[Sân khấu được bài trí như ở Hồi I. Cửa sổ không rèm, không tranh vẽ; chỉ còn lại vài món đồ đạc chất đống một góc như chuẩn bị đem bán. Cảm giác trống trải bao trùm. Cạnh cửa dẫn ra ngoài nhà ở cuối sân khấu, vali và hành lý lỉnh kỉnh chất thành đống. Cánh cửa bên trái mở hé; có thể nghe thấy tiếng Varyavà Anya vọng ra. Lopakhin đứng đợi. Yasha cầm một khay đựng những ly rượu sâm-panh nhỏ. Bên ngoài, Epikhodov đang buộc dây một chiếc thùng. Tiếng người vang lên sau cánh khấu. Mấy người nông dân đến để chào từ biệt. Tiếng Gaev vang lên: “Cảm ơn các anh em, cảm ơn nhé.”]
YASHA. Dân thường đến chào từ biệt đấy ạ. Theo ý kiến của tôi, thưa Ermolai Alexeyevitch, họ là những người tốt, chỉ có điều họ chẳng hiểu biết gì mấy.
[Tiếng động thưa dần rồi mất hẳn. Lubov Andreyevna và Gaev bước vào. Bà không khóc nhưng mặt tái nhợt, đôi môi run rẩy; bà hầu như không nói nên lời.]
GAEV. Em đã đem cả túi tiền cho họ rồi đấy, Luba ạ. Em không thể tiếp tục như thế được đâu, không thể thế được!
LUBOV. Em không kìm được lòng mình, không thể được! [Họ đi ra.]
LOPAKHIN. [Ở khung cửa, gọi với theo] Xin các bác, tôi khẩn khoản đấy! Cạn một chén nhỏ để tiễn biệt chứ ạ. Tôi quên không mang từ thị trấn lên và ở nhà ga tôi chỉ tìm được đúng một chai. Nào, xin các bác cứ tự nhiên! [Ngừng một lát] Các bác không uống chút nào thật sao? [Bước ra xa cửa] Phải chi tôi biết trước... tôi đã chẳng mua làm gì. Thôi, tôi cũng chẳng uống nữa vậy. [Yasha cẩn thận đặt khay lên ghế] Dù sao thì cậu cứ uống đi, Yasha.
YASHA. Cạn ly cho những ai lên đường! Và chúc may mắn cho những kẻ ở lại! [Uống] Tôi dám chắc với ngài đây chẳng phải sâm-panh thật đâu.
LOPAKHIN. Tám rúp một chai đấy. [Ngừng một lát] Ở đây lạnh thấu xương.
YASHA. Hôm nay có nhóm lò đâu, chúng ta sắp đi rồi mà. [Cười]
LOPAKHIN. Cậu bị làm sao thế?
YASHA. Tôi thấy vui thôi.
LOPAKHIN. Đã tháng Mười rồi mà trời vẫn nắng và tĩnh lặng như giữa mùa hè. Tiện cho việc xây cất đấy chứ. [Nhìn đồng hồ và nói vọng qua cửa] Thưa các ngài, xin hãy nhớ là chỉ còn bốn mươi bảy phút nữa tàu chạy thôi đấy! Các ngài phải ra ga trong vòng hai mươi phút nữa. Nhanh lên nào.
[Trofimov mặc áo choàng đi từ ngoài vườn vào.]
TROFIMOV. Tôi nghĩ đến lúc chúng ta phải đi rồi. Xe ngựa đang đợi kìa. Quả ủng của tôi đâu mất rồi không biết? Lạc đâu mất tiêu rồi. [Nói qua cửa] Anya, anh không tìm thấy ủng đâu cả! Không tài nào tìm thấy!
LOPAKHIN. Tôi phải đi Kharkov. Tôi đi cùng chuyến tàu với các bạn đấy. Tôi định nghỉ cả mùa đông ở Kharkov này. Cứ lăng xăng bên các bạn mãi mà tôi đâm ra cùn mòn đi vì thiếu việc làm. Tôi không thể sống mà không làm việc được. Tay chân cứ phải bận rộn; chúng cứ thõng thượt ra như thể chẳng phải của tôi vậy.
TROFIMOV. Chúng ta đi ngay bây giờ đây rồi anh sẽ lại bắt tay vào những công việc hữu ích của mình.
LOPAKHIN. Làm một ly chứ?
TROFIMOV. Tôi không.
LOPAKHIN. Thế là cậu chuẩn bị về Moscow đấy phỏng?
TROFIMOV. Vâng. Tôi tiễn họ vào thị trấn rồi ngày mai tôi đi Moscow.
LOPAKHIN. Ừ... chắc dạo này mấy ông giáo sư chẳng lên lớp đâu nhỉ; họ đang đợi cậu quay lại kia kìa!
TROFIMOV. Đó không phải việc của anh.
LOPAKHIN. Cậu học đại học mấy năm rồi thế?
TROFIMOV. Tìm câu nào hay ho hơn đi. Câu này nhàm và nhạt lắm rồi. [Tìm giày ủng] Anh biết đấy, có khi chúng ta chẳng còn gặp lại nhau nữa đâu, nên nhân lúc chia tay tôi xin tặng anh một lời khuyên thế này: “Đừng có khua tay múa chân nữa! Hãy bỏ cái thói quen khua tay ấy đi. Rồi thì chuyện xây biệt thự với lại tính toán để mấy người đến thuê nhà dần dần trở thành chủ đất—cũng y như thế cả thôi; tất cả chỉ là chuyện khua tay múa chân... Dù muốn hay không, anh biết đấy, tôi vẫn quý anh. Anh có những ngón tay thon thả, mảnh dẻ như nghệ sĩ vậy, và anh có một tâm hồn cũng thon thả, mảnh dẻ...”
LOPAKHIN. [Ôm chầm lấy anh] Chào cậu nhé, người bạn quý. Cảm ơn những điều cậu vừa nói. Nếu cần, cứ lấy tiền của tôi mà dùng cho chuyến đi.
TROFIMOV. Cần làm gì chứ? Tôi không cần đâu.
LOPAKHIN. Nhưng cậu chẳng có xu dính túi nào cơ mà!
TROFIMOV. Có chứ, cảm ơn anh; tôi kiếm được một ít tiền dịch sách đây này. Nó nằm ngay trong túi tôi đây này. [Hơi sốt ruột] Nhưng mà sao tôi tìm hoài không thấy đôi ủng của mình đâu thế nhỉ!
VARYA. [Từ phòng bên vọng lại] Đem mấy thứ rác rưởi của anh đi đi! [Ném một đôi ủng cao su lên sân khấu.]
TROFIMOV. Sao cô lại nổi giận thế, Varya? Hừm! Đây có phải ủng của tôi đâu!
LOPAKHIN. Mùa xuân vừa rồi tôi gieo ba nghìn mẫu hoa anh túc, và giờ tôi đã kiếm được bốn mươi nghìn rúp tiền lời ròng. Hồi hoa anh túc nở, cảnh tượng mới tuyệt làm sao! Thế nên, như tôi vẫn nói đấy, tôi kiếm được bốn mươi nghìn rúp, và ý tôi là tôi muốn cho cậu vay tiền, vì tôi có khả năng đó. Sao lại cứ vênh mặt lên chê bai nhỉ? Tôi chỉ là một tên nông dân quê mùa thôi mà...
TROFIMOV. Cha anh là nông dân, cha tôi là dược sĩ, và điều đó chẳng có nghĩa lý quái gì sệt. [Lopakhin rút ví ra] Không, không... Anh có cho tôi hai mươi nghìn tôi cũng xin chịu. Tôi là một người tự do. Và tất cả những thứ mà tất cả các người, dù giàu hay nghèo, vẫn kính trọng và quý giá biết bao ấy chẳng mảy hennes ảnh hưởng gì đến tôi cả; chúng chỉ như một nhúm lông tơ bay trước gió. Tôi có thể sống không cần các người, tôi có thể bước qua các người mà chẳng thèm bận tâm. Tôi mạnh mẽ và kiêu hãnh. Nhân loại đang tiến về những chân lý tối cao và hạnh phúc tối cao chỉ có thể có được trên cõi đời này, và tôi đang đi ở hàng đầu tiên!
LOPAKHIN. Cậu có đến nơi được không đấy?
TROFIMOV. Tôi sẽ tới nơi. [Ngừng một lát] Tôi sẽ tới đó và chỉ đường cho kẻ khác. [Tiếng rìu chặt cây văng vẳng từ đằng xa.]
LOPAKHIN. Thôi, chào anh bạn nhé. Đã đến lúc phải đi rồi. Ở đây chúng ta cứ đứng cãi nhau chí chóe, nhưng cuộc đời thì vẫn cứ đi theo con đường của nó. Khi tôi làm việc suốt thời gian dài mà không thấy mệt mỏi, đầu óc tôi sáng láng hơn, và tôi nghĩ mình bắt đầu hiểu được lý do vì sao mình tồn tại. Mà ở nước Nga này có biết bao nhiêu kẻ, anh bạn ạ, sống hoài sống phí chẳng để làm gì cả. Dù sao thì công việc vẫn cứ tiến hành mà không cần đến họ. Ngài Leonid Andreyevitch, nghe nói, đã nhận một chân làm việc ở ngân hàng; ngài ấy sẽ nhận được sáu mươi nghìn rúp một năm... Nhưng ngài ấy trụ không nổi đâu; ngài ấy lười lắm.
ANYA. [Ở khung cửa] Mẹ hỏi liệu anh có thể bảo họ đừng chặt vườn cây ăn quả cho đến khi mẹ đi khỏi đây không.
TROFIMOV. Ờ nhỉ, thực tình anh nên có sự tế nhị để đừng làm thế chứ. [Đi ra.]
LOPAKHIN. Được rồi, được rồi... phải, cậu ấy nói đúng đấy. [Đi ra.]
ANYA. Fiers đã được đưa đi bệnh viện chưa vậy?
YASHA. Tôi đã dặn từ sáng nay rồi. Chắc họ đưa đi rồi đấy.
ANYA. [Nói với Epikhodov, người đang đi ngang qua phòng] Simeon Panteleyevitch, xin anh vui lòng dò hỏi xem Fiers đã thực sự được đưa đến bệnh viện chưa nhé.
YASHA. [Tỏ vẻ bất mãn] Tôi đã dặn Egor hồi sáng nay rồi cơ mà. Hỏi đi hỏi lại mười lần làm gì chứ!
EPIKHODOV. Lão Fiers ấy à, theo phán đoán xác thực của tôi thì chẳng đáng để tu sửa nữa đâu; để cho con cháu lão lo thì hơn. Tôi chỉ thấy ghen tị với lão thôi. [Đặt một chiếc rương lên hộp đựng mũ khiến nó bẹp dúm] Thôi, dĩ nhiên rồi. Tôi biết ngay mà! [Đi ra.]
YASHA. [Cười nhếch mép] Hai mươi mốt nỗi phiền muộn.
VARYA. [Đằng sau cánh cửa] Fiers đã được đưa đi bệnh viện chưa thế?
ANYA. Rồi ạ.
VARYA. Sao lại không mang theo bức thư gửi bác sĩ cơ chứ?
ANYA. Chắc phải cho người gửi mang theo sau thôi. [Đi ra.]
VARYA. [Ở phòng bên] Yasha đâu rồi? Bảo cậu ta là mẹ ra kìa, muốn gặp để chào từ biệt đấy.
YASHA. [Xua tay] Cụ ấy cứ làm tôi mất hết cả kiên nhẫn!
[Dunyasha từ nãy đến giờ vẫn luôn tay loay hoay với đống hành lý; giờ thấy Yasha đứng một mình, cô bước lại gần anh.]
DUNYASHA. Giá anh nhìn em lấy một lần thôi, Yasha. Anh đi rồi, bỏ lại em ở đây một mình.
[Khóc nức nở và ôm chầm lấy cổ anh.]
YASHA. Khóc lóc làm cái quái gì cơ chứ? [Uống sâm-panh] Sáu ngày nữa là tôi lại có mặt ở Paris. Ngày mai chúng ta lên chuyến tàu tốc hành rồi chuồn thẳng. Tôi cứ như không tin nổi vào mắt mình nữa. Vạn tuế nước Pháp! Tôi chẳng hợp với chốn này, ở đây tôi sống không nổi... chẳng có tích sự gì. Thôi thế là tôi đã tận mắt thấy cái thế giới man rợ ấy rồi; thế là quá đủ rồi đấy. [Uống sâm-panh] Cậu khóc lóc cái nỗi gì? Cứ cư xử cho ra trò vào, thế thì sẽ chẳng phải khóc nữa.
DUNYASHA. [Nhìn vào chiếc gương nhỏ và dặm phấn lên mặt] Gửi thư cho em từ Paris nhé. Anh biết là em yêu anh nhiều lắm cơ mà, Yasha! Em là một kẻ đa sầu đa cảm đấy, Yasha ạ.
YASHA. Có ai đang tới kìa.
[Anh ta lúi húi dọn hành lý, miệng khẽ hát ru. Lubov Andreyevna, Gaev, Anya và Charlotta Ivanovna bước vào.]
GAEV. Chúng ta ra xe thôi thì hơn. Chẳng còn thời gian nữa đâu. [Nhìn Yasha] Có ai thoang thoảng mùi cá trích thế nhỉ!
LUBOV. Chúng ta còn mười phút nữa cơ mà, chưa phải lên xe ngay đâu... [Đưa mắt nhìn quanh phòng] Tạm biệt nhé, ngôi nhà thân yêu, người ông già cỗi. Mùa đông sẽ qua, mùa xuân sẽ tới, rồi ngươi sẽ chẳng còn tồn tại nữa, ngươi sẽ bị giật sập xuống. Những bức tường này đã chứng kiến biết bao nhiêu là chuyện! [Ôm hôn con gái một cách đắm đuối] Viên ngọc quý của mẹ, con rạng rỡ quá, đôi mắt con sáng lấp lánh như hai viên hột xoàn ấy! Con có hạnh phúc không? Có lắm không?
ANYA. Có chứ ạ! Một cuộc đời mới đang bắt đầu rồi mẹ ơi!
GAEV. [Vui vẻ] Phải đấy, thực tình thì mọi chuyện ổn thỏa cả rồi. Trước khi vườn anh đào bị bán, tất cả chúng ta đều xôn xao lo lắng và đau khổ, rồi thì, khi vấn đề đã được giải quyết dứt điểm một lần cho luôn, ai nấy đều bình tâm trở lại, thậm chí còn thấy phấn chấn hơn. Giờ anh là nhân viên ngân hàng rồi, là một nhà tài chính hẳn hòi... tròn vo ở giữa; còn em nữa, Luba, chẳng hiểu sao trông em có vẻ khỏe khoắn hơn, chuyện đó là cái chắc rồi.
LUBOV. Vâng. Thần kinh của em đã ổn định hơn, đúng thế thật. [Bà mặc áo khoác và đội mũ] Em ngủ ngon hơn rồi đấy. Đem hành lý của tôi ra đi, Yasha. Đến giờ rồi. [Nói với Anya] Con gái bé bỏng của mẹ, chẳng mấy chốc chúng ta lại gặp nhau thôi... Mẹ đi Paris đây. Mẹ sẽ sống ở đó bằng số tiền mà người bà ở Yaroslav đã gửi lên để mua lại điền trang này—xin Chúa phù hộ cho cụ!—dù rằng số tiền ấy chẳng thấm tháp vào đâu.
ANYA. Mẹ sẽ mau chóng quay về phải không mẹ, đúng không ạ? Con sẽ chuẩn bị tinh thần, thi đậu vào Viện Đại học Cao đẳng, rồi con sẽ đi làm để giúp đỡ mẹ. Chúng ta sẽ cùng đọc đủ thứ sách cho nhau nghe, mẹ nhỉ? [Hôn lên tay mẹ] Chúng ta sẽ đọc sách vào những buổi tối mùa thu; chúng ta sẽ đọc thật nhiều sách, và một thế giới mới tươi đẹp sẽ mở ra trước mắt chúng ta... [Nói với vẻ trầm ngâm] Mẹ sẽ về chứ ạ...
LUBOV. Mẹ sẽ về, cục cưng của mẹ. [Ôm chầm lấy cô.]
[Lopakhin bước vào. Charlotta lẩm bẩm hát một mình.]
GAEV. Charlotta đang vui vẻ kìa; cô ấy đang hát đấy chứ!
CHARLOTTA. [Ôm một bọc quần áo trông như một đứa trẻ được quấn tã] Bé cưng của tôi ơi, ngủ ngoan nhé. [Con búp bê hình như đáp lại: “Oua! Oua!”] Nín đi nào, cậu con trai ngoan của tôi. [“Oua! Oua!”] Tôi thương cậu lắm đấy nhé! [Ném bọc đồ trả lại chỗ cũ] Vậy xin hãy tìm cho tôi một chỗ làm mới đi. Tôi không thể tiếp tục sống thế này được nữa.
LOPAKHIN. Chúng tôi sẽ tìm cho cô một chỗ, Charlotta Ivanovna, cô đừng lo.
GAEV. Ai nấy đều bỏ chúng ta mà đi. Varya cũng đi nốt... bỗng nhiên chúng ta trở thành những kẻ thừa thãi.
CHARLOTTA. Tôi chẳng có nơi nào để ở trong thị trấn cả. Tôi buộc phải đi thôi. [Ngâm nga] Thôi kệ đi.
[Pischin bước vào.]
LOPAKHIN. Kìa kỳ quan của tạo hóa!
PISCHIN. [Thở hồng hộc] Ồ, cho tôi lấy lại hơi sức đã nào... Tôi đuối sức mất thôi... Ngài đáng kính của tôi ơi, cho tôi xin ngụm nước...
GAEV. Lại đến vì chuyện tiền bạc chứ gì? Tôi xin tuân lệnh, và tôi phải chuồn khỏi đây để tránh xa chốn cám dỗ thôi. [Đi ra.]
PISCHIN. Lâu lắm rồi tôi mới ghé lại nơi này... thưa bà kính mến. [Nói với Lopakhin] Cậu đây ư? Rất vui được gặp cậu... con người có bộ óc vĩ đại... cầm lấy cái này đi... cầm lấy đi... [Đưa tiền cho Lopakhin] Bốn trăm rúp... thế là còn thiếu 840...
LOPAKHIN. [Nhún vai ngạc nhiên] Cứ như tôi đang nằm mơ ấy nhỉ. Cậu kiếm đâu ra số tiền này thế?
PISCHIN. Khoan đã... trời nóng quá... Một chuyện vô cùng bất ngờ vừa xảy ra. Mấy người Anh đã tới và tìm thấy một mỏ sét trắng trên đất của tôi... [Nói với Lubov Andreyevna] Còn đây là bốn trăm rúp dành cho bà... thưa quý bà xinh đẹp... [Đưa tiền cho bà] Số còn lại tôi sẽ gửi sau nhé... [Uống nước] Lúc nãy trên tàu có một cậu thanh niên cứ bảo rằng có một triết gia vĩ đại nào đó khuyên tất cả chúng ta hãy nhảy lầu tự tử. “Nhảy đi!” cậu ta bảo thế đấy, chỉ có vậy thôi. [Ra chiều kinh ngạc] Cậu nghĩ mà xem, thế có khổ không cơ chứ! Cho tôi xin thêm ngụm nước nữa nào!
LOPAKHIN. Mấy người Anh đó là ai thế?
PISCHIN. Tôi đã cho họ thuê phần đất có mỏ sét đó trong vòng hai mươi bốn năm... Giờ thì xin phép, tôi không còn thời gian nữa... Tôi phải chạy đi đây... Tôi phải đến chỗ Znoikov và Kardamonov... tôi nợ tiền tất cả bọn họ cơ mà... [Uống nước] Chào mọi người nhé. Thứ Năm tôi sẽ ghé qua.
LUBOV. Chúng tôi chuẩn bị ra thị trấn đây, và ngày mai tôi đi nước ngoài.
PISCHIN. [Xúc động] Sao cơ? Sao lại ra thị trấn? Tôi thấy nào đồ đạc... nào rương hòm... Thôi, không sao đâu. [Khóc rấm rứt] Không sao đâu. Mấy tay người Anh đó quả là những kẻ có bộ óc vĩ đại... Thôi không sao đâu... Hãy sống hạnh phúc nhé... Chúa sẽ phù hộ cho các người... Không sao đâu... Mọi thứ trên đời này rồi cũng đến hồi kết thúc... [Hôn tay Lubov Andreyevna] Và nếu chẳng may các người nghe tin tôi đã tận số, xin hãy nhớ đến con... ngựa già này và thốt lên rằng: “Xưa kia có một lão Simeonov-Pischin như thế đấy, nguyện xin Chúa từ bi phù hộ cho linh hồn lão...” Tiết trời tuyệt thật... phải thế không... [Đi ra với vẻ vô cùng xúc động, nhưng ngay lập tức quay đầu lại ở khung cửa và nói] Dashenka gửi lời thăm hỏi mọi người nhé! [Đi ra.]
LUBOV. Giờ thì chúng ta đi được rồi. Dù vậy tôi vẫn còn hai mối bận tâm. Thứ nhất là bác Fiers tội nghiệp. [Nhìn đồng hồ] Chúng ta vẫn còn năm phút...
ANYA. Mẹ ơi, Fiers đã được đưa đi bệnh viện rồi ạ. Yasha đã cho người đưa cụ đi từ sáng nay rồi.
LUBOV. Thứ hai là Varya. Con bé đã quen dậy sớm và làm việc, giờ chẳng còn việc gì làm nó cứ như cá mắc cạn ấy. Nó gầy đi, xanh xao và hay khóc, tội nghiệp con bé... [Ngừng một lát] Cả nhà đều biết rõ, thưa Ermolai Alexeyevitch, rằng ta từng nuôi hy vọng gả nó cho cậu, và hình như cậu cũng đang có ý định kết hôn với ai đó chứ nhỉ? [Thầm thì với Anya, con bé gật đầu ra hiệu với Charlotta, và cả hai cùng đi ra] Nó yêu cậu, nó là mẫu người hợp với cậu, và ta chẳng tài nào hiểu nổi, thực sự không hiểu tại sao hai người cứ né tránh nhau mãi thế. Ta không thể hiểu nổi!
LOPAKHIN. Thú thật là chính tôi cũng chẳng hiểu nổi nữa. Mọi chuyện cứ thấy sao sao ấy... Nếu vẫn còn kịp thời gian, tôi sẵn sàng ngay đây... Giải quyết quách cho xong một lần cho rồi; có vẻ như tôi chẳng bao giờ dám ngỏ lời với cô ấy nếu không có mặt bác ở đây mất.
LUBOV. Tuyệt lắm. Chỉ mất có một phút thôi mà. Ta sẽ gọi con bé vào.
LOPAKHIN. Mấy ly sâm-panh này thật đúng lúc ghê. [Nhìn mấy chiếc ly] Chúng trống không cả rồi, có ai uống mất rồi đây này. [Yasha ho hắng] Tôi xin gọi đấy là hành vi vét sạch tàn cuộc...
LUBOV. [Hồ hởi] Tuyệt lắm. Chúng ta ra ngoài thôi. Yasha, allez (đi thôi). Ta sẽ gọi con bé vào... [Ở khung cửa] Varya, buông việc đó xuống rồi vào đây mau. Lại đây nào! [Đi ra cùng Yasha.]
LOPAKHIN. [Nhìn đồng hồ] Phải rồi... [Ngừng một lát.]
[Có tiếng cười khúc khích nén nhịn đằng sau cánh cửa, tiếng thì thầm, rồi Varya bước vào.]
VARYA. [Im lặng nhìn đống hành lý] Hình như tôi không tìm thấy nó...
LOPAKHIN. Cô đang tìm gì thế?
VARYA. Chính tay tôi xếp đồ cơ mà tôi lại chẳng nhớ nữa. [Ngừng một lát.]
LOPAKHIN. Giờ cô định đi đâu thế, Barbara Mihailovna?
VARYA. Tôi ư? Đến nhà họ Ragulin... Tôi đã nhận lời đến trông nom nhà cửa cho họ... làm quản gia hay đại loại thế.
LOPAKHIN. Ở Yashnevo phỏng? Cách đây khoảng năm mươi dặm đấy nhỉ. [Ngừng một lát] Thế là cuộc sống trong ngôi nhà này giờ đã chấm dứt rồi...
VARYA. [Nhìn đống hành lý] Nó đâu mất tiêu rồi nhỉ... hay là tôi cất nhầm vào rương rồi ta... Phải, sẽ chẳng còn cuộc sống nào ở trong ngôi nhà này nữa...
LOPAKHIN. Còn tôi thì đi Kharkov ngay đây... bằng chuyến tàu này. Tôi có cả đống công chuyện đang chờ giải quyết. Tôi để lại Epikhodov ở đây... tôi đã nhận cậu ta làm việc.
VARYA. Ồ thế cơ à!
LOPAKHIN. Tầm này năm ngoái tuyết đã rơi rồi, nếu cô còn nhớ, thế mà giờ trời lại đẹp và nắng ráo thế này. Chỉ có điều là hơi lạnh... độ âm đang là ba độ.
VARYA. Tôi chẳng thèm nhìn nên chẳng biết. [Ngừng một lát] Còn nhiệt kế nhà chúng ta thì hỏng mất rồi... [Ngừng một lát.]
TIẾNG GỌI NGOÀI CỬA. Ermolai Alexeyevitch!
LOPAKHIN. [Ra chiều như đã đợi tiếng gọi này từ lâu] Ra ngay đây ạ. [Vội vã bước ra.]
[Varya ngồi bệt xuống sàn, vùi mặt vào một bọc quần áo và khóc nức nở khe khẽ. Cửa mở. Lubov Andreyevna thận trọng bước vào.]
LUBOV. Sao rồi con? [Ngừng một lát] Chúng ta phải đi thôi.
VARYA. [Không khóc nữa, đưa tay lau nước mắt] Vâng, đúng giờ lắm rồi mẹ ạ. Con sẽ đến nhà họ Ragulin ngay trong ngày hôm nay, nếu không lỡ chuyến tàu...
LUBOV. [Ở khung cửa] Anya, mặc áo khoác vào con. [Anya bước vào, tiếp theo là Gaev, Charlotta Ivanovna. Gaev mặc một chiếc áo khoác ấm có mũ trùm. Một người hầu và mấy người đánh xe bước vào. Epikhodov loay hoay với đống hành lý] Giờ thì chúng ta đi được rồi.
ANYA. [Hân hoan] Đi thôi!
GAEV. Các bạn tôi ơi, những người bạn thân thiết của tôi ơi! Khi phải từ giã ngôi nhà này cho đến muôn đời muôn thuở, liệu tôi có thể lặng thâm được ư?—khi nói lời từ biệt, liệu tôi có thể kìm nén bản thân mình khỏi việc bày tỏ những cảm xúc đang dâng tràn trong huyết quản lúc này...?
ANYA. [Van nài] Cậu ơi!
VARYA. Cậu ơi, cậu đừng nói nữa!
GAEV. [Nói với vẻ ngốc nghếch] Đánh gấp đôi bóng đỏ vào giữa bàn... Cháu sẽ im miệng ngay đây.
[Trofimov bước vào, theo sau là Lopakhin.]
TROFIMOV. Nào, đến lúc phải xuất phát rồi.
LOPAKHIN. Epikhodov, áo khoác của tôi đâu!
LUBOV. Cho tôi ngồi lại đây thêm một phút nữa thôi. Cứ như thể chưa bao giờ tôi thực sự để mắt xem những bức tường và trần nhà của ngôi nhà này trông ra sao vậy, và giờ đây tôi ngắm nhìn chúng thật ngấu nghiến, với một tình yêu thương dịu ngọt biết bao...
GAEV. Anh còn nhớ, hồi anh lên sáu tuổi, vào ngày lễ Chúa Ba Ngôi, anh đã ngồi ở khung cửa sổ này nhìn ra ngoài và thấy bố đang đi tới nhà thờ...
LUBOV. Đã chuyển đi hết đồ đạc chưa nhỉ?
LOPAKHIN. Rồi ạ, tôi nghĩ là hết rồi. [Nói với Epikhodov đang mặc áo khoác cho mình] Cậu kiểm tra lại xem mọi thứ đã đâu vào đấy chưa đấy, Epikhodov.
EPIKHODOV. [Giọng khàn đàn] Ngài cứ tin tưởng tuyệt đối ở cháu, thưa Ermolai Alexeyevitch!
LOPAKHIN. Giọng cậu bị làm sao thế kia?
EPIKHODOV. Cháu vừa nuốt phải cái gì ấy mà; cháu đang uống nước thì bị nghẹn.
YASHA. [Nhìn với vẻ ngờ vực] Quân tác phong với chả tác phong...
LUBOV. Chúng ta đi đây, và chẳng còn lại một bóng người.
LOPAKHIN. Hẹn gặp lại mùa xuân nhé.
VARYA. [Lôi một chiếc ô ra từ đống hành lý, có vẻ như đang khua khua nó. Lopakhin giật mình ra vẻ sợ hãi] Cô đang làm cái gì thế?... Tôi chưa từng nghĩ...
TROFIMOV. Đi thôi nào, chúng ta lên chỗ ngồi đi... đến giờ rồi! Tàu sắp vào ga đến nơi kìa.
VARYA. Peter này, đôi ủng của anh đây, nằm ngay cạnh chiếc rương kìa. [Nước mắt rưng rưng] Trông chúng mới cũ kỹ và bẩn thỉu làm sao...
TROFIMOV. [Xỏ chân vào giày] Đi thôi!
GAEV. [Xúc động sâu sắc, suýt khóc] Tàu... nhà ga... Đánh chéo ở giữa, nhân đôi bóng trắng vào góc bàn...
LUBOV. Đi thôi nào!
LOPAKHIN. Mọi người có mặt đủ cả đây chưa? Còn ai sót lại không? [Khóa cánh cửa phụ bên trái lại] Trong đó còn nhiều đồ lắm. Tôi phải khóa lại đã. Đi thôi!
ANYA. Tạm biệt nhé, nhà ơi! Tạm biệt cuộc đời cũ nhé!
TROFIMOV. Chào mừng cuộc đời mới! [Đi ra cùng Anya.]
[Varya đưa mắt nhìn quanh căn phòng lần cuối rồi lững thững bước ra. Yasha và Charlotta mang theo chú chó nhỏ đi ra nốt.]
LOPAKHIN. Thế thì hẹn gặp lại mùa xuân nhé! Nào đi thôi... cho đến ngày chúng ta tái ngộ! [Đi ra.]
[Lubov Andreyevna và Gaev ở lại một mình. Cứ như thể họ chỉ chực chờ khoảnh khắc này. Họ ôm chầm lấy nhau và nức nở nghẹn ngào trong im lặng, vì sợ có ai nghe thấy.]
GAEV. [Trong cơn tuyệt vọng] Chị tôi ơi, chị tôi ơi...
LUBOV. Vườn anh đào yêu dấu, dịu hiền và tuyệt mỹ của tôi ơi! Cuộc đời tôi, tuổi trẻ của tôi, hạnh phúc của tôi, vĩnh biệt nhé! Vĩnh biệt!
TIẾNG ANYA VỌNG VÀO. [Vui vẻ] Mẹ ơi!
TIẾNG TROFIMOV VỌNG VÀO. [Vui vẻ, đầy phấn khích] Hú... hô!
LUBOV. Được ngắm nhìn những bức tường và khung cửa sổ này lần cuối... Mẹ tôi quá cố từng rất thích đi dạo trong căn phòng này...
GAEV. Chị tôi ơi, chị tôi ơi!
TIẾNG ANYA VỌNG VÀO. Mẹ ơi!
TIẾNG TROFIMOV VỌNG VÀO. Hú... hô!
LUBOV. Mẹ ra ngay đây! [Họ bước ra.]
[Sân khấu trống không. Tiếng chìa khóa vặn cọt kẹt trong ổ khóa vang lên, tiếp theo là tiếng bánh xe ngựa lăn bánh rời đi. Không gian tĩnh lặng. Rồi tiếng rìu chém vào thân cây vang lên giữa thinh không đầy vẻ cô độc và buồn bã. Tiếng bước chân vang vọng. Fiers bước ra từ cánh cửa bên phía tay phải. Cụ mặc trang phục quen thuộc với chiếc áo khoác ngắn và áo lê trắng; chân đi dép lê. Cụ đang lâm bệnh. Cụ bước đến bên cửa và thử vặn tay nắm.]
FIERS. Khóa rồi. Họ đi cả rồi. [Ngồi xuống ghế bành] Họ quên mất mình rồi... Không sao đâu, ta cứ ngồi đây vậy... Rồi ngài Leonid Andreyevitch thế nào cũng mặc chiếc áo khoác mỏng thay vì mặc áo lông cho ấm cho mà xem... [Thở dài thườn thượt đầy lo lắng] Mình chẳng trông nom gì được... Ồ, mấy cái giống trẻ rỗi hơi này! [Lẩm bẩm vài câu không rõ nghĩa] Cuộc đời trôi qua cứ như thể chưa từng có sự hiện diện của ta trên cõi đời này vậy. [Nằm rạp xuống] Ta nằm nghỉ chút vậy... Chẳng còn chút sức lực nào trong người nữa rồi, chẳng còn lại gì sảng khoái cả... Ôi giời cái đồ... vụng về vô tích sự này!
[Cụ nằm bất động không cử động. Từ trên cao vẳng xuống âm thanh tựa như tiếng dây đàn đứt, lịm dần đi trong nỗi buồn man mác. Sự tĩnh lặng bao trùm, và đâu đó xa xăm ngoài vườn cây chỉ còn văng vẳng tiếng rìu chém vào thân cây.]
Hết.
