Các nước chư hầu xâm chiếm lẫn nhau, gây ra chiến tranh liên miên, làm cho dân chúng khổ sở không sao kể hết. Họ không thể không gánh vác binh địch, lao dịch và thuế má nặng nề, cuộc sống ngày càng khó khăn. Đặc biệt là các cuộc chiến tranh của nước mạnh xâm lược nước yếu, luôn luôn khiến cho tính mạng và tài sản các nước nhỏ bị tàn phá hoại một cách ghê gớm. Tức thì đã xuất hiện một loạt người phản đối chiến tranh. Mặc Tử chính là một người nổi nhất trong số đó.

Mặc Tử họ Mặc, tên Địch, là nhà tư tưởng và nhà khoa học đầu thời Chiến Quốc. Về học thuyết của ông, chúng ta sẽ giới thiệu ở phần cuối. Đây chỉ kể chuyện ông ngăn Sở đánh Tống.

Trong phần “Xuân Thu” đã từng kể tới Lỗ Ban, cũng chính là Công Than Bàn, người đã biết tạo ra các loại binh khí. Có lần, tại nước Sở, ông đã sáng chế một loại khí giới giúp vua Sở đánh thành, tên gọi là Thanh mây. Loại Thang này gắn cố định ở trên xe, có thể đẩy tới sát dưới chân thành. Dựa vào loại khí giới này, các binh sĩ có thể trèo lên tường thành rất cao, đánh thành tương đối dễ dàng. Thang máy làm xong, Sở Vương vô cùng sung sướng, quyết định dùng nó để đánh Tống. Lúc này Mặc Tử đang ở nước Tề, nghe được tin này, hết sức bực tức, một mặt sai học trò của mình tới ngay nước Tống hỗ trợ họ làm tốt công việc chuẩn bị phòng ngự, mặt khác, quyết định đích thân tới nước Sở khuyên vua Sở đình chỉ việc đánh Tống.

Lúc đó, việc giao thông rất không thuận tiện, hoàn toàn chỉ dựa vào đi bộ hoặc ngồi trên xe ngựa, đi lại rất khó khăn. Thế nhưng vì để ngăn cản một cuộc chiến tranh xâm lược, Mặc Tử đã không ngại lao khổ, trèo núi lội sông, cứ mải miết đi chẳng quản ngày đêm, trầy trật lắm mới tới được đô thành ảnh của nước Sở (huyện Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc ngày nay).

Vừa tới ảnh Đô, chưa kịp nghỉ ngơi đã vội đi tìm Công Thân Bàn. Công Thân Bàn từ lâu vẫn ngưỡng mộ đại danh Mặc Tử, thấy ông mồ hôi nhễ nhại, vội hỏi:

- Tiên sinh hạ cố tới đây, hẳn có điều gì dạy bảo?

Mặc Tử đáp:

- ở phương Bắc có người làm nhục tôi, tôi muốn tới mượn sức mạnh của ngài lấy mạng hắn.

Công Thân Bàn nghe nói, bỗng sa sầm nét mặt, trả lời:

- Sao lại có thể tuỳ tiện giết người được?

Mặc Tử nói:

- Tôi tình nguyện dâng một ngàn lượng vàng để tạ ơn ngài.

Công Thân Bàn nói:

- Tôi là người kiên quyết giữ điều chính nghĩa, không thể vì đồng tiền mà giết người bậy bạ được.

Nghe xong câu này, Mặc Tử cười khà khà, bước lên một bước, nói:

- Đã như vậy, thì xin ngài hãy giải thích cho tôi rõ một việc: nghe nói ngài chế tạo thang mây cho vua Sở đánh nước Tống, xin hỏi nước Tống có tội gì?

Công Thân Bàn nhất thời không trả lời được. Mặc Tử không để cho ông ta biện bạch, hỏi tiếp:

- Như lời ông vừa nói: ông là người kiên quyết giữ điều chính nghĩa, không bằng lòng giết bậy một người. Bây giờ đã vô duyên vô cớ đi đánh một quốc gia, không biết là sẽ phải giết chết bao nhiêu người. Xin hỏi, điều chính nghĩa mà ngài kiên quyết giữ đó đã bay biến đi đâu rồi? Nếu điều chính nghĩa mà ngài kiên quyết giữ đó là chỉ giết nhiều, không giết ít, thế thì nó sẽ đáng giá được mấy đồng tiền?

Một loạt câu hỏi sắc bén này đã làm Công Thân Bàn phải câm miệng, đành nói:

- Tiên sinh có lý. Có điều tôi đã chót nhận lời với đại vương. Đại vương cũng đã có quyết định rồi.

Mặc Tử nói:

- Ngài có thể dẫn tôi tới gặp Sở Vương được không?

Công Thân Bàn bằng lòng đưa Mặc Tử tới gặp vua Sở.

Mặc Tử vái chào vua Sở xong liền kể câu chuyện của một người cho nhà vua nghe.

- Thần đã gặp một người có xe lộng lẫy không ngồi, lại đi lấy cắp chiếc xe cũ nát của hàng xóm để dùng; bản thân mình có quần áo tơ lụa không mặc, lại cứ đi ăn cắp quần áo rách rưới, bẩn thỉu để mặc, bản thân mình có sơn hào hải vị không ăn, lại cứ đi xơi trộm cơm hẩm, canh thiu của người khác. Theo Chúa công thì người này đã mắc phải bệnh gì nào?

Vua Sở cười, nói:

- Trẫm nghĩ rằng con người này trăm phần trăm là nghiện ăn cắp rồi.

Mặc Tử nói tiếp:

- Theo như thần nghĩ, lãnh thổ của quý quốc quy vuông năm ngàn dặm, nước Tống chỉ có năm trăm dặm, điều này cũng giống như chiếc xe lộng lẫy và chiếc xe cũ nát. Đất đai của quý quốc màu mỡ, sản vật phong phú, nước Tống là một mảnh đất hoang dã, đất cằn, dân nghèo, điều này cũng giống như sơn hào hải vị và cơm hẩm, canh thiu. Quý quốc rừng rú dày đặc, nước Tống cây cối thưa thớt, điều này cũng ví như quần áo bằng tơ lụa và quần áo rách rưới, bẩn thỉu. Nói vậy có nghĩa là Chúa công sai lính đi đánh nước Tống, chẳng phải đã mắc cùng một bệnh giống như người kia đó sao? Chúa công làm như vậy chỉ có thể gây cười cho thiên hạ, quyết chẳng thể đem lại kết quả gì tốt đẹp!

Sở vương nghe xong, như vừa tỉnh giấc mộng, bèn nói:

- Tiên sinh đã nói đúng!

Thế nhưng Sở Vương không cam đoan đình chỉ việc đánh Tống, mượn có nói:

- Lời nói tuy là như vậy, có điều, Công Thân Bàn làm xong Thang mây cho trẫm rồi, trẫm cũng muốn tới nước Tống dùng thử xem có ích lợi gì không?

Mặc Tử nói:

- Có được Thang mây rồi cũng chưa chắc đá giành được thắng lợi.

Sở Vương nói:

- Tiên sinh nói câu này là có ý gì?

Mặc Tử cười, trả lời:

- Bởi, đến ngay cả thần mà còn chưa đối phó nổi, huống hồ cả một nước Tống? Nếu Chúa công không tin xin cứ để cho thần và quan đại phu Công Thân Bàn dùng một số đồ vật thay thế khí giới tỉ thí ngay tại chỗ thử xem sao.

Sở Vương nghĩ đây quả là một việc rất có ý nghĩa, liền đồng ý cho họ tỉ thí ngay tại chỗ. Chỉ thấy Mặc Tử cởi bỏ đai lưng của mình ra vây thành hành trạng bao vây thành, dùng một số chiếc đũa làm khí giới giữ thành. Công Thân Bàn dùng mấy cây gỗ nhỏ, miếng gỗ nhỏ thay thế vân vây, xe đâm và đá bay... làm vũ khí đánh thành. Khi đã chuẩn bị xong, họ bắt đầu tỉ thí ngay tại chỗ. Công Thân Bàn dùng vũ khí tấn công và đã tổ chức tấn công hết đợt này qua đợt khác, kết quả đều bị Mặc Tử dùng võ khí phòng ngự đánh lại. Cuối cùng, các biện pháp tấn công của Công Thân Bàn đều đã dùng hết, các biện pháp phòng ngự của Mặc Tử thì lại còn rất nhiều, vẫn chưa dùng hết.

Công Thân Bàn bỗng đột ngột đứng dậy, bực tức nói:

- Hư tôi biết được phải đối phó với ông như thế nào rồi, nhưng tôi sẽ không nói.

Mặc Tử mỉm cười, trả lời:

- Tôi cũng biết được ngài sẽ đối phó với tôi như thế nào rồi thế nhưng tôi cũng không nói.

Tới lúc này thì thực sự Sở Vương không còn hiểu ra sao nữa, vội hỏi:

- Thế là thế nào?

Mặc Tử nói:

- ý tứ Công Thân Bàn chẳng phải đã hiện ra rất rõ rồi sao? Ông ta muốn giết chết thần; giết chết thần rồi, không còn người giữ thành thay nước Tống nữa, việc đánh Tống chẳng phải đã thành công sao? Thế nhưng ông ta không biết được các học sinh của thần như Câm Hoạt Ly... hơn ba trăm người, sớm đã đem khí giới phòng ngự mà thần thiết kế từ trước đặt sẵn trên lầu thành nước Tống, chỉ còn chờ các người dẫn xác tới! Cho dù có giết chết thần, các người cũng đừng hòng đánh thắng nước Tống.

Sở Vương nghe xong, chán nản, đành phải nói:

- Thôi được, thôi được! Trẫm quyết định không đánh nước Tống nữa.

Cuộc chiến tranh mà Mặc Tử ngăn chặn là một cuộc chiến tranh xâm lược bất nghĩa. Trước đây, có người nói: “Xuân Thu không có chiến tranh chính nghĩa”. Nhìn chung đại bộ phận các cuộc chiến tranh trong thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc có lẽ đều có thể nói như vậy cả. Có điều, vẫn cần phải nhìn rõ, các cuộc chiến tranh liên miên không ngừng lúc đó là biểu hiện sự biến động lịch sự kịch liệt của xã hội, kết quả cuối cùng là giai cấp địa chủ mới nổi dậy đã xác lập được ách thống trị phong kiến, Trung Quốc từ phân liệt bước tới thống nhất toàn quốc. Đây là sự tiến bộ và phát triển của xã hội. Do vậy, các cuộc chiến tranh lúc đó vừa có mặt tiêu cực lại cũng có mặt tích cực, không thể phủ định một cách dễ dãi được.