Về vùng quê, anh cũng duy trì lối sống đầy căng thẳng và bồn chồn hệt như ở thành phố. Anh đọc và viết rất nhiều, học tiếng Ý, và mỗi khi ra ngoài đi bộ, anh lại hân hoan nghĩ đến cảnh sớm được ngồi vào bàn làm việc. Anh ngủ ít đến mức ai nấy đều kinh ngạc; nếu ban ngày lỡ chợp mắt chừng nửa tiếng, anh sẽ trằn trọc suốt đêm, để rồi sau một đêm trắng, anh vẫn cảm thấy sảng khoái và tràn trề sinh lực như chưa có chuyện gì xảy ra.

Anh nói chuyện rất nhiều, uống rượu và hút xì-gà đắt tiền. Gần như ngày nào cũng vậy, các tiểu thư từ những gia đình láng giềng hay sang nhà Pesotsky, cùng Tanyas ca hát và chơi dương cầm; thỉnh thoảng, một chàng thanh niên hàng xóm chơi vĩ cầm rất cừ cũng góp mặt. Kovrin say sưa lắng nghe tiếng đàn tiếng hát cho đến khi kiệt sức, hiện rõ qua đôi mắt lim dim và cái đầu nghiêng hẳn sang một bên.

Một hôm, anh đang ngồi đọc sách ngoài ban công sau buổi trà chiều. Cùng lúc đó, trong phòng khách, Tanya hát giọng nữ cao, một cô tiểu thư khác hát giọng nữ trầm, cùng chàng thanh niên kéo vĩ cầm đang luyện tập một bản khúc thụy vũ nổi tiếng của Braga. Kovrin lắng nghe từng lời ca bằng tiếng Nga mà không tài nào hiểu nổi ý nghĩa. Cuối cùng, gác lại cuốn sách và tập trung lắng nghe, anh mới hiểu: một thiếu nữ u mê vì những mộng tưởng bệnh hoạn, vào một đêm nọ trong khu vườn, đã nghe thấy những âm thanh huyền bí, lạ lùng và đẹp đẽ đến mức cô buộc phải công nhận đó là thứ hòa âm thánh thiện vượt ngoài tầm hiểu cõi trần, để rồi vội vã bay ngược về trời. Đôi mắt Kovrin bắt đầu khép lại. Anh đứng dậy, bước đi trong sự kiệt quệ hết phòng khách rồi đến phòng ăn. Khi tiếng hát dứt, anh liền choàng tay Tanya, cùng cô bước ra ban công.

"Cả ngày nay anh cứ ngẫm nghĩ về một truyền thuyết," anh nói. "Anh không nhớ mình đã đọc nó ở đâu hay từng nghe ai kể, nhưng đó là một câu chuyện kỳ lạ và suýt chút nữa thì hoang đường. Trước hết, nó có phần mơ hồ. Cách đây một nghìn năm, có một vị tu sĩ mặc áo đen lang thang chốn hoang mạc, đâu đó ở Xri-a hoặc A-rập... Cách chỗ vị ấy vài dặm, một vài ngư dân đã nhìn thấy một vị tu sĩ áo đen khác đang từ từ lướt trên mặt một hồ nước. Vị tu sĩ thứ hai ấy chỉ là một ảo ảnh. Giờ thì hãy quên hết mọi định luật quang học vốn chẳng màng tới trong truyền thuyết này, và nghe phần tiếp theo đây. Từ ảo ảnh ấy lại sinh ra một ảo ảnh khác, rồi từ ảo ảnh thứ hai lại sinh ra ảo ảnh thứ ba, cứ thế hình ảnh vị tu sĩ áo đen cứ lặp đi lặp lại vô tận từ tầng khí quyển này sang tầng khí quyển khác. Nhờ vậy mà có lúc người ta thấy ông ở Châu Phi, lúc ở Tây Ban Nha, rồi ở Ý, lúc lại tận phương Bắc xa xôi... Rồi ông vượt qua cả tầng khí quyển trái đất, và giờ đây đang lang thang khắp cả vũ trụ, mãi chẳng bao giờ rơi vào điều kiện khiến ông có thể biến mất. Biết đâu bây giờ người ta lại nhìn thấy ông trên sao Hỏa hoặc ở chòm sao Nam Thập Tự nào đó. Nhưng em yêu ạ, điểm cốt lõi làm nên toàn bộ ý nghĩa của truyền thuyết này nằm ở chỗ: đúng một nghìn năm kể từ ngày vị tu sĩ đi lang thang trong hoang mạc, ảo ảnh ấy sẽ quay trở lại bầu khí quyển trái đất và hiện hình trước con người. Và hình như thời hạn một nghìn năm ấy sắp sửa trọn vẹn... Theo truyền thuyết, chúng ta có thể ngóng chờ vị tu sĩ áo đen xuất hiện ngay trong hôm nay hoặc ngày mai."

"Đúng là một ảo ảnh kỳ quặc," Tanya nói, cô không mấy mặn mà với câu chuyện đó.

"Nhưng điều kỳ diệu nhất trong tất cả," Kovrin cười lớn, "đính chính là anh hoàn toàn không thể nhớ nổi mình đã nhặt nhạnh truyền thuyết này từ đâu. Anh đã đọc nó ở đâu chăng? Hay từng nghe ai kể? Hoặc có lẽ anh đã mơ thấy vị tu sĩ áo đen. Anh thề là anh không tài nào nhớ nổi. Nhưng truyền thuyết ấy khiến anh vô cùng hứng thú. Cả ngày nay anh cứ nghĩ mãi về nó."

Để Tanya quay lại với các vị khách, anh bước ra khỏi nhà, chìm đắm trong dòng suy tưởng dọc theo những luống hoa. Mặt trời đã lặn. Những luống hoa vừa được tưới nước tỏa ra một làn hương ẩm ướt và ngai ngái. Trong nhà, tiếng hát lại cất lên, còn từ đằng xa, tiếng vĩ cầm nghe cứ ngỡ như giọng người. Kovrin vắt óc suy nghĩ để nhớ xem mình đã đọc hay nghe truyền thuyết ấy ở đâu, rồi chậm rãi hướng bước về phía công viên, vô thức đi tuốt ra đến bờ sông. Theo con đường mòn nhỏ chạy dọc theo bờ dốc đứng, lẩn khuất giữa những rễ cây trụi lá, anh đi xuống sát mép nước, làm lũ dơi cát giật mình và xua bay hai con vịt. Những tia nắng cuối cùng của buổi hoàng hôn vẫn lấp ló chiếu rọi đây đó trên những rặng thông u ám, nhưng mặt sông thì đã tối sẫm. Kovrin bước qua cây cầu hẹp sang bên kia bờ. Trước mặt anh là một cánh đồng rộng lớn phủ đầy lúa mạch non trổ bông. Phía xa xa không có lấy một bóng người, không một căn nhà, và có cảm giác như con đường mòn nhỏ bé ấy, nếu cứ tiếp tục bước đi, sẽ dẫn lối người ta đến một nơi chốn vô định, huyền bí nào đó – nơi mặt trời vừa khuất dạng, và ánh chiều tà đang rực hồng trong chốn bao la lộng lẫy.

"Sao mà khoáng đạt, tự do và tĩnh mịch đến thế!" Kovrin vừa nghĩ vừa bước đi dọc theo lối mòn.

"Và có cảm giác như cả thế gian này đang dõi theo ta, đang ẩn mình chờ đợi ta thấu hiểu..."

Nhưng rồi những gợn sóng bắt đầu rào rạt lướt qua cánh đồng lúa mạch, và một cơn gió chiều nhẹ nhàng mơn man mái đầu để trần của anh. Chỉ một phút sau, một đợt gió khác thổi tới, mạnh hơn – lúa mạch bắt đầu xào xạc, và anh nghe thấy đằng sau lưng tiếng ù ù trầm đục của rặng thông. Kovrin kinh ngạc sững người lại. Từ đường chân trời vươn lên tận bầu trời, tựa như một trận cuồng phong hay vòi rồng, là một cột khói đen cao vút. Hình thù của nó không rõ nét, nhưng ngay từ khoảnh khắc đầu tiên, người ta có thể nhận ra nó không đứng yên mà đang di chuyển với tốc độ khủng khiếp, lao thẳng về phía Kovrin; và càng đến gần, nó càng nhỏ lại nhưng càng trở nên rõ mồn một. Kovrin lách người sang một bên lối đi giữa ruộng lúa mạch để nhường đường, và anh chỉ vừa vịp kịp làm điều đó.

Một vị tu sĩ mặc áo đen, mái tóc điểm bạc và đôi lông mày đen sẫm, hai tay kho trước ngực, lướt qua người anh... Đôi chân trần của vị tu sĩ không hề chạm đất. Sau khi lướt qua anh chừng hai mươi bước, vị ấy quay đầu nhìn Kovrin, mỉm cười thân thiện nhưng đầy vẻ láu lỉnh. Nhưng gương mặt ấy mới xanh xao làm sao, xanh xao đến đáng sợ và gầy guộc! Bắt đầu phình to trở lại, ngài bay vút qua dòng sông, va chạm không tiếng động vào bờ đất sét cùng những rặng thông, rồi xuyên qua chúng, tan biến tựa làn khói.

"Thấy chưa," Kovrin lẩm bẩm, "chắc chắn trong truyền thuyết phải có phần sự thật."

Không buồn tìm cách giải thích hiện tượng kỳ lạ ấy, chỉ cảm thấy sung sướng vì đã may mắn tận mắt chứng kiến quá gần và rõ ràng không chỉ y phục màu đen mà ngay cả gương mặt và đôi mắt của vị tu sĩ, với một tâm trạng phấn khích dễ chịu, anh quay trở lại ngôi nhà.

Trong công viên và ngoài vườn, mọi người vẫn đang đi lại điềm tĩnh, trong nhà thì tiếng đàn vang lên – vậy là chỉ có một mình anh nhìn thấy vị tu sĩ. Anh khao khát được kể lại ngay cho Tanya và Yegor Semyonitch nghe, nhưng rồi anh ngẫm lại rằng họ chắc chắn sẽ coi lời anh nói là những lời sảng của kẻ cuồng trí, và điều đó sẽ làm họ hoảng sợ; tốt hơn hết là anh chẳng nên nói gì.

Anh bật cười lớn, cất tiếng hát và nhảy điệu mazurka; tâm trạng anh vô cùng phấn khởi, và tất cả mọi người, từ khách khứa cho đến Tanya, đều nghĩ rằng trông anh có vẻ gì đó thật đặc biệt, rạng rỡ và đầy cảm hứng, vô cùng cuốn hút.