[Căn phòng chung của OLGA và IRINA. Giường ngủ được che rèm ở bên phải và bên trái. Đã quá hai giờ sáng. Phía sau sân khấu, chuông báo hỏa hoạn đang vang dội; có vẻ như nó đã kêu được một lúc lâu. Trong nhà chưa ai đi ngủ. MASHA đang nằm trên ghế sofa, mặc chiếc áo đen quen thuộc. OLGA và ANFISA bước vào.]

ANFISA. Giờ họ đang ở dưới nhà, ngồi ngay dưới cầu thang. Tôi bảo họ rằng: "Các cô cậu có muốn lên đây không?" tôi bảo thế, "Cứ thế này mãi sao được," và họ chỉ khóc nghẹn, "Chúng cháu chẳng biết bố đang ở đâu." Họ bảo: "Chắc bây giờ bố bị thiêu cháy mất rồi." Thật là một ý nghĩ kỳ quặc! Và ngoài sân có mấy người... cũng đang mặc quần áo dở dang.

OLGA. [Lấy một chiếc váy ra khỏi tủ] Lấy chiếc váy xám này đi.... Cả chiếc này nữa... và cả chiếc áo blouse này nữa.... Lấy cả chiếc chân váy nữa, vú ơi.... Trời đất ơi! Mọi thứ mới đáng sợ làm sao! Toàn bộ khu Kirsanovsky Road hình như đã cháy rụi cả rồi. Lấy chiếc này... và chiếc này nữa.... [Ném quần áo vào tay bà] Tội nghiệp gia đình Vershinin hoảng sợ quá chừng.... Nhà họ suýt thì cháy trụi. Lẽ ra họ nên đến đây qua đêm.... Không nên để họ về nhà lúc này.... Tội nghiệp cậu Fedotik tay trắng hoàn toàn rồi, chẳng còn lại gì cả....

ANFISA. Cháu gọi Ferapont giúp tôi được không, Olga con bé cưng. Tôi sắp không gánh nổi nữa rồi....

OLGA. [Bấm chuông] Họ chẳng bao giờ đáp lời đâu.... [Ra cửa] Ai ở ngoài đó, lại đây mau! [Qua ô cửa mở, có thể nhìn thấy một khung cửa sổ đỏ rực ánh lửa: tiếng xe cứu hỏa đang chạy lướt qua ngôi nhà] Thật là khủng khiếp. Và tôi đã chán ngấy đến tận cổ rồi! [FERAPONT bước vào] Mang những thứ này xuống dưới... Mấy cô con gái nhà Kolotilin đang ở dưới nhà đấy... cho họ mang đi. Cả cái này nữa.

FERAPONT. Dạ thưa vâng. Năm mười hai, Moskva cũng cháy như thế đấy. Ôi trời ơi! Mấy tên lính Pháp lúc ấy cứ gọi là ngạc nhiên phải biết.

OLGA. Đi đi, đi đi thôi....

FERAPONT. Dạ thưa vâng. [Đi ra.]

OLGA. Vú ơi, vú cứ cho họ hết đi. Chúng ta chẳng cần gì nữa đâu. Cho họ tất đi, vú ạ.... Tôi mệt mỏi quá, chân cứ muốn khuỵu xuống đây này.... Không được để gia đình Vershinin về nhà.... Mấy cô tiểu thư có thể ngủ ở phòng khách, còn Alexander Ignateyevitch có thể xuống căn hộ của Nam tước... Fedotik cũng sang đấy nốt, hoặc không thì vào phòng ăn nhà mình.... Hôn sự của tay bác sĩ thì thôi khỏi nói, say khướt, say như chết đến là cố ý, chẳng ai nhờ vả được gì. Cả vợ của Vershinin nữa, cũng cứ cho vào phòng khách.

ANFISA. [Kiệt sức] Olga con bé ngoan, đừng đuổi tôi đi! Đừng đuổi tôi mà!

OLGA. Vú lại nói nhảm gì thế. Có ai đuổi vú đâu nào.

ANFISA. [Áp đầu OLGA vào ngực mình] Con bé ngoan quý báu của tôi ơi, tôi vẫn làm việc, tôi vẫn lụng tụi đầu tắt mặt tối cơ mà... Tôi đang yếu dần đi, rồi họ sẽ đuổi tôi đi mất thôi! Thế tôi biết đi đâu về đâu bây giờ? Đi đâu? Tôi già lắm rồi. Tám mươi tuổi rồi.... Tám mươi mốt tuổi rồi ấy chứ....

OLGA. Vú ngồi xuống đi nào, vú yêu quý.... Vú mệt lắm rồi, tội nghiệp vú quá.... [Đỡ bà ngồi xuống] Nghỉ ngơi đi vú. Trông vú tái mét đi thế này!

[NATASHA bước vào.]

NATASHA. Người ta đang bàn là phải lập ngay một ủy ban cứu trợ nạn nhân hỏa hoạn. Các cô nghĩ sao về việc này? Thật là một ý tưởng tuyệt vời. Dĩ nhiên những người nghèo cần phải được giúp đỡ, đó làn bổn phận của người giàu mà. Bé Bobby và con bé Sophy đang ngủ, ngủ ngon lành như chẳng có chuyện gì xảy ra ấy. Ở đây đông người quá, chỗ nào cũng thấy người là người. Thị trấn đang có dịch cúm đấy. Tôi cứ sợ mấy đứa nhỏ bị lây thì khổ.

OLGA. [Không chú ý] Ở trong phòng này thì không nhìn thấy đám cháy, ở đây yên tĩnh lắm.

NATASHA. Vâng... Chắc là đầu tóc quần áo tôi trông lôi thôi lắm nhỉ. [Nhìn vào gương] Người ta bảo dạo này tôi béo lên... không đúng đâu nhé! Chắc chắn là không rồi! Masha đang ngủ kìa; tội nghiệp, con bé kiệt sức mất rồi.... [Lạnh lùng, nói với ANFISA] Đừng có dám ngồi trước mặt tôi nhé! Đứng dậy mau! Cút ra chỗ khác! [ANFISA đi ra; khoảng lặng] Tôi chẳng tài nào hiểu nổi sao các cô cứ giữ mụ già ấy lại làm gì!

OLGA. [Bối rối] Xin lỗi cô, tôi cũng chẳng hiểu nổi...

NATASHA. Bà ta có tích sự gì ở đây nữa đâu. Người nhà quê thì phải ở nhà quê chứ.... Chiều chuộng bà ta quá hóa hư, tôi thấy thế đấy! Tôi thích nhà cửa phải ngăn nắp trật tự! Chúng ta không cần những kẻ thừa thãi ở cái nhà này. [Vuốt má OLGA] Cô mệt rồi phải không, tội nghiệp ghê cơ! Hiệu trưởng tương lai của chúng ta kiệt sức rồi kìa! Đến khi con bé Sophie nhà tôi lớn lên và đi học, chắc tôi phải sợ cô lắm đây.

OLGA. Tôi sẽ không làm hiệu trưởng đâu.

NATASHA. Họ sẽ bổ nhiệm cô thôi, Olga ạ. Mọi chuyện định đoạt cả rồi.

OLGA. Tôi sẽ từ chối chức vụ ấy. Tôi không thể... Tôi không đủ sức đâu.... [Uống nước] Ban nãy cô cư xử thô lỗ với vú quá đấy... Tôi lấy làm tiếc. Tôi không thể chịu đựng nổi... trước mắt tôi cứ tối sầm lại thế này....

NATASHA. [Kích động] Tha lỗi cho tôi nhé, Olga, tha lỗi cho tôi... Tôi không có ý làm cô bực mình đâu.

[MASHA đứng dậy, cầm lấy chiếc gối rồi hậm hực bước ra ngoài.]

OLGA. Xin cô nhớ cho... chúng tôi được nuôi dạy theo một cách có lẽ không giống bình thường, nhưng tôi không thể chịu đựng được thế này. Cách cư xử như vậy ảnh hưởng xấu đến tôi, làm tôi ngã bệnh mất... Tôi thực sự chán nản hết chỗ nói!

NATASHA. Tha lỗi cho tôi đi, tha lỗi cho tôi nhé.... [Ôm hôn cô.]

OLGA. Chỉ một chút thô lỗ nhỏ nhặt, một thái độ bất lịch sự mảy may thôi cũng đủ làm tôi suy sụp rồi.

NATASHA. Tôi hay lỡ lời lắm, đúng thế thật, nhưng cô phải công nhận một điều chứ, rằng bà ta hoàn toàn có thể về quê sống cơ mà.

OLGA. Bà ấy đã sống với chúng tôi ba mươi năm nay rồi.

NATASHA. Nhưng bây giờ bà ta có làm được việc gì nữa đâu. Hoặc là tôi không hiểu, hoặc là các cô không muốn hiểu tôi. Bà ta chẳng còn tích sự gì, suốt ngày chỉ ăn với ngủ hoặc ngồi lì một chỗ.

OLGA. Thì cứ để bà ấy ngồi một chỗ.

NATASHA. [Ngạc nhiên] Cô nói gì thế hả? Bà ta chỉ là một đứa ở thôi mà. [Khóc rống lên] Tôi không thể hiểu nổi các cô nữa, Olga ạ. Tôi đã có vú em, có vú nuôi, có đầu bếp, có cả người hầu... chúng ta còn rước mụ già ấy về giữ lại làm gì cho chật nhà? Bà ta có ích gì cơ chứ? [Tiếng chuông báo hỏa hoạn vang lên sau sân khấu.]

OLGA. Đêm nay tôi già đi mười tuổi.

NATASHA. Chúng ta phải đi đến thống nhất với nhau thôi, Olga ạ. Chỗ của cô là trường học, còn chỗ của tôi là gia đình. Cô cống hiến cho việc dạy học, còn tôi lo việc gia đình. Và một khi tôi đã nói về chuyện gia đình hay người hầu, thì tôi biết rõ mình đang nói gì; tôi thừa biết mình đang nói gì đấy nhé... Và ngày mai, sẽ không còn cái cảnh con mụ ăn cắp già nua, mụ mэ mỏm đó... [Dậm chân] mụ phù thủy ấy quanh quẩn ở đây nữa! Và cô đừng có mà hòng chọc tức tôi! Đừng có hồng! [Dừng lại đột ngột] Thật đấy, nếu các cô không dọn xuống tầng dưới, chúng ta sẽ cãi nhau suốt ngày mất thôi. Khủng khiếp quá đi mất.

[KULIGIN bước vào.]

KULIGIN. Masha đâu rồi nhỉ? Đã đến lúc chúng ta phải về nhà thôi. Đám cháy có vẻ như đang dịu dần rồi đấy. [Vươn vai] Chỉ có một dãy nhà bị thiêu rụi thôi, nhưng gió lớn quá nên thoạt đầu cứ tưởng cả cái thị trấn này cháy rụi đến nơi cơ chứ. [Ngồi xuống] Tôi mệt rã rời cả người. Olga yêu quý của tôi ơi... nhiều lúc tôi cứ nghĩ rằng nếu không vì Masha, chắc tôi đã lấy cô rồi. Cô tuyệt vời quá sức tưởng tượng.... Tôi mệt không còn hơi sức nào nữa đây này. [Lắng nghe.]

OLGA. Chuyện gì thế anh?

KULIGIN. Chứ còn gì nữa, gã bác sĩ lại nốc cho lắm vào rồi; say mèm ra ấy chứ. Gã làm thế khéo là cố tình ấy chứ! [Đứng dậy] Hình như gã đang đi vào đây này.... Em có nghe thấy tiếng không? Đúng rồi, vào đây đấy.... [Cười] Đúng là một lão kỳ cục... thật tình mà thôi... tôi phải đi trốn mới được. [Đi đến tủ và đứng vào góc phòng] Thật là một tên láu cá.

OLGA. Đã hai năm nay ông ấy không đụng đến một giọt rượu nào, thế mà tự dưng hôm nay lại đi uống say mèm thế cơ chứ....

[Lùi về phía sau phòng cùng với NATASHA. CHEBUTIKIN bước vào; có vẻ đã tỉnh táo, ông dừng lại, nhìn xung quanh, rồi tiến tới chậu rửa mặt và bắt đầu rửa tay.]

CHEBUTIKIN. [Tức giận] Quỷ tha ma bắt hết đi... bắt hết đi cho rồi.... Chúng nó cứ tưởng mình là bác sĩ thì có thể chữa khỏi bách bệnh, trong khi tao chẳng biết một xíu gì sảng sảng nào, quên sạch sành sanh những gì từng biết rồi, chẳng nhớ nổi thứ gì nữa, hoàn toàn không nhớ gì sất. [OLGA và NATASHA đi ra, ông không hề hay biết] Quỷ tha ma bắt. Thứ Tư tuần trước tao khám bệnh cho một người đàn bà ở Zasip—và bà ta chết, và chính cái mạng bà ta chết là do tao gây ra đấy. Ừ thì... cách đây hai lăm năm tao còn biết chút ít, chứ giờ thì chịu chết, chẳng nhớ gì nữa. Không một chữ bẻ đôi. Hay là thực ra tao không phải là con người, mà chỉ đang giả vờ là mình có tay có chân và có đầu nhỉ; hay là thực ra tao chẳng hề tồn tại, mà chỉ tưởng tượng ra là mình đang đi lại, đang ăn uống, và đang ngủ thôi. [Khóc] Ồ, giá như ta không tồn tại trên đời này thì có phải hơn không! [Nín khóc; giận dữ] Quỷ mới biết được.... Hôm kia chúng nó ngồi bàn tán ở câu lạc bộ; chúng nó nhắc đến Shakespeare, Voltaire... tao chưa hề đọc qua dòng nào, chưa hề đọc bao giờ, thế mà tao cứ làm bộ làm tịch như thể tao đã đọc kỹ lắm rồi. Bọn kia cũng thế cả thôi. Ôi, mới đê tiện làm sao! Sao mà nhỏ nhen thế chứ! Rồi tao lại nhớ đến người đàn bà mà tao đã hại chết hôm thứ Tư... và tao không sao gạt hình ảnh bà ta ra khỏi đầu được, mọi thứ trong đầu tao cứ méo mó, tởm lợm, khốn nạn thế nào ấy.... Thế là tao đi uống rượu giải sầu....

[IRINA, VERSHININ và TUZENBACH bước vào; TUZENBACH mặc bộ thường phục dạo phố mới và rất thời trang.]

IRINA. Chúng mình ngồi đây đi. Sẽ chẳng có ai bén mảng vào đây đâu.

VERSHININ. Cả thị trấn này chắc tiêu đời nếu không có mấy anh lính cứu hỏa. Toàn những người tuyệt vời! [Xoa hai bàn tay vẻ tán thưởng] Những con người xuất chúng! Ôi, một đám người thật tuyệt làm sao!

KULIGIN. [Tiến lại gần ông] Mấy giờ rồi nhỉ?

TUZENBACH. Đã quá ba giờ rồi. Trời sắp hửng sáng rồi đấy.

IRINA. Mọi người vẫn đang ngồi ở phòng ăn cả, chẳng ai chịu về đẩu cả. Cả cái gã Soleni của các người cũng đang ngồi ì ở đấy kìa. [Nói với CHEBUTIKIN] Hay là bác đi ngủ đi, thưa bác sĩ?

CHEBUTIKIN. Không sao đâu... cảm ơn cháu.... [Chải bộ râu.]

KULIGIN. [Cười] Nói năng có vẻ hơi khó khăn rồi phải không, Ivan Romanovitch! [Vỗ vai ông] Giỏi lắm! Người xưa hay nói In vino veritas [Chân lý nằm trong ly rượu] cơ mà.

TUZENBACH. Họ cứ nài nỉ tôi đứng ra tổ chức một buổi hòa nhạc quyên góp ủng hộ các nạn nhân hỏa hoạn.

IRINA. Cứ làm như người ta có thể làm được điều gì ích lợi không bằng ấy....

TUZENBACH. Nếu cần thiết thì vẫn có thể sắp xếp được chứ. Theo ý kiến của tôi thì Maria Sergeyevna là một nghệ sĩ piano xuất sắc.

KULIGIN. Vâng, xuất sắc lắm chứ!

IRINA. Chị ấy quên sạch hết rồi. Ba năm nay rồi... hoặc bốn năm nay chị ấy có đụng đến đàn đóm gì đâu.

TUZENBACH. Ở cái thị trấn này hoàn toàn chẳng có ai hiểu gì về âm nhạc cả, chẳng lấy một linh hồn nào ngoại trừ một mình tôi, nhưng tôi thì có hiểu, và tôi xin lấy danh dự ra bảo đảm rằng Maria Sergeyevna chơi đàn cực kỳ xuất sắc, suýt soát bậc thiên tài.

KULIGIN. Anh nói đúng đấy, thưa Nam tước, tôi vô cùng quý mến Masha. Cô ấy rất tuyệt vời.

TUZENBACH. Thật tài tình khi có thể chơi đàn tuyệt mỹ đến thế mà đồng thời lại nhận thức được rằng chẳng có ai, không một ai có thể hiểu nổi âm nhạc của mình!

KULIGIN. [Thở dài] Vâng.... Nhưng liệu cô ấy tham gia biểu diễn vào một buổi hòa nhạc thì có tiện không nhỉ? [Khoảng lặng] Số là thế này, tôi thì chẳng rành chuyện đó cho lắm. Nhỡ đâu lại có ích không chừng. Dù tôi phải thừa nhận rằng Ngài Hiệu trưởng nhà trường chúng tôi là một người tốt, thậm chí là một người rất tốt, một người rất thông minh, nhưng ngài ấy lại có những quan điểm hơi... Dĩ nhiên đó không phải là chuyện việc công của ngài ấy nhưng dẫu sao đi nữa, nếu các anh muốn, có lẽ tôi nên nói chuyện trước với ngài ấy thì hơn.

[CHEBUTIKIN cầm lấy một chiếc đồng hồ bằng sứ lên ngắm nghía săm soi.]

VERSHININ. Lúc đi dập lửa người tôi dính đầy nhọ nồi bẩn thỉu, trông chẳng giống con người trên cõi đời này nữa. [Khoảng lặng] Hôm qua tình cờ tôi nghe được người ta rỉ tai nhau rằng họ muốn thuyên chuyển lữ đoàn chúng tôi đi một nơi quái quỷ nào đó xa lắc xa lơ. Người thì bảo đi Ba Lan, kẻ lại bảo đi Chita.

TUZENBACH. Tôi cũng nghe loáng thoáng chuyện đó. Chà, nếu đúng thế thật thì cái thị trấn này sẽ vắng tanh vắng ngắt cho mà xem.

IRINA. Thế thì tụi cháu cũng chuồn luôn!

CHEBUTIKIN. [Làm rơi chiếc đồng hồ khiến nó vỡ tung tóe ra từng mảnh] Vỡ vụn thành trăm mảnh!

[Một khoảng lặng trùm lên; ai nấy đều đau xót và bối rối.]

KULIGIN. [Nhặt từng mảnh vỡ] Làm vỡ cả một vật quý giá thế này – ôi, anh Ivan Romanovitch, anh Ivan Romanovitch! Một điểm trừ quá lớn cho cái thói hư tật xấu của anh đấy nhé!

IRINA. Chiếc đồng hồ đó là của người mẹ quá cố của chúng cháu đấy.

CHEBUTIKIN. Có lẽ vậy.... Của mẹ các cô, mẹ các cô. Hoặc là tao không làm vỡ nó; trông thế thôi chứ có phải tao làm vỡ đâu. Hay là chúng ta chỉ tưởng tượng ra là mình đang tồn tại, chứ thực ra thì có đâu. Tao chẳng biết gì sất, chẳng ai biết cái quái gì trên đời này cả. [Ra tới cửa] Các người đang ngắm cái gì thế hả? Natasha đang tằng tịu với Protopopov đấy, thế mà các người chẳng đứa nào hay biết gì sất.... Cứ ngồi lỳ ở đấy mà há hốc mồm ra chẳng thấy gì cả, trong khi Natasha đang hú hí với Protopopov kìa.... [Hát] Đề nghị cô vui lòng nhận lấy ngày này.... [Đi ra.]

VERSHININ. Ừ nhỉ. [Cười] Mọi chuyện trên đời này mới kỳ lạ làm sao! [Khoảng lặng] Lúc đám cháy bùng phát, tôi vội vã chạy thót về nhà; đến nơi thì thấy nhà cửa vẫn còn nguyên vẹn, chẳng hề hấn gì và không gặp nguy hiểm gì cả, thế mà hai cô con gái tôi lại đứng lom khom ngoài cửa chỉ mặc mỗi chiếc áo lót trong người, vợ tôi thì chẳng thấy bóng dáng đâu, đám đông thì nhốn nháo hoảng loạn, ngựa với chó chạy tán loạn khắp nơi, và khuôn mặt mấy đứa nhỏ trông mới hoang mang, sợ hãi, cầu khẩn làm sao, tôi chẳng biết tả thế nào nữa. Lòng tôi quặn thắt lại khi nhìn thấy những khuôn mặt ấy. Ôi Chúa ơi, tôi thầm nghĩ, những đứa con gái này sau này nếu sống lâu thì sẽ phải chịu đựng bao nhiêu cay đắng đây! Tôi vội vã tóm lấy chúng rồi chạy, trong đầu cứ luẩn quẩn mãi một ý nghĩ: rồi đây chúng sẽ phải trải qua những gì trên cõi đời này! [Tiếng chuông báo hỏa hoạn; khoảng lặng] Tôi chạy đến đây thì lại thấy vợ mình đang la hét gào thét và nổi giận lôi đình. [MASHA bước vào với chiếc gối trên tay và ngồi xuống ghế sofa] Và khi mấy đứa con gái tôi đứng ở cửa chỉ mặc mỗi chiếc áo lót, ánh lửa đỏ rực cả một góc phố, tiếng ồn ào hỗn độn vang lên khắp nơi, lúc đó tôi cứ có cảm giác như một cảnh tượng tương tự đã từng xảy ra từ nhiều năm về trước, khi giặc giã bất ngờ tấn công, cướp phá, và thiêu rụi.... Và đồng thời, thực tế giữa hiện tại và quá khứ có sự khác biệt biết bao! Rồi khi thời gian trôi qua thêm chút nữa, có lẽ tầm hai ba trăm năm sau, con người ta sẽ nhìn lại cuộc sống hiện tại của chúng ta với sự sợ hãi y hệt như thế, với sự khinh miệt y hệt như thế, và toàn bộ quá khứ sẽ bị coi là vụng về, tẻ nhạt, vô cùng bất tiện và kỳ cục. Ôi chao, quả thực là sẽ có một cuộc đời xiết bao tươi đẹp, một cuộc đời tuyệt vời làm sao! [Cười] Xin lỗi nhé, tôi lại chìm đà triết lý mất rồi. Xin phép được nói tiếp nhé. Tôi cứ có cái ham muốn triết lý tột độ, tâm trạng tôi hiện giờ đúng là thế đấy. [Khoảng lặng] Cứ như thể tất cả bọn họ đều đang ngủ say cả rồi. Như tôi vừa nói đấy: rồi sẽ có một cuộc đời như thế nào! Chỉ cần tưởng tượng mà xem.... Bây giờ trong thị trấn này chỉ có đúng ba con người như các cô, nhưng ở các thế hệ mai sau sẽ ngày càng đông đúc hơn, nhiều hơn nữa, và rồi sẽ đến cái thời điểm mà vạn thứ đều đổi thay và trở nên đúng như các cô hằng mong ước, người ta sẽ sống như các cô đang sống, và rồi đến lượt các cô cũng sẽ trở nên lỗi thời; những con người sinh ra sau sẽ tốt đẹp hơn các cô.... [Cười] Vâng, hôm nay hứng khởi của tôi dâng trào đặc biệt. Tôi thèm sống, thèm khát cuộc sống này đến phát rồ lên được.... [Hát.]

“Sức mạnh tình yêu muôn thuở hay,

Từ muôn giông bão ngọt ngào thay.” [Cười.]

MASHA. Trum-tum-tum...

VERSHININ. Tum-tum...

MASHA. Tra-ra-ra?

VERSHININ. Tra-ta-ta. [Cười.]

[FEDOTIK bước vào.]

FEDOTIK. [Nhảy múa] Tôi cháy rụi rồi, tôi cháy sạch rồi! Cháy thành tro bụi luôn! [Tiếng cười vang lên.]

IRINA. Tớ chẳng thấy có gì là buồn cười ở đây cả. Mọi thứ cháy rụi hết rồi cơ mà?

FEDOTIK. [Cười] Hoàn toàn luôn chứ. Chẳng còn lại mảy may thứ gì. Cây đàn ghi-ta cháy rụi, mấy bức ảnh cháy rụi, và toàn bộ thư từ của tôi cũng thế.... Mà tôi còn đang định tặng cô một cuốn sổ tay cơ đấy, thế mà nó cũng cháy nốt rồi còn đâu.

[SOLENI bước vào.]

IRINA. Không, anh không được vào đây đâu, Vassili Vassilevitch. Xin mời anh ra cho.

SOLENI. Sao Nam tước thì được vào đây mà tôi lại không được?

VERSHININ. Chúng ta thực sự phải đi thôi. Tình hình đám cháy thế nào rồi nhỉ?

SOLENI. Người ta bảo đang dịu dần rồi. Không, tôi hoàn toàn không hiểu nổi tại sao Nam tước được vào mà tôi thì không?

VERSHININ. Trum-tum-tum.

MASHA. Trum-tum.

VERSHININ. [Cười với SOLENI] Chúng ta sang phòng ăn đi thôi.

SOLENI. Được thôi, cứ ghi nhận lại điều này đã. “Nếu ta định thanh minh điều ấy, sợ rằng lũ ngỗng sẽ sinh nổi giận mà thôi.” [Nhìn sang TUZENBACH] Thế nhé, cứ chờ đấy.... [Đi ra cùng với VERSHININ và FEDOTIK.]

IRINA. Soleni hôi mùi thuốc lá quá đi mất.... [Ngạc nhiên] Nam tước ngủ gục mất rồi kìa! Nam tước! Nam tước ơi!

TUZENBACH. [Giật mình tỉnh giấc] Tôi mệt quá, phải công nhận là thế.... Mấy cái lò gạch ấy mà.... Không, tôi không nói sảng đâu, tôi nói thật đấy; chẳng mấy chốc nữa tôi sẽ bắt đầu làm việc ở xưởng gạch... tôi đã bàn bạc xuôi chèo mát mái hết rồi. [Ân cần, nhìn IRINA] Em trông xanh xao quá, và đẹp, và cuốn hút làm sao.... Vẻ xanh xao của em cứ hắt xuyên qua bầu không khí tối tăm như một thứ ánh sáng vậy.... Em đang buồn bã, đang chán ngán cuộc đời này.... Ôi, hãy đi cùng anh, chúng ta cùng nhau đi làm việc nhé!

MASHA. Nicolai Lvovitch, anh đi ra chỗ khác đi.

TUZENBACH. [Cười] Cô cũng ở đây à? Nãy giờ tôi không để ý. [Hôn tay IRINA] Thôi chào cô, tôi đi đây... Nhìn cô lúc này đây lại làm tôi nhớ tới, cứ như từ tận thủa nào xa xôi lắm, cái ngày lễ thánh mừng tên cô, khi mà cô, đầy hân hoan và vui tươi, cứ say sưa nói về những niềm vui lao động.... Và lúc ấy cuộc đời mới tươi đẹp làm sao đối với tôi biết bao! Thế mà giờ đây nó ra cái nông nỗi gì thế này? [Hôn tay cô lần nữa] Trong mắt cô đang ngấn lệ kìa. Giờ đi ngủ đi thôi; trời đã sáng hẳn rồi... buổi sáng bắt đầu rồi đấy.... Giá mà tôi được phép dâng hiến cả cuộc đời mình vì em!

MASHA. Nicolai Lvovitch, đi đi! Anh xía vào chuyện gì thế...

TUZENBACH. Tôi đi đây. [Đi ra.]

MASHA. [Nằm xuống] Anh ngủ chưa đấy, Feodor?

KULIGIN. Hả em?

MASHA. Anh không tính về nhà à.

KULIGIN. Masha yêu quý của anh, Masha cục cưng của anh ơi....

IRINA. Chị ấy kiệt sức rồi. Anh để cho chị ấy nghỉ ngơi đi, Fedia.

KULIGIN. Anh về ngay đây. Vợ anh là một người tốt, một người tuyệt vời... Anh yêu em, người duy nhất của đời anh ơi....

MASHA. [Cáu kỉnh] Amo, amas, amat, amamus, amatis, amant [Tôi yêu, bạn yêu, nó yêu, chúng tôi yêu, các bạn yêu, họ yêu].

KULIGIN. [Cười] Không, cô ấy quả thực là kỳ diệu hết chỗ nói. Anh làm chồng em đã bảy năm trời rồi, thế mà cứ có cảm giác như chúng mình mới cưới nhau ngày hôm qua ấy. Xin lấy danh dự ra mà thề đấy. Không, em đích thực là một người phụ nữ tuyệt vời. Anh mãn nguyện lắm rồi, mãn nguyện lắm rồi, mãn nguyện lắm rồi!

MASHA. Chán chết đi được, chán ngấy chán ngẩm hết chỗ nói rồi.... [Ngồi bật dậy] Nhưng tôi cứ bị ám ảnh mãi không thôi.... Thật là đê tiện hết chỗ nói. Nó cứ gặm nhấm tâm can tôi mãi... Tôi không thể giữ im lặng được nữa. Ý tôi là chuyện của Andrey ấy.... Nó đã đem thế chấp căn nhà này cho ngân hàng rồi, và vợ nó ôm sạch toàn bộ số tiền; nhưng căn nhà này đâu phải chỉ thuộc quyền sở hữu của một mình nó, mà là của bốn chị em chúng tôi cơ mà! Lẽ ra nó phải biết điều đó chứ, nếu nó thực sự là một kẻ đàng hoàng.

KULIGIN. Nhắc lại chuyện đó làm gì nữa hả Masha? Andrey ngập ngập đầu trong nợ nần rồi; thôi thì mặc nó muốn làm gì thì làm.

MASHA. Dù sao thì chuyện đó cũng quá đỗi bỉ ổi. [Nằm xuống lại]

KULIGIN. Vợ chồng mình có phải nghèo đói gì đâu. Anh đi làm, đứng lớp dạy học, dạy kèm gia sư... anh là một con người ngay thẳng, lương thiện... Omnia mea mecum porto [Tài sản của ta đều mang theo bên mình], người ta vẫn thường nói thế mà.

MASHA. Tôi chẳng màng thứ gì, nhưng sự bất công đó làm tôi thấy lộn ruột. [Khoảng lặng] Anh về đi, Feodor.

KULIGIN. [Hôn vợ] Em mệt rồi, cứ nằm nghỉ ngơi nửa tiếng đi, anh sẽ ngồi đây đợi em. Ngủ đi em.... [Vừa đi vừa nói] Anh mãn nguyện lắm rồi, anh mãn nguyện lắm rồi, mãn nguyện lắm rồi. [Đi ra.]

IRINA. Vâng, quả thực là anh Andrey của chúng ta ngày càng lùn đi về nhân cách; anh ấy đã lụi tàn và già đi biết bao từ khi chung sống với người đàn bà đó! Trước kia anh ấy từng khao khát làm giáo sư cơ mà, thế mà hôm qua lại hếch mặt khoe khoang rằng cuối cùng thì mình cũng được bầu làm ủy viên hội đồng quận. Làm ủy viên, còn Protopopov làm chủ tịch.... Cả thị trấn này ai nấy đều xì xào bàn tán và cười vào mặt, thế mà một mình anh ấy chẳng hay biết gì và chẳng thấy gì cả.... Và giờ đây mọi người đều đổ xô đi xem hỏa hoạn, còn anh ấy thì cứ ngồi lỳ một mình trong phòng chẳng thèm đếm xỉa gì đến ai, chỉ cắm cổ kéo đàn vi-ô-lông. [Bấn loạn] Ôi, thật là kinh khủng, kinh khủng, kinh khủng hết chỗ nói. [Khóc nức nở] Tôi không thể chịu nổi nữa rồi, không thể chịu đựng thêm một phút nào nữa đâu!... Tôi không thể nữa rồi, không thể nữa rồi!... [OLGA bước vào và dọn dẹp ở chiếc bàn nhỏ của mình. IRINA đang nức nở thành tiếng] Tống cổ tôi đi, ném tôi ra đường đi, tôi không chịu nổi nữa rồi!

OLGA. [Hốt hoảng] Chuyện gì thế em, có chuyện gì thế hả? Em yêu!

IRINA. [Nức nở] Đâu rồi? Mọi thứ trôi dạt đi đâu hết cả rồi? Nó biến đi đâu cả rồi cơ chứ? Ôi Chúa tôi, lạy Chúa tôi! Tôi quên sạch sành sanh mọi thứ rồi, quên hết rồi... Tiếng Ý từ "cửa sổ" hay từ "trần nhà" là gì tôi cũng chẳng nhớ nổi nữa... Tôi quên mọi thứ mất rồi, ngày nào cũng quên, và cuộc đời cứ thế trôi đi chẳng bao giờ quay trở lại nữa, và chúng ta sẽ chẳng bao giờ đến được Moskva... Tôi thừa biết là chúng ta sẽ chẳng bao giờ đi nổi....

OLGA. Em yêu ơi, bình tĩnh nào....

IRINA. [Cố nén lại] Ôi, tôi thật bất hạnh làm sao... Tôi không làm việc nổi nữa, tôi sẽ không làm việc nữa đâu. Thôi đủ lắm rồi, đủ rồi! Từng là một nữ nhân viên điện tín, giờ tôi lại đi làm ở văn phòng hội đồng thị trấn, và tôi chỉ dành một sự căm ghét và khinh bỉ tột cùng cho tất cả những việc họ giao cho tôi làm... Tôi đã hai mươi ba tuổi đầu rồi, đã đi làm việc từ lâu lắm rồi, và bộ não của tôi đã khô kiệt cả đi, tôi thì gầy sọc đi, xẤu xí đi, già nua đi, và chẳng có lấy một sự giải thoát nào dù là nhỏ nhất, thời gian cứ thế trôi đi và lúc nào tôi cũng có cảm giác như mình đang trượt khỏi cuộc đời thực sự, cuộc đời tươi đẹp, ngày càng trôi dạt ra xa, lao xuống một vực sâu thẳm nào đó. Tôi tuyệt vọng cùng cực và chẳng thể hiểu nổi tại sao mình vẫn còn sống nhăn răng ra thế này, tại sao tôi vẫn chưa tự sát quách cho rồi.

OLGA. Đừng khóc nữa em gái ngoan, đừng khóc nữa... Chị cũng đang phải chịu đựng đau khổ đây thôi.

IRINA. Em không khóc, không khóc nữa đâu.... Thôi đủ rồi.... Nhìn này, em không khóc nữa cơ mà. Đủ rồi... Đủ rồi đấy!

OLGA. Em yêu, chị khuyên em với tư cách là một người chị và một người bạn, nếu em muốn nghe lời khuyên của chị, hãy lấy Nam tước đi. [IRINA khóc sụt sùi] Em tôn trọng anh ấy, em đánh giá rất cao phẩm chất của anh ấy.... Đúng là anh ấy không được đẹp trai cho lắm, nhưng anh ấy vô cùng đắt giá ở sự lương thiện và sạch sẽ... người ta lấy nhau đâu phải vì tình yêu, mà là để làm trọn bổn phận của mình. Dù sao thì chị cũng nghĩ thế, và chị sẽ lấy chồng ngay cả khi không có tình yêu đi chăng nữa. Bất kể đó là ai, chị cũng sẽ lấy, miễn là người đó là một người đàn ông đàng hoàng. Cho dù có già đi chăng nữa....

IRINA. Hít bao lâu nay em vẫn mòn mỏi chờ đợi đến ngày chúng ta được dọn đến Moskva sinh sống, ở nơi đó em sẽ gặp được tình yêu đích thực của đời mình; em hằng mơ tưởng về anh ấy, và yêu anh ấy.... Thế mà hóa ra tất cả chỉ là nhảm nhí, toàn là trò nhảm nhí không hơn không kém....

OLGA. [Ôm lấy em gái] Em gái yêu quý, xinh đẹp của chị, chị hiểu hết chứ; khi Nam tước Nicolai Lvovitch từ bỏ quân ngũ và đến gặp chúng ta trong bộ đồ dạ hội [Chú ý: Tức là trang phục chỉnh tề để ngỏ lời cầu hôn.], trông anh ấy xấu xí đến mức chị suýt thì òa khóc.... Anh ấy cứ hỏi rằng: "Sao cô lại khóc thế?" Chị biết trả lời thế nào cơ chứ! Nhưng nếu Chúa đưa lối dẫn đường để anh ấy lấy em, chị sẽ hạnh phúc biết bao. Lúc đó mọi chuyện sẽ khác hẳn, hoàn toàn khác hẳn cơ.

[NATASHA cầm một ngọn nến đi băng qua sân khấu từ phải sang trái mà không nói một lời nào.]

MASHA. [Ngồi bật dậy] Cô ta đi cứ như vừa phóng hỏa đốt nhà ai không bằng.

OLGA. Masha, em ngốc lắm, em là đứa ngốc nhất trong nhà này đấy. Xin lỗi vì đã phải nói thẳng với em như thế. [Khoảng lặng.]

MASHA. Các chị yêu quý ơi, cho phép em được thổ lộ tâm can nhé. Tâm hồn em đang đau đớn lắm. Em sẽ thú nhận với các chị, và thề sẽ không bao giờ nói với ai khác nữa... Em sẽ nói ngay bây giờ đây. [Nói nhỏ] Đây là bí mật của riêng em nhưng các chị phải biết hết mọi chuyện... Em không thể giữ kín trong lòng được nữa.... [Khoảng lặng] Em yêu, em yêu... Em yêu con người ấy lắm.... Các chị vừa mới nhìn thấy anh ấy đấy thôi... Sao em lại ngập ngừng không dám nói cơ chứ... thu gọn lại trong một từ thôi nhé. Em yêu Vershinin.

OLGA. [Đi ra sau tấm bình phong] Thôi ngay đi, dẫu sao thì chị cũng chẳng thèm nghe em nói đâu.

MASHA. Em phải làm sao đây hả chị? [Ôm lấy đầu bằng hai tay] Thoạt đầu em thấy anh ấy kỳ cục lắm, rồi sau đó em thương hại anh ấy... rồi cuối cùng em đem lòng yêu anh ấy... yêu cái giọng nói ấy, những lời nói ấy, những bất hạnh của anh ấy, yêu cả hai đứa con gái của anh ấy nữa.

OLGA. [Đang ở sau tấm bình phong] Chị không nghe đâu nhé. Em thích nói nhảm nhí gì thì tùy, thế nào đi nữa thì chị cũng điếc đặc, chẳng nghe thấy gì sất.

MASHA. Ồ Olga, chị ngốc thật đấy. Em đang yêu – điều đó có nghĩa là định mệnh của em đã an bài như thế. Có nghĩa đó là số phận của em rồi.... Và anh ấy cũng yêu em.... Mọi thứ mới kinh khủng làm sao. Phải; có gì hay ho đâu cơ chứ? [Nắm lấy tay IRINA và kéo em lại gần mình] Ôi, em yêu của chị ơi.... Rồi tụi mình sẽ sống qua quãng đời còn lại thế ra sao đây, rồi chuyện gì sẽ xảy ra với chúng ta đây.... Khi đọc tiểu thuyết thì thấy mọi thứ sao mà cũ rích và dễ dàng đến thế, nhưng khi chính bản thân mình vướng vào lưới tình, lúc đó em mới thấu hiểu rằng chẳng có ai trên đời này biết trước được điều gì, và mỗi người phải tự mình định đoạt lấy số phận của mình thôi.... Những người thân yêu của tôi ơi, những người chị em của tôi ơi... Em đã thú nhận rồi, giờ thì em sẽ im lặng.... Giống như gã điên trong truyện ngắn của Gogol, em sẽ câm nín... im lặng đến cùng...

[ANDREY bước vào, theo sau là FERAPONT.]

ANDREY. [Tức giận] Cậu muốn gì nào? Tôi chẳng hiểu gì cả.

FERAPONT. [Đứng ở cửa, vẻ sốt ruột] Tôi đã thưa với ngài đến mười lần rồi đấy, Andrey Sergeyevitch ạ.

ANDREY. Thứ nhất, tôi không phải là Andrey Sergeyevitch, mà phải gọi là thưa ngài [Chú ý: Theo nghĩa đen là "bẩm đại nhân", tương ứng với phẩm hàm công chức của Andrey.].

FERAPONT. Mấy bác lính cứu hỏa, thưa ngài, hỏi xem họ có được phép đi cắt ngang qua khu vườn nhà ngài để ra sông không. Chứ đi vòng đường cái xa lắm, đi vòng mãi mới tới; phiền phức lắm.

ANDREY. Được rồi. Cứ bảo bọn họ là được phép. [FERAPONT đi ra] Tôi phát ngấy với bọn họ lắm rồi. Olga đâu? [OLGA bước ra từ sau tấm bình phong] Anh sang tìm em lấy chiếc chìa khóa tủ. Chìa của anh làm mất toi rồi. Em giữ chìa khóa phụ cơ mà. [OLGA đưa chìa khóa cho anh; IRINA lùi ra sau tấm bình phong; khoảng lặng] Đám cháy to quá chừng! Giờ thì đang nhỏ dần rồi đấy. Quỷ tha ma bắt, cái lão Ferapont làm tôi tức điên lên được nên mới nói nhảm với lão.... Gọi bằng thưa ngài cơ đấy.... [Khoảng lặng] Sao các người cứ im thin thít thế hả Olga? [Khoảng lặng] Đã đến lúc em nên dẹp bỏ mấy trò nhảm nhí ấy đi và sống ra dáng một con người thực sự đi chứ.... Em ở đây này, Masha. Irina cũng ở đây, chao ôi, đằng nào chúng ta cũng tề tựu đông đủ cả đây rồi, hãy nhân cơ hội này làm rõ mọi chuyện một lần cho dứt điểm đi. Các người có xích mích gì với tôi nào? Rốt cuộc là chuyện gì?

OLGA. Thôi đi anh Andrey yêu quý. Ngày mai chúng ta sẽ nói chuyện sau. [Kích động] Đêm gì mà kinh khủng quá!

ANDREY. [Rất bối rối] Đừng có kích động lên thế. Tôi hỏi em trong một trạng thái hoàn toàn điềm tĩnh cơ mà; em có bất mãn gì với tôi nào? Nói thẳng ra xem nào.

TIẾNG VERSHININ. Trum-tum-tum!

MASHA. [Đứng dậy; nói lớn] Tra-ta-ta! [Nói với OLGA] Chào chị Olga nhé, xin Chúa phù hộ cho chị. [Đi ra sau tấm bình phong và hôn IRINA] Ngủ ngon nhé em.... Chào anh Andrey. Anh đi ra đi, mọi người mệt lắm rồi... có gì mai hãy giải thích tiếp.... [Đi ra.]

ANDREY. Tôi chỉ nói nốt câu này rồi sẽ đi ngay. Ngay lúc này đây.... Thứ nhất, các người lúc nào cũng có thành kiến với Natasha, vợ tôi; tôi đã nhận ra điều đó kể từ cái ngày tôi cưới cô ấy cơ. Natasha là một sinh linh tốt đẹp và lương thiện, ngay thẳng và đáng kính – đó là ý kiến của tôi. Tôi yêu thương và tôn trọng vợ mình; các người hãy hiểu cho điều đó, tôi tôn trọng cô ấy, và tôi đòi hỏi người khác cũng phải dành sự tôn trọng cho cô ấy nữa. Tôi nhắc lại lần nữa, cô ấy là một con người lương thiện và đáng kính, và mọi sự chê bai phỉ báng của các người chỉ là trò nhảm nhí trẻ con... [Khoảng lặng] Thứ hai, có vẻ như các người đang hậm hực khó chịu vì tôi không làm giáo sư, và không theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu học thuật. Nhưng tôi đang làm việc cho hội đồng tự quản zemstvo, tôi là ủy viên hội đồng quận, và tôi coi công việc phục vụ của mình cao cả và đáng trân trọng ngang hàng với khoa học. Tôi là ủy viên hội đồng quận, và tôi tự hào về điều đó, nếu các người muốn biết rõ thế. [Khoảng lặng] Thứ ba, tôi còn điều này muốn nói nữa... đó là tôi đã đem thế chấp căn nhà này mà không xin phép sự đồng ý của các người.... Về việc đó tôi là kẻ có tội và xin các người tha thứ. Nợ nần chồng chất đã đẩy tôi vào bước đường cùng... ba mươi lăm nghìn rúp... Tôi không chơi bài bạc nữa đâu, đã bỏ từ lâu lắm rồi, nhưng điều quan trọng nhất tôi muốn nói để biện hộ cho hành động của mình là các cô đều được lĩnh tiền trợ cấp hưu trí, còn tôi thì không... nói đúng hơn là tiền lương của tôi chẳng đáng là bao.... [Khoảng lặng.]

KULIGIN. [Ở ngoài cửa] Masha có ở trong đó không? [Kích động] Con bé đâu rồi nhỉ? Lạ thật đấy.... [Đi ra.]

ANDREY. Bọn họ chẳng thèm nghe mình nói gì cả. Natasha là một con người tuyệt vời, lương thiện. [Đi lại trầm ngâm trong im lặng, rồi dừng lại] Lúc mới cưới tôi cứ đinh ninh rằng chúng tôi sẽ sống hạnh phúc... tất cả chúng tôi.... Thế mà, lạy Chúa tôi.... [Khóc] Những người chị em yêu quý của tôi ơi, đừng tin tôi, đừng tin tôi nhé.... [Đi ra.]

[Tiếng chuông báo hỏa hoạn. Sân khấu trống không.]

IRINA. [Sau tấm bình phong] Olga ơi, ai đang gõ sàn nhà thế hả chị?

OLGA. Bác sĩ Ivan Romanovitch đấy. Ông ấy say khướt rồi.

IRINA. Đêm gì mà thao thức không sao ngủ được! [Khoảng lặng] Olga ơi! [Nhìn ra ngoài] Chị có nghe thấy gì không? Họ sắp điều lữ đoàn đi chỗ khác đấy; người ta sắp thuyên chuyển đi một nơi xa lắc xa lơ.

OLGA. Chỉ là tin đồn thất thiệt thôi em ạ.

IRINA. Thế thì chúng ta sẽ bị bỏ lại đây bơ vơ một mình sao.... Olga ơi!

OLGA. Gì thế em?

IRINA. Chị yêu quý, chị hai ngọt ngào của em ơi, em kính trọng, em đánh giá vô cùng cao Nam tước, anh ấy là một người đàn ông tuyệt vời; em sẽ lấy anh ấy, em đồng ý đấy, chỉ cần chúng ta được đi Moskva thôi! Em nài xin chị đấy, chúng ta đi đi! Trên đời này chẳng có nơi nào tuyệt vời hơn Moskva cả! Đi thôi chị Olga, đi thôi mà!

Hạ màn