Vào giữa thời Chiến Quốc, ở nước Triệu xuất hiện một sự kiện mới mẻ làm chấn động Trung Nguyên: trong triều đình từ trên xuống dưới, từ nhà vua đến đại thần, từ tướng soái đến binh sĩ đều nhất loạt cởi bỏ áo bào thụng ống tay to vẫn thường mặc trước đây, đổi thành mặc áo ngắn ống tay hẹp như người Hồ (chỉ dân tộc thiểu số ở phương Bắc Trung Quốc lúc đó); còn học theo kiểu của người Hồ, khi đánh trận không sử dụng chiến xa mà cưỡi ngựa, bắn nỏ. Vì sao lại như vậy?

Vốn là, nước Triệu từ sau khi Triệu Tương Vương xây dựng đất nước, một độ là nước mạnh, về sau dần dần suy yếu. Năm 44 Chu Nản Vương (năm 325 trước Công Nguyên) khi Triệu Vũ Linh lên ngôi, thế nước càng ngày càng kém đi. Nước Tần mấy lần đến xâm phạm, chiếm lĩnh rất nhiều đất đai của nước Triệu; các dân tộc thiểu số ở phương Bắc như Hung Nô, Lâm Hồ... thường xuyên tới quấy nhiễu biên cương, ngay cả nước nhỏ như Trung Sơn cũng dựa vào sự giúp đỡ của nước Tề không dùng tới dọa nạt, ức hiếp nước Triệu. Triệu Vũ Linh Vương là một con người có chí khí. Ông nhìn thấy thế nước đã bị suy yếu, bị người làm nhục như vậy, liền quyết tâm cải biến trạng thái lạc hậu, bị người khác đến đánh. Vừa lên nắm chính quyền, ông đã chú ý trọng dụng các quan đại thần có kinh nghiệm như Phì Nghĩa, Lâu Hoàn... mời họ xuất mưu kế, vạch sách lược; đồng thời trên mặt quân sự ông cũng sử dụng một số biện pháp, ví dụ như xây dựng Đài quan sát ở vùng biên cương Thường sơn, bất kỳ lúc nào cũng có thể quan sát được động hướng của quân đội nước Tề và nước Trung Sơn. Về sau, trong thực tiễn chiến tranh, ông càng ngày càng cảm thấy cần phải tăng cường cải cách việc ăn mặc và đánh trận, tức là đổi sang kiểu ăn mặc của người Hồ, học cách cưỡi ngựa bắn nó, tăng cường sức chiến đấu của quân đội, cốt sao thích ứng với đòi hỏi của chiến tranh lúc đó. Thế nhưng ông biết rằng loại cải cách này nhất định sẽ gặp phải trở lực, cho nên tuy đã suy nghĩ rất lâu mà vẫn chưa dám hạ quyết tâm hành động.

Một hôm, Triệu Vũ Linh Vương soái lãnh quần thần đi tuần du vùng biên cương phía Tây Bắc. Họ bước trên một đỉnh núi có tên gọi là Hoàng Hoa, nhìn thẳng xuống dưới, chỉ thấy sông Hoàng Hà cuồn cuộn sóng chảy dưới chân núi, dãy núi nhấp nhô uốn lượn xung quanh, cảnh vật muôn màu ngàn sắc. Vũ Linh Vương thấy núi sông tươi đẹp, nghĩ lại hiện trạng suy yếu của đất nước, bất giác ngao ngán thở dài. Quan đại thần Phì Nghĩa và Lâu Hoàn đi bên cạnh ông liền hỏi:

- Tại sao Chúa công buồn bã như vậy?

Ông nói:

- Các ngươi hãy nhìn xem, phía Bắc nước Triệu ta là nước Yên, người Hồ, phía Tây là Lâu Phiền, nước Tần, phía Đông là nước Tề, Trung Sơn, nằm trong vòng vây của kẻ địch mạnh, chúng ta làm thế nào để vực đất nước lớn mạnh lên đây?

Phì Nghĩa nói:

- Người Hồ, Trung Sơn là mối họa hoạn trong tim trong bụng chúng ta, không chế phục được chúng thì không thể đối phó với nước Tần lớn mạnh được.

Lâu Hoàn cũng nói:

- Đúng thế! Đặc biệt, người Hồ thường xuyên tới quấy nhiễu ở biên cương chúng ta, cần phải nghĩ cách đánh bại chúng.

Vũ Linh Vương hỏi:

- Có biện pháp nào tốt không?

Câu hỏi đã làm cho cả hai vị đại thần nhất thời không trả lời được.

Vũ Linh Vương nói:

- Trẫm nghĩ, cần phải học tập người Hồ, đổi sang mặc quần áo, cưỡi ngựa, bắn nỏ như người Hồ.

Hai người giật mình kinh sợ.

- Cái gì ạ? Học tập người Hồ ạ?

Vũ Linh Vương bình tĩnh đem dự kiến mà ông dự định học tập người Hồ nói ra một lượt. Vốn là khi đó quần áo mà người Hán mặc là một loại áo bào tay vừa dài, vừa rộng, sau khi mặc vào rất không linh hoạt và bất tiện, xe dùng để đánh trận là chiến xa cũng rất nặng nề, cồng kềnh. Còn người Hồ thì sao? Họ mặc áo ngắn ống, tay hẹp, khi đánh trận họ cưỡi ngựa, bắn tên nỏ, phong thái nhẹ nhàng, nhanh nhẹn và mẫn tiệp. Quân đội nước Triệu đánh nhau với người Hồ thường bị đại bại bởi điều này. Cuối cùng, Vũ Linh Vương nói:

- Nếu chúng ta không học tập ưu điểm của người Hồ, thì đừng hòng chế phcụ người Hồ.

Phì Nghĩa, Lâu Hoàn nghe Linh Vương nói rất có lý, đều thốt lên: “Tốt lắm”. Tức thì Triệu Vũ Linh quyết định, trước hết cho cải cách phục trang, nhất loạt đổi sang mặc theo kiểu quần áo người Hồ. Hơn thế nữa dần dần làm gương, ba người vua tôi ăn mặc trước.

Chẳng ngờ, khi ba người họ ăn mặc kiểu quần áo người Hồ xuất hiện ở trước mặt các quần thần khác nào những giọt nước rơi vào chảo mỡ, cứ nổ tung lên. Trong triều đình trên dưới nghị luận xôn xao, hỗn loạn. Có người nói: “Vua Trung Nguyên mà ăn mặc quần áo người Hồ, còn ra thể thống gì nữa”. Có người oán trách Phì Nghĩa và Lâu Hoãn, vì sao không ngăn cản hành vi phi lễ của nhà vua, mà còn thêm gió cho sóng, vẽ đường cho hưu chạy, bản thân họ cũng mặc quần áo kiểu Hồ? Người chú của Vũ Linh Vương là Công Tử Thành bực tức tới mức mặt tái xám, râu vểnh lên, dứt khoát thác bệnh không lên triều.

Tan buổi chầu, Vũ Linh Vương cho mời Phì Nghĩa, Lầu Hoàn tới bàn bạc, ông nói:

- Tiến hành một hạng mục cải cách mới, bao giờ cũng vấp phải sự phản đối của số đông. Điều này trẫm đã lường thấy trước. Thế nhưng chẳng ngờ được vừa mới mặc thử đã đã vấp phải trở lực lớn như vậy; việc cưỡi ngựa, bắn nỏ sau này hễ tuyên bố ra, liệu có bị nổ trời không?

Phì Nghĩa nhìn vẻ mặt Vũ Linh Vương đượm buồn nói:

- Phàm việc gì cũng vậy, không nên vì quá lo lắng chuyện được mất mà do dự thiếu kiên quyết, nếu không, sẽ không thể giành được thành công. Tâu đại vương, xin đại vương chớ dao động!

Vũ Linh Vương nói:

- Thực ra, ta không hề dao động, những ưu điểm của quần áo người Hồ thì đã rõ rành, điều ta lo sợ là sẽ chuốc lấy những tiếng cười sỉ nhục của thiên hạ; mùi vị đó chẳng mấy dễ dàng tiếp nhận đâu.

Nói xong nhà vua cười cay đắng. Lâu Hoãn nói:

- Chỉ cần chúng ta làm đúng thì chẳng sợ ai cười nhạo. Sau khi cải cách, quốc gia lớn mạnh, số người phản đối chúng ta hiện nay sẽ tâm phục, khẩu phục.

Sở Linh Vương vừa nghe xong, liền nói:

- Đúng vậy! Trẫm nhất định làm tới cùng.

Phì Nghĩa lại nhắc nhở nhà vua, cần phải tranh thủ sự ủng hộ của các quan đại thần, đặc biệt là các vị lão thần như Công tử Thành, người đã có ảnh hưởng rất lớn trong triều. Vũ Linh Vương gật đầu nói:

- Đúng, trẫm đã có ý tìm ngài để bàn bạc, tin rằng ngài sẽ nhận thức được đại cục.

Ngày hôm đó Công tử Thành đang ở nhà lòng buồn bực, thì Vũ Linh Vương tới. Công tử Thành vừa nhìn thấy Vũ Linh Vương ăn mặc kiểu người Hồ thì tỏ ra ấm ức, lạnh lùng nói:

- Nhà họ Triệu thần chỉ nghênh đón nhà vua Hoa Hạ, Sứ Tiết của Trung Nguyên, không tiếp đón bọn Di Địch. Xin ngài hãy thay bộ quần áo Hồ đi, thần sẽ bái kiến.

Vũ Linh Vương sa sầm nét mặt, nói:

- ở trong gia đình phải nghe lời người già, một nước phải vâng mệnh vua. Quy tắc này khanh không phải là người không biết. Trẫm mặc quần áo kiểu người Hồ, khanh là thần tử cần phải làm theo để mở rộng ra phạm vi toàn quốc, tại sao khanh lại đầu têu phản đối?

Công Tôn Thành không hề hoảng sợ, trái lại còn cậy già lên mặt, nói:

- Việc đại sự quốc gia thần phải nghe theo lời vua. ở trong nhà ta là chú của ngươi, ngươi phải nghe lời của ta. Nghĩ rằng đất nước Trung Nguyên của ta là đất phát nguồn của văn hóa, là xứ sở của lễ nghĩa. Bọn Di Địch chưa được khai phát kia đang chờ chúng ta tới khai hóa. Thế nhưng ngươi đã đảo ngược gốc ngọn, lại đi học tập chúng, không nghĩ tới truyền thống và lời dạy dỗ của tổ tiên. Ta thân là lão thần liệu có thể theo người đi học theo bọn Hồ đó sao?

Vũ Linh Vương không thề tức giận, đem ích lợi của việc học tập cách ăn mặc, cưỡi ngựa, bắn nỏ theo người Hồ cùng với tính chất tất yếu của việc làm đó, giảng giải tường tận một lượt. Cuối cùng Vũ Linh Vương nói:

- Trẫm đề xướng Hồ phục kỳ xạ (mặc quần áo, cưỡi ngựa, bắn nỏ theo người Hồ) chính là vì muốn nâng cao sức chiến đấu của quân đội, khiến đất nước giầu mạnh lên, để phòng bị kẻ địch tới xâm phạm. Thế nhưng ông chú đã câu nệ thiên kiến cũ kỹ, phản đối cải cách, quên hẳn sự nguy nan của đất nước. Thái độ như thế, không chừng lại bêu gương cho lớp con cháu theo chú đó?

Lời nói này của Vũ Linh Vương cuối cùng đã thuyết phục được Công tử Thành.

Ngày hôm sau, Vũ Linh Vương triệu tập hội nghị quần thần chính thức ban bố mệnh lệnh trong toàn quốc, từ trên xuống dưới, nhất loạt phải mặc Hồ phục, binh lính phải học tập cách cưỡi ngựa, bắn nỏ theo người Hồ. Công tử Thành cũng hiện thân thuyết pháp, bản thân thì mặc quần áo người Hồ, nói rõ ích lợi của Hồ phục kỵ xạ. Mọi người đã thấy quyết tâm rất lớn của nhà vua, lại nhìn mấy người này mặc Hồ phục, hành động quả có nhanh nhẹn linh hoạt, đều nhất loạt biểu thị ủng hộ.

Việc ăn mặc quần áo người Hồ đã được trang bị khắp quân đội nước Triệu, Vũ Linh Vương bèn bắt đầu huấn luyện tướng sĩ học theo hình dáng của người Hồ, cưỡi ngựa bắn nỏ tung hoành trên biên cương, thường xuyên cầm cờ hiệu đi du chơi săn bắn, tiến hành diễn tập quân sự. Chưa đầy một năm, một đơn vị quân đội kỵ binh trang bị nhẹ, tinh nhuệ đã được huấn luyện xong. Tức thì Vũ Linh Vương phát động một cuộc chiến tranh trừng phạt nước Trung Sơn, trong vòng bốn năm năm đã chiếm được đại bộ phận lãnh thổ Trung Sơn, đánh thắng tới địa phương cách đô thành nước Trung Sơn 80 dặm, vua nước Trung Sơn sợ hãi, phải chạy trốn tới nước Tề lánh nạn. Từ đó, nước Triệu uy danh lừng lẫy, khỏi cần nói tới các nước ở Trung Nguyên, ngay cả đến nước Tần lớn mạnh cũng không thể nhìn nước Triệu bằng con mắt khác.

Vũ Linh Vương không thỏa mãn với những thắng lợi này. Để đối phó với sự uy hiếp của nước Tần, ông đã giao mọi việc ở trong nước cho con trai nhỏ của mình quản lý, đó là Huệ Văn Vương; để cho Phì Nghĩa, Lý Đoài, Công tử Thành - các quan đại thần này phò tá, làm cho Huệ Văn Vương sớm biết được kinh nghiệm chấp chính. Bản thân Vũ Linh Vương, cũng chính là Thái Thượng hoàng, làm chủ phụ, chủ yếu do đại kế lâu dài của đất nước, hơn thế, ông còn đích thân tới nước Tần tìm hiểu tình hình, để đặt ra sách lược đối phó với nước Tần.

ông đóng giả thành sứ giả Triệu Chiêu của nước Triệu tới trình quốc thư lên vua Tần vừa mới đăng cơ; trên đường đi ông sai người vẽ lại tường tận địa hình sông núi của nước Tần. Tới Hàm Dương, vào tấn kiến vua Tần, vua Tần hỏi:

- Tuổi tác của nhà vua quý quốc chưa cao lắm phải không?

Trả lời:

- Đúng vậy, chưa tới 40 tuổi, đang thời tráng kiện.

- Tại sao đã phải truyền ngôi cho con?

- Đại vương của chúng tôi cho rằng, nhà vua kế vị của các nước đã làm Thái tử lâu dài, phần lớn không hiểu chính sự, thiếu kinh nghiệm chấp chính. Đại vương chúng tôi muốn cho Thái tử sớm được rèn luyện hơn một chút. Đại vương chúng tôi tuy đã thoái vị, nhưng vẫn là chủ phụ, việc quốc gia đại sự vẫn do ông quyết định.

Tần Vương lại hỏi:

- Quý quốc cũng sợ nước Tần chúng tôi phải không?

Trả lời:

- Nếu không sợ nước Tần thì đã chẳng phải đề xướng Hồ phục kỵ xạ. Có điều, ngày nay qua cải cách, binh mạnh ngựa khỏe, không thể sánh với trước được nữa, có lẽ cũng đã có thể bằng vai bằng vế với quý quốc rồi đó, hai bên giao hảo có được không?

- Điều đó thì tất nhiên rồi, tất nhiên rồi!

Đưa tiễn sứ giả mà lòng Tần Vương bắt đầu ngờ vực: vị sứ giả này không tự cao cũng không tự ti, rất có chủ kiến, là một nhân tài, cần phải nghĩ cách giữ ông ta lại; nếu quả thực không được thì cũng phải mò ra thực hư của nước Triệu một cách tỉ mỉ từ trong miệng ông ta. Ngày hôm sau, khi Tần Vương hẹn hội đàm với sứ giả nước Triệu, được câu trả lời rằng: Sứ giả bị ốm. Chờ đợi suốt mấy hôm, sứ giả nước Triệu cũng chẳng tới, vua Tần sốt ruột, sai người kéo ông ta đến. Vừa nhìn thấy người được kéo đến không phải là sứ giả hội đàm lần trước, liền hỏi:

- Ông là ai?

- Triệu Chiêu.

- Cái gì? Ông là Triệu Chiêu à? Thế thì người đến lần trước là ai?

- Đó là chủ phụ của chúng tôi. Quả thực không đám giấu, chủ phụ muốn tìm hiểu một chút con người của đại vương, cho nên đã mạo tên tuổi của tôi, xưng làm sứ thần nước Triệu. Sau khi nói chuyện với đại vương, chủ phụ chúng tôi đã trở về rồi. Chủ phụ tôi đã lưu tôi lại để tạ lỗi với đại vương.

Tần Vương bực tức quá trừng mắt lên, vội hạ lệnh cho người đuổi theo. Lúc này Vũ Linh Vương đã rời khỏi nước Tần được mấy ngày rồi. Vua Tần hối hận đã không kịp nữa, trong lòng hiểu rõ, chủ phụ đến để tìm hiểu tới tận cùng, liền hạ lệnh giữ nghiêm biên cương, đề phòng nước Triệu kéo tới xâm phạm.

Kỳ thực, Triệu Vũ Linh Vương biết rằng trước mắt nước Triệu vẫn chưa phải là đối thủ của nước Tần, cũng không dám khinh thường manh động. Thông qua lần khảo sát này, ông đã biết rõ nước Tần nhất thời chưa có dự định tấn công nước Triệu, liền quyết định lợi dụng cơ hội này phát triển về hướng Tây Bắc. Ông dẫn đầu quân đội xuất phát từ ấp Đại, vào năm 19 Chu Nản Vương, và đã tiêu diệt được Lâu Phiền. Hai năm sau, ông lại liên hiệp với hai nước Tề, Yên, cuối cùng đã tiêu diệt được Trung Sơn. Lúc này trong “Tam Tấn” vốn có, Triệu được kể lại là nước mạnh nhất.

Triệu Vũ Linh Vương không câu nệ tập tục cũ, dám vứt bỏ thành kiến học tập các dân tộc anh em, đây là một việc lớn có ý nghĩa trong lịch sử.