. Tôi bảo ông là đồ gấu xám, đồ quái vật!

SMIRNOV. [Tiến sát lại gần bà] Xin hỏi bà lấy cái quyền gì mà dám lăng mạ tôi hả?

POPOVA. Thì tôi đang lăng mạ ông đấy, sao nào? Bộ tưởng tôi sợ ông chắc?

SMIRNOV. Thế bà tưởng cứ mang cái mác sinh vật thơ thẩn là muốn lăng mạ ai thì lăng mạ mà không phải chịu hậu quả gì chắc? Hả? Thích thì chiến luôn!

LUKA. Lạy các cụ tổ ơi!... Đâu ra cái hạng người này cơ chứ!... Nước! Cho tôi nước!

SMIRNOV. Súng ống đâu!

POPOVA. Bộ tưởng tôi sợ ông chỉ vì ông có mấy tháp vai vạm vỡ với cái cổ trâu chắc? Hả? Đồ vô lại!

SMIRNOV. Thích thì đấu súng cho ra ngô ra khoai! Tao đời nào chịu để ai lăng mạ, dù mày có là đàn bà, cái giống "phái yếu" đi chăng nữa đi!

POPOVA. [Cố ngắt lời hắn] Gấu! Gấu! Đồ gấu xám!

SMIRNOV. Đã đến lúc phải dẹp bỏ cái định kiến cho rằng chỉ có đàn ông mới phải trả giá cho những lời lăng mạ rồi. Mẹ kiếp, đã đòi bình đẳng nam nữ thì chiều luôn. Mình chơi tới bến luôn!

POPOVA. Đấu súng á? Được thôi!

SMIRNOV. Ngay và luôn bây giờ.

POPOVA. Ngay lập tức! Chồng tôi có để lại vài khẩu súng ngắn.... Tôi đi lấy ra đây. [Định bước đi nhưng lại quay phắt lại] Thật là sướng tay khi được nhặt một viên đạn vào cái đầu đất của ông! Mẹ khiếp nhà ông! [Đi ra.]

SMIRNOV. Tao cho mày ngã gối như con gà mái cho biết tay! Tao đâu phải thằng nhãi ranh hay gã thi sĩ ủy mị; tao đèo thèm chấp cái giống "phái yếu" này đâu.

LUKA. Lạy ơn các cụ tổ dòng họ ơi!... [Quỳ sụp xuống] Xin ngài rủ lòng thương xót lấy một lão già tội nghiệp, rời khỏi đây đi thôi! Ngài dọa người ta suýt chết khiếp rồi, giờ lại còn định bắn người ta nữa!

SMIRNOV. [Phớt lờ không nghe] Nếu mụ ấy chịu đấu súng, thế mới đúng là bình đẳng nam nữ, giải phóng phụ nữ các thứ chứ! Nam nữ bình quyền là đây chứ đâu! Tao sẽ bắn chết mụ ta vì nguyên tắc! Mà mụ đàn bà này được đấy chứ! [Nhại lại giọng bà] "Mẹ kiếp nhà ông! Tao tống một viên đạn vào cái đầu đất của mày cho xem." Hả? Trông lúc nãy mặt mụ đỏ bừng lên, đôi má cứ ứng hồng rực lên kìa.... Mụ ta nhận lời thách đấu của mình rồi đấy! Thề có Chúa, đây là lần đầu tiên trong đời mình thấy một người....

LUKA. Xin ngài đi cho, tôi sẽ cầu nguyện Chúa phù hộ cho ngài suốt đời!

SMIRNOV. Đúng là một người đàn bà chính hiệu! Kiểu này mới đúng gu của mình chứ! Đàn bà đích thực! Không phải cái thứ bánh bèo rên rỉ ỉ ôi, mà là lửa, là thuốc súng, là pháo thăng thiên đấy! Tự dưng thấy tiếc không nỡ bắn chết mụ nữa rồi!

LUKA. [Khóc lóc] Lạy ngài... lạy ngài phúc đức, đi giùm con với!

SMIRNOV. Hừm, ta đâm ra thích mụ này rồi đấy! Thật đấy! Dù má có lúm đồng tiền đi nữa thì ta vẫn cứ thích! Suýt chút nữa là muốn xí xóa luôn khoản nợ... mà cũng chẳng thấy tức giận gì nữa rồi.... Người phụ nữ tuyệt vời!

[POPOVA cầm hai khẩu súng bước vào.]

POPOVA. Súng đây.... Nhưng trước khi đấu súng, ông phải chỉ cho tôi cách bóp cò đã nhé. Từ bé đến giờ tôi chưa từng cầm khẩu súng ngắn nào trên tay cả.

LUKA. Ơ kìa Chúa ơi, xin Người rủ lòng thương cứu vớt đời bà ấy.... Tôi phải đi tìm bác đánh xe với anh làm vườn ngay mới được.... Sao mà cái tai họa này lại giáng xuống đầu chúng tôi thế không biết.... [Đi ra.]

SMIRNOV. [Đang kiểm tra súng] Bà thấy đấy, súng ngắn thì có nhiều loại lắm.... Có loại súng Mortimer chuyên dùng để đấu súng, loại này dùng hạt nổ. Còn đây là súng lục Smith and Wesson, loại ba tác dụng, có cần rút vỏ đạn.... Mấy khẩu này tuyệt hảo đấy. Mua một cặp chắc chắn không dưới chín mươi rúp đâu.... Bà phải cầm súng thế này này.... [Nói thầm] Đôi mắt ấy, ánh mắt ấy! Quả là một người phụ nữ đầy truyền cảm hứng!

POPOVA. Cầm thế này hả?

SMIRNOV. Vâng, thế đấy.... Sau đó thì lên cò, rồi nhắm mục tiêu thế này này.... Ngả đầu về phía sau một chút! Giơ tay thẳng ra đúng tư thế nào.... Phải thế. Rồi lấy ngón tay siết nhẹ vào cái lẫy này—thế là xong. Quan trọng nhất là phải giữ được bình tĩnh và nhắm cho thật chuẩn.... Cố gắng đừng để tay bị rung.

POPOVA. Được rồi.... Đứng trong phòng bắn bất tiện lắm, chúng ta ra vườn đi.

SMIRNOV. Đi thì đi. Nhưng tôi báo trước là tôi sẽ bắn chỉ thiên đấy nhé.

POPOVA. Lại còn thế nữa! Tại sao chứ?

SMIRNOV. Bởi vì... bởi vì... đó là việc của tôi.

POPOVA. Sợ rồi chứ gì? Hả? A! Không có chuyện trốn tránh thế đâu nhé, thưa ông! Ông phải bước ra đó với tôi! Tôi đời nào được yên thân cho đến khi đục được một lỗ thủng trên cái trán của ông... cái vầng trán mà tôi căm ghét tột cùng ấy! Sợ hãi rồi chứ gì?

SMIRNOV. Vâng, tôi sợ đấy.

POPOVA. Ông nói dối! Sao lại không dám đấu súng?

SMIRNOV. Bởi vì... bởi vì bà... bởi vì tôi thích bà.

POPOVA. [Cười nhạt] Lão ta thích mình! Lão dám thốt lên là thích mình cơ đấy! [Chỉ tay ra cửa] Lối đó, mời ông đi cho.

SMIRNOV. [Lặng lẽ nạp đạn vào súng, nhặt chiếc mũ rồi bước về phía cửa. Đứng khựng lại nửa phút, hai người lặng lẽ nhìn nhau, đoạn hắn ngập ngừng bước lại gần POPOVA] Nghe này.... Bà hãy còn giận lắm chứ? Thú thật là tôi cũng bực điên người lên được... nhưng mà, bà hiểu không... biết diễn tả thế nào nhỉ?... Thực ra thì, bà thấy đấy, đại loại là thế, nói sao nhỉ... [Hét lên] Này, thế tôi thích bà thì là lỗi của tôi chắc? [Hắn giật phăng tựa lưng ghế; chiếc ghế lại kêu cọt kẹt rồi gãy tan tành] Mẹ kiếp, sao mà tôi phá hoại đồ đạc nhà bà khiếp thế nhỉ! Tôi thích bà! Bà hiểu chưa? Tôi... tôi suýt yêu bà mất rồi đây này!

POPOVA. Tránh xa tôi ra—tôi căm thù ông!

SMIRNOV. Chúa ơi, đúng là một mụ đàn bà có một không hai trên đời! Tiêu đời tôi rồi! Chết chắc rồi! Sập bẫy rồi, hệt như con chuột nhắt mắc bẫy vậy!

POPOVA. Lùi ra, kẻo tôi bắn đấy!

SMIRNOV. Cứ bắn đi! Bà đâu có hiểu được cảm giác hạnh phúc nhường nào khi được chết trước đôi mắt đẹp tuyệt trần ấy, khi được ngã xuống dưới nòng súng cầm bởi bàn tay nhỏ bé mềm như nhung ấy.... Tôi mất trí thật rồi! Nghĩ cho kỹ và quyết định luôn đi, vì nếu tôi bước chân ra khỏi đây thì chúng ta sẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau nữa đâu! Quyết định ngay bây giờ đi.... Tôi là một chủ đất, nhân thân đàng hoàng, thu nhập mười nghìn một năm. Tôi có thể bắn thủng một đồng xu tung lên không trung ngay khi nó rơi xuống.... Tôi có những con chiến mã tuyệt vời.... Bà chịu làm vợ tôi chứ?

POPOVA. [Giận dữ giơ súng lắc lắc] Đấu súng mau! Ra vườn ngay!

SMIRNOV. Tôi điên mất rồi.... Chẳng hiểu quái gì nữa. [Hét lớn] Này bồi bàn, cho ly nước!

POPOVA. [Hét lên] Ra vườn đấu súng!

SMIRNOV. Tôi mất hồn mất vía rồi, tôi đang yêu như một gã sinh viên choai choai, yêu đến độ đần độn cả người rồi đây này! [Chộp lấy tay bà, POPOVA thét lên vì đau] Tôi yêu em! [Quỳ sụp xuống] Anh yêu em chưa từng thấy bao giờ! Anh từng từ chối mười hai người, bị chín người từ chối, nhưng chưa từng yêu ai như yêu em.... Anh mềm nhũn rồi, anh như cục sáp bị nung chảy rồi đây này.... Đang quỳ lạy như một thằng đần để cầu hôn em đây này.... Nhục nhã quá, nhục quá đi mất! Đã năm năm trời nay anh không màng yêu đương, đã tự thề non hẹn biển, thế mà đùng một cái lại lăn ra yêu, hệt như con cá mắc cạn ấy! Anh cầu hôn em đấy. Đồng ý hay không? Không thèm lấy anh chứ gì? Được thôi! [Đứng phật dậy và rảo bước ra cửa.]

POPOVA. Đứng lại.

SMIRNOV. [Khựng lại] Gì nữa?

POPOVA. Không có gì, đi đi.... Không, đứng lại đã.... Thôi, đi đi, cút luôn đi! Tôi căm thù ông! Hoặc là.... Đừng đi nữa! Ồ, nếu ông biết tôi đang giận thế nào, giận điên người lên được đây này! [Ném phịch khẩu súng xuống bàn] Mấy ngón tay tôi sưng tấy cả lên vì cái trò này đây.... [Tức giận xé toạc chiếc khăn tay]

Ông còn đứng chờ cái gì nữa? Cút ngay!

SMIRNOV. Chào tạm biệt.

POPOVA. Ừ, đi đi, đi ngay đi!... [Hét lớn] Định đi đâu đấy? Đứng lại.... Thôi, đi đi. Ôi, tức chết mất thôi! Đừng có tiến lại gần đây, cấm bén mảng lại gần tôi!

SMIRNOV. [Tiến sát lại gần bà] Sao mà tôi lại giận bản thân mình thế không biết! Lại đi yêu đương như một thằng sinh viên, lại còn quỳ gối nài nỉ nữa chứ.... [Cộc cằn] Anh yêu em! Sao tự dưng mình lại đi dở hơi yêu em làm gì không biết! Ngày mai còn phải trả tiền lãi, lại còn phải bắt đầu mùa gặt cỏ, thế mà em lại cứ.... [Vòng tay ôm chầm lấy bà] Anh đời nào tha thứ cho chính mình vì chuyện này mất thôi....

POPOVA. Tránh ra ngay! Bỏ tay ra! Tôi căm thù ông! Ra vườn đấu súng mau!

[Một nụ hôn kéo dài đằng đẵng. LUKA cầm rìu, BÁC LÀM VƯỜN cầm cào, BÁC ĐÁNH XE cầm chĩa ba, cùng đám THỢ THUYỀN cầm gậy gộc ào ạt xông vào.]

LUKA. [Trông thấy đôi trẻ đang ôm hôn nhau] Lạy các cụ tổ ơi! [Ngừng một lát.]

POPOVA. [Hạ mi mắt xuống] Luka, dặn tụi dưới chuồng ngựa là hôm nay con Toby khỏi cần ăn yến mạch nữa nhé.

Hạ màn.