TIHON EVSTIGNEYEV, chủ quán trọ bên đường cái quan

SEMYON SERGEYEVITCH BORTSOV, một điền chủ sa sút

MARIA EGOROVNA, vợ anh ta

SAVVA, một khách hành hương cao tuổi

NAZAROVNA và EFIMOVNA, những nữ hành hương

FEDYA, một người lao động

EGOR MERIK, một kẻ lang thang

KUSMA, một phu xe

NGƯỜI ĐƯA THƯ

PHU XE CỦA VỢ BORTSOV

NHỮNG KHÁCH HÀNH HƯƠNG, BUÔN GIA SÚC, V.V.

Sự việc diễn ra tại một trong các tỉnh thuộc miền Nam nước Nga

[Cảnh diễn ra trong quán rượu của TIHON. Bên phải là quầy bar và các kệ đựng chai lọ. Phía sau là cánh cửa dẫn ra ngoài nhà. Phía trên cửa, ở mặt ngoài, treo một chiếc đèn lồng đỏ dơ bẩn. Sàn nhà và các băng ghế áp sát tường chật ních khách hành hương và người qua đường. Nhiều người, vì thiếu chỗ, đang ngủ ngay trong tư thế ngồi. Trời đã khuya. Khi tấm màn kéo lên, tiếng sấm vang rền và chớp lóe qua khung cửa.]

[TIHON đang đứng sau quầy. FEDYA đang nằm nửa người thành một đống trên một chiếc ghế dài, lặng lẽ kéo đàn accordion. Ngay bên cạnh hắn là BORTSOV, mặc một chiếc áo khoác mùa đông cũ kỹ. SAVVA, NAZAROVNA và EFIMOVNA đang nằm dài trên sàn nhà sát các băng ghế.]

EFIMOVNA. [Với NAZAROVNA] Khều ông cụ một cái đi mình ơi! Gọi mãi mà chẳng thấy lão thưa thối gì cả.

NAZAROVNA. [Lật góc tấm vải che mặt SAVVA] Ông là người thánh thiện, rốt cuộc ông còn sống hay đã chết thế?

SAVVA. Sao tôi lại chết được? Tôi vẫn sống đây, mẹ nó ạ! [Chống khuỷu tay ngồi dậy] Kéo tấm chăn che chân hộ tôi với, phước chủ ơn thầy! Đúng rồi đấy. Dịch sang bên phải thêm chút nữa. Thế nhé, mẹ nó. Xin Chúa phù hộ cho chúng ta.

NAZAROVNA. [Kéo chăn quấn chân cho SAVVA] Ngủ đi bác.

SAVVA. Giờ này còn ngủ ngáy gì được nữa? Mẹ nó ạ, nếu tôi có đủ sự kiên nhẫn để chịu đựng cơn đau này đã là may; chuyện ngủ nghỉ lại là chuyện khác. Kẻ tội lỗi thì không xứng đáng được nghỉ ngơi. Tiếng gì thế hở nữ hành hương?

NAZAROVNA. Chúa đang giáng trút cơn giông bão đấy. Gió đang gào thét, còn mưa thì trút xuống, xối xả. Mưa quật rào rào xuống mái nhà và vào khung cửa sổ như thể hạt đậu khô vậy. Bác có nghe thấy không? Cửa sổ thiên đàng đang rộng mở... [Tiếng sấm] Thánh thay, thánh thay, thánh thay...

FEDYA. Cả tiếng gầm, tiếng sấm, lẫn tiếng cuồng phong, cứ thế mãi chẳng có hồi kết! Hoooo... nghe như tiếng rừng rú vậy.... Hoooo.... Gió gào thét như chó sói.... [Co ro lại] Lạnh quá! Quần áo tôi ướt sũng cả rồi, gió mưa cứ lùa thẳng qua cánh cửa mở... có vắt nước chắc cũng được ngập... [Kéo đàn nhè nhẹ] Đàn accordion của tôi ẩm rồi, thế nên chẳng có âm nhạc nào cho các anh chị em Chính thống giáo thưởng thức đâu, chứ không tôi đã biễu diễn cho các vị một buổi hòa nhạc ra trò rồi, thề có Chúa!—Tuyệt cú mèo luôn! Các vị thích điệu quadrille hay polka, hay vài điệu nhảy đôi của Nga đều được.... Mấy thứ đó tôi rành cả. Hồi còn làm nhân viên ở khách sạn Grand Hotel trên tỉnh, tôi chẳng kiếm được mấy đồng tiền, nhưng tài kéo đàn của tôi thì phải gọi là siêu phàm. Hơn nữa, tôi còn biết chơi cả đàn guitar.

MỘT GIỌNG NÓI TỪ GÓC PHÒNG. Lời lẽ ngớ ngẩn phát ra từ một tên ngốc khờ khlao.

FEDYA. Lại có kẻ chõ mồm vào nữa kìa. [Khoảng lặng.]

NAZAROVNA. [Với SAVVA] Bác già ơi, giá như bác cứ nằm ở chỗ nào ấm áp rồi sưởi ấm đôi chân của mình lúc này. [Khoảng lặng.] Cụ già ơi! Người của Chúa! [Lay SAVVA] Bác sắp qua đời đấy à?

FEDYA. Ông cụ phải uống một ngụm vodka đi chứ. Uống vào, nó sẽ đốt cháy, cháy rực trong dạ dày và sưởi ấm trái tim ông. Uống đi, uống đi nào!

NAZAROVNA. Đừng có mà ba hoa cho roi cho vọt nhé, thanh niên kia! Có lẽ cụ đang phó thác linh hồn cho Chúa, hoặc đang sám hối tội lỗi của mình, thế mà cậu lại ăn nói kiểu đó rồi còn ngồi kéo đàn.... Cất cái đàn đi! Trơ trẽn vừa chứ lị!

FEDYA. Thế mụ cứ bám riết lấy cụ ấy làm gì? Cụ có làm được gì nữa đâu mà mụ cứ... lải nhải mấy cái điều nhảm nhí của đàn bà... Cụ chẳng thể thốt nổi một lời đáp lại, thế mà mụ lại lấy làm hoan hỉ, sung sướng vì cụ đang phải nghe mấy chuyện nhảm nhí của mụ.... Cụ cứ ngủ đi nhé; mặc kệ mụ ta! Cứ để mụ lải nhải, cụ đừng thèm đếm xỉa gì đến mụ. Cái lưỡi đàn bà chính là cái chổi của quỷ dữ—nó sẽ quét sạch cả người tốt lẫn kẻ khôn ra khỏi nhà cho xem. Cụ cứ mặc kệ... [Xua tay] Mà trông bác gầy quá đấy, người anh em của tôi ạ! Trông khiếp quá! Hệt như một bộ xương khô! Chẳng còn chút sức sống nào trong người! Bác sắp chết thật rồi đấy phỏng?

SAVVA. Sao tôi lại phải chết? Lạy Chúa, xin cứu con khỏi cái chết vô ích.... Tôi chỉ chịu đựng một lát rồi sẽ đứng dậy được nhờ sự giúp đỡ của Chúa thôi.... Mẹ Thiên Chúa sẽ không để tôi chết ở một vùng đất xa lạ đâu.... Tôi sẽ chết ở quê nhà.

FEDYA. Bác ở tận đẩu tận đâu tới vậy?

SAVVA. Từ Vologda. Ngay tại thị trấn đó.... Tôi sống ở đấy.

FEDYA. Thế Vologda nằm ở đâu cơ chứ?

TIHON. Phía bên kia Moscow ấy....

FEDYA. Chà, chà, chà.... Bác đi một quãng đường dài thật đấy, cụ già! Đi bộ à?

SAVVA. Đi bộ chứ, thanh niên. Tôi đã đi lễ tu viện Tihon ở vùng Don, và giờ đang trên đường đến Những Ngọn Đồi Thánh. [Chú thích: Trên sông Donetz, phía đông nam Kharkov; một tu viện lưu giữ một bức linh ảnh có phép lạ.]... Từ đó, nếu Chúa muốn, tôi sẽ đến Odessa.... Người ta bảo từ đó có thể đi Jerusalem với giá rẻ lắm, chỉ hai mươi múp rúp thôi, nghe bảo vậy....

FEDYA. Thế bác đã đến Moscow bao giờ chưa?

SAVVA. Có chứ! Năm lần rồi ấy chứ....

FEDYA. Đó có phải là một thị trấn đáng sống không? [Hút thuốc] Phồn hoa chứ?

SAVVA. Ở đó có rất nhiều chốn linh thiêng, thanh niên ạ.... Nơi nào có nhiều chốn linh thiêng thì nơi đó luôn là một thị trấn tốt lành....

BORTSOV. [Đi tới quầy, nói với TIHON] Cho tôi xin thêm lần nữa! Vì ơn Chúa, hãy cho tôi đi mà!

FEDYA. Điều quan trọng nhất về một thị trấn là nó phải sạch sẽ. Nếu có bụi, phải tưới nước; nếu bẩn, phải quét dọn. Phải có những ngôi nhà lớn... nhà hát... cảnh sát... xe ngựa, những thứ mà... Tôi cũng từng sống ở thị trấn rồi, tôi hiểu chứ.

BORTSOV. Chỉ một ly nhỏ thôi. Lát nữa tôi sẽ trả tiền cho anh.

TIHON. Thế là đủ lắm rồi đấy.

BORTSOV. Tôi xin anh đấy! Hãy tử tế với tôi đi!

TIHON. Biến đi!

BORTSOV. Anh không hiểu tôi đâu.... Hãy hiểu cho tôi đi, đồ ngu ạ, nếu trong cái đầu gỗ xứ nhà quê của anh còn sót lại chút tế bào não nào, thì xin hiểu cho rằng không phải tôi đang xin anh, mà là ruột gan tôi, bằng thứ ngôn ngữ mà anh hiểu được, chính cái đó đang cất lời đấy! Căn bệnh của tôi đang lên tiếng đấy! Hiểu chưa hả!

TIHON. Chúng tao chẳng hiểu gì sất.... Lùi ra!

BORTSOV. Bởi vì nếu tôi không được uống ngay lập tức, anh hãy hiểu cho điều này, nếu tôi không thỏa mãn cơn thèm khát của mình, rất có thể tôi sẽ phạm phải một tội ác nào đó. Chỉ Chúa mới biết tôi có thể làm ra những gì! Trong suốt thời gian anh mở cái quán này, đồ khốn, chẳng lẽ anh chưa từng thấy qua lũ nát rượu hay sao, và chẳng lẽ anh vẫn chưa tài nào hiểu được bọn chúng ra sao hay sao? Bọn chúng bị bệnh đấy! Anh muốn làm gì chúng cũng được, nhưng dứt khoát phải cho chúng uống vodka! Nào, giờ thì tôi khẩn khoản van xin anh! Xin anh đấy! Tôi cúi đầu van xin anh! Chúa mới biết tôi hạ mình đến mức nào!

TIHON. Mày cứ trả tiền thì có vodka.

BORTSOV. Tiền đâu ra mà tôi trả? Tôi nướng sạch vào rượu rồi còn đâu! Nướng nhẵn nhụi cả rồi! Tôi lấy gì trả cho anh đây? Tôi chỉ còn mỗi chiếc áo khoác này, nhưng tôi không thể đưa nó cho anh được. Mặc bên trong tôi chẳng còn manh áo nào.... Anh có lấy chiếc mũ của tôi không? [Cởi ra và đưa cho TIHON]

TIHON. [Ngắm nghía] Hừm.... Mũ nào mà chẳng là mũ.... Trông rách rưới thủng lỗ chỗ chẳng khác gì cái sàng....

FEDYA. [Cười] Mũ của quý tộc cơ đấy! Kiểu này gặp mấy tiểu thư chắc phải cất mũ chào thôi. Chào cô nhé, tạm biệt! Khỏe không hả!

TIHON. [Trả lại mũ cho BORTSOV] Cho tao tao cũng chẳng thèm lấy. Đồ bỏ đi.

BORTSOV. Nếu anh không thích, vậy thì cho tôi nợ tiền ly rượu này nhé! Lúc từ thị trấn về qua đây tôi sẽ mang năm cô-bếch tới trả. Lúc đấy anh cứ cầm lấy rồi hóc xương chết quách đi cho rồi! Hóc chết đi! Mong cho nó nghẹn tận cổ họng nhà anh! [Ho sụ sụ] Ta căm thù ngươi!

TIHON. [Đập mạnh tay xuống quầy bar] Mày còn lải nhải cái gì nữa hả? Đúng là một thằng dở hơi! Mày mò tới đây làm cái quái gì thế, đồ lừa đảo?

BORTSOV. Tôi muốn uống! Không phải tôi muốn, mà là căn bệnh của tôi đòi hỏi! Hiểu chưa hả!

TIHON. Đừng có chọc giận tao, kẻo mày lại sớm thấy thân mình nằm ngoài đường đấy!

BORTSOV. Tôi phải làm sao đây? [Lùi lại khỏi quầy bar] Tôi phải làm sao bây giờ? [Trầm ngâm.]

EFIMOVNA. Đó là con quỷ đang hành hạ ngài đấy. Xin ngài đừng đếm xỉa đến nó. Tên khốn kiếp ấy cứ thì thầm bên tai: “Uống đi! Uống đi!” Còn ngài thì đáp lại nó rằng: “Ta không uống! Ta không uống!” Thế là nó sẽ bỏ đi thôi.

FEDYA. Lão ta đang ù tai lên đấy.... Dạ dày đang xúi giục lão kìa! [Cười] Ngài đây sung sướng thật đấy. Cứ nằm xuống rồi ngủ một giấc đi! Cứ đứng đực ra như cái bù nhìn ở giữa quán trọ làm cái quái gì không biết! Đây có phải vườn cây ăn quả đâu nào!

BORTSOV. [Tức giận] Câm mồm! Có ai thèm nói chuyện với mày đâu, đồ ngu như bò.

FEDYA. Cứ sủa tiếp đi, sủa nữa đi! Lũ như ngài tao lạ gì! Khối kẻ đang lang thang dọc đường cái quan kìa! Còn chuyện tao ngu như bò ấy hả, mày cứ đợi đến lúc tao giáng cho một bạt tai vào tai xem mày tru tréo lên còn thảm hại hơn cả tiếng gió hú không nhé. Chính mày mới là đồ ngu! Đồ đần! [Khoảng lặng]

NAZAROVNA. Cụ già có thể đang cầu nguyện, hoặc đang phó thác linh hồn cho Chúa, thế mà đám người nhơ nhớp này lại cứ cãi cọ chí chóe rồi nói đủ thứ... Thẹn thùng với đời một chút đi chứ!

FEDYA. Này, cái mớ lá bắp cải kia, mụ câm mồm vào cho tôi nhờ, dù mụ có đang ở trong một cái quán rượu đi chăng nữa. Cứ học đòi hành xử như người ta đi.

BORTSOV. Tôi phải làm gì đây? Số phận tôi rồi sẽ ra sao? Làm thế nào để hắn hiểu được nhỉ? Tôi còn có thể nói gì với hắn nữa đây? [Nói với TIHON] Lực điền trong lồng ngực tôi đang sôi sục lên rồi kìa! Bác Tihon ơi! [Khóc] Bác Tihon ơi!

SAVVA. [Rên rỉ] Chân tôi nhức nhối như thể bị đạn chì nung đỏ bắn vào vậy.... Mẹ hiền ơi, người hành hương ơi.

EFIMOVNA. Gì thế hả cụ?

SAVVA. Ai đang khóc thế kia?

EFIMOVNA. Dạ, vị quý ông ạ.

SAVVA. Xin ngài hãy đổ một giọt lệ vì tôi, để tôi có thể chết tại Vologda. Những lời cầu nguyện đẫm nước mắt sẽ thấu tới tai trên.

BORTSOV. Tôi có cầu nguyện đâu, cụ ơi! Đây chẳng phải nước mắt! Chỉ là dịch lòng mà thôi! Tâm hồn tôi đã nát tan rồi; và dòng dịch ấy đang rỉ ra. [Ngồi xuống bên cạnh SAVVA] Dịch lòng đấy! Nhưng cụ sẽ chẳng hiểu được đâu! Cụ với cái đầu óc u mê muội ấy, đời nào hiểu thấu. Tất cả các người đều chìm trong bóng tối!

SAVVA. Thế ngài tìm đâu ra những kẻ đang sống trong ánh sáng?

BORTSOV. Họ thực sự tồn tại mà, cụ ơi.... Họ sẽ hiểu được!

SAVVA. Phải, phải, người bạn quý ạ.... Các vị thánh nhân từng sống trong ánh sáng.... Họ thấu hiểu mọi nỗi đau khổ của chúng ta.... Ngài thậm chí chẳng cần phải kể lể.... và họ cũng sẽ hiểu.... Chỉ cần nhìn vào đôi mắt ngài thôi.... Và khi ấy ngài sẽ cảm thấy bình yên nhường nào, tựa như ngài chưa từng phải chịu đựng đau khổ bao giờ—tất cả sẽ bay biến hết!

FEDYA. Thế bác đã từng tận mắt thấy vị thánh nào chưa?

SAVVA. Cũng có lúc chứ, thanh niên ạ.... Trên cõi đời này có đủ loại người. Kẻ tội lỗi, lẫn tôi tớ của Chúa.

BORTSOV. Tôi chẳng hiểu nổi những điều này.... [Đứng phắt dậy] Nói nhảm nhãm thế để làm gì khi người ta chẳng thể hiểu nổi, và giờ đây tôi còn chút lý trí nào nữa đâu? Tôi chỉ còn lại bản năng, cơn khát mà thôi! [Đi nhanh đến quầy] Tihon, cầm lấy áo khoác của tôi đi! Hiểu chưa? [Cố cởi nó ra] Chiếc áo của tôi...

TIHON. Thế bên dưới áo khoác của mày còn gì nữa? [Nhìn vào bên trong] Da thịt trần truồng đấy phỏng? Đừng có cởi ra, tao không nhận đâu.... Tao không muốn chuốc lấy tội nghiệp vào thân.

[MERIK bước vào.]

BORTSOV. Thôi được, tôi sẽ tự gánh lấy tội lỗi ấy! Anh có đồng ý không?

MERIK. [Lặng lẽ cởi chiếc áo choàng ngoài ra và chỉ để lộ chiếc áo ghi-lê không tay. Hắn dắt một chiếc rìu ở thắt lưng] Kẻ lang thang có thể đổ mồ hôi ở nơi mà một con gấu phải chết cóng. Ta đang nóng đây này. [Đặt rìu xuống sàn và cởi áo ghi-lê] Kéo nổi một chân ra khỏi vũng bùn thôi là đổ ra cả thùng mồ hôi rồi. Và trong lúc mày đang cố lôi nó ra, chiếc chân kia lại càng lún sâu hơn nữa.

EFIMOVNA. Phải, đúng thế đấy... mưa sắp tạnh chưa hả chú?

MERIK. [Liếc nhìn EFIMOVNA] Ta không nói chuyện với đàn bà góa bụa lâu năm. [Khoảng lặng.]

BORTSOV. [Nói với TIHON] Tôi sẽ tự gánh lấy tội lỗi ấy. Anh có nghe thấy tôi nói không hả?

TIHON. Tao không muốn nghe mày lải nhải, cút đi!

MERIK. Trời tối như thể bầu trời bị quét một lớp hắc ín. Chẳng nhìn thấy nổi cả chóp mũi của mình nữa là. Và mưa thì quật vào mặt cứ như bão tuyết ấy! [Nhặt quần áo và rìu lên.]

FEDYA. Đúng là thời tiết thuận lợi cho tụi trộm cắp bọn mình. Vắng chủ nhà gà mọc đuôi tôm.

MERIK. Ai vừa nói câu đó đấy?

FEDYA. Cứ nhìn cho kỹ vào... trước khi mày kịp quên mặt tao.

MERIK. Tao sẽ ghi nhớ cái mặt mày.... [Tiến lại gần TIHON] Chào mày, anh mặt to! Mày không nhớ ra tao là ai à.

TIHON. Nếu mà tao phải nhớ mặt từng thằng nát rượu đi lang thang trên đường cái quan như chúng mày, chắc tao phải thủng mười cái lỗ trán mới đủ chỗ chứa.

MERIK. Cứ nhìn kỹ tao đi.... [Khoảng lặng.]

TIHON. Ồ, đúng rồi; tao nhớ ra rồi. Tao nhận ra mày qua đôi mắt! [Đưa tay ra] Andrey Polikarpov phải không?

MERIK. Trước đây tao là Andrey Polikarpov, nhưng giờ thì tao là Egor Merik.

TIHON. Sao lại thế?

MERIK. Tao mang tên theo bất cứ tấm hộ chiếu nào mà Chúa ban cho. Tao đã mang tên Merik được hai tháng nay rồi. [Tiếng sấm] Rrrr.... Cứ gầm thét đi, tao không sợ đâu! [Nhìn xung quanh] Có cảnh sát nào ở đây không?

TIHON. Mày đang lải nhải cái quái gì thế, chuyện bé xé ra to làm gì?... Mọi người ở đây đều tử tế cả... Cảnh sát bây giờ đang ngủ say sưa trên những chiếc nệm lông vũ của họ rồi.... [Nói lớn] Hỡi các anh em Chính thống giáo, hãy chú ý đến túi tiền và quần áo của mình kẻo lại phải hối hận đấy. Thằng này là một tên bịp bợm! Nó sẽ trộm sạch đồ của các người đấy!

MERIK. Bọn họ có thể canh chừng tiền bạc của mình, còn quần áo thì—tao chẳng thèm động đến đâu. Tao có chỗ nào để mang chúng đi đâu cơ chứ.

TIHON. Quỷ quái nào đang dắt chân mày đi đâu thế?

MERIK. Đến Kuban.

TIHON. Cha mẹ ơi!

FEDYA. Đến Kuban cơ á? Thật á? [Ngồimổm dậy] Nơi đấy tuyệt cú mèo luôn. Mày có nằm mơ ba năm liền cũng chẳng thể thấy nổi một vùng đất nào như thế đâu, người anh em ạ. Người ta bảo chim chóc và muông thú ở đấy cứ gọi là—lạy Chúa tôi! Cỏ mọc xanh tươi quanh năm, con người thì tốt bụng, và đất đai rộng mênh mông đến mức họ chẳng biết phải làm gì với nó nữa kìa! Giới chức trách ở đấy, họ bảo rằng... hôm nọ có một người lính kể với tao thế... cứ cho trước một trăm dessiatins đất. Sướng thế là cùng, có mà Chúa đánh chết tao cũng chịu!

MERIK. Sướng cái nỗi gì.... Sự sung sướng luôn đi đằng sau lưng mày ấy.... Mày có thấy nó bao giờ đâu. Nó ở ngay gần như khuỷu tay mày đấy, nhưng mày có cắn được nó đâu. Toàn mấy chuyện nhảm nhí.... [Nhìn quanh các băng ghế và mọi người] Trông có khác gì đám tù nhân đâu.... Một lũ đáng thương.

EFIMOVNA. [Nói với MERIK] Đôi mắt mới dữ tợn và giận dữ làm sao! Trong người chú mày đang ẩn chứa một con quỷ dữ đấy.... Đừng có nhìn tụi tao kiểu đó!

MERIK. Phải, tụi bay ở đây đúng là một lũ đáng thương.

EFIMOVNA. Tránh mặt đi chỗ khác mau! [Lay SAVVA] Savva cục cưng ơi, có một kẻ ác đang nhìn chúng ta kìa. Hắn sẽ làm hại chúng ta đấy, bác ơi. [Nói với MERIK] Tránh ra chỗ khác tao bảo mà, đồ con rắn độc này!

SAVVA. Hắn sẽ không động đến chúng ta đâu, mẹ nó ạ, không động đến đâu.... Chúa sẽ không để hắn làm thế.

MERIK. Thôi nào, các anh em Chính thống giáo! [Nhún vai] Im lặng hết đi! Bọn bay có ngủ đâu, lũ ngốc chân vòng kiềng kia! Sao không mở miệng nói gì đi chứ?

EFIMOVNA. Cất ngay cặp mắt sắc như dao cau của mày đi! Dẹp ngay cái thói kiêu căng ngạo mạn của quỷ sứ ấy đi!

MERIK. Câm mồm lại đi, mụ già khọm vẹo vọ kia! Tao đến đây chẳng phải mang theo cái kiêu ngạo của quỷ sứ đâu, mà đến với những lời lẽ tử tế, vì muốn tỏ lòng tôn kính trước số phận đắng cay của tụi bay! Tụi bay đang co ro lại với nhau như lũ ruồi vì lạnh—tao thấy thương hại tụi bay, muốn nói lời tử tế, xót xa cho sự nghèo khó của tụi bay, thế mà tụi bay lại dám cằn nhằn cơ đấy! [Tiến lại gần FEDYA] Mày ở đâu tới thế?

FEDYA. Tao sống ở quanh vùng này. Tao làm việc ở nhà máy gạch Khamonyevsky.

MERIK. Đứng dậy mau.

FEDYA. [Nhổm dậy] Gì thế?

MERIK. Đứng dậy, đứng hẳn lên. Tao muốn nằm ở chỗ này.

FEDYA. Gì thế hả.... Đây có phải chỗ của mày đâu cơ chứ?

MERIK. Phải, chỗ của tao đấy. Biến xuống sàn mà nằm!

MERIK. Mày cút đi, đồ lang thang. Tao đên thèm sợ mày.

MERIK. Mày nhanh mồm nhanh miệng gớm nhỉ.... Đứng dậy và đừng có lôi thôi nữa! Mày sẽ phải hối hận đấy, đồ ngốc ạ.

TIHON. [Nói với FEDYA] Đừng có đôi co với nó, thanh niên ạ. Kệ nó đi.

FEDYA. Mày có quyền gì hả? Mày trợn ngược đôi mắt cá chết lên rồi tưởng là tao sợ mày chắc! [Thu gom đồ đạc của mình rồi nằm dài xuống đất] Đồ quỷ dịch! [Nằm xuống và trùm kín người lại.]

MERIK. [Nằm dài lên băng ghế] Chắc tụi mày chưa từng thấy con quỷ nào bao giờ nên mới gọi tao là quỷ đấy chứ. Quỷ sứ không giống thế đâu. [Nằm xuống, đặt chiếc rìu cạnh bên] Nằm xuống đi, người anh em rìu nhỏ... để tao đắp chăn cho mày nhé.

TIHON. Mày chôm được cái rìu ở đâu thế hả?

MERIK. Trộm đấy.... Trộm được, và giờ thì tao cứ phải chăm bẵm nó như đứa trẻ được đồ chơi mới; vứt đi thì tiếc mà giữ lại thì chẳng biết nhét vào đâu. Cứ như một mụ vợ vô tích sự ấy.... Ừ thì.... [Trùm chăn kín người] Quỷ sứ không giống thế đâu, anh em ạ.

FEDYA. [Kéo chăn lộ đầu ra] Thế chúng trông ra làm sao?

MERIK. Trông như hơi nước, như không khí ấy.... Cứ thổi một luồng vào không khí xem. [Thổi] Chúng giống thế đấy, mày chẳng thể nhìn thấy được đâu.

MỘT GIỌNG NÓI TỪ GÓC PHÒNG. Mày sẽ thấy ngay nếu mày chui xuống dưới cái bừa mà ngồi.

MERIK. Tao thử rồi, nhưng có thấy con quỷ nào đâu.... Toàn chuyện nhảm nhí của mấy mụ già với mấy ông lão lú lẫn cả thôi.... Mày chẳng thể nào thấy nổi quỷ sứ, hay hồn ma, hay thây ma đâu.... Đôi mắt của chúng ta sinh ra không phải để nhìn thấu mọi thứ.... Hồi còn là một đứa trẻ, tao từng cố tình đi vào rừng vào ban đêm chỉ để nhìn cho bằng được con yêu tinh trong rừng.... Tao cứ gào thét mãi, hy vọng có linh hồn nào đó xuất hiện, tao gọi yêu tinh rừng và trợn trừng mắt không thèm chớp: tao thấy đủ thứ sinh vật nhỏ bé lục đục di chuyển xung quanh, nhưng chẳng có con yêu tinh nào cả. Tao từng lê la khắp các nghĩa trang vào ban đêm, tao muốn tận mắt thấy ma quỷ—nhưng phụ nữ toàn nói dối. Tao thấy đủ loại động vật, nhưng thứ gì đó đáng sợ thì—chẳng có lấy một bóng dáng. Đôi mắt của chúng ta vốn không...

GIỌNG NÓI TỪ GÓC PHÒNG. Mặc kệ mày chứ, sự thực là có người nhìn thấy đấy.... Ở làng tao có một lão đang mổ một con lợn rừng... lão đang moi lòng thì... có thứ gì đó từ trong bụng nó chồm ra tấn công lão đấy!

SAVVA. [Ngồimổm dậy] Các cháu ơi, xin đừng nhắc đến những thứ nhơ nhớp ấy nữa! Đó là tội lỗi đấy, các con ạ!

MERIK. Aaa... cái lão râu xám này! Bộ xương khô này! [Cười] Cần gì phải mò ra nghĩa trang để xem ma quỷ, khi mà chúng đang lóp ngóp chui lên từ dưới sàn nhà để ban ơn phước chỉ dạy cho họ hàng thế kia.... Tội lỗi cơ đấy!... Đừng có đem mấy cái quan niệm ngớ ngẩn của ông ra mà nhồi nhét cho người khác! Ông chỉ là một lũ ngu dốt sống trong tăm tối mà thôi.... [Châm tẩu thuốc] Cha tao là một nông dân và rất thích giảng đạo lý cho người khác. Có một đêm lão ăn cắp một túi táo của cha xứ trong làng, rồi lão mang về nhà và bảo tụi tao rằng: “Này các con, nhớ là không được ăn táo trước lễ Phục sinh đâu nhé, phạm tội đấy.” Tụi bay cũng y hệt như vậy đấy.... Chẳng biết quỷ dữ là gì, thế mà cứ mở miệng ra là gọi người khác là quỷ.... Lấy mụ già vẹo vọ kia làm ví dụ xem nào. [Chỉ vào EFIMOVNA] Mụ ta coi tao là kẻ thù, nhưng bản thân mụ, vì dăm ba cái chuyện nhảm nhí đàn bà nào đó, đã dâng hiến linh hồn cho quỷ dữ đến năm lần bảy lượt rồi còn gì.

EFIMOVNA. Hư, hư, hư.... Lạy chúa nhân từ! [Lấy tay che mặt] Cụ Savva ơi!

TIHON. Mày hù dọa họ làm cái quái gì thế? Vui lắm đấy phỏng! [Cánh cửa đập thình thịch trong gió] Lạy Chúa Giêsu.... Gió với chả máy, khiếp quá!

MERIK. [Vươn vai] Chà, muốn trổ tài sức một phen quá! [Cánh cửa lại đập mạnh] Ước gì tao được đọ sức với gió trời xem sao! Hay là tao giật tung cánh cửa này ra nhỉ, hoặc giả tao nhổ bật cái quán trọ này lên tận gốc luôn xem nào! [Đứng dậy rồi lại nằm xuống] Chán ngắt!

NAZAROVNA. Đồ ngoại đạo kia, lo mà cầu nguyện đi thì hơn! Sao mày cứ trằn trọc không yên thế hả?

EFIMOVNA. Đừng thèm nói chuyện với nó, mặc kệ nó đi! Nó lại đang nhìn chúng ta kìa. [Nói với MERIK] Đừng có nhìn tụi tao nữa, đồ ác nhân! Đôi mắt của mày hệt như mắt của con quỷ dữ lúc gà gáy canh ba vậy!

SAVVA. Cứ để mặc hắn nhìn đi, các anh em hành hương ạ! Các người cứ việc cầu nguyện, đôi mắt của hắn sẽ chẳng làm hại được đâu.

BORTSOV. Không, tôi chịu hết nổi rồi. Sức lực tôi cạn kiệt rồi! [Đi tới quầy] Nghe này Tihon, tôi xin anh lần cuối cùng đấy.... Chỉ nửa ly thôi!

TIHON. [Lắc đầu] Tiền đâu?

BORTSOV. Lạy Chúa tôi, chẳng lẽ tôi vừa nói với anh rồi sao! Tôi nướng sạch vào rượu rồi còn đâu! Lấy đâu ra nữa cơ chứ? Và anh cũng chẳng đến nỗi sạt nghiệp chỉ vì cho tôi nợ một ngụm vodka đâu chứ. Một ly rượu chỉ tốn của anh hai cô-bếch thôi, nhưng nó lại cứu vớt tôi khỏi sự đọa đày này đấy! Tôi đang phải chịu đựng cơ mà! Hiểu chưa hả! Tôi đang đau khổ, tôi đang đọa đày!

TIHON. Mày muốn nói gì thì đi mà nói với kẻ khác, đừng có lải nhải với tao.... Ra kia mà xin mấy người Chính thống giáo ấy, may ra họ rủ lòng thương cho mày chút đỉnh vì ơn Chúa, chứ tao thì chỉ bố thí bánh mì vì ơn Chúa thôi.

BORTSOV. Mày muốn tự tay đi cướp bóc đám khốn khổ đó thì cứ việc, còn tôi thì không.... Tôi không làm thế đâu! Không đời nào! Hiểu chưa hả? [Đập mạnh tay xuống quầy] Tôi không làm. [Khoảng lặng.] Hừm... cứ chờ đấy.... [Quay sang nhóm phụ nữ hành hương] Hay là thế này đi, các tín đồ Chính thống giáo ơi! Hãy rủ lòng thương cho tôi xin năm cô-bếch! Ruột gan tôi đang cồn cào cả lên đây này. Tôi đang ốm nặng đấy!

FEDYA. Ồ cái đồ lừa đảo này, lại còn bày đặt “rủ lòng thương xin năm cô-bếch” nữa cơ đấy. Sao mày không đi uống nước lã cho thanh cảnh hả?

BORTSOV. Sao mà tôi lại hèn mạt đến thế này chứ! Tôi không cần nữa! Tôi chẳng cần cái quái gì nữa hết! Tôi đùa đấy thôi!

MERIK. Ngài sẽ chẳng xin được gì từ hắn đâu, thưa ngài.... Hắn ta nổi tiếng là một kẻ keo kiệt bủn xỉn.... Khoan đã, hình như tôi có giấu một đồng năm cô-bếch ở đâu đó đây.... Chúng ta sẽ chung nhau một ly—mỗi người một nửa [Lục lọi trong túi] Quỷ tha ma bắt... rơi mất đâu tiêu rồi.... Tưởng nãy vừa nghe thấy tiếng nó kêu lanh canh trong túi cơ mà.... Không; không có ở đây rồi, người anh em ạ, coi như mày may mắn đấy! [Khoảng lặng.]

BORTSOV. Nhưng nếu tôi không được uống, tôi sẽ phạm tội ác hoặc tự kết liễu đời mình mất thôi.... Tôi phải làm sao đây, lạy Chúa tôi! [Nhìn qua khe cửa] Hay là tôi cứ bước ra ngoài nhỉ? Lao vào bóng tối mịt mùng này, chân bước đến đâu hay đến đó....

MERIK. Sao mấy người hành hương không giảng đạo cho hắn một bài đi? Còn mày nữa chứ Tihon, sao không tống cổ hắn ra ngoài hả? Hắn đã trả tiền trọ đêm cho mày đâu cơ chứ. Ném cổ hắn ra ngoài đi! Chà, con người thời nay tàn nhẫn thật đấy. Chẳng còn chút dịu dàng hay nhân hậu nào trong họ nữa cả.... Một lũ người man rợ! Có kẻ đang chết đuối mà chúng chỉ đứng trên bờ hét lớn lên rằng: “Mau chết quách đi cho tao nhờ, tụi tao không có thời gian đứng nhìn mày đâu; tụi tao còn phải bận đi làm.” Còn chuyện ném cho hắn một sợi dây thừng phao cứu sinh ấy phỏng—chẳng ai thèm bận tâm đến chuyện đó đâu.... Sợi dây thừng tốn kém lắm cơ mà.

SAVVA. Đừng nói nữa, người tốt bụng ơi!

MERIK. Câm miệng lại đi, cái lão sói già râu xám! Tụi mày đúng là một giống loài man rợ! Đám Hê-rốt! Bọn bán rẻ linh hồn cho quỷ dữ! [Nói với TIHON] Lại đây, cởi giày ra hộ tao mau! Nhanh lên cái chân lên!

TIHON. Chà, nó lại bắt đầu lên cơn điên rồi đấy [Cười] Khiếp hồn chưa kìa.

MERIK. Mau lên, làm theo lời tao bảo đi! Nhanh chân lên nào! [Khoảng lặng] Mày có điếc không hả, hay tai đinh đặc rồi? Tao đang nói chuyện với mày hay đang nói với vách tường thế hả? [Đứng phắt dậy]

TIHON. Thôi được... thôi ngay cái thói hống hách đi.

MERIK. Tao muốn mày, cái đồ chuyên moi tiền thiên hạ ạ, phải cúi xuống cởi giày ra cho một gã lang thang nghèo khổ như tao đây này.

TIHON. Rồi, rồi... đừng có mà làm rùm beng lên thế. Nào, uống ly này đi.... Cạn ly đi nào!

MERIK. Này mọi người, rốt cuộc tao muốn cái gì cơ chứ? Tao muốn hắn mời tao ly vodka, hay muốn hắn cởi giày hộ tao? Lời tao nói vừa rồi không rõ nghĩa à? [Nói với TIHON] Tai mày điếc đặc không nghe rõ tao nói gì phỏng? Tao sẽ đợi thêm một lúc nữa, biết đâu lúc đó mày mới chịu mở tai ra mà nghe đấy.

[Có sự xôn xao trong số những người hành hương và kẻ lang thang, họ nửa nằm nửa ngồi để quan sát TIHON và MERIK. Họ nín lặng chờ đợi.]

TIHON. Quỷ quái nào đã dắt tay mày bén mảng đến cái quán này thế không biết! [Bước ra từ sau quầy] Đúng là cái giống giặc giời! Lại đây xem nào. [Cởi giày cho MERIK] Mệnh phụ chi tử...

MERIK. Thế mới phải chứ. Xếp hai chiếc song song vào.... Đúng rồi đấy... cút đi được rồi đấy!

TIHON. [Trở lại quầy bar] Mày giở trò khôn ranh quá đấy nhé. Còn dám có lần sau nữa là tao tống cổ mày ra khỏi quán ngay lập tức đấy! Phải đấy! [Nói với BORTSOV, kẻ đang bước tới] Lại là mày à?

BORTSOV. Nghe này, giả sử tôi đưa cho anh một thứ gì đó làm bằng vàng thì sao.... Tôi sẽ đưa nó cho anh.

TIHON. Mày đang lải nhải cái gì mà run bần bật lên thế hả? Nói năng cho đàng hoàng vào!

BORTSOV. Việc này có thể là đê tiện và độc ác đối với tôi, nhưng tôi biết phải làm sao bây giờ? Tôi đang làm cái trò đồi bại này, chẳng thèm đếm xỉa gì đến hậu quả mai sau nữa.... Nếu tôi có bị đem ra xét xử vì tội này đi chăng nữa, chắc người ta cũng sẽ tha bổng cho tôi thôi. Cứ cầm lấy đi, với điều kiện là lát nữa anh phải trả lại cho tôi lúc tôi từ thị trấn quay về nhé. Tôi đưa nó cho anh trước sự chứng kiến của những con người này đây. Tất cả các người sẽ làm chứng cho tôi! [Lấy một chiếc huy chương vàng từ trong ngực áo ra] Nó đây rồi.... Lẽ ra tôi phải tháo bức chân dung ra đã, nhưng tôi chẳng biết nhét nó đi đâu cả; người tôi ướt sũng hết cả rồi.... Thôi được, cầm lấy cả bức chân dung luôn đi! Chỉ có điều hãy nhớ lấy điều này... đừng để những ngón tay bẩn thỉu của anh chạm vào khuôn mặt đó.... Xin anh đấy... vừa rồi tôi đã thô lỗ với anh, người anh em quý mến ạ, tôi đúng là một tên ngốc, nhưng xin hãy tha thứ cho tôi và... đừng dùng ngón tay chạm vào đó.... Đừng dùng đôi mắt của anh mà nhìn vào gương mặt ấy nhé. [Đưa huy chương cho TIHON.]

TIHON. [Ngắm nghía] Tài sản ăn cắp đây chứ đâu.... Thôi được rồi, uống đi.... [Rót vodka] Quỷ tha ma bắt mày đi cho khuất mắt.

BORTSOV. Chỉ xin anh đừng chạm tay vào nó... bằng những ngón tay của anh đấy nhé. [Uống từng ngụm chậm rãi, ngắt quãng vì cơn sốt ruột.]

TIHON. [Mở huy chương ra] Hừm... một ả đàn bà!... Mày vớ được cái thứ này ở đâu thế hả?

MERIK. Đưa tao xem nào. [Đi tới quầy] Để tao ngó xem nào.

TIHON. [Đẩy tay hắn ra] Mày thò tay đi đâu đấy? Biến đi chỗ khác ngắm nghía cái khác đi!

FEDYA. [Đứng dậy tiến lại chỗ TIHON] Tao cũng muốn xem nữa!

[Mấy gã lang thang và vài người khác tiến lại gần quầy bar thành một nhóm. MERIK nắm chặt tay TIHON bằng cả hai tay, lặng lẽ ngắm nhìn bức chân dung trong chiếc huy chương. Khoảng lặng.]

MERIK. Một ả ác phụ xinh đẹp đây mà. Đúng là một tiểu thư chính hiệu....

FEDYA. Một tiểu thư sang chảnh thực sự đấy.... Nhìn đôi má kìa, ánh mắt kìa.... Mở rộng tay ra xem nào, tao có thấy gì đâu. Tóc xõa dài tận thắt lưng.... Trông như người sống ấy nhỉ! Cứ như ả sắp cất lời nói gì đến nơi rồi không bằng.... [Khoảng lặng.]

MERIK. Đồ họa vật cho một gã đàn ông yếu đuối. Một người đàn bà như thế này mà bám lấy ai thì... [Xua tay] đời mày coi như tiêu đời!

[Tiếng quát của KUSMA vang lên. “Trrr... Dừng lại mau, lũ súc sinh!” KUSMA bước vào.]

KUSMA. Ngang qua đường cái thấy quán gian,Nên ghé vào đây hay bước ngang?Thấy cha ruột thịt còn qua mặt,Quán trọ đêm đen cách dặm đàng.Tránh đường ra nào, nếu các người còn có lòng tin nơi Chúa! Ơi cái nhà ngươi ở đây ấy! [Ném mạnh đồng năm cô-bếch lên quầy] Cho một ly rượu Madeira thật chính hiệu! Nhanh lên!

FEDYA. Ồ cái đồ quỷ dịch này!

TIHON. Đừng có khua tay múa chân kiểu đó, kẻo lại va phải người ta bây giờ.

KUSMA. Chúa ban cho chúng ta đôi tay là để khua khoắng chứ bộ. Lũ người mỏng manh yếu ớt như đường cát gặp nước thế này, sắp tan chảy đến nơi rồi kìa. Lại còn sợ cả mưa gió nữa chứ, đúng là đám tiểu thư đài cát yếu đuối. [Uống.]

EFIMOVNA. Con người ta sợ hãi cũng phải thôi chứ chú em, nếu lỡ bị mắc kẹt dọc đường vào cái đêm thế này. Giờ thì ơn Chúa, mọi thứ đỡ hơn nhiều rồi, có rất nhiều làng mạc và nhà cửa để trú ẩn qua cơn giông bão, chứ dạo trước thì chẳng có lấy một bóng người. Lạy Chúa tôi, khổ sở làm sao! Đi bộ cả trăm dặm đường, chẳng những không thấy bóng một ngôi làng hay căn nhà nào; mà thậm chí đến một cành củi khô cũng chẳng tài nào kiếm nổi. Thế là đành nằm vật ra đất mà ngủ qua đêm....

KUSMA. Mụ già này đã sống trên cõi đời này bao lâu rồi thế hả?

EFIMOVNA. Hơn bảy mươi năm rồi, chú em ạ.

KUSMA. Hơn bảy mươi năm cơ á! Sắp đến tuổi thành quạ đen đến nơi rồi đấy nhé. [Nhìn sang BORTSOV] Thế còn cái mẩu nho khô héo quắt này là thế nào đây? [Chăm chú nhìn BORTSOV] Thưa ngài! [BORTSOV nhận ra KUSMA liền lủi thủi bước lùi lại trong sự bối rối rồi ngồi phịch xuống một chiếc ghế ở góc phòng] Semyon Sergeyevitch! Có phải ngài đấy không, hay tôi hoa mắt? Ơ hay? Ngài đang làm cái quái gì ở cái xó xỉnh này thế hả? Đây đâu phải là chốn dành cho ngài, phải không nào?

BORTSOV. Im ngay!

MERIK. [Hỏi KUSMA] Ai thế hả?

KUSMA. Một kẻ bất hạnh đáng thương. [Đi đi lại lại đầy bực dọc bên quầy bar] Ơ hay nhỉ! Lại chui vào cái quán trọ rách nát này, lạy Chúa tôi! Rách rưới tả tơi! Lại còn say xỉn nữa chứ! Tôi buồn quá các anh em ạ... buồn quá cơ.... [Nói nhỏ với MERIK] Chủ nhân của tôi đấy... ông chủ của tụi tôi đấy. Semyon Sergeyevitch và ngài Bortsov cơ đấy.... Đã bao giờ các người chứng kiến cảnh tượng nào thế này chưa? Trông ngài ấy bây giờ ra cái thể thống gì nữa chứ? Chỉ vì... chính hơi men đã đưa ngài ấy đến nông nỗi này đây.... Rót thêm cho tao ly nữa mau! [Uống] Tôi ở cùng làng với ngài ấy, làng Bortsovka; chắc các anh em cũng từng nghe qua rồi chứ, cách đây tận hai trăm dặm, thuộc quận Ergovsky. Tụi tôi vốn là nông nô của cha ngài ấy thuở trước đấy.... Thật là nhục nhã quá đi mất thôi!

MERIK. Hắn giàu lắm à?

KUSMA. Giàu nứt đố đổ vách ấy chứ lị.

MERIK. Hắn nướng sạch gia tài vào rượu chè đấy phỏng?

KUSMA. Không đâu người anh em ạ, còn vì chuyện khác cơ.... Thuở trước ngài ấy là một người uy quyền, giàu có và cực kỳ chí thú làm ăn.... [Nói với TIHON] Chẳng phải chính mày từng tận mắt thấy ngài ấy phi ngựa qua cái quán trọ này để lên tỉnh đó sao. Toàn những con chiến mã oai phong lẫm liệt! Chiếc xe ngựa nhún nhảy với bộ nhún lò xo loại thượng hạng! Ngày trước ngài ấy sở hữu tận năm cỗ xe tam mã liền đấy, anh em ạ.... Cách đây năm năm, tao nhớ có lần ngài ấy đánh xe hai ngựa từ Mikishinsky đến đây, và ngài trả tiền bằng cả một đồng năm rúp tròn vo.... Tiền thừa tao chẳng thèm lấy, ngài ấy bảo thế cơ mà.... Ghê gớm chưa!

MERIK. Chắc đầu óc hắn hỏng hóc cả rồi chứ gì.

KUSMA. Đầu óc ngài ấy vẫn bình thường.... Tất cả cơ sự này là do sự hèn nhát của ngài ấy mà ra! Do sướng quá hóa rồ đấy thôi. Trước hết hỡi bà con cô bác ạ, chính là vì một ả đàn bà.... Ngài ấy đem lòng yêu say đắm một ả cô nương trên tỉnh, và đối với ngài ấy, trên cõi đời rộng lớn này chẳng có thứ gì đẹp đẽ hơn ả ta nữa. Thằng ngu thì yêu đắm đuối cũng chẳng kém gì kẻ khôn ngoan. Gia thế của cô ta cũng tử tế bình thường thôi.... Nhưng ả ta thì không hẳn là lẳng lơ, mà chỉ hơi... lúng liếng... lúc nào cũng thay đổi xoành xoạch ý định! Lại hay đưa tình liếc mắt đưa tình với hết người này đến kẻ khác! Lúc nào cũng cười cợt khúc khích.... Chẳng có tí nguyên tắc nào sất. Mấy tay quý tộc cứ thích thế, tưởng thế là hay, chứ tụi nông phu bọn tao thì sớm tống cổ những thể loại ấy ra khỏi nhà từ lâu rồi.... Thế rồi ngài ấy ngã lòng yêu, và vận may cũng chấm dứt từ dạo đó. Ngài ấy bắt đầu lai vãng qua lại với ả ta, chuyện nọ xọ chuyện kia... tụi nó thường xuyên chèo thuyền đi chơi suốt đêm, rồi đánh đàn piano các thứ....

BORTSOV. Đừng kể nữa Kusma! Sao cậu lại phải bới móc làm gì? Cuộc đời tôi liên quan gì đến bọn chúng cơ chứ?

KUSMA. Xin ngài tha lỗi cho, tôi chỉ kể cho tụi nó nghe một chút thôi mà... có sao đâu cơ chứ.... Người tôi đang run lên bần bật đây này. Rót thêm cho tôi ly nữa xem nào. [Uống.]

MERIK. [Nói thì thầm] Thế ả ta có yêu hắn không?

KUSMA. [Nói thì thầm với giọng nhỏ dần rồi chuyển về âm lượng bình thường] Sao lại không yêu cho được cơ chứ? Ngài ấy là một người có của ăn của để cơ mà.... Đương nhiên là phải yêu chứ khi mà gã đàn ông trong tay có cả ngàn dessiatins đất cùng số tiền tiêu xài không biết tiếc tay.... Ngài ấy là một vị quý nhân đĩnh đạc, uy nghiêm, điềm tĩnh và cực kỳ chí thú làm ăn... lúc nào cũng thế, hệt như thế này này... đưa tay đây tao xem nào [Nắm lấy tay MERIK] “Chào ngài và tạm biệt, xin làm ơn giúp cho.” Chà, có bận tao đi ngang qua khu vườn của ngài ấy—mà phải công nhận vườn tược rộng cả dặm đất ấy chứ, anh em—tao cứ thế lặng lẽ bước đi, và tao thấy hai người họ đang ngồi trên chiếc ghế băng ôm hôn thắm thiết lấy nhau. [Bắt chước âm thanh] Hắn hôn ả một cái, thế là con rắn độc ấy đáp trả lại tận hai cái.... Ngài ấy đang cầm bàn tay trắng trẻo nhỏ nhắn của ả, còn ả thì nóng rực cả người và cứ xích lại gần, sát rạt hơn nữa.... “Em yêu anh,” ả ta thốt lên. Còn ngài ấy, hệt như một kẻ bị ma ám, cứ đi đi lại lại từ chỗ này sang chỗ khác rồi huênh hoang, cái đồ hèn nhát ấy, về niềm hạnh phúc của mình.... Cho người này một rúp, người khác hai rúp. Sẵn sàng xóa nợ cho tất cả mọi người luôn....

BORTSOV. Ôi, sao cậu cứ phải kể hết mấy chuyện đó ra làm gì? Lũ người này có chút lòng trắc ẩn nào đâu.... Nghe đau đớn lắm cậu có biết không!

KUSMA. Có sao đâu thưa ngài! Bọn họ hỏi thì tôi trả lời thôi chứ! Sao tôi lại không được kể cơ chứ? Thôi được, nếu ngài đã nổi giận thì tôi không kể nữa... không kể nữa.... Tôi thèm chấp tụi nó làm gì cơ chứ.... [Tiếng chuông xe ngựa bưu điện vang lên.]

FEDYA. Đừng có gào thét nữa; kể nhỏ nhẹ thôi nào....

KUSMA. Tôi sẽ kể nhỏ mà.... Ngài ấy không muốn, nhưng biết làm sao được.... Mà cũng chẳng còn gì để kể nữa đâu. Bọn chúng lấy nhau, thế thôi. Chẳng còn chuyện gì khác nữa cả. Rót thêm một ly nữa cho gã Kusma sắt đá này đi! [Kusma uống] Tao cực kỳ chê ghê cái bọn người ham mê tửu sắc! Hồi tổ chức đám cưới ấy, lúc mà đám quý tộc ngồi vào bàn tiệc mừng xong xuôi, thế là ả ta liền nhảy tót lên xe ngựa chuồn thẳng... [Thì thầm] Lên tỉnh, tìm đến gã nhân tình là luật sư của ả ta chứ còn ai vào đây nữa.... Hử? Các người nghĩ sao về hành động đó của ả ta cơ chứ? Đúng ngay vào cái khoảnh khắc thiêng liêng ấy đấy! Có đem ả ra mà xử tử hình thì cũng vẫn còn quá nhẹ tội chán!

MERIK. [Trầm ngâm] Chà... thế rồi chuyện gì xảy ra tiếp theo?

KUSMA. Ngài ấy phát điên luôn.... Như các người thấy đấy, lúc đầu chỉ bằng con ruồi thôi, người ta hay bảo thế, và giờ thì nó đã to bằng con ong nghệ rồi. Hồi ấy chỉ là con ruồi thôi, còn bây giờ—nó to như con ong nghệ rồi đấy.... Và ngài ấy vẫn còn yêu ả ta đến tận bây giờ. Hãy nhìn ngài ấy mà xem, ngài ấy vẫn còn yêu ả đấy! Tao đoán chắc bây giờ ngài ấy đang lủi thủi đi bộ lên tỉnh chỉ để được ngắm lén ả ta bằng một con mắt.... Ngắm ả một cái rồi lại lủi thủi quay về....

[Xe bưu điện đã đỗ trước quán trọ. NGƯỜI ĐƯA THƯ bước vào và uống một ly.]

TIHON. Hôm nay xe bưu điện đến muộn thế nhỉ!

[NGƯỜI ĐƯA THƯ lẳng lặng trả tiền rồi bước ra ngoài. Xe bưu điện phóng đi, tiếng chuông reo vang.]

MỘT GIỌNG NÓI TỪ GÓC PHÒNG. Thời tiết thế này mà đi cướp bóc xe bưu điện thì dễ như nhổ nước bọt ấy chứ chẳng đùa.

MERIK. Tao sống trên đời này ba mươi lăm năm rồi mà chưa từng cướp xe bưu điện lấy một lần.... [Khoảng lặng] Giờ thì nó đi mất rồi... muộn mất rồi, muộn thật rồi....

KUSMA. Mày lại đang thèm thuồng mùi vị của ngục tù lắm rồi đấy phỏng?

MERIK. Người ta đi cướp suốt mà có thấy vào tù đâu. Còn nếu tao có vào đi nữa! [Đột ngột] Còn chuyện gì nữa không?

KUSMA. Ý mày đang nói đến gã bất hạnh kia á?

MERIK. Chứ còn ai vào đây nữa?

KUSMA. Lý do thứ hai khiến ngài ấy phải khánh kiệt cơ nghiệp, hỡi các anh em ạ, chính là vì cậu em vợ, tức là chồng của cô em gái ngài ấy.... Hắn ta nổi máu tham đứng ra bảo lãnh ngân hàng vay số tiền ba mươi ngàn rúp cho tay em rể. Mà cái thằng em rể ấy lại là một tên trộm cắp chính hiệu.... Tên bịp bợm ấy thừa biết miếng bơ của mình nằm ở bên nào nên cứ thế ì ra không chịu nhúc nhích nửa bước.... Thế là hắn nhất quyết không chịu trả tiền nợ.... Kết quả là chủ nhân của chúng ta phải è cổ ra trả thay toàn bộ số tiền ba mươi ngàn rúp đó. [Thở dài] Thằng ngốc đang phải trả giá cho sự ngu ngốc của chính mình. Vợ hắn bây giờ thì sinh lũ con đàn cháu đống với gã luật sư kia, còn tay em rể thì tậu được cả một cơ ngơi điền trang hoành tráng gần Poltava, trong khi chủ nhân của chúng ta thì cứ lang thang khắp các quán trọ như một thằng đần, rồi lôi cái điệp khúc than thở với tụi mình: “Ta đã mất hết niềm tin rồi các anh em ạ! Ta chẳng còn thể tin tưởng nổi bất kỳ ai trên đời này nữa!” Hèn hạ thật đấy! Ai mà chẳng có nỗi đau của riêng mình, một con rắn độc đang gặm nhấm trái tim họ, nhưng há lại cứ vì thế mà phải đâm đầu vào rượu chè tửu chè chăng? Lấy ông lý trưởng làng tao ra làm ví dụ mà xem. Vợ lão ta tằng tịu hú hí với tay giáo làng ngay giữa ban ngày ban mặt, lại còn nướng sạch tiền của lão vào rượu chè, thế mà lão lý trưởng vẫn đi đi lại lại với nụ cười trừ trên môi đấy thôi. Lão ta chỉ hơi gầy đi một chút xíu thôi...

TIHON. [Thở dài] Khi Chúa ban cho con người ta nghị lực...

KUSMA. Nghị lực thì có đủ loại, điều đó đúng đấy.... Thôi nào? Tổng cộng là bao nhiêu thế hả? [Trả tiền] Cầm lấy cái gọi là cục thịt trên người tao đi! Tạm biệt các con giời nhé! Chúc ngủ ngon và có những giấc mơ đẹp! Tao phải mau chóng lên đường thôi. Tao đang đưa bà mụ ở bệnh viện về đỡ đẻ cho phu nhân đây.... Chắc mụ ta đang phải dầm mưa dãi nắng đứng chờ thối thây ra rồi, tội nghiệp chưa kìa.... [Chạy vụt ra ngoài. Khoảng lặng.]

TIHON. Ồ mày đấy à! Gã bất hạnh kia, lại đây làm cạn ly này đi! [Rót ra một ly.]

BORTSOV. [Lầm lũi bước tới quầy với vẻ ngập ngừng rồi uống cạn] Nghĩa là bây giờ tôi lại nợ anh tiền hai ly rồi đấy nhé.

TIHON. Mày chẳng nợ nần gì tao sất! Cứ uống cho quên sầu đi!

FEDYA. Uống luôn phần của tao nữa đi ngài ơi! Ôi! [Ném mạnh đồng năm cô-bếch xuống] Uống thì chết, mà không uống thì cũng chết. Không uống vodka thì tốt thật đấy, nhưng lạy Chúa có nó vào trong người mới thấy nhẹ nhõm làm sao! Vodka có thể cuốn trôi mọi nỗi buồn.... Nóng quá đi mất!

BORTSOV. Hừm! Nóng thật đấy!

MERIK. Đưa đây tao xem nào! [Giật lấy chiếc huy chương từ tay TIHON rồi săm soi bức chân dung] Hừm. Chuồn mất hút ngay sau đám cưới cơ à. Đúng là một con đàn bà đanh đá!

MỘT GIỌNG NÓI TỪ GÓC PHÒNG. Rót thêm cho lão ta ly nữa đi Tihon. Cho lão uống luôn cả phần của tao nữa đấy.

MERIK. [Ném mạnh chiếc huy chương xuống đất] Mẹ kiếp ả đàn bà khốn nạn! [Đi thẳng về chỗ của mình rồi nằm vật xuống, quay mặt vào vách tường. Sự náo động bao trùm khắp phòng.]

BORTSOV. Này, cái quái gì thế hả? [Lượm chiếc huy chương lên] Mày dám hỗn xược thế hả, đồ quái vật kia? Mày dựa vào cái quyền gì hả? [Nức nở] Mày muốn tao giết tươi mày lắm phải không? Đồ nông phu quê mùa! Đồ cục súc!

TIHON. Xin ngài đừng giận... nó có phải bằng thủy tinh đâu mà vỡ được.... Thôi ngài cứ uống thêm ly nữa rồi đi ngủ đi cho lành. [Rót ra] Đứng nghe tụi mày lải nhải từ nãy đến giờ tao mệt cả người, trong khi lẽ ra tao phải đóng cửa đi ngủ từ kiếp nào rồi ấy chứ. [Đi lại kiểm tra cánh cửa dẫn ra ngoài.]

BORTSOV. [Uống] Sao hắn dám hỗn xược thế chứ! Đồ ngu ngốc! [Nói với MERIK] Mày có hiểu không hả? Mày chỉ là một thằng ngốc, đồ ngu như bò!

SAVVA. Các con ơi! Xin các ngài đấy! Làm ơn dừng mấy cái lời qua tiếng lại ấy lại đi! Gào thét om sòm được tích sự gì chứ? Để cho thiên hạ người ta còn ngủ với chứ lị.

TIHON. Nằm xuống, nằm hết xuống... câm mồm lại mau! [Đi ra sau quầy khóa hộp đựng tiền lại] Đã đến giờ đi ngủ rồi đấy.

FEDYA. Đến giờ rồi đấy! [Nằm xuống] Chúc các anh em ngủ ngon và có những giấc mơ đẹp nhé!

MERIK. [Đứng dậy, trải chiếc áo khoác lông ngắn và áo bành tô lên chiếc ghế dài] Nào, ngài nằm xuống đây đi thưa ngài.

TIHON. Thế còn mày thì ngủ ở đâu?

MERIK. Ồ, ở đâu chẳng được.... Nằm trên sàn cũng khối chỗ.... [Trải chiếc áo bành tô xuống nền nhà] Đối với tao thế nào cũng xong [Đặt chiếc rìu bên cạnh] Bắt ngài ấy nằm dưới sàn nhà chẳng khác nào tra tấn. Ngài ấy vốn quen với lụa là nhung gấm chăn êm nệm ấm cơ mà....

TIHON. [Nói với BORTSOV] Nằm xuống đi ngài quý tộc ơi! Ngắm nghía cái bức chân dung chán chê thế là đủ lắm rồi đấy. [Thổi tắt nến] Vứt xừ nó đi cho khuất mắt!

BORTSOV. [Lảo đảo] Tôi biết nằm ở xó nào cơ chứ?

TIHON. Vào chỗ của gã lang thang ấy! Mày vừa nghe thấy hắn nhường chỗ cho mày còn gì nữa!

BORTSOV. [Bước tới chỗ trống] Tôi hơi... say một tí... sau từng ấy chuyện.... Là chỗ này á?... Tôi nằm đây phỏng? Hả?

TIHON. Đúng rồi, nằm xuống đi, đừng có sợ. [Nằm dài lên quầy bar để ngủ.]

BORTSOV. [Nằm xuống] Tôi... say quá rồi.... Mọi thứ cứ quay mòng mòng cả lên.... [Mở chiếc huy chương ra] Cô không có nổi một ngọn nến nhỏ nào hay sao hả Masha?... Cứ nhìn tôi trân trân từ trong khung ảnh rồi mỉm cười thế hả.... [Cười hì hì] Tôi say mèm rồi đấy! Thế cô lại đi cười cợt một gã đàn ông chỉ vì lão ta say rượu chắc? Hãy cẩn thận đấy, hệt như lời Schastlivtsev từng nói, và... hãy yêu lấy kẻ nát rượu đi.

FEDYA. Gió hú ghê quá. Nghe thê thảm làm sao!

BORTSOV. [Cười] Đúng là một con đàn bà kỳ lạ.... Sao cô cứ quay cuồng đi đâu thế hả? Tôi tóm cô không nổi đâu!

MERIK. Lão ta bắt đầu lú lẫn sảng rồi đấy. Nhìn cái bức chân dung lâu quá hóa dại rồi. [Cược nhạt] Thật là một vở kịch nực cười! Giới trí thức các người cứ đua nhau chế tạo ra đủ thứ máy móc thiết bị với thuốc men cao cấp, thế mà cho đến tận bây giờ vẫn chưa có nổi một vị bách khoa nào thông thái nghĩ ra được một loại thuốc đặc trị để chống lại giới tính nữ cả.... Bọn họ loay hoay tìm cách chữa trị đủ mọi loại bệnh tật trên đời, mà chẳng thèm mảy may nghĩ rằng số người chết vì đàn bà còn nhiều hơn số người chết vì bệnh tật nữa.... Xảo quyệt, bủn xỉn, độc ác, đầu óc rỗng tuếch.... Mẹ chồng thì hành hạ nàng dâu, còn nàng dâu thì tìm cách trả đũa bằng cách lừa gạt chồng mình... cứ thế cái vòng luẩn quẩn chẳng bao giờ có hồi kết....

TIHON. Mấy ả đàn bà vừa mới vuốt râu làm cho nó nổi đóa lên, thế là đâm ra xù lông nhím lên ngay được.

MERIK. Đâu phải chỉ có mỗi mình tao.... Từ thuở hồng hoang khai thiên lập địa đến nay, thiên hạ vẫn cứ mãi than van oán trách.... Chẳng phải tự nhiên mà trong các câu ca dao tục ngữ tích xưa chuyện cũ, con quỷ và đàn bà luôn được đặt song song cạnh nhau đâu.... Không phải tự nhiên đâu nhé! Ít ra thì nó cũng đúng được một nửa... [Khoảng lặng] Gã quý tộc kia thì đang đóng vai thằng hề dại dột, thế còn tao, chẳng phải tao đã khôn ngoan hơn khi từ bỏ cha mẹ để vác thân đi làm kẻ lang thang đó sao?

FEDYA. Cũng vì đàn bà mà ra cả à?

MERIK. Y hệt như gã quý tộc kia thôi... Tao cứ lang thang phất phơ như một hồn ma bị ma xui quỷ khiến, lòng tự mãn chúc phúc cho những vì sao tinh tú... ngày đêm cháy bỏng trong cơn u mê, cho đến tận lúc đôi mắt tao bừng tỉnh... Hóa ra đó chẳng phải tình yêu đích thực gì sất, mà chỉ là một trò lừa bịp trơ trẽn....

FEDYA. Mày đã làm gì ả ta thế?

MERIK. Mày không cần phải bận tâm đâu.... [Khoảng lặng] Mày nghĩ tao đã giết ả ta chắc?... Tao đời nào làm thế.... Nếu mày ra tay sát nhân, mày sẽ phải dằn vặt ân hận suốt đời thôi.... Cứ để cho ả ta sống và tận hưởng hạnh phúc đi! Giá như chưa từng có lúc nào tao phải nhìn thấy mặt mày, hoặc giá như tao có thể quên biến đi cái giống nòi rắn rết chúng mày, hỡi lũ khốn kiếp! [Tiếng gõ cửa vang lên dồn dập.]

TIHON. Lại cái lũ quỷ nào đày đọa mang tụi nó đến giờ này thế không biết.... Ai đấy? [Tiếng gõ cửa] Kẻ nào đang gõ cửa thế hả? [Đứng dậy đi về phía cửa] Ai đấy? Cút đi mau, quán đóng cửa đi ngủ rồi!

MỘT GIỌNG NÓI BÊN NGOÀI. Làm ơn mở cửa cho tôi với Tihon ơi. Lò xo xe ngựa bị gãy mất rồi! Xin bác thương tình mở cửa cứu giúp một tay! Giá như tôi có được một đoạn dây thừng nhỏ để buộc cố định nó lại, thế nào tụi tôi cũng lê lết đến nơi được thôi.

TIHON. Mày là thằng nào?

GIỌNG NÓI. Bà chủ của tôi đang trên đường từ tỉnh lỵ đi Varsonofyev đây.... Chỉ cách đây năm dặm nữa thôi là tới nơi rồi.... Xin bác hãy rủ lòng nhân ái ra tay cứu giúp một tay đi mà!

TIHON. Đi mà bảo bà chủ mày rằng nếu ả chịu trả mười rúp tiền công thì sẽ được cấp cho dây thừng và tụi tao sẽ sửa lại lò xo xe ngựa cho.

GIỌNG NÓI. Mày điên rồi chắc? Mười rúp cơ á! Cái đồ chó điên! Lại còn dám đục nước béo cò trên hoạn nạn của người khác nữa hả mày!

TIHON. Tùy mày nghĩ thế nào thì nghĩ.... Không thích thì thôi ai thèm ép.

GIỌNG NÓI. Thôi được rồi, chờ một lát. [Khoảng lặng] Bà chủ tao bảo là được đấy.

TIHON. Thế có phải nghe ra không nào!

[Mở cửa. PHU XE bước vào.]

PHU XE. Chào buổi tối bà con cô bác Chính thống giáo nhé! Nào, đưa cho tôi đoạn dây thừng mau lên! Nhanh chân lên nào! Ai sẽ đi ra giúp một tay nào các anh em ơi? Sẽ có tiền thù lao hậu hĩnh cho công sức của các người mà!

TIHON. Chẳng có thù lao quái gì sất.... Cứ để cho thiên hạ người ta ngủ, hai tụi mình tự lo lấy là đủ rồi.

PHU XE. Hộc, mệt bở cả hơi tai! Lại vừa lạnh cóng, mà đường thì bùn lầy nước đọng chẳng có nổi một chỗ khô ráo.... À còn việc này nữa bác ơi.... Ở đây có còn căn phòng nhỏ nào trống để cho quý cô vào sưởi ấm người chút được không? Chiếc xe ngựa bị sập nghiêng sang một bên rồi, phu nhân không tài nào ngồi nổi trong ấy nữa đâu....

TIHON. Cần phòng ốc làm cái quái gì cơ chứ? Cứ vào đây sưởi ấm chung với mọi người nếu thấy lạnh.... Tụi tao sẽ kiếm cho một chỗ [Dọn một khoảng trống ngay cạnh chỗ BORTSOV] Dậy mau, dậy mau lên nào! Xuống sàn nằm tạm một tiếng đồng hồ đi, để cho quý cô có chỗ vào sưởi ấm người. [Nói với BORTSOV] Dậy đi ngài quý tộc! Ngồi dịch dậy mau! [BORTSOV lồm cồm ngồi dậy] Chỗ của ngài đây nhé. [PHU XE đi ra ngoài.]

FEDYA. Lại có thêm vị khách quý được quỷ sứ dắt mối đến thăm đây này! Thế là khỏi mòng ngắm mắt tới tận sáng mai luôn cho mà xem.

TIHON. Tiếc thật, giá lúc nãy mình hé miệng đòi mười lăm rúp có phải hơn không.... Chắc mụ ta cũng sẵn sàng vung tay chi trả thôi ấy chứ.... [Đứng đợi với vẻ háo hức trước cửa] Các ngài đúng là những bậc đài cát tiểu thư phong trần tinh tế thật đấy. [MARIA EGOROVNA bước vào, theo sau là PHU XE. TIHON khom mình cúi chào] Xin kính cẩn chào phu nhân vương giả! Quán xá của chúng tôi hèn mọn nghèo nàn lắm, lại đầy rẫy bọ xít nữa cơ! Nhưng xin phu nhân đừng chê bai rẻ rúng nhé!

MARIA EGOROVNA. Tôi chẳng nhìn thấy rõ đường đi nước bước gì cả.... Giờ phải đi hướng nào đây hả?

TIHON. Lối này thưa phu nhân! [Dẫn đường cho ả tới chỗ trống bên cạnh BORTSOV] Mời phu nhân đi lối này ạ. [Thổi thổi vào chỗ ngồi] Tôi không có phòng riêng biệt nào cả, xin phu nhân hoan hỉ lượng thứ cho qua, nhưng xin phu nhân chớ có sợ hãi gì nhé, những con người ở đây đều tử tế và hiền lành cả thôi....

MARIA EGOROVNA. [Ngồi xuống ngay bên cạnh BORTSOV] Ngột ngạt chết mất thôi! Mở toang cửa ra xem nào!

TIHON. Vâng thưa phu nhân. [Ba chân bốn cẳng chạy đi mở toang cánh cửa ra.]

MARIA. Tụi tao đang chết cóng ở ngoài này mà mày lại đi mở toang hoác cửa ra thế hả? [Đứng phụt dậy sập mạnh cửa lại] Mày là cái thá gì mà dám ra lệnh hả? [Nằm xuống lại]

TIHON. Xin phu nhân thứ lỗi cho, tại ở đây chúng tôi có một gã hơi ngốc nghếch... đầu óc không được bình thường cho lắm... Nhưng xin phu nhân đừng lo sợ, hắn sẽ chẳng dám làm tổn hại gì đến phu nhân đâu.... Chỉ có điều xin phu nhân lượng thứ cho, với số tiền mười rúp tôi không thể nhận làm việc này được đâu.... Xin hãy nâng lên mười lăm rúp đi vậy.

MARIA EGOROVNA. Thôi được rồi, nhưng hãy làm cho nhanh lên.

TIHON. Lập tức... sẽ xong ngay tức khắc đây ạ. [Lôi từ dưới gầm quầy ra một đoạn dây thừng] Xong ngay đây ạ. [Khoảng lặng.]

BORTSOV. [Ngước nhìn MARIA EGOROVNA] Marie... Masha...

MARIA EGOROVNA. [Đưa mắt nhìn BORTSOV] Gì thế này?

BORTSOV. Marie... có phải em đó không? Em từ đâu tới đây vậy? [MARIA EGOROVNA nhận ra BORTSOV, thét lên một tiếng kinh hoàng rồi ba chân bốn cẳng chạy tháo thân ra giữa nhà. BORTSOV lật đật đuổi theo] Marie, chính là anh đây... anh đây mà [Cười lớn ha hả] Vợ của anh đây mà! Marie! Đây là đâu thế hả? Ai đó thắp cho tôi ngọn đèn lên xem nào!

MARIA EGOROVNA. Tránh xa tôi ra! Anh nói dối, không phải anh đâu! Không đời nào có chuyện đó được! [Lấy hai tay che kín mặt] Toàn là nói dối, nhảm nhí hết!

BORTSOV. Giọng nói ấy, cả dáng điệu ấy nữa.... Marie, chính là anh đây mà! Anh sẽ dừng lại ngay bây giờ đây.... Hồi nãy anh lỡ say quá chén.... Đầu óc cứ quay mòng mòng cả lên.... Lạy Chúa tôi! Dừng lại, dừng lại đi em.... Anh chẳng hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra nữa cả. [Hét lên] Vợ tôi đấy! [Ngã sụp xuống chân ả rồi nức nở khóc lóc. Một đám đông hiếu kỳ túm tụm lại vây quanh cặp vợ chồng.]

MARIA EGOROVNA. Lùi hết ra! [Nói với PHU XE] Denis, chúng ta đi thôi! Tôi không thể ở lại cái nơi quỷ quái này thêm một giây phút nào nữa đâu!

MERIK. [Nhổm phụt dậy trừng trừng nhìn thẳng vào mặt ả] Bức chân dung đây rồi! [Nắm chặt lấy cổ tay ả] Chính là ả ta chứ không sai đi đâu được! Này mọi người ơi, ả chính là vợ của vị quý tộc đấy!

MARIA EGOROVNA. Buông cái tay bẩn thỉu của mày ra, đồ khốn! [Vùng vẫy giật mạnh tay ra khỏi gã] Denis, mày đứng đực ra đấy làm cảnh đấy à? [DENIS và TIHON lao bổ tới tóm chặt lấy hai tay MERIK] Cái ổ nhóm trộm cắp này! Buông tay tao ra mau!... Tránh xa tao ra!

MERIK. [Chú thích: Xuyên suốt đoạn độc thoại này, trong bản gốc, Merik dùng đại từ nhân xưng ngôi thứ hai số ít thân mật để xưng hô.] Đợi một lát đã, tao sẽ buông ra ngay thôi.... Chỉ để tao nói với mày một câu đã chứ.... Chỉ một câu thôi, để cho mày phải sáng mắt ra mà hiểu lấy.... Đợi một chút nào.... [Quay sang TIHON và DENIS] Tránh ra, lũ khốn, buông tay tao ra mau! Tao sẽ không buông ra cho đến khi nào nói hết lời thì thôi! Dừng lại... một khoảnh khắc thôi. [Đấm thùm thụp vào trán mình] Không, Chúa đã không ban cho tao sự khôn ngoan mất rồi! Tao không tài nào tìm ra nổi từ ngữ nào thích hợp để phán xét mày nữa rồi!

MARIA EGOROVNA. [Vung tay giật thốc ra] Tránh ra mau! Lũ nát rượu... Denis, đi mau!

[Ả cố rẽ đám đông bỏ chạy ra ngoài, nhưng MERIK đã tung chân lao đến chắn ngang cánh cửa.]

MERIK. Hãy rủ lòng thương liếc nhìn ngài ấy một cái thôi cũng được, lấy một con mắt cũng được mà! Hoặc cất lên dù chỉ một lời nói ân tình dịu dàng với ngài ấy thôi! Vì ơn Chúa đấy!

MARIA EGOROVNA. Tống cổ cái tên... thần kinh này ra chỗ khác mau.

MERIK. Thế thì quỷ tha ma bắt mày đi, con đàn bà độc ác nguyền rủa này!

[Hắn vung chiếc rìu lên. Sự hỗn loạn bao trùm. Mọi người đồng loạt hoảng hốt chồm dậy với những tiếng thét kinh hoàng. SAVVA lao ra đứng chắn giữa MERIK và MARIA EGOROVNA.... DENIS xông vào đẩy xô MERIK sang một bên rồi ôm thốc nữ chủ nhân bế tháo chạy ra ngoài. Sau đó tất cả mọi người đều đứng chết trân bất động như những bức tượng đá. Một khoảng lặng kéo dài dằng dặc. BORTSOV bất ngờ khua khoắng đôi tay cuống cuồng giữa không trung.]

BORTSOV. Marie... em đang ở đâu hỡi Marie!

NAZAROVNA. Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi! Tụi mày đã xé nát cõi lòng ta rồi hỡi những kẻ sát nhân! Quả là một đêm đen bị nguyền rủa!

MERIK. [Hạ tay xuống; trong tay hắn vẫn lăm lăm cầm chiếc rìu] Vừa rồi tao đã chém chết ả ta chưa hả?

ĐƯỜNG CÁI QUAN

TIHON. Ơn Chúa, cái đầu của mày vẫn còn gắn trên cổ đấy...

MERIK. Thế là tao chưa giết chết ả ta à.... [Lảo đảo bước về chỗ nằm của mình] Vận mệnh đã không đẩy tao đến cái chết chỉ vì một chiếc rìu trộm cắp.... [Ngã sụp xuống đất nức nở] Khổ thân tôi! Đời tôi khốn cùng quá! Xin hãy thương xót cho tôi với, hỡi những con người Chính thống giáo ơi!

Hạ màn.