STEPAN STEPANOVITCH CHUBUKOV, một địa chủ
NATALYA STEPANOVNA, con gái ông, hai mươi lăm tuổi
IVAN VASSILEVITCH LOMOV, hàng xóm của Chubukov, một địa chủ to lớn, vạm vỡ nhưng rất hay đa nghi
Cảnh diễn ra tại điền trang của CHUBUKOV
Một phòng khách trong nhà CHUBUKOV.
[LOMOV bước vào, mặc áo khoác đuôi tôm và đeo găng tay trắng. CHUBUKOV đứng dậy đón tiếp.]
CHUBUKOV. Ôi anh bạn quý, tôi đang nhìn thấy ai thế này! Ivan Vassilevitch! Tôi mừng lắm đi mất! [Siết chặt tay anh] Thật là một bất ngờ, cục cưng của tôi... Anh khỏe cả chứ?
LOMOV. Cảm ơn bác. Thế dạo này bác làm ăn thế nào?
CHUBUKOV. Chúng tôi cứ lất phất qua ngày thôi, anh bạn hiền ạ, nhờ ơn phước anh và mọi người cả. Ngồi xuống đi chứ, xin mời ngồi.... Mà này, anh biết đấy, sao lại có thể bỏ bê hàng xóm láng giềng mãi thế được, cưng ơi. Này anh bạn, sao hôm nay lại ăn mặc trang trọng thế kia? Áo dạ hội, găng tay các thứ. Hay anh chuẩn bị đi đâu đấy, cục cưng của tôi?
LOMOV. Không, cháu đến chỉ để thăm bác thôi, thưa ngài Stepan Stepanovitch kính mến.
CHUBUKOV. Thế sao lại diện đồ dạ hội thế này, hử ngọc ngà? Cứ như thể anh đang đi chúc tụng đêm giao thừa ấy nhỉ!
LOMOV. Dạ, vâng, sự thể là thế này ạ. [Nắm lấy tay áo Chubukov] Cháu đến gặp ngài, thưa ngài Stepan Stepanovitch kính mến, là để làm phiền ngài một việc. Chẳng phải một hay hai lần cháu đã có vinh dự được cậy nhờ ngài giúp đỡ, và ngài thì lúc nào cũng, có thể nói là... Cháu xin ngài thứ lỗi, người cháu cứ nóng bừng cả lên. Cháu xin phép uống ngụm nước đã, thưa ngài Stepan Stepanovitch kính mến. [Uống nước.]
CHUBUKOV. [Nói riêng] Nó đến để hỏi vay tiền đây! Ta đời nào cho vay! [Nói lớn] Gì thế hả cháu yêu?
LOMOV. Dạ thưa ngài Stepanitch... Cháu xin lỗi, ngài Stepan Stepanovitch... Ý cháu là, cháu đang xúc động lắm, chắc ngài cũng nhận thấy.... Nói tóm lại, chỉ có mình ngài mới giúp được cháu, dẫu rằng cháu chẳng xứng đáng chút nào, tất nhiên rồi... và chẳng có chút quyền gì để trông mong sự giúp đỡ từ ngài...
CHUBUKOV. Ồ, đừng có vòng vo tam quốc nữa chứ, cưng! Phốt ra đi nào! Thế nào?
LOMOV. Dạ xin chờ một lát... ngay đây ạ. Chả là thế này, cháu đến để ngỏ ý xin được cưới con gái ngài, cô Natalya Stepanovna, làm vợ.
CHUBUKOV. [Hân hoan] Cha chả! Ivan Vassilevitch! Nhắc lại cho tôi nghe xem nào — tôi nghe chưa rõ hết!
LOMOV. Cháu vinh hạnh được xin...
CHUBUKOV. [Ngắt lời] Anh bạn quý mến... Tôi mừng lắm, vân vân và vân vân.... Đúng thế, quả thật là thế. [Ôm và hôn LOMOV] Tôi đã mong mỏi điều này từ lâu lắm rồi. Đó là ước nguyện hằng ngày hằng giờ của tôi. [Rơi một giọt nước mắt] Và tôi vẫn luôn yêu mến anh, cục cưng ạ, như con đẻ của chính mình vậy. Cầu xin Chúa ban phước lành và tình yêu cho hai đứa, vân vân, và tôi vẫn hằng mong ước biết bao... Sao tôi lại cư xử ngốc nghếch thế này nhỉ? Tôi mất bình tĩnh vì sung sướng mất thôi, hoàn toàn mất hết cả bình tĩnh rồi! Ôi, với tất cả tấm lòng... Tôi đi gọi con Natasha ra ngay đây.
LOMOV. [Xúc động mạnh] Thưa ngài Stepan Stepanovitch kính mến, ngài nghĩ cháu có thể trông đợi vào sự ưng thuận của cô âý không?
CHUBUKOV. Chứ sao lại không, cưng ơi, và... hỏi thế mà cũng hỏi! Nó đang yêu chết đi được; thề có Chúa, nó giống như một con mèo đang cơn động tình ấy chứ lỵ, vân vân.... Tôi đi lát là về ngay! [Đi ra.]
LOMOV. Trời lạnh quá... Người tôi cứ run lẩy bẩy lên, hệt như sắp bước vào một kỳ thi vậy. Điều quan trọng nhất là tôi phải dứt khoát quyết định. Nếu cứ để cho mình có thời gian suy nghĩ, do dự, nói dài dòng, đi tìm một hình mẫu lý tưởng, hay một tình yêu đích thực, thì có lẽ tôi chẳng bao giờ lấy được vợ mất.... Brr!... Lạnh thật đấy! Natalya Stepanovna là một người đảm việc nhà xuất sắc, nhan sắc không đến nỗi nào, lại có học thức.... Mình còn đòi hỏi gì hơn nữa cơ chứ? Nhưng mà tai tôi đang ù đi vì xúc động rồi đây này. [Uống nước] Hơn nữa, tôi không thể không lấy vợ được.... Thứ nhất, tôi đã 35 tuổi rồi — có thể gọi là một độ tuổi khủng hoảng. Thứ hai, tôi cần phải sống một cuộc sống yên bình và điều độ.... Tôi bị bệnh hồi hộp trống ngực, dễ xúc động và lúc nào cũng bứt rứt không yên.... Ngay lúc này đây môi tôi đang run lẩy bẩy, và lông mày bên phải cứ giật giật.... Nhưng tồi tệ nhất chính là giấc ngủ của tôi. Tôi vừa ngả lưng xuống giường và thiu thiu ngủ thì bỗng nhiên có cái gì đó ở mạn sườn trái — nhói lên một cái, và tôi cảm nhận được cơn đau tận lên vai và đầu.... Tôi chồm dậy như một kẻ mất hồn, đi lại vài bước rồi lại nằm xuống, thế nhưng vừa mới chợp mắt được một tí thì lại bị nhói thêm cái nữa! Cứ thế này có khi phải đến hai mươi lần....
[NATALYA STEPANOVNA bước vào.]
NATALYA STEPANOVNA. Ơ kìa! Thì ra là anh, bố cứ bảo: “Vào đi con; có tay buôn đến bán hàng kìa.” Chào anh Ivan Vassilevitch nhé!
LOMOV. Chào cô Natalya Stepanovna kính mến?
NATALYA STEPANOVNA. Anh thông cảm cho cái tạp dề và bộ đồ xộc xệch này nhé... chúng tôi đang bóc đậu để phơi khô. Sao lâu lắm rồi không thấy anh ghé chơi? Ngồi xuống đi chứ. [Họ ngồi xuống] Anh có muốn ăn chút gì lót dạ không?
LOMOV. Dạ không, cảm ơn cô, tôi ăn rồi.
NATALYA STEPANOVNA. Thế thì hút thuốc đi.... Diêm đây ạ.... Thời tiết dạo này đẹp thật đấy, nhưng hôm qua trời mưa ẩm quá khiến thợ thuyền chẳng làm được gì suốt cả ngày. Anh chất được bao nhiêu đống cỏ khô rồi? Anh thử nghĩ xem, tôi nổi máu tham cho người gặt cả một cánh đồng, để rồi bây giờ đâm ra lo ngay ngáy chỉ sợ cỏ bị mục. Đáng lẽ tôi nên đợi thêm chút nữa. Mà cái gì thế kia? Trời đất ơi, anh mặc đồ dạ hội kìa! Ôi giào! Anh định đi dự vũ hội đấy à, hay sao thế?—dù phải công nhận là trông anh bảnh bao hơn hẳn. Nói xem nào, sao lại ăn bận thế này hở giời?
LOMOV. [Xúc động] Thưa cô Natalya Stepanovna kính mến... sự thực là, tôi đã quyết định xin cô hãy lắng nghe tôi giãi bày.... Dĩ nhiên là cô sẽ ngạc nhiên và thậm chí có thể nổi giận nữa, nhưng a... [Nói riêng] Lạnh kinh khủng!
NATALYA STEPANOVNA. Gì thế hả anh? [Khoảng lặng] Nào?
LOMOV. Tôi sẽ cố gắng nói ngắn gọn. Chắc cô cũng biết, thưa cô Natalya Stepanovna kính mến, là từ thủa nhỏ, tôi đã có vinh dự được biết gia đình cô rồi. Người dì quá cố của tôi và chồng bà, người mà như cô đã biết, đã để lại cho tôi mảnh đất điền trang này, vẫn luôn dành sự kính trọng lớn nhất cho bố cô và người mẹ quá cố của cô. Dòng họ Lomov và dòng họ Chubukov vẫn luôn có mối thâm tình hữu hảo, và tôi có thể nói là vô cùng gắn bó với nhau. Và, như cô cũng biết đấy, đất đai của tôi nằm sát ngay điền trang nhà cô. Chắc cô còn nhớ những Thảo Nguyên Oxen của tôi giáp với rừng bạch dương nhà cô chứ.
NATALYA STEPANOVNA. Xin lỗi vì đã ngắt lời anh. Anh vừa nói... “Thảo Nguyên Oxen của tôi....” Nhưng chúng là của anh từ bao giờ thế?
LOMOV. Dạ, của tôi chứ còn của ai.
NATALYA STEPANOVNA. Anh đang nói cái quái gì thế hả? Thảo Nguyên Oxen là của chúng tôi, chứ đâu phải của anh!
LOMOV. Không, của tôi chứ, thưa cô Natalya Stepanovna kính mến.
NATALYA STEPANOVNA. Ồ, thế ra trước nay tôi hoàn toàn không hề hay biết đấy. Anh căn cứ vào đâu mà nói thế?
LOMOV. Căn cứ vào đâu á? Tôi đang nói về dải Thảo Nguyên Oxen nằm kẹp giữa rừng bạch dương nhà cô và Đầm Lầy Cháy kia cơ mà.
NATALYA STEPANOVNA. Vâng, đúng rồi.... Chúng là của chúng tôi.
LOMOV. Không, cô nhầm rồi, thưa cô Natalya Stepanovna kính mến, chúng là của tôi.
NATALYA STEPANOVNA. Này anh Ivan Vassilevitch, hãy suy nghĩ cho kỹ vào! Chúng thuộc về anh từ bao giờ thế?
LOMOV. Từ bao giờ á? Từ thuở tôi còn có trí khôn cho đến nay.
NATALYA STEPANOVNA. Thật chứ, anh đừng có hồng hòng bắt tôi tin chuyện đó!
LOMOV. Nhưng cô cứ xem trong giấy tờ thì rõ, thưa cô Natalya Stepanovna kính mến. Thảo Nguyên Oxen, đúng là đã từng có thời gian tranh chấp, nhưng giờ đây ai nấy đều biết rõ chúng thuộc về tôi. Chẳng còn gì phải bàn cãi nữa cả. Chắc cô biết, bà ngoại của dì tôi đã cho phép nông dân bên ông nội cô được sử dụng miễn phí những Thảo Nguyên ấy vĩnh viễn, đổi lại họ phải nung gạch cho bà. Những người nông dân thuộc quyền quản lý của ông nội cô đã được sử dụng miễn phí Thảo Nguyên ấy trong suốt bốn mươi năm, và đâm quen thói coi chúng như của nhà mình, để rồi đến khi xảy ra chuyện...
NATALYA STEPANOVNA. Không hề có chuyện đó! Cả ông nội lẫn cụ cố của tôi đều tính toán rằng đất đai của họ kéo dài đến tận Đầm Lầy Cháy — điều đó có nghĩa là Thảo Nguyên Oxen thuộc về chúng tôi. Tôi chẳng thấy có cái quái gì mà phải tranh cãi ở đây cả. Thật là ngớ ngẩn hết sức!
LOMOV. Tôi sẽ cho cô xem giấy tờ chứng nhận, Natalya Stepanovna!
NATALYA STEPANOVNA. Không, chắc anh đang nói đùa, hoặc đang giễu cợt tôi đấy thôi.... Thật là bất ngờ quá đi mất! Gia đình chúng tôi sở hữu mảnh đất ấy gần ba trăm năm nay, thế rồi đùng một cái có kẻ đến bảo rằng đó không phải là đất của chúng tôi! Ivan Vassilevitch, tôi khó lòng mà tin nổi vào tai mình nữa.... Những Thảo Nguyên ấy đối với tôi chẳng có giá trị gì lớn lao. Chúng chỉ độ năm đes-si-at-in [Chú thích: khoảng 13,5 mẫu Anh], và có lẽ đáng giá tầm 300 rúp [Chú thích: khoảng 30 bảng Anh], nhưng tôi không thể chịu đựng nổi sự bất công. Anh muốn nói gì thì nói, chứ tôi tuyệt đối không thể dung thứ cho sự bất công được.
LOMOV. Xin cô hãy nghe tôi nói hết, tôi van cô đấy! Những người nông dân thuộc điền trang ông nội cô, như tôi đã có vinh dự giải thích với cô rồi, thường nung gạch cho bà ngoại của dì tôi. Và khi ấy, bà ngoại của dì tôi, vì muốn tỏ lòng tốt...
NATALYA STEPANOVNA. Tôi chẳng hiểu đầu cua tai nheo gì về dì với chả ông nội ông ngoại gì sất! Thảo Nguyên là của chúng tôi, chấm hết.
LOMOV. Của tôi.
NATALYA STEPANOVNA. Của chúng tôi! Anh có chứng minh suốt hai ngày trời, có mặc tới mười lăm cái áo dạ hội đi nữa, thì tôi cũng xin nói thẳng là chúng thuộc về chúng tôi, chúng tôi, và chúng tôi! Tôi chẳng thèm lấy thứ gì của anh và cũng chẳng đời nào chịu nhường lại dù chỉ một tất đất của mình đâu. Rõ chưa nào!
LOMOV. Natalya Ivanovna, tôi không thèm ham hố gì mấy cái Thảo Nguyên đó, nhưng tôi hành động vì nguyên tắc. Nếu cô thích, tôi sẵn sàng tặng lại chúng cho cô luôn.
NATALYA STEPANOVNA. Tôi mới là người có quyền tặng lại chúng cho anh ấy chứ, bởi vì chúng thuộc về tôi cơ mà! Cách hành xử của anh, Ivan Vassilevitch, nói nhẹ thì là rất kỳ cục đấy! Trước nay chúng tôi vẫn luôn coi anh là một người hàng xóm tốt, một người bạn: năm ngoái chúng tôi còn cho anh mượn cả máy tuốt lúa, dẫu vì thế mà nhà tôi phải hoãn cả việc tuốt lúa nhà mình tận sang tháng Mười Một, thế mà anh lại đối xử với chúng tôi chẳng khác nào dân du mục ăn mày. Lại còn giở cái giọng đem đất của tôi ra để bố thí nữa chứ! Không, thực sự mà nói, cư xử kiểu đấy hoàn thoàn không ra dáng hàng xóm láng giềng chút nào cả. Theo ý kiến của tôi, nếu anh muốn biết thì đấy thậm chí còn là sự vô liêm sỉ nữa cơ đấy...
LOMOV. Thế ra cô coi tôi là kẻ đi ăn cướp đất đai chắc? Thưa cô, chưa bao giờ trong đời tôi đi chiếm đoạt đất đai của bất kỳ ai, và tôi cũng không đời nào cho phép bất cứ kẻ nào dám vu khống tôi làm chuyện đó.... [Bước nhanh đến bình nước và uống thêm ngụm nữa] Thảo Nguyên Oxen là của tôi!
NATALYA STEPANOVNA. Không đúng chút nào hết, chúng là của chúng tôi!
LOMOV. Của tôi!
NATALYA STEPANOVNA. Không đời nào! Tôi sẽ chứng minh cho anh thấy! Ngay trong ngày hôm nay tôi sẽ phái thợ gặt ra cánh đồng ấy!
LOMOV. Gì cơ?
NATALYA STEPANOVNA. Thợ gặt của nhà tôi sẽ có mặt ở đó ngay hôm nay!
LOMOV. Tôi sẽ cho chúng ăn đòn nhừ tử!
NATALYA STEPANOVNA. Anh dám thử xem nào!
LOMOV. [Ôm lấy ngực] Thảo Nguyên Oxen là của tôi! Cô hiểu chưa? Của tôi!
NATALYA STEPANOVNA. Xin anh đừng có mà hét toáng lên như thế! Anh muốn gân cổ hét đến khản cổ ở nhà anh thì tùy, nhưng ở đây tôi yêu cầu anh phải biết giữ thể diện!
LOMOV. Thưa cô, nếu không vì cái chứng bệnh hồi hộp đau đớn khủng khiếp này, nếu như toàn bộ lục phủ ngũ tạng của tôi không bị đảo lộn lên, thì tôi đã nói chuyện với cô bằng một giọng khác hẳn rồi! [Gào lên] Thảo Nguyên Oxen là của tôi!
NATALYA STEPANOVNA. Của chúng tôi!
LOMOV. Của tôi!
NATALYA STEPANOVNA. Của chúng tôi!
LOMOV. Của tôi!
[CHUBUKOV bước vào.]
CHUBUKOV. Có chuyện gì thế hả? Hai người hét cái gì mà dữ vậy?
NATALYA STEPANOVNA. Bố ơi, xin bố hãy nói cho cái anh chàng này biết Thảo Nguyên Oxen là của ai, nhà mình hay của anh ta?
CHUBUKOV. [Nói với LOMOV] Cục cưng ạ, Thảo Nguyên là của nhà ta chứ!
LOMOV. Nhưng xin ngài Stepan Stepanitch hãy suy xét lại, sao chúng lại là của ngài được chứ? Xin hãy là một người có lý trí một chút đi! Bà ngoại của dì tôi đã cho phép nông dân bên ông nội ngài sử dụng tạm thời và miễn phí Thảo Nguyên ấy. Bọn họ đã dùng mảnh đất đó suốt bốn mươi năm và đâm quen đi cứ ngỡ như của nhà mình, để rồi đến khi xảy ra chuyện...
CHUBUKOV. Xin lỗi anh nhé, cưng.... Anh lại quên mất một điều rằng lũ nông dân ấy đã không trả tiền thuê cho bà anh và vân vân, bởi vì Thảo Nguyên khi đó đang trong thời gian tranh chấp, thế này thế nọ. Và bây giờ thì ai cũng rõ rành rành chúng là của nhà tôi. Điều đó có nghĩa là anh chưa hề xem lại bản đồ địa chính rồi.
LOMOV. Tôi sẽ chứng minh cho ngài thấy chúng là của tôi!
CHUBUKOV. Anh chẳng chứng minh được đâu, cưng ạ.
LOMOV. Tôi sẽ chứng minh cho bằng được!
CHUBUKOV. Anh bạn hiền ơi, việc gì mà phải hét toáng lên thế? Anh có gào thét cỡ nào cũng chẳng chứng minh được gì đâu. Tôi chẳng màng thứ gì của anh, và cũng chẳng có ý định nhường lại phần của mình. Tại sao tôi phải làm thế cơ chứ? Hơn nữa anh biết đấy, cục cưng của tôi ạ, nếu anh cứ khăng khăng cãi cố về chuyện này, thì thà tôi đem nhượng luôn mấy thửa thảo nguyên ấy cho lũ nông dân còn hơn là giao cho anh. Rõ chưa nào!
LOMOV. Tôi không thể hiểu nổi! Ngài lấy quyền gì mà đem phân phát tài sản của người khác hả?
CHUBUKOV. Anh có thể coi như tôi có hay không có quyền đó đi. Bởi vì này cậu thanh niên, tôi không quen bị ai nói chuyện với cái giọng điệu đó đâu nhé: tôi đây, thưa cậu thanh niên, đáng tuổi cha chú cậu, và tôi yêu cầu cậu khi nói chuyện phải biết kiềm chế bản thân lại, vân vân.
LOMOV. Không, ngài chỉ nghĩ tôi là đồ ngốc rồi muốn dắt mũi tôi thôi! Ngài dám nhận đất của tôi là của ngài, thế rồi lại còn muốn tôi phải điềm tĩnh lịch sự nói chuyện với ngài nữa cơ đấy! Hàng xóm láng giềng tốt đẹp gì mà cư xử kiểu đó hả ngài Stepan Stepanitch! Ngài chẳng phải hàng xóm gì sất, ngài là một tên đi cướp đất!
CHUBUKOV. Gì thế hả? Mày vừa nói cái gì?
NATALYA STEPANOVNA. Bố ơi, sai thợ gặt ra thẳng Thảo Nguyên ngay lập tức cho con!
CHUBUKOV. Mày vừa nói cái gì hả đồ khốn?
NATALYA STEPANOVNA. Thảo Nguyên Oxen là của chúng ta, và con quyết không nhường đâu, quyết không nhường, không nhường cho ai hết!
LOMOV. Cứ chờ đấy mà xem! Tôi sẽ đưa chuyện này ra tòa, rồi lúc đó tôi cho các người biết tay!
CHUBUKOV. Ra tòa á? Mày cứ việc lôi ra tòa đi, muốn làm gì thì làm! Tao lạ gì loại mày nữa; mày chỉ lăm lăm chực chờ cơ hội để kiện tụng thôi.... Đồ cãi vặt bợ đỡ! Cả họ nhà mày xưa nay đều một một giuộc như thế cả! Đứa nào cũng thế!
LOMOV. Đừng có mà lôi họ hàng nhà tôi vào đây nhé! Dòng họ Lomov từ xưa đến nay đều là những người danh giá, chẳng có lấy một ai từng bị xét xử vì tội biển thủ tiền công quỹ như ông nội ngài đâu!
CHUBUKOV. Nhà mày mới là lũ có gen điên khùng trong máu, cả nhà mày đứa nào cũng thế!
NATALYA STEPANOVNA. Đứa nào cũng thế, tất cả đều điên!
CHUBUKOV. Ông nội mày là một thằng nát rượu, còn mụ dì út Nastasya Mihailovna của mày thì tót theo một tên kiến trúc sư, vân vân.
LOMOV. Còn mẹ ngài thì bị gù lưng. [Ôm lấy ngực] Lại có cái gì đó đang nhói ở mạn sườn tôi rồi.... Đầu óc tôi.... Cứu với! Nước! Mau lấy nước!
CHUBUKOV. Bố mày là một thằng cờ bạc nát rượu tham ăn!
NATALYA STEPANOVNA. Còn mụ dì của anh thì điêu ngoa ngoắt ngoéo chẳng kém ai trên đời này!
LOMOV. Chân trái tôi mất cảm giác rồi.... Đồ tiểu nhân mưu mô.... ôi tim tôi!... Ai cũng biết rành rành ra là trước cuộc bầu cử vừa rồi ngài đã đ... Tôi hoa mắt chóng mặt quá rồi đây.... Mũ của tôi đâu rồi?
NATALYA STEPANOVNA. Thật đê tiện! Thật bất lương! Thật bỉ ổi!
CHUBUKOV. Còn mày chỉ là một tên tiểu nhân hai mặt độc ác! Phải, chính mày!
LOMOV. Mũ của tôi đây rồi.... Tim tôi đau quá!... Lối nào ấy nhỉ? Cửa ở đâu thế? Ôi!... Chắc tôi chết mất thôi.... Chân tôi tê cứng cả lại rồi.... [Đi về phía cửa.]
CHUBUKOV. [Đi theo sau anh] Và từ nay đừng có bén mảng chân bước vào nhà tao nữa!
NATALYA STEPANOVNA. Cứ kiện đi! Cứ chờ đấy mà xem!
[LOMOV lảo đảo bước ra ngoài.]
CHUBUKOV. Mả bố nó chứ lị! [Đi lại bực tức.]
NATALYA STEPANOVNA. Đồ khốn nạn! Thế này thì còn tin tưởng sao được vào hàng xóm láng giềng nữa cơ chứ!
CHUBUKOV. Quân vô lại! Đồ bù nhìn rơm!
NATALYA STEPANOVNA. Đồ quái thai! Hắn dám cướp đất của nhà mình trước, rồi sau đó lại còn trơ trẽn quay sang chửi bới chúng ta nữa chứ.
CHUBUKOV. Thế mà con gà mờ mù quáng ấy, à không, cái xác mắm khô héo ấy lại còn dám vác mặt đến đây để ngỏ lời cầu hôn mới chết chứ, vân vân! Sao cơ? Lại còn cầu hôn nữa chứ!
NATALYA STEPANOVNA. Cầu hôn ai cơ ạ?
CHUBUKOV. Thì nó đến đây cốt là để hỏi cưới con chứ sao.
NATALYA STEPANOVNA. Cầu hôn? Hỏi cưới con á? Sao lúc nãy bố không nói với con sớm hơn?
CHUBUKOV. Thế nên nó mới chưng diện bộ đồ dạ hội lịch sự thế chứ lị. Đồ xúc xích nhồi! Đồ mụ già mặt quắt tai eo!
NATALYA STEPANOVNA. Đến để cầu hôn con ư? Ái chà! [Ngã phịch xuống chiếc ghế bành và gào khóc] Mau đuổi theo gọi hắn quay lại đây! Quay lại mau! Ái chà! Đem hắn lại đây cho con.
CHUBUKOV. Đem ai lại đây cơ chứ?
NATALYA STEPANOVNA. Nhanh lên, nhanh chân lên! Con ốm mất thôi! Đi gọi hắn về ngay! [Lên cơn cuồng loạn.]
CHUBUKOV. Cái gì thế hả? Con bị làm sao thế này? [Ôm lấy đầu] Ôi đời tôi sao mà khổ thế này hỡi Chúa! Tôi bắn súng tự tử mất thôi! Tôi thắt cổ chết quách đi cho rồi! Chúng ta hại đời nó rồi con ơi!
NATALYA STEPANOVNA. Con sắp chết đến nơi rồi đây này! Đi gọi hắn về mau!
CHUBUKOV. Phù! Đi ngay đây. Đừng có mà gào thét nữa!
[Chạy vụt ra ngoài. Khoảng lặng. NATALYA STEPANOVNA gào khóc.]
NATALYA STEPANOVNA. Họ đã làm gì con thế này trời ơi! Gọi hắn quay lại! Đi gọi hắn mau lên! [Khoảng lặng.]
[CHUBUKOV chạy hộc tốc vào.]
CHUBUKOV. Nó đang quay lại rồi đấy, vân vân, mặc thây nó quỷ tha ma bắt đi! Phù! Tự mà nói chuyện với nó đi nhé; tao chịu không thèm can thiệp nữa đâu...
NATALYA STEPANOVNA. [Gào khóc] Đi gọi hắn lại cơ mà!
CHUBUKOV. [Gào lên] Đã bảo là nó đang đến rồi kia mà. Ôi chao, sao mà khổ thế hỡi Chúa ơi, làm cha của một đứa con gái lớn đầu thế này quả là gánh nặng! Tao cứ cắt cổ tự vẫn cho rồi! Thề có Chúa là tao làm thật đấy! Chúng ta vừa mới nguyền rủa nó, mạt sát nó, đuổi cổ nó đi, và tất cả chỉ tại con... tại con cả đấy!
NATALYA STEPANOVNA. Không, tại bố chứ bộ!
CHUBUKOV. Đã bảo là không phải tại tao cơ mà. [LOMOV xuất hiện ở cửa] Nào, tự mà ra nói chuyện với nó đi nhé. [Đi ra.]
[LOMOV bước vào, thở hổn hển trông vô cùng mệt mỏi.]
LOMOV. Tim tôi đập loạn xạ cả lên.... Chân thì tê cứng mất rồi.... Có cái gì cứ nhói ở mạn sườn ấy.
NATALYA STEPANOVNA. Xin anh hãy tha lỗi cho chúng tôi nhé, Ivan Vassilevitch, lúc nãy nhà tôi ai nấy đều hơi bốc đồng nóng giận chút thôi.... Bây giờ tôi mới nhớ ra: Thảo Nguyên Oxen quả thực là của anh đấy.
LOMOV. Tim tôi đập thình thịch như muốn nhảy ra ngoài.... Mấy thửa Thảo Nguyên của tôi.... Lông mày cả hai bên cứ giật giật liên hồi....
NATALYA STEPANOVNA. Mấy thửa Thảo Nguyên ấy là của anh, đúng thế, của anh tất.... Ngồi xuống đi anh.... [Họ ngồi xuống] Chúng tôi đã sai rồi...
LOMOV. Tôi làm vậy vì nguyên tắc thôi.... Mấy sào đất ấy đối với tôi chẳng đáng là bao, nhưng cái nguyên tắc thì...
NATALYA STEPANOVNA. Vâng, vì nguyên tắc, chuẩn rồi.... Thôi bây giờ chúng ta sang chuyện khác đi.
LOMOV. Huống hồ tôi lại có cả bằng chứng rành rành. Bà ngoại của dì tôi đã đem đất cúng cho mấy người nông dân bên ông nội cô...
NATALYA STEPANOVNA. Vâng, vâng, thôi chuyện đó nhắc lại làm gì cho qua đi.... [Nói riêng] Ước gì mình nghĩ ra cách nào để khơi gợi hắn sang chuyện khác nhỉ.... [Nói lớn] Dạo này anh sắp sửa đi săn bắn gì chưa?
LOMOV. Tôi đang tính sau mùa gặt này sẽ đi săn gà gô đen một chuyến, thưa cô Natalya Stepanovna kính mến. Ồ, mà cô đã hay tin gì chưa? Thật không thể tưởng tượng nổi tôi vừa gặp phải vận hạn đen đủi gì đâu! Con chó săn Guess của tôi, con mà cô biết mặt ấy, tự dưng lại bị què rồi.
NATALYA STEPANOVNA. Tiếc thế nhỉ! Sao lại thế hả anh?
LOMOV. Chịu không rõ nữa.... Chắc bị trật khớp, hay bị con chó nào khác cắn phải rồi.... [Thở dài] Con chó cưng nhất của tôi đấy, chưa thèm tính đến chuyện tốn kém tiền nong. Tôi phải bỏ ra tận 125 rúp mới mua được nó từ tay Mironov đấy.
NATALYA STEPANOVNA. Thế thì đắt quá đấy, anh Ivan Vassilevitch.
LOMOV. Tôi lại thấy thế là quá rẻ ấy chứ. Nó là một con chó săn thuộc hàng thượng hạng đấy.
NATALYA STEPANOVNA. Bố tôi chỉ mua con Squeezer có 85 rúp thôi, mà con Squeezer ăn đứt con Guess của anh xa lắc xa lơ ấy chứ lại!
LOMOV. Con Squeezer mà ăn đứt được Guess á? Ý kiến với chả ý cò gì lạ đời thế! [Cười lớn] Squeezer mà dám hơn Guess cơ á!
NATALYA STEPANOVNA. Thì đương nhiên là nó hơn hẳn rồi! Dĩ nhiên, con Squeezer dẫu sao cũng còn non, nó còn có thể phát triển thêm nữa, nhưng xét về các đặc điểm chuẩn mực lẫn gia phả dòng giống thì nó chấp hết mọi thể loại chó ở vùng này, kể cả con của Volchanetsky đi nữa.
LOMOV. Xin lỗi cô Natalya Stepanovna nhé, nhưng cô quên mất một điều rằng hàm trên của nó quá dài trùm qua hàm dưới, mà hàm trên trùm quá hàm dưới thì đích thị là một con chó săn tồi tệ rồi!
NATALYA STEPANOVNA. Quá hàm trên ư? Lần đầu tiên tôi nghe thấy đấy!
LOMOV. Tôi xin đảm bảo với cô là hàm dưới của nó ngắn hơn hàm trên.
NATALYA STEPANOVNA. Anh đã đo đạc cẩn thận chưa đấy?
LOMOV. Rồi chứ. Đánh hơi theo dấu thì nó dùng được việc đấy, nhưng nếu bảo nó lao vào ngoạm bắt con mồi thì...
NATALYA STEPANOVNA. Thứ nhất, con Squeezer nhà chúng tôi là giống chó thuần chủng nguyên dòng, là con của cặp Harness và Chisels, trong khi con chó nhà anh thì chẳng tài nào tra cứu nổi gia phả xuất thân từ đâu nữa.... Nó vừa già lại vừa xấu xí hệt như một con ngựa kéo xe hết đát vậy.
LOMOV. Nó già thật đấy, nhưng có đổi năm con Squeezer tôi cũng chẳng thèm.... Này, sao cô lại ăn nói vô lý thế?... Guess đích thực là một con chó săn; còn cái con Squeezer kia á, buồn cười quá chẳng buồn nói nữa.... Bất cứ ai ngoài kia cũng vớ được một con chó tốt ngang ngửa Squeezer... tìm chúng dễ như nhặt lá đá ống bơ ấy mà. Bỏ ra hai mươi lăm rúp mua nó là quá cao rồi còn gì.
NATALYA STEPANOVNA. Hôm nay có con quỷ nào nhập vào người anh hay sao ấy nhỉ, Ivan Vassilevitch. Hết giở trò đòi nhận Thảo Nguyên là của mình; bây giờ lại đến lượt con Guess dám chê bai hơn cả Squeezer. Tôi rất ghét những kẻ không dám nói thẳng thật suy nghĩ thật của mình, bởi vì anh thừa thừa biết rõ một điều rằng con Squeezer ăn đứt con Guess ngốc nghếch của anh tới cả trăm lần. Việc quái gì mà anh cứ phải cãi trắng băng đi như thế?
LOMOV. Tôi thấy thế này, Natalya Stepanovna, cô coi tôi hoặc là kẻ mù quáng, hoặc là một thằng ngốc rồi. Cô phải nhận thức được rằng con Squeezer bị quá hàm trên!
NATALYA STEPANOVNA. Không đời nào có chuyện đó.
LOMOV. Nó bị thật mà!
NATALYASTEPANOVNA. Xạo vừa thôi!
LOMOV. Việc gì mà cô phải hét lên thế hở cô kia?
NATALYA STEPANOVNA. Việc gì mà anh cứ nói nhảm nhí thế hả? Thật là khủng khiếp! Con Guess nhà anh đáng lẽ phải đem bắn bỏ từ lâu rồi, thế mà anh còn dám đem nó ra so sánh với con Squeezer cơ đấy!
LOMOV. Xin lỗi cô; tôi không thể tiếp tục tranh cãi thế này được nữa: tim tôi đang đập loạn nhịp lên rồi đây.
NATALYA STEPANOVNA. Tôi để ý thấy mấy tay thợ săn nào biết ít chữ nhất thì lại hay cãi hăng nhất.
LOMOV. Thưa cô, xin hãy im mồm cho... Tim tôi sắp nát bét ra đây rồi.... [Gào lên] Câm miệng ngay!
NATALYA STEPANOVNA. Tôi đố anh bảo tôi câm được đấy, trừ khi anh chịu thừa nhận con Squeezer hơn con Guess của anh gấp cả trăm lần!
LOMOV. Kém hơn cả trăm lần ấy chứ! Cả con Squeezer nhà cô nữa, đi chết đi cho rảnh nợ! Cái đầu nó... cặp mắt... cái bả vai...
NATALYA STEPANOVNA. Chẳng cần phải cho con Guess ngốc nghếch của anh đi chết đâu; nó sắp chết toi đến nơi rồi còn gì!
LOMOV. [Khóc rống lên] Câm ngay! Tim tôi sắp nổ tung ra rồi đây này!
NATALYA STEPANOVNA. Tôi cứ không câm đấy.
[CHUBUKOV bước vào.]
CHUBUKOV. Lại có chuyện gì nữa thế hả giời?
NATALYA STEPANOVNA. Bố ơi, bố hãy nói thật đi, con Squeezer nhà mình với con Guess của anh ta, con nào tốt hơn?
LOMOV. Thưa ngài Stepan Stepanovitch, tôi van ngài hãy trả lời tôi đúng một điều thôi: Con Squeezer của ngài có bị quá hàm trên hay không? Trả lời có hoặc không đi!
CHUBUKOV. Giả sử nó có bị thế thật đi thì sao nào? Thì đã sao chứ? Dù thế nào thì nó vẫn là con chó săn cừ khôi nhất vùng này, vân vân.
LOMOV. Nhưng chẳng lẽ con Guess của tôi không tốt hơn sao? Thật lòng đi nào?
CHUBUKOV. Đừng có mà xúc động quá thế chứ, cưng ơi.... Khoan đã nào.... Con Guess của anh quả thật cũng có những điểm tốt của nó.... Nó là giống thuần chủng, bốn chân vững chãi, khung xương sườn nở nang, vân vân. Nhưng mà anh bạn hiền ơi, nếu anh muốn nghe sự thật, thì con chó ấy có hai điểm trừ chí mạng: nó đã già và mõm lại quá ngắn.
LOMOV. Xin lỗi ngài, tim tôi đau quá.... Giờ chúng ta hãy xét đến thực tế đi.... Chắc ngài còn nhớ trong chuyến đi săn ở Marusinsky, con Guess của tôi đã chạy kè kè sát sạt với con chó của Bá tước, trong khi con Squeezer nhà ngài bị bỏ lại đằng sau cả một dặm.
CHUBUKOV. Nó bị bỏ lại đằng sau là vì bị gã người roi của Bá tước quất cho một roi vào lưng.
LOMOV. Và quất thế là quá chuẩn xác ấy chứ. Lũ chó đang truy đuổi con cáo, thế mà con Squeezer lại dở chứng chạy đi cắn quấy bầy cừu!
CHUBUKOV. Nói láo!... Này anh bạn, tôi rất dễ nổi nóng đấy nhé, và chính vì thế, chúng ta hãy ngừng ngay cái cuộc tranh cãi nhảm nhí này lại đi. Tại anh cứ thấy ai có chó ngon hơn con Guess của nhà mình là ngứa mắt đúng không. Phải, chúng ta đứa nào chẳng thế! Cả anh nữa chứ, ngài đây cũng chẳng trong sạch gì cho cam! Cứ hễ thấy con chó nào ngon hơn con của mình là anh bắt đầu giở trò này, trò nọ... rồi thế nọ thế kia.... Tôi nhớ hết đấy nhé!
LOMOV. Tôi cũng nhớ chẳng kém gì ngài đâu!
CHUBUKOV. [Trêu chọc anh] Tôi cũng nhớ cơ đấy.... Thế anh nhớ được cái gì nào?
LOMOV. Tim tôi... chân tôi mất cảm giác rồi.... Tôi không thể...
NATALYA STEPANOVNA. [Trêu chọc] Tim với chả cật.... Anh thì thợ săn nỗi gì hả giời? Đáng lẽ anh phải ra nằm bò trên cái lò sưởi trong bếp mà bắt rệp, chứ đi săn cáo nỗi gì! Ôi tim tôi với cật tôi!
CHUBUKOV. Phải đấy, anh thì thợ săn mọe gì cơ chứ? Đang mang cái bệnh hồi hộp trống ngực thì tốt nhất nên ngồi xó nhà đi cho lành, bày đặt đi theo vết chân thú rừng làm gì. Có đi săn đi chăng nữa thì anh cũng chỉ cốt đến để cãi cọ với người ta rồi phá đám chó má nhà người khác thôi, vân vân. Thôi chúng ta đổi đề tài đi kẻo tôi lại nổi trận lôi đình bây giờ. Suy cho cùng anh chẳng phải thợ săn thợ hèn gì sất!
LOMOV. Thế còn ngài thì là thợ săn chắc? Ngài đi săn chỉ để bợ đỡ làm thân với Bá tước rồi mưu mô luồn lách.... Ôi tim tôi!... Ngài đúng là một tên tiểu nhân mưu mô!
CHUBUKOV. Cái gì? Tao mưu mô á? [Gào lên] Câm miệng ngay!
LOMOV. Đồ tiểu nhân mưu mô!
CHUBUKOV. Thằng ranh con! Đồ vắt mũi chưa sạch!
LOMOV. Đồ chuột già! Đồ cáo già xảo quyệt!
CHUBUKOV. Có câm ngay đi không hả, không tao bắn mày ngã gục như bắn gà gô bây giờ! Đồ ngu ngốc!
LOMOV. Ai mà chẳng biết chuyện đó — ôi tim tôi quá! — mụ vợ quá cố của ngài thường xuyên thượng cẳng chân hạ cẳng tay đấm đá ngài ra sao.... Đôi chân tôi... huyệt thái dương... lóe lên những tia lửa.... Tôi ngã mất, tôi ngã đây!
CHUBUKOV. Còn mày thì luồn cúi dưới váy mụ quản gia nhà mày chứ giời lạ gì!
LOMOV. Thôi rồi, thôi rồi... tim tôi nổ tung ra rồi! Vai tôi rệu rã hết cả rồi đây này.... Vai tôi đâu rồi nhỉ? Tôi chết mất thôi. [Ngã phịch xuống ghế bành] Bác sĩ đâu! [Ngất lịm đi.]
CHUBUKOV. Đồ ranh con! Đồ búng ra sữa! Đồ ngốc! Tôi mệt mỏi lắm rồi đấy! [Uống nước] Mệt quá sức!
NATALYA STEPANOVNA. Anh thì thợ săn gì chứ? Ngồi trên lưng ngựa còn chẳng nổi nữa là! [Nói với bố] Bố ơi, anh ấy bị làm sao thế này hả bố? Bố ơi! Nhìn bố này! [Thét lên] Ivan Vassilevitch! Anh ấy chết rồi!
CHUBUKOV. Tôi phát mệt lên được!... Không thở nổi nữa!... Không khí! Cho tôi ít không khí!
NATALYA STEPANOVNA. Anh ấy chết thật rồi. [Kéo tay áo LOMOV] Ivan Vassilevitch! Ivan Vassilevitch! Anh đã làm gì đời con thế này? Anh ấy chết thật rồi. [Ngã gục xuống ghế bành] Bác sĩ đâu, gọi bác sĩ mau lên! [Lên cơn cuồng loạn.]
CHUBUKOV. Ơ hay!... Gì thế này? Có chuyện gì thế hả giời?
NATALYA STEPANOVNA. [Gào khóc] Anh ấy chết rồi... chết thật rồi!
CHUBUKOV. Ai chết cơ chứ? [Nhìn sang LOMOV] Chết thật rồi còn gì nữa! Trời đất quỷ thần ơi! Nước đâu! Bác sĩ đâu mau lên! [Đưa cốc nước vào miệng LOMOV] Uống đi!... Không, hắn không uống nữa rồi.... Thế nghĩa là chết hẳn rồi còn gì nữa.... Mình là kẻ khốn khổ nhất trên đời này rồi đây! Sao mình không tự bắn một phát đạn vào đầu đi cho rồi? Sao mình vẫn chưa chịu cắt cổ tự tử đi cơ chứ? Còn chờ đợi cái quái gì nữa hả giời? Đưa dao cho tao! Đưa súng đây! [LOMOV cựa quậy] Hình như nó sắp tỉnh lại rồi đấy.... Uống ngụm nước đi cháu! Đúng rồi đấy...
LOMOV. Tôi thấy hoa mắt lóe sáng... sương mù bao phủ.... Tôi đang ở đâu thế này?
CHUBUKOV. Mau mau cưới vợ đi rồi — thôi quỷ tha ma bắt cổ mày đi cho khuất mắt! Nó ưng thuận rồi đấy! [Ông đặt tay LOMOV vào tay con gái mình] Nó đồng ý rồi đấy, vân vân. Tao ban phước cho hai chúng mày, vân vân. Chỉ xin chúng mày buông tha cho tôi được yên thân!
LOMOV. [Đứng dậy] Hả? Gì cơ? Cưới ai cơ ạ?
CHUBUKOV. Nó đồng ý rồi! Nào? Hôn nhau đi rồi muốn chết đi đâu thì chết!
NATALYA STEPANOVNA. [Gào khóc] Anh ấy còn sống... Vâng, vâng, em đồng ý mà....
CHUBUKOV. Hôn nhau đi mau lên chứ!
LOMOV. Hả? Hôn ai cơ? [Họ hôn nhau] Tuyệt quá đi chứ lị. Xin lỗi, thế rốt cuộc là chuyện gì đang xảy ra thế này? Ồ, bây giờ thì tôi hiểu ra cơ sự rồi... tim tôi... hoa mắt quá... Tôi hạnh phúc quá đi mất, Natalya Stepanovna.... [Hôn tay cô] Chân tôi lại tê rần lên rồi...
NATALYA STEPANOVNA. Em... em cũng hạnh phúc lắm....
CHUBUKOV. Nhẹ cả người.... Phù!
NATALYA STEPANOVNA. Nhưng mà... dù sao thì bây giờ anh cũng phải thừa nhận con Guess kém hơn con Squeezer chứ lị.
LOMOV. Tốt hơn chứ!
NATALYA STEPANOVNA. Kém hơn!
CHUBUKOV. Này hay nhỉ, vừa bắt đầu hạnh phúc gia đình mà đã bày đặt thế à! Khui Sâm-panh ra mau!
LOMOV. Nó tốt hơn cơ!
NATALYA STEPANOVNA. Kém hơn! Kém hơn! Kém hơn!
CHUBUKOV. [Cố gào to át tiếng con gái] Sâm-panh! Sâm-panh đâu!
Hạ màn.
