[Một căn phòng khách nhỏ ngăn cách với phòng lớn bằng một khung cửa vòm. Đèn chùm thắp sáng. Một ban nhạc người Do Thái, ban nhạc đã được nhắc tới ở Hồi thứ hai, đang tấu nhạc ở một căn phòng khác. Trời sập tối. Trong phòng lớn, mọi người đang nhún nhảy theo điệu grand rond. Tiếng của SIMEONOV PISCHIN vang lên: “Promenade a une paire!” Các cặp khiêu vũ bước vào phòng khách nhỏ; cặp đầu tiên là PISCHIN và CHARLOTTA IVANOVNA; cặp thứ hai là TROFIMOV và LUBOV ANDREYEVNA; cặp thứ ba là ANYA và VIÊN NHÂN VIÊN BƯU ĐIỆN; cặp thứ tư là VARYA và VIÊN TRƯỞNG GA, cứ thế tiếp tục. VARYA vừa khiêu vũ vừa khóc sụt sùi, đưa tay lau những giọt nước mắt. DUNYASHA ở trong cặp cuối cùng. Họ đi về phía phòng lớn, PISCHIN hô lớn: “Grand rond, balancez!” và “Les cavaliers à genou et remerciez vos dames!” FIERS, mặc áo đuôi tôm, tay bồi bàn bưng khay đựng nước seltzer đi qua. PISCHIN và TROFIMOV từ phòng lớn bước vào.]

PISCHIN. Người tôi nóng bừng và đã bị đột quỵ hai lần rồi; khiêu vũ đối với tôi thật khó khăn, nhưng người ta thường nói, nhập gia tùy tục mà. Sức lực tôi thì trâu bò lắm. Ông bố quá cố của tôi, một người rất hay đùa — xin cho linh hồn cụ được yên nghỉ — thường hay bảo, khi nhắc đến tổ tiên chúng ta rằng dòng dõi lâu đời của nhà Simeonov-Pischin có họ hàng với chính con ngựa mà Hoàng đế Caligula từng phong làm nghị viên... [Ngồi xuống] Khổ nỗi là tôi chẳng có lấy một xu! Chó đói thì chỉ biết có thịt. [Ngáy khò khò rồi giật mình tỉnh dậy ngay lập tức] Cho nên tôi... chỉ biết có tiền...

TROFIMOV. Vâng. Dáng người bác quả là có nét gì đó rất giống loài ngựa.

PISCHIN. Chà... ngựa là một loài vật đẹp... mà lại bán được tiền.

[Tiếng chơi bi-a văng vẳng vọng lại từ căn phòng bên cạnh. VARYA xuất hiện dưới khung cửa vòm.]

TROFIMOV. [Trêu chọc] Bà Lopakhin! Bà Lopakhin kìa!

VARYA. [Bực tức] Đồ quý tộc sa sút!

TROFIMOV. Đúng vậy, tôi là một quý tộc sa sút, và tôi tự hào vì điều đó!

VARYA. [Cay đắng] Chúng ta đã thuê ban nhạc rồi, nhưng lấy tiền đâu ra để trả công cho họ đây? [Đi ra.]

TROFIMOV. [Nói với PISCHIN] Giá như cái nhiệt huyết mà bác đã bỏ ra suốt cả cuộc đời để đi vay tiền trả lãi được dùng vào việc khác, thì tôi tin chắc rằng rốt cuộc, bác có thể đảo lộn cả thế giới này lên được ấy chứ.

PISCHIN. Nietzsche... một nhà triết học... một con người rất vĩ đại, cực kỳ nổi tiếng... một bộ óc vĩ đại, từng viết trong sách của ông ấy rằng người ta có thể làm giả tiền giấy.

TROFIMOV. Thế bác đã đọc Nietzsche bao giờ chưa?

PISCHIN. Thì... con bé Dashenka kể cho tôi nghe đấy chứ. Mà giờ tôi đang kẹt thế này, làm giả vài tờ chắc cũng chẳng sao đâu... Ngày kia là tôi phải trả ba trăm mười rúp rồi... trong tay mới có một trăm ba mươi...

[Luồn tay sờ túi áo, vẻ lo lắng] Tiếng tăm... à nhầm, tiền của tôi đâu rồi? Tiền biến mất tiêu rồi! [Mếu máo] Tiền đâu mất rồi trời? [Vui mừng] À đây rồi, nó rơi vào đằng sau lớp lót... làm tôi toát cả hột mồ hôi hột.

[LUBOV ANDREYEVNA và CHARLOTTA IVANOVNA bước vào.]

LUBOV. [Ngân nga một điệu nhảy vùng Caucasian] Sao mãi mà Leonid vẫn chưa về nhỉ? Anh ấy đang làm gì ở trên thị trấn thế cơ chứ? [Nói với DUNYASHA] Dunyasha, mang trà cho ban nhạc đi cháu.

TROFIMOV. Chắc là vụ mua bán hỏng bét rồi chứ gì.

LUBOV. Biết thế ban nhạc đã chẳng cần đến đây, và chúng ta cũng chẳng phải tổ chức cái buổi khiêu vũ này làm gì... Thôi, dẫu sao thì cũng lỡ rồi... [Ngồi xuống và hát nhỏ.]

CHARLOTTA. [Đưa một bộ bài cho PISCHIN] Đây là một cỗ bài, bác hãy nghĩ đến bất kỳ lá bài nào tùy ý đi.

PISCHIN. Tôi nghĩ xong rồi.

CHARLOTTA. Giờ thì xào bài lên đi. Được rồi đấy. Đưa đây cho tôi nào, ôi ngài Pischin kính mến của tôi ơi. Ein, zwei, drei! Giờ thì bác cứ tìm trong túi sau áo đuôi tôm của mình xem có thấy không nhé.

PISCHIN. [Rút một lá bài từ túi sau áo ra] Tám bích, chuẩn không cần chỉnh! [Ngạc nhiên] Khôn thật đấy chứ lị!

CHARLOTTA. [Giơ cỗ bài nằm ngửa trên lòng bàn tay. Nói với TROFIMOV] Giờ thì trả lời nhanh cho tôi nào. Lá bài trên cùng là gì?

TROFIMOV. Thì... đầm bích.

CHARLOTTA. Đúng! [Nói với PISCHIN] Thế còn bây giờ? Lá bài nào nằm trên cùng?

PISCHIN. Át cơ.

CHARLOTTA. Chuẩn luôn! [Vỗ tay một cái, cỗ bài biến mất tăm] Thời tiết hôm nay đẹp làm sao.

[Một giọng phụ nữ kỳ bí vang lên trả lời cô, tựa như phát ra từ dưới sàn nhà: “Ờ phải đấy, thời tiết đẹp lắm thưa bà.”]

CHARLOTTA. Trông bác mới xinh xắn làm sao, bác chính là hình mẫu lý tưởng của lòng tôi.

[Giọng nói dưới sàn vang lên: “Bà đây cũng làm tôi ưng ý lắm đấy.”]

TRƯỞNG GA. [Vỗ tay] Nữ nghệ sĩ ném tiếng, bravo!

PISCHIN. [Ngạc nhiên] Thật là siêu phàm! Quá ư là thú vị, Charlotte Ivanovna... tôi xin đem lòng ái mộ cô mất thôi...

CHARLOTTA. Ái mộ á? [Nhún vai] Bác mà cũng biết yêu đương cơ á? Guter Mensch aber schlechter Musikant.

TROFIMOV. [Vỗ đét vào vai PISCHIN] Đồ con ngựa này!

CHARLOTTA. Xin chú ý, sau đây là một trò ảo thuật nữa. [Nhấc một chiếc khăn choàng từ trên ghế] Đây là một chiếc khăn choàng kẻ ô rất đẹp, tôi chuẩn bị đem bán nó đây...

[Lắc lắc chiếc khăn] Không ai mua nó sao?

PISCHIN. [Tròn xoa mắt ngạc nhiên] Thật là đáng kinh ngạc!

CHARLOTTA. Ein, zwei, drei.

[Cô nhanh chóng giật tung chiếc khăn choàng đang rủ xuống. ANYA đang đứng ẩn ngay sau chiếc khăn; cô cúi đầu chào rồi chạy ào đến ôm chầm lấy mẹ, sau đó lại tót chạy về phía phòng lớn giữa những tràng pháo tay vang dội của mọi người.]

LUBOV. [Vỗ tay] Bravo, bravo!

CHARLOTTA. Lại một lần nữa nhé! Ein, zwei, drei!

[Nhấc chiếc khăn lên. VARYA đứng ẩn phía sau và cúi đầu chào.]

PISCHIN. [Ngạc nhiên tột độ] Quá sức tưởng tượng!

CHARLOTTA. Hết phim!

[Ném phăng chiếc khăn choàng về phía PISCHIN, nhún gối chào kiểu quý tộc rồi chạy tót vào phòng lớn.]

PISCHIN. [Ba chân bốn cẳng đuổi theo] Đồ ranh con... Hả? Mày muốn gì hả? [Đi ra.]

LUBOV. Leonid vẫn chưa về. Tôi không tài nào hiểu nổi anh ấy làm cái quái gì mà ở trên thị trấn lâu thế không biết! Giờ này chắc mọi chuyện xong xuôi hết cả rồi chứ. Điền trang hẳn đã bị đem bán; hoặc giả nếu vụ mua bán không thành, thì sao anh ấy cứ nán lại mãi thế nhỉ?

VARYA. [Cố gắng xoa dịu mẹ] Bác đã mua được điền trang rồi ạ. Cháu tin chắc là như vậy.

TROFIMOV. [Giọng mỉa mai] Ồ, chắc thế nhỉ!

VARYA. Bà ngoại đã gửi giấy ủy quyền cho bác để bác đứng tên mua lại điền trang và gánh khoản nợ thay cho bà. Bà đang làm điều đó vì Anya. Và cháu tin chắc rằng Chúa sẽ phù hộ cho chúng ta, bác sẽ mua được nó.

LUBOV. Bà ngoại đã gửi mười lăm nghìn rúp từ Yaroslav để mua lại cơ ngơi này đứng tên bà — bà chẳng thèm tin tưởng chúng ta đâu — mà số tiền đó thậm chí còn chẳng đủ để trả tiền lãi.

[Lấy hai tay che mặt] Số phận của tôi hôm nay sẽ được định đoạt, số phận của tôi...

TROFIMOV. [Trêu chọc VARYA] Bà Lopakhin kìa!

VARYA. [Bực mình] Đồ sinh viên ăn bám trường học! Anh ta đã bị đuổi học tới hai lần rồi đấy.

LUBOV. Sao con cứ hay nổi cáu thế hả Varya? Nó trêu con về chuyện anh Lopakhin thôi mà, có sao đâu cơ chứ? Con muốn thì cứ lấy Lopakhin, anh ấy là một người tốt bụng, thú vị... Còn không thích thì thôi, chẳng ai ép buộc điều gì trái với ý muốn của con đâu, con yêu của mẹ.

VARYA. Thưa má, nói cho phải phép thì con rất nghiêm túc trong chuyện này đấy ạ. Anh ấy là một người tốt, và con cũng mến anh ấy.

LUBOV. Thế thì lấy nó đi. Mẹ chẳng hiểu con còn đang ngóng chờ điều gì nữa.

VARYA. Chẳng lẽ con lại tự thân đi ngỏ lời với anh ấy hả má. Người ta cứ bàn tán về chuyện này với con suốt hai năm nay rồi, nhưng anh ấy hoặc là nín thinh, hoặc là đem chuyện đó ra đùa cợt. Con hiểu chứ. Anh ấy ngày càng giàu có, bận rộn tối mặt, làm sao để tâm đến con được. Giá mà con có chút ít tiền, dù chỉ là một ít thôi, dù chỉ một trăm rúp thôi, con cũng sẽ vứt bỏ hết mọi thứ để đi thật xa. Con sẽ vào tu viện.

TROFIMOV. Thật là một ý tưởng tuyệt vời!

VARYA. [Nói với TROFIMOV] Đã là sinh viên thì phải biết suy nghĩ chứ! [Nói dịu giọng, mắt rưng rưng lệ] Sao giờ này anh trông chán thế hả Petya, anh già đi nhiều quá rồi đấy!

[Quay sang LUBOV ANDREYEVNA, không khóc nữa] Nhưng con không thể cứ sống mà không làm việc được, thưa má. Con muốn phút nào cũng phải chân tay bận rộn.

[YASHA bước vào.]

YASHA. [Cười khúc khích] Hắn Epikhodov vừa làm gãy một cây gậy bi-a rồi ạ! [Đi ra.]

VARYA. Sao cái tay Epikhodov lại bén mảng tới đây làm gì nhỉ? Ai cho phép hắn chơi bi-a cơ chứ? Thật chẳng thể tài nào hiểu nổi con người ta nữa. [Đi ra.]

LUBOV. Đừng có trêu con bé nữa Petya, cậu thừa biết là con bé sẽ buồn tủi thế nào nếu không có chuyện để lo nghĩ rồi còn gì.

TROFIMOV. Cậu ta cứ hay ôm đồm nhiều thứ quá, chuyện gì cũng xía mũi vào việc của người khác. Suốt cả mùa hè nay cậu ta có để cho tôi hay Anya được yên thân đâu, cứ sợ chúng tôi lén lút yêu đương với nhau hay sao ấy. Thì can dã gì đến cậu ta chứ? Cứ như thể là tôi từng tạo ra lý do gì để thiên hạ nghĩ rằng tôi có thể hạ mình xuống cái mức độ dung tục ấy không bằng! Tình yêu nằm ở một tầng lớp cao quý hơn nhiều.

LUBOV. Thế thì chắc tôi phải là kẻ nằm ở dưới tầng lớp tình yêu ấy mất thôi.

[Vẻ đầy bấn loạn] Sao mãi mà Leonid vẫn chưa về nhỉ? Giá mà tôi biết được điền trang đã bị bán đi hay chưa! Thảm hoạ này cứ ngỡ như là một chuyện vô lý đến mức tôi chẳng biết phải nghĩ gì nữa, đầu óc rối bời cả lên... Tôi có thể thét lên mất... hoặc làm mấy trò ngốc nghếch gì đó mất thôi. Cứu tôi với Petya. Nói gì đi chứ, nói gì đi con.

TROFIMOV. Điền trang bị bán vào ngày hôm nay hay không thì có khác gì nhau đâu cơ chứ? Nó đã lụi tàn từ lâu lắm rồi; chẳng thể nào quay đầu lại được nữa, lối mòn xưa cỏ dại đã mọc lút cả rồi. Bình tĩnh lại đi cô, cô không nên tự lừa dối bản thân nữa, ít nhất là một lần trong đời, cô phải dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật.

TROFIMOV. Sự thật nào cơ chứ? Cậu thì lúc nào cũng thấy rõ đâu là sự thật, đâu là gian dối, còn tôi thì dường như đã mù lòa chẳng còn nhìn thấy gì nữa rồi. Cậu thì mạnh dạn giải quyết mọi vấn đề trọng đại, nhưng này con trai, có phải vì cậu còn quá trẻ, chưa từng trải qua đau khổ cho đến khi tự mình giải quyết nổi dù chỉ một vấn đề nhỏ trong đời hay không? Cậu dũng cảm nhìn về phía trước, có phải vì cậu chẳng thể lường trước hay trông đợi bất cứ điều gì khủng khiếp, bởi vì cuộc đời đến nay vẫn còn là một ẩn số đối với đôi mắt trẻ trung của cậu? Cậu dũng cảm hơn, chân thật hơn, sâu sắc hơn chúng tôi, nhưng xin hãy nghĩ lại, hãy rộng lượng với tôi một chút, và rủ lòng thương xót cho tôi đi. Tôi sinh ra ở chốn này, cha mẹ tôi từng sống ở đây, ông nội tôi cũng vậy, tôi yêu ngôi nhà này tha thiết. Tôi không thể hình dung nổi cuộc đời mình sẽ ra sao nếu thiếu đi vườn anh đào ấy, và nếu nó thực sự phải đem bán, xin hãy bán cả tôi đi cùng với nó!

[Ôm chầm lấy TROFIMOV, hôn lên trán cậu] Con trai tôi đã chết đuối ở chính nơi này...

[Khóc nức nở] Xin hãy thương xót tôi, con người nhân hậu và tốt bụng.

TROFIMOV. Cháu biết chứ, cháu đồng cảm với cô bằng tất cả tấm lòng.

LUBOV. Ừ, nhưng lẽ ra phải nói khác đi, phải khác cơ...

[Lấy một chiếc khăn tay khác ra lau nước mắt, một bức điện thoại từ trong người rơi xuống sàn] Lòng dạ tôi hôm nay tan nát, cậu không thể tượng nổi đâu. Ở đây ồn ào quá, tâm can tôi cứ rung lên bần bật theo từng tiếng động. Tôi run rẩy toàn thân, mà lại chẳng dám một mình lui về một góc, tôi sợ hãi sự tĩnh lặng lắm. Đừng phán xét tôi cay nghiệt quá nhé Petya... Tôi đã yêu quý cậu như thể người thân trong gia đình. Tôi sẵn sàng để Anya gả cho cậu ấy chứ, thề có Chúa, chỉ có điều con ơi, cậu phải chịu khó làm việc, hoàn thành việc học hành đi đã. Cậu chẳng làm gì cả, chỉ có số phận cứ xô đẩy cậu hết nơi này đến nơi khác, thật là kỳ lạ...

[Cười khúc khích] Đúng thế phải không? Phải không nào? Mà cậu cũng nên tỉa tót lại bộ râu cho nó mọc dày dặn hơn đi chứ [Cười lớn] Cậu buồn cười thật đấy!

TROFIMOV. [Nhặt bức điện lên] Cháu chẳng thiết làm một gã công tử bột chải chuốt làm gì.

LUBOV. Bức điện này gửi từ Paris tới. Ngày nào tôi cũng nhận được một bức. Cả ngày hôm qua lẫn hôm nay. Con người ngỗ ngược ấy lại đang lâm bệnh, tình hình lại xấu đi rồi... Anh ta cứ van xin tôi tha thứ, khẩn nổn mong tôi đến bên cạnh, và quả thực tôi nên đi Paris để ở bên chăm sóc cho anh ta. Trông cậu có vẻ nghiêm nghị quá Petya, nhưng tôi biết phải làm sao đây hỡi con, tôi biết làm thế nào bây giờ; anh ta đang ốm đau, cô độc, bất hạnh, và còn ai khác ngoài tôi có thể chăm sóc, ngăn anh ta tránh xa những lầm lỗi, hay nhắc nhở uống thuốc đúng giờ cơ chứ? Và tại sao tôi phải che giấu hay im lặng về điều đó chứ; tôi yêu anh ta, rõ mười mươi là thế, tôi yêu anh ta, tôi yêu anh ta...

Tình yêu ấy tựa như một hòn đá buộc quanh cổ tôi; tôi đang chìm nghỉm dần xuống đáy vực cùng với nó, nhưng tôi vẫn yêu hòn đá ấy và không thể sống thiếu nó được.

[Siết chặt bàn tay TROFIMOV] Đừng nghĩ tệ về tôi nhé Petya, đừng nói gì với tôi nữa, đừng nói gì hết...

TROFIMOV. [Rơi nước mắt] Xin Chúa tha thứ cho cháu vì đã nói những lời thẳng thắn, nhưng con người đó đã vắt kiệt cuộc đời cô rồi!

LUBOV. Không, không, không, cậu không được phép nói thế!

[Lấy hai tay bịt tai lại.]

TROFIMOV. Nhưng hắn ta chỉ là một kẻ khốn nạn, một mình cô không nhận ra điều đó thôi! Hắn chẳng qua chỉ là một tên ăn cắp vặt, một kẻ vô tích sự...

LUBOV. [Tức giận nhưng vẫn cố nén lại] Cậu đã hai mươi sáu hay hai mươi bảy tuổi đầu rồi mà vẫn cư xử như một đứa học sinh lớp hai!

TROFIMOV. Thì sao nào!

LUBOV. Cậu phải ra dáng một người đàn ông chứ, ở độ tuổi của cậu thì phải thấu hiểu những người đang yêu chứ lị. Và bản thân cậu cũng phải biết yêu đương đi chứ, cậu phải sa vào lưới tình đi thôi!

[Nổi giận] Đúng thế, đúng thế đấy! Cậu chẳng hề trong sạch gì đâu, cậu chỉ là một kẻ quái đản, một gã kỳ cục, một mầm mống tức cười mà thôi...

TROFIMOV. [Hoảng hốt] Cô đang nói cái quái gì thế này!

LUBOV. “Tôi đứng ngoài tình yêu!” Cậu chẳng đứng ngoài tình yêu tẹo nào đâu, cậu chỉ đúng là cái thứ mà Fiers nhà chúng ta gọi là một kẻ vô tích sự. Ở tuổi này mà lại không có nổi một bóng hồng bên cạnh!

TROFIMOV. [Hoảng loạn tột độ] Thật là khủng khiếp! Cô đang nói gì thế này không biết? [Nhanh chóng bước ngược lên phòng lớn, hai tay ôm trán] Thật khủng khiếp... Tôi không thể chịu đựng nổi nữa, tôi đi đây. [Đi ra, nhưng ngay lập tức quay trở lại] Mọi chuyện giữa chúng ta chấm hết từ đây! [Đi ra.]

LUBOV. [Gào thét với theo] Petya, đợi đã nào! Đồ ngốc nghếch, cô đùa thôi mà! Petya!

[Có tiếng ai đó đang đi ra và vấp ngã nhào xuống cầu thang kêu lên một tiếng lớn. ANYA và VARYA hét lên; tiếng cười giòn giã vang lên ngay lập tức] Chuyện gì thế kia?

[ANYA vừa cười vừa chạy ào vào.]

ANYA. Anh Petya ngã nhào xuống cầu thang rồi ạ! [Lại lon ton chạy ra ngoài.]

LUBOV. Cái cậu Petya này đúng là một kỳ quan.

[VIÊN TRƯỞNG GA đứng giữa phòng lớn và ngâm bài thơ “Nữ tội nhân” của Tolstoy. Mọi người đều lắng nghe, nhưng anh ta vừa cất lên được vài câu thì tiếng đàn waltz từ phòng ngoài vang lên, ngắt quãng bài ngâm thơ. Mọi người lại xúng xính khiêu vũ. TROFIMOV, ANYA, VARYA và LUBOV ANDREYEVNA từ phòng ngoài bước vào.]

LUBOV. Nào Petya... tâm hồn trong sáng của tôi ơi... cô xin lỗi nhé... chúng ta khiêu vũ đi.

[Bà cùng khiêu vũ với PETER. ANYA và VARYA cũng nhảy. FIERS bước vào, chống cây gậy xuống cạnh cửa phòng bên. YASHA cũng bước vào và đứng thừ người ngắm nhìn mọi người khiêu vũ.]

YASHA. Thế nào rồi, cụ già?

FIERS. Tôi không khỏe. Mấy buổi khiêu vũ thời trước của điền trang chúng ta toàn là các vị tướng quân, bá tước với đô đốc tham gia khiêu vũ cơ, còn bây giờ thì toàn gọi mấy tên nhân viên bưu điện với trưởng ga tới, mà ngay cả bọn chúng cũng phải ban ơn mới thèm đến. Chân tay tôi bủn rủn cả rồi. Cụ chủ quá cố, tức là ông nội của cậu chủ ấy, trước kia hễ ai đau ốm là lại phát cho một viên sáp niêm phong. Suốt hai mươi năm nay, ngày nào tôi cũng nuốt sáp niêm phong, thậm chí còn nhiều hơn thế; có lẽ nhờ thế mà tôi vẫn còn sống đến tận bây giờ đấy.

YASHA. Tôi chán ngấy ông lắm rồi đấy, cụ già ạ. [Ngáp dài] Sao ông cứ mãi không chịum chèo queo quách đi cho rồi.

FIERS. Ô hay cái thằng... vô tích sự này! [Lầm bầm.]

[TROFIMOV và LUBOV ANDREYEVNA khiêu vũ ở phòng khách nhỏ rồi di chuyển sang phòng sinh hoạt chung.]

LUBOV. Cảm ơn nhé. Tôi ngồi nghỉ một lát đã. [Ngồi phịch xuống] Mệt quá.

[ANYA bước vào.]

ANYA. [Vẻ đầy kích động] Lúc nãy có người ở dưới nhà bếp đang kháo nhau rằng vườn anh đào đã bị bán đi mất rồi ạ.

LUBOV. Bán cho ai cơ chứ?

ANYA. Hắn ta không nói bán cho ai ạ. Giờ hắn đi mất tiêu rồi. [Nhún nhảy quay trở lại phòng khách nhỏ cùng TROFIMOV.]

YASHA. Hồi nãy có lão già nào cứ lải nhải về chuyện đó suốt cơ. Mà lại là người lạ mặt nữa chứ!

FIERS. Thế mà Leonid Andreyevitch vẫn chưa về, ngài ấy chưa chịu về cơ chứ. Ngài ấy lại mặc chiếc áo măng-tô mỏng chuyển mùa. Lại cảm lạnh mất thôi. Ồ mấy cậu thanh niên bây giờ chán thật đấy.

LUBOV. Tôi chết mất thôi. YASHA này, đi ra ngó xem rốt cuộc nó đã bị bán cho ai đi.

YASHA. Ơ kìa, lão già đó đi từ đời nào rồi ạ. [Cười khẩy.]

LUBOV. [Hơi bực dọc] Cậu cười cái gì chứ? Có gì mà vui thế hả?

YASHA. Tại cái tay Epikhodov buồn cười quá cơ. Lão ta ngốc nghếch thế không biết. Đúng là hai mươi hai rắc rối.

LUBOV. Fiers này, nếu điền trang bị bán thật, thì ông sẽ đi đâu?

FIERS. Tôi sẽ đi bất cứ nơi nào ngài sai bảo.

LUBOV. Sao trông mặt ông tái mét thế kia? Ông ốm à? Tôi nghĩ ông nên vào giường nằm nghỉ đi...

FIERS. Vâng ạ... [Mỉm cười] Tôi sẽ đi nghỉ, thế nhưng không có tôi thì ai sẽ lo dâng đồ đạc và sai bảo mọi việc đây? Cả cái cơ ngơi này đều trút hết lên đôi vai tôi cơ mà.

YASHA. [Nói với LUBOV ANDREYEVNA] Thưa Lubov Andreyevna! Cháu muốn xin ngài một chuyện, nếu ngài rộng lòng thương xót! Lần tới nếu ngài lại đi Paris, xin hãy cho cháu đi cùng với ạ. Cháu tuyệt đối không thể nào ở lại đây nổi nữa. [Đảo mắt nhìn quanh; hạ thấp giọng] Còn nói làm gì nữa ngài cũng tự thấy rồi đấy, đây là một xứ sở vô học, dân cư thì đồi phong bại tục, lại buồn chán kinh khủng. Đồ ăn dưới bếp thì dở như hạch, đã thế lại còn lão Fiers cứ lết la đi lầm bầm mấy câu chẳng hợp hoàn cảnh tẹo nào. Cho cháu theo với nhé, xin ngài rộng lòng từ bi!

[PISCHIN bước vào.]

PISCHIN. Tôi xin vinh hạnh được mời nữ quý nhân đây một điệu waltz nhẹ nhàng nhé... [LUBOV ANDREYEVNA bước lại phía ông ta] Nhưng mà dẫu sao thì, người phụ nữ tuyệt vời ạ, tôi vẫn phải xin bà một trăm tám mươi rúp nhỏ... Tôi buộc phải xin đấy... [Họ bắt đầu khiêu vũ] Một trăm tám mươi rúp nhỏ... [Họ dìu nhau bước sang phòng lớn.]

YASHA. [Hát khẽ] “Liệu em có thấu hiểu chăng Tâm can bồn chồn rạo rực của tôi?”

[Trong phòng lớn, một hình bóng đội mũ phớt xám, mặc chiếc quần sọc rộng thùng thình đang khua tay múa chân nhảy nhót loạn xạ; những tiếng hô vang lên: “Bravo, Charlotta Ivanovna!”]

DUNYASHA. [Dừng lại dặm thêm chút phấn cho khuôn mặt] Cô chủ bảo em ra khiêu vũ — ở đây thì đông các ông quá mà thưa vắng các bà — thế là em nhảy mà hoa hết cả mắt, tim đập thình thịch luôn Fiers Nicolaevitch ạ; lúc nãy anh nhân viên bưu điện vừa thì thầm với em câu gì mà làm em nghẹt thở luôn ấy chứ. [Tiếng nhạc nhỏ dần.]

FIERS. Hắn đã nói gì với cháu thế?

DUNYASHA. Hắn bảo rằng: “Em trông như một đóa hoa nhỏ vậy.”

YASHA. [Ngáp] Vô duyên hết chỗ nói... [Đi ra.]

DUNYASHA. Trông như một đóa hoa nhỏ ấy. Em vốn là một cô gái mong manh; em cứ thích nghe những lời ngọt ngào dịu dàng thế cơ.

FIERS. Rồi có ngày cháu mất trí cho mà xem.

[EPIKHODOV bước vào.]

EPIKHODOV. Này cô Avdotya Fedorovna, cô đối xử với tôi chẳng khác gì một con sâu cái kiến. [Thở dài] Ồ, cuộc đời là thế đấy!

DUNYASHA. Anh muốn gì hả?

EPIKHODOV. Chắc chắn là, có lẽ, cô đúng rồi. [Thở dài] Nhưng mà, quả thực, nếu cô nhìn nhận vấn đề từ góc độ đó, thì cô, nếu tôi được phép nói vậy, và cô phải thứ lỗi cho sự thẳng thắn của tôi, đã đẩy tâm trí tôi đến bờ vực sụp đổ hoàn toàn. Tôi thấu rõ số phận của mình, ngày nào cũng có điều xui xẻo giáng xuống đầu tôi, và tôi đã quen với điều đó từ lâu lắm rồi, thậm chí tôi còn mỉm cười nhìn nhận số phận của mình nữa cơ. Cô đã hứa danh dự với tôi, dẫu cho tôi...

DUNYASHA. Xin anh đấy, lát nữa hãy nói chuyện sau, bây giờ hãy để tôi yên. Tôi đang phải suy ngẫm. [Tay nghịch chiếc quạt xếp.]

EPIKHODOV. Ngày nào chuyện rủi ro cũng đeo bám tôi, thế mà tôi, nếu tôi có thể tự bộc bạch như vậy, chỉ biết mỉm cười, thậm chí còn phì cười nữa cơ.

[VARYA từ phòng lớn bước vào.]

VARYA. Vẫn chưa chịu xéo đi hả Simeon? Anh thực sự chẳng mảy may tôn trọng một ai cả. [Nói với DUNYASHA] Dunyasha, em ra kia đi. [Nói với EPIKHODOV] Anh rảnh rỗi ra chơi bi-a rồi làm gãy gậy, lại còn nghênh ngang đi lại trong phòng lớn như thể mình là khách quý không bằng!

EPIKHODOV. Nếu tôi mạn phép được nói, cô chẳng có quyền gì mà lên lớp dạy đời tôi cả.

VARYA. Tôi không dạy đời anh, tôi chỉ đang nói thẳng sự thật thôi. Anh cứ lảng vảng hết chỗ này đến chỗ khác mà chẳng chịu làm lụng gì cả. Có trời mới biết vì sao chúng ta lại đi thuê một gã thư ký như anh nữa.

EPIKHODOV. [Tỏm vẻ tổn thương] Việc tôi làm việc, hay đi lại, hay ăn uống, hay chơi bi-a, chỉ là chuyện để những kẻ bề trên và những người có hiểu biết phán xét mà thôi.

VARYA. Anh dám ăn nói với tôi kiểu đó hả! [Nổi khùng lên] Anh dám thế cơ à? Ý anh là tôi chẳng biết cái gì sất hả? Cút ngay khỏi đây! Lập tức cho tôi!

EPIKHODOV. [Vẻ sốt ruột] Tôi buộc phải đề nghị cô lựa lời ăn nói lịch sự hơn một chút.

VARYA. [Phát điên lên] Biến ngay lập tức. Cút ra ngoài! [Hắn lủi thủi đi về phía cửa, cô bước theo sau] Đúng là cái đồ hai mươi hai rắc rối! Tôi không muốn nhìn thấy cái bóng dáng anh ở đây nữa! Đừng để tôi phải thấy mặt anh thêm lần nào nữa!

[EPIKHODOV đã đi ra ngoài, tiếng hắn vọng vào từ bên ngoài: “Tôi sẽ nộp đơn khiếu nại cô đấy.”]

VARYA. Hả, còn dám quay lại ư? [Chộp lấy cây gậy mà FIERS để lại bên cửa] Đi đi... đi mau... để tôi cho anh thấy tay... Mày có cút đi không? Có đi ngay không hả? Thấy chưa, nhận lấy cái này đi! [Cô vung gậy đánh xuống thì LOPAKHIN bước vào.]

LOPAKHIN. Đa tạ lòng tốt của cô.

VARYA. [Vừa bực vừa buồn cười] Tôi xin lỗi nhé.

LOPAKHIN. Không sao đâu. Xin cảm ơn màn chào đón nồng nhiệt của cô.

VARYA. Chẳng có gì đáng để cảm ơn đâu. [Bước đi, rồi ngoảnh đầu lại dịu dàng hỏi] Tôi đánh không đau lắm chứ?

LOPAKHIN. Không, không đau chút nào đâu. Chỉ có điều chắc sẽ mọc một cục u to tướng trên đầu thôi, thế thôi.

TIẾNG NÓI VỌNG RA TỪ PHÒNG LỚN. Lopakhin về kìa! Ermolai Alexeyevitch!

PISCHIN. Nào, giờ thì chúng ta sẽ được mục kích trăm nghe không bằng một thấy và nghe ngóng sự tình... [Ôm hôn LOPAKHIN] Người cậu nồng nặc mùi rượu cognac đấy, bạn hiền của tôi ơi, linh hồn của tôi ơi. Mọi người đang vui chơi hết mình đây này.

[LUBOV ANDREYEVNA bước vào.]

LUBOV. Có phải cậu đấy không, Ermolai Alexeyevitch? Sao cậu đi lâu thế? Thế còn Leonid đâu?

LOPAKHIN. Leonid Andreyevitch về cùng với tôi, ngài ấy đang vào đây thôi...

LUBOV. [Hồi hộp tột độ] Thế nào rồi? Điền trang đã bán chưa? Nói cho tôi biết đi?

LOPAKHIN. [Vẻ lúng túng, ngượng ngùng không dám thể hiện niềm vui] Cuộc đấu giá kết thúc lúc bốn giờ chiều... Chúng tôi bị lỡ chuyến tàu, đành phải chờ đến tận chín giờ rưỡi. [Thở dài thườn thượt] Hự! Đầu óc tôi cứ quay mòng mòng cả lên đây này.

[GAEV bước vào; tay phải xách lỉnh kỉnh những thứ vừa mua, tay trái dùng khăn lau những giọt nước mắt.]

LUBOV. Leon, chuyện gì đã xảy ra thế? Leon, thế nào rồi? [Sốt ruột, rưng rưng nước mắt] Nhanh lên, vì tình yêu đối với Chúa...

GAEV. [Không thèm nói với bà một lời, chỉ xua xua tay; vừa khóc vừa đưa cho FIERS] Này, cầm lấy cái này đi... Đây là cá cơm, cá trích vùng Kertch... Hôm nay anh chẳng có gì dính túi... Trải qua một phen hú vía thực sự đấy! [Cửa phòng bi-a mở toang; tiếng bi-a va vào nhau lách cách vang lên, kèm theo giọng của YASHA: “Bảy, mười tám!” Nét mặt GAEV chợt biến đổi, ông nín khóc] Mệt mỏi rã rời cả người. Giúp tôi thay quần áo đi Fiers.

[Đi xuyên qua phòng lớn; FIERS lầm lũi bước theo sau.]

PISCHIN. Rốt cuộc là thế nào? Mau nói cho chúng tôi nghe đi chứ!

LUBOV. Vườn anh đào đã bị bán chưa?

LOPAKHIN. Bán rồi ạ.

LUBOV. Ai là người mua nó?

LOPAKHIN. Cháu là người mua nó.

[LUBOV ANDREYEVNA hoàn toàn suy sụp; bà suýt ngã quỵ nếu không kịp bám vào chiếc ghế bành và cái bàn gần đó. VARYA giật lấy chùm chìa khóaắt lưng, ném mạnh xuống sàn nhà ngay chính giữa căn phòng rồi lủi thủi bước ra ngoài.]

LOPAKHIN. Cháu đã mua nó đấy! Khoan đã thưa các quý ông quý bà, đầu óc cháu đang quay cuồng hết cả lên, chẳng nói năng gì được nữa... [Cười lớn] Lúc chúng cháu đến buổi đấu giá, lão Deriganov đã có mặt ở đó từ trước rồi. Leonid Andreyevitch chỉ có trong tay mười lăm nghìn rúp, còn Deriganov ngay từ đầu đã vung tay trả cao hơn khoản tiền thế chấp tới ba mươi nghìn. Cháu thấy tình hình không ổn, liền lao vào chớp lấy thời cơ vàét giá lên bốn mươi nghìn. Hắn tăng lên bốn mươi lăm, cháu bồi tiếp năm mươi lăm. Cứ thế hắn ta nhích lên năm nghìn một lần còn cháu thì nhảy vọt lên mười nghìn... Cuối cùng thì mọi chuyện cũng ngã ngũ. Cháu trả cao hơn khoản tiền thế chấp tới chín mươi nghìn rúp; và điền trang đã thuộc về tay cháu. Vườn anh đào bây giờ là của cháu rồi, của cháu rồi đấy! [Cười vang sảng khoái] Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, vườn anh đào đã thuộc về cháu rồi! Hãy nói là cháu đang say rượu đi, hay đang hóa điên, hoặc chỉ là một giấc mơ đi... [Dậm chân thình thịch xuống sàn] Đừng có cười nhạo cháu! Giả sử cha và ông nội cháu mà sống lại từ cõi chết để chứng kiến toàn bộ cơ sự này, để thấy đứa cháu Ermolai của họ, cái thằng Ermolai từng bị đòn roi và thất học, từng phải chạy chân trần giữa mùa đông buốt giá ngày nào, giờ đây chính cái thằng Ermolai đó đã mua đứt được một điền trang, nơi lộng lẫy tuyệt mỹ nhất trên cõi đời này! Cháu đã mua lại điền trang nơi cha ông cháu từng là nô lệ, nơi mà thậm chí họ còn chẳng được phép đặt chân bước vào nhà bếp. Cháu đang chìm trong giấc ngủ, tất cả chỉ là một giấc mơ, là ảo ảnh mà thôi... Nó là trái ngọt của trí tưởng tượng, bao bọc trong lớp sương mù của những điều chưa biết... [Nhặt chùm chìa khóa lên, nụ cười rạng rỡ] Cô ta ném chìa khóa đi, chắc muốn tỏ rõ rằng mình không còn là bà chủ ở chốn này nữa đây mà... [Khua chùm chìa khóa kêu lanh canh] Thôi thì, thế nào cũng mặc kệ tất!

[Nghe thấy tiếng ban nhạc đang lên dây đàn] Ơ kìa các anh nghệ sĩ, tấu nhạc lên đi, cháu muốn nghe tiếng đàn của các ông! Hãy đến mà xem Ermolai Lopakhin vung rìu hạ gục vườn anh đào đây, hãy đến mà chứng kiến những thân cây ngã xuống nào! Chúng ta sẽ xây lên đây những căn biệt thự, để rồi cháu chắt chút chít của chúng ta sẽ được chứng kiến một cuộc đời mới mẻ nơi đây... Tấu nhạc lên đi! [Ban nhạc trỗi dậy khúc nhạc rộn ràng. LUBOV ANDREYEVNA khụy xuống ghế bành, khóc nức nở nghẹn ngào. LOPAKHIN tiếp lời với giọng trách móc] Thế sao, sao cô lại không chịu nghe lời khuyên của cháu cơ chứ? Người phụ nữ tội nghiệp, đáng yêu của cháu ơi, bây giờ thì chẳng thể quay đầu lại được nữa rồi. [Rưng rưng nước mắt] Ồ, giá như mọi chuyện sớm chấm dứt đi, giá như cuộc đời đầy bất ổn và bất hạnh của chúng ta có thể đổi thay!

PISCHIN. [Kéo tay anh; hạ thấp giọng] Cô ấy đang khóc kìa. Chúng ta sang phòng lớn để cô ấy ở một mình đi... đi nào... [Kéo tay anh bước đi.]

LOPAKHIN. Gì thế nhỉ? Này các anh nhạc công, tấu cho thật hay vào nhé! Cứ chơi theo đúng ý tôi muốn ấy! [Giọng mỉa mai] Chủ nhân mới, chủ nhân của vườn anh đào đang tiến vào đây thưa quý vị!

[Anh ta vô tình va phải chiếc bàn nhỏ làm chiếc chân đèn suýt đổ úp] Tôi có đủ tiền để đền bù mọi thứ! [Cùng PISCHIN đi ra ngoài.]

[Trong phòng khách nhỏ và phòng lớn giờ chẳng còn lại ai ngoài LUBOV ANDREYEVNA, bà ngồi co ro cúi gằm mặt, khóc nức nở từng hồi. Ban nhạc tấu lên những âm điệu dịu buồn. ANYA và TROFIMOV nhanh nhẹn bước vào. ANYA tiến đến bên mẹ, quỳ sụp xuống ngay trước mặt bà. TROFIMOV đứng lặng ở cửa ra vào phòng lớn.]

ANYA. Mẹ ơi! Mẹ ơi, mẹ đang khóc đấy ư? Mẹ yêu quý, tốt bụng và nhân hậu của con ơi, người mẹ tuyệt vời của con, con yêu mẹ biết bao! Xin cầu chúc những điều tốt đẹp nhất đến với mẹ! Vườn anh đào đã bị bán mất rồi, chúng ta không còn giữ được nó nữa, sự thật là thế, đúng là thế rồi mẹ ạ, nhưng đừng khóc nữa mẹ nha, tương lai ở phía trước vẫn là cuộc đời của mẹ, mẹ vẫn còn giữ trọn tâm hồn trong sáng đẹp đẽ cơ mà... Hãy đi theo con, đi nào mẹ ơi, rời khỏi chốn này thôi, đi thôi nào! Chúng ta sẽ cùng nhau gieo trồng một khu vườn mới, tuyệt mỹ hơn cả vườn cây này, rồi mẹ sẽ được tận mắt chứng kiến, rồi mẹ sẽ thấu hiểu, và niềm hạnh phúc sâu lắng, sự bình yên dịu dàng sẽ thấm đượm vào tận tâm can mẹ, tựa như ánh hoàng hôn buông xuống, rồi mẹ sẽ mỉm cười thôi mẹ ơi! Đi nào mẹ yêu, chúng ta đi thôi!

Hạ màn.