Sau bữa tối, khi khách khứa đã về hết, anh lui về phòng và nằm dài trên chiếc ghế sô-pha: anh muốn suy nghĩ về vị tu sĩ nọ. Nhưng chỉ một phút sau, Tanya bước vào.

– Nào, Andryusha; anh hãy đọc các bài báo của tía đi, – cô vừa nói vừa đưa cho anh một bọc gồm các bài tiểu luận và bản in thử. – Toàn những bài tuyệt vời. Tía viết hay tuyệt cú mèo.

– Hay ho gì chứ! – Yegor Semyonitch vừa bước theo sau cô vừa cười gượng gạo; ông cảm thấy ngượng ngùng. – Xin cháu đừng nghe nó; đừng đọc làm gì cả! Mà nếu cháu muốn đi ngủ thì cứ đọc thoải mái; chúng là một liều thuốc ngủ cực kỳ hiệu quả đấy.

– Con thấy đó là những bài viết tuyệt vời, – Tanya nói với một niềm tin chắc nịch. – Anh đọc đi, Andryusha, rồi thuyết phục tía viết nhiều hơn nữa. Tía hoàn toàn có thể viết được một cuốn cẩm nang trọn vẹn về nghề làm vườn.

Yegor Semyonitch cười gượng, đỏ mặt, rồi bắt đầu thốt ra những lời lẽ quen thuộc của một tác giả đang bẽn lẽn. Cuối cùng, ông cũng chịu nhượng bộ.

– Nếu vậy thì hãy bắt đầu bằng bài của Gaucher và mấy bài viết của Nga này, – ông lầm bầm, lật giở các tập tài liệu bằng bàn tay run rẩy, – kẻo cháu chẳng hiểu gì đâu. Trước khi đọc những lời phản biện của ta, cháu phải biết ta đang phản đối điều gì đã. Nhưng toàn những chuyện tào lao... nhàm chán ấy mà. Hơn nữa, ta tin là đã đến giờ đi ngủ rồi.

Tanya bỏ đi. Yegor Semyonitch ngồi xuống chiếc ghế sô-pha cạnh Kovrin và thở dài thườn thượt.

– Ừ, anh bạn trẻ ạ... – ông mở lời sau một khoảng lặng. – Mọi chuyện là thế đấy, chàng giảng viên kính mến của tôi ạ. Nào là tôi viết bài báo, tham gia các triển lãm, rồi nhận huân chương.... Nghe thiên hạ đồn rằng quả táo của Pesotsky to bằng cái đầu, và Pesotsky đã làm nên cơ nghiệp nhờ khu vườn của mình. Tóm lại là, "Kotcheby giàu có và lừng lẫy." Nhưng người ta tự hỏi: tất cả những thứ đó để làm gì? Khu vườn quả thực rất đẹp, một kiểu mẫu đáng noi theo. Thực chất nó không chỉ là một khu vườn, mà là cả một cơ ngơi có tầm quan trọng vô cùng lớn lao đối với công chúng, bởi nó đánh dấu một kỷ nguyên mới của nền nông nghiệp và công nghiệp Nga. Nhưng mà, để làm gì chứ? Mục đích của nó là gì?

– Bản thân sự thật đã thay lời muốn nói rồi ạ.

– Ý tôi không phải theo nghĩa đó. Điều tôi muốn hỏi là: chuyện gì sẽ xảy ra với khu vườn khi tôi qua đời? Ở cái trạng thái mà anh đang thấy hiện nay, nó sẽ không duy trì được lấy một tháng nếu thiếu tôi. Toàn bộ bí quyết thành công không nằm ở việc đó là một khu vườn lớn hay có đông đảo nhân công làm việc trong đó, mà nằm ở chỗ tôi yêu công việc này. Anh có hiểu không? Có lẽ tôi yêu nó hơn cả bản thân mình. Anh nhìn tôi xem; tự tay tôi làm mọi thứ. Tôi làm việc từ sáng đến đêm: tự tay ghép cây, tự tay cắt tỉa, tự tay trồng trọt. Mọi thứ đều một tay tôi làm lấy: hễ có ai giúp đỡ là tôi lại sinh ra ghen tị và cáu bẳn đến mức thô lỗ. Toàn bộ bí quyết nằm ở lòng yêu nghề – nghĩa là ở cái nhìn tinh tường của người chủ; vâng, và ở đôi tay của người chủ, cùng với thứ cảm giác khiến ta dẫu có đi đâu chơi độ một tiếng đồng hồ cũng phải ngồi trong thấp thỏm bất an, tâm can treo ngược cành cây, nơm nớp lo sợ không khéo có chuyện gì xảy ra ở khu vườn. Nhưng khi tôi chết đi, ai sẽ là người chăm nom? Ai sẽ làm việc? Người làm vườn ư? Lũ thợ ư? Thế phỏng? Nhưng tôi nói cho anh hay, anh bạn quý ạ, kẻ thù tồi tệ nhất của khu vườn không phải là con thỏ, chẳng phải bọ hung, cũng chẳng phải sương giá, mà chính là bất kỳ kẻ nào ở bên ngoài thọc tay vào.

– Thế còn Tanya thì sao? – Kovrin vừa cười vừa hỏi. – Cô ấy chắc không thể phá hoại hơn một con thỏ chứ? Cô ấy yêu và thấu hiểu công việc này cơ mà.

– Phải, con bé yêu và thấu hiểu nó. Nếu sau khi tôi qua đời mà khu vườn thuộc về nó và nó làm chủ, thì đương nhiên không còn gì viên mãn hơn thế. Nhưng ngộ nhỡ – chúa phù hộ đừng để chuyện đó xảy ra – nó lấy chồng, – Yegor Semyonitch thì thầm, ánh mắt đầy vẻ hoảng hốt nhìn Kovrin, – vấn đề là ở chỗ đó đấy. Nếu nó kết hôn và sinh con đẻ cái, nó sẽ chẳng còn thời gian đâu mà nghĩ đến khu vườn nữa. Điều tôi sợ nhất là: nó sẽ lấy một gã công tử bột nào đó, rồi gã ta sẽ tham lam đem cho người ta thuê lại khu vườn để kiếm lời, và mọi thứ sẽ tiêu tùng chỉ trong năm đầu tiên! Trong công việc của chúng ta, phụ nữ chính là tai họa do Chúa trời giáng xuống!

Yegor Semyonitch thở dài và trầm ngâm một lát.

– Có thể đó là sự ích kỷ, nhưng tôi nói thẳng với anh thế này: tôi không muốn Tanya lấy chồng. Tôi sợ điều đó! Có một gã công tử hay đến nhà chúng tôi, mang theo cây vĩ cầm và kéo kèn kẹt; tôi thừa biết Tanya sẽ không lấy hắn, tôi biết rõ điều đó chứ; nhưng tôi không tài nào chịu nổi khi nhìn thấy mặt hắn! Nói chung, anh bạn ạ, tôi là một kẻ dở hơi lắm. Tôi biết điều đó chứ.

Yegor Semyonitch đứng dậy, bước đi quanh phòng trong niềm xúc động, và rõ ràng là ông đang muốn nói một điều gì đó rất quan trọng nhưng mãi vẫn chưa dám thổ lộ.

– Tôi rất quý anh, thế nên tôi sẽ nói chuyện này một cách cởi mở với anh, – cuối cùng ông cũng quyết định, hai tay đútỏm vào túi quần. – Tôi thường thẳng thắn đối mặt với những vấn đề tế nhị, nói đúng những gì mình nghĩ, và tôi không tài nào chịu nổi cái gọi là thâm ý giấu giếm. Tôi sẽ nói huỵch tẹt ra: anh là người duy nhất mà tôi không hề e ngại gả con gái cho. Anh là một người thông minh, nhân hậu, sẽ không để cho tâm huyết của đời tôi phải lụi tàn; và lý do chính là vì tôi yêu quý anh như con trai, lại vô cùng tự hào về anh. Giá mà anh và Tanya có thể bén duyên với nhau, thì... chà! Tôi sẽ vô cùng mãn nguyện và thậm chí là hạnh phúc vô bờ. Tôi nói thẳng thừng với anh như vậy, chẳng rào trước đón sau gì cả, đúng nghĩa một người trung thực.

Kovrin cười phá lên. Yegor Semyonitch mở cửa định bước ra ngoài, rồi khựng lại ngay ngưỡng cửa.

– Nếu anh và Tanya sinh được một đứa con trai, tôi nhất định sẽ nhào nặn nó thành một nhà làm vườn thực thụ, – ông nói sau một thoáng suy nghĩ. – Thôi, dẫu sao thì đây cũng chỉ là chuyện hão huyền. Chúc anh ngủ ngon.

Bình tĩnh lại một mình trong phòng, Kovrin dịch người vào vị trí thoải mái hơn trên ghế sô-pha rồi cầm lấy tập bài báo. Tiêu đề của bài thứ nhất là "Về việc trồng xen canh"; bài thứ hai: "Vài lời về những nhận xét của ngài Z. quanh vấn đề đào rãnh làm đất cho khu vườn mới"; bài thứ ba: "Thêm một số vấn đề về kỹ thuật ghép mắt ngủ"; và tất cả các bài khác đều cùng một giuộc như thế. Nhưng cái giọng điệu mới bồn chồn, xóc óc làm sao! Thật là một niềm đam mê đầy căng thẳng, suýt chút nữa thì cuồng loạn! Cứ ngỡ đây là một bài viết với nội dung hòa bình và vô tri vô giác nhất: chủ đề của nó là giống táo Antonovsky của Nga. Thế nhưng Yegor Semyonitch lại mở đầu bằng câu "Audiatur altera pars" và kết thúc bằng "Sapienti sat"; và xen giữa hai câu trích dẫn ấy là một tràng dài những lời lẽ cay độc chĩa vào "sự dốt nát có học thức của các bậc thầy làm vườn được công nhận của chúng ta, những kẻ quan sát Tự nhiên từ trên đỉnh cao chiếc ghế giáo sư đại học của họ", hoặc chĩa vào ngài Gaucher – kẻ "mà thành công có được là nhờ công của giới bình dân và đám tài tử nửa mùa". Tiếp nối sau đó là những lời nuối tiếc lạc lõng, giả tạo và thiếu chân thành rằng giá như bây giờ lũ nông dân dám ăn trộm trái cây và bẻ cành phá cành vẫn có thể bị đem ra đánh roi thì hay biết mấy.

– Đó là một công việc tươi đẹp, đáng yêu và lành mạnh, thế nhưng ngay cả trong lĩnh vực này cũng không thiếu những cuộc tranh chấp và niềm đam mê tột độ, – Kovrin thầm nghĩ. – Chắc là ở đâu và trong bất kỳ ngành nghề nào cũng vậy thôi, những con người có tư tưởng đều là những kẻ dễ xúc động và sở hữu sự nhạy cảm thái quá. Hẳn là sự đời phải thế rồi.

Anh chợt nghĩ về Tanya, người vô cùng tâm đắc với những bài viết của Yegor Semyonitch. Nhỏ nhắn, tái nhợt và gầy guộc đến mức xương bả vai nhô hẳn lên, đôi mắt mở lớn, tối sẫm và thông minh của cô mang cái nhìn chăm chú, tựa như đang kiếm tìm thứ gì đó. Cô sải bước giống hệt tía mình với những bước chân nhỏ thốc tháo. Cô nói rất nhiều và rất thích tranh luận, kèm theo mỗi câu nói – dẫu có tầm thường đến đâu – bằng những điệu bộ và cử động biểu cảm vô cùng sống động. Chắc chắn là thần kinh của cô căng như dây đàn.

Kovrin tiếp tục đọc các bài báo, nhưng anh chẳng hiểu nổi một chữ nào và bèn quăng chúng sang một bên. Cảm giác hưng phấn dễ chịu từng khiến anh khiêu vũ điệu mazurka và thưởng thức âm nhạc hồi đầu buổi tối giờ đây lại một lần nữa trùm lên tâm trí anh, khơi dậy vô vàn suy nghĩ. Anh đứng dậy, bắt đầu đi lại quanh phòng và nghĩ về vị tu sĩ áo đen. Anh chợt lóe lên ý nghĩ rằng nếu vị tu sĩ kỳ lạ, siêu nhiên này chỉ xuất hiện trước một mình anh, điều đó đồng nghĩa với việc anh đang lâm bệnh và đã chạm ngưỡng có ảo giác. Suy nghĩ này khiến anh hoảng sợ, nhưng cảm giác đó chẳng kéo dài lâu.

– Nhưng mình vẫn ổn đấy chứ, có làm hại ai đâu; thế nên những ảo giác của mình chẳng có gì là tai hại cả, – anh tự nhủ; và anh lại cảm thấy hạnh phúc ngập tràn.

Anh ngồi xuống ghế sô-pha, hai tay ôm lấy đầu. Kìm nén niềm vui khó tả đang dâng trào khắp thể xác, anh lại đi bách bộ vài vòng rồi ngồi vào bàn làm việc. Thế nhưng những tư tưởng anh đọc được trong sách chẳng tài nào thỏa mãn được anh. Anh thèm khát một cái gì đó vĩ đại, khôn lường và kinh ngạc đến sững sờ. Đến gần sáng, anh thay đồ ngủ và miễn cưỡng lên giường: dẫu sao thì anh cũng cần phải ngủ.

Nghe thấy tiếng bước chân của Yegor Semyonitch đi ra khu vườn, Kovrin liền kéo chuông gọi người hầu mang rượu vang lên cho mình. Anh uống liền mấy ly rượu Lafitte, rồi trùm chăn kín mít từ đầu đến chân; ý thức dần mờ đi và anh chìm vào giấc ngủ.