Samuel Langhorne Clemens chào đời vào ngày 30 tháng 11 năm 1835, tại Florida, Missouri. Cha ông là một tay lái buôn từ Tennessee chuyển tới, và chẳng bao lâu sau khi cậu con trai ra đời, cả nhà lại khăn gói dọn tới Hannibal, một thị trấn nhỏ nằm ven dòng Mississippi. Hannibal ngày ấy trông ra sao và thời niên thiếu của ông Clemens như thế nào, ta cứ nhìn vào mấy trang sách đầy sức thuyết phục của Tom Sawyer là rõ. Ông Howells từng gọi Hannibal là "cái thị trấn Mississippi lười biếng, rách rưới, luộm thuộm, nơi người ta còn nuôi cả nô lệ"; và ông Clemens, dù thầm ghét chế độ nô lệ, lại sinh ra trong một gia đình có sở hữu nô lệ.

Khi tác giả tương lai mới mười hai tuổi, cha ông qua đời, buộc cậu nhóc phải tự thân vận động mà tìm lấy con chữ. Chẳng được đến trường mấy, lại càng ít có cơ hội dùi mài kinh sử, nhưng cuộc đời vốn là một người thầy chẳng tệ chút nào với những đứa trẻ ham học, và cậu Clemens trẻ tuổi đã không bỏ lỡ cơ hội của mình. Cậu dành sáu năm trời trong nhà in của tờ báo địa phương—bởi lẽ, giống như bao cây bút Mỹ khác trải dài từ thời Benjamin Franklin đến William Dean Howells, cậu bắt đầu bén duyên với văn chương từ việc sắp chữ. Với nghề thợ in lang bạt, cậu nhóc đi hết thị trấn này đến thị trấn nọ, thậm chí còn lặn lội tới tận New York ở phương Đông xa xôi.

Năm mười chín tuổi, cậu trở về quê cũ và bất thình lình nảy ý định trở thành một hoa tiêu trên sông Mississippi. Ông đã kể lại tường tận hành trình học nghề sông nước ấy trong tác phẩm "Đời sống trên dòng Mississippi", nơi những chuyến phiêu lưu, những trải nghiệm và ấn tượng của ông thời còn là một tay tập sự được ghi lại bằng sự kết hợp giữa tính xác thực tỉ mỉ và khiếu hài hước dồi dào, biến những chương đầu của cuốn sách tuyệt vời ấy thành một mảnh tự truyện bậc thầy. Cuộc đời của một hoa tiêu đầy rẫy những điều thú vị, phấn khích và cơ hội, còn những gì Clemens trẻ tuổi nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận được trong những năm tháng xuôi ngược trên dòng sông hùng vĩ ấy, chúng ta có thể đọc được trong các trang sách của Huckleberry Finn và Pudd’nhead Wilson. Thế nhưng, vào cuối thập niên 1850, đường sắt bắt đầu cướp mất thế độc tôn vận tải của dòng sông; rồi khi thập niên 1860 bắt đầu, Nội chiến nổ ra và Mississippi không còn là dòng sông bình yên trôi ra biển cả. Kỹ năng vốn phải nhọc công, khổ luyện mới có được bỗng chốc trở nên vô dụng, và ở tuổi hai mươi lăm, chàng trai trẻ thấy mình mất sạch nghề nghiệp. Là một bang biên giới, Missouri bị giằng xé khi phải đưa những đứa con của mình vào cả quân đội Liên bang lẫn quân đội Liên minh, trong khi biết bao kẻ đứng giữa ngã ba đường, chẳng biết nên theo hướng nào. Vị cựu hoa tiêu ấy đã để lại cho chúng ta bản ghi chép về quãng thời gian phục vụ ngắn ngủi và chẳng mấy vẻ vang của ông với tư cách là một người lính miền Nam. Khi trò phiêu lưu ấy nhanh chóng kết thúc, ông cùng anh trai lên đường tới vùng Tây Bắc, nơi người anh đã được bổ nhiệm làm Thư ký Lãnh thổ Nevada. Thế là, con người sinh ra nơi biên giới giữa miền Bắc và miền Nam, kẻ từng xuôi ngược Mississippi không biết bao nhiêu lần, kẻ từng lặn lội làm thợ in lang bạt tới tận phương Đông, nay lại dấn thân về miền Tây khi tâm hồn vẫn còn đầy nhựa sống và dễ bị lay chuyển; và nhờ thế, ông lại có thêm cơ hội để vun đắp vốn hiểu biết sâu sắc về đời sống và con người Mỹ, thứ vốn là một trong những gia tài quý giá nhất mà ông sở hữu.

Khi còn trên sông nước, ông đã viết vài bức thư châm biếm và được đăng báo. Ở Nevada, ông tới các hầm mỏ và sống cái cuộc đời mà ông đã mô tả trong "Sống ở miền Tây", nhưng khi thất bại trong việc "trúng quả đậm", ông tự nhiên dạt sang nghề báo và quay lại làm việc trong tòa soạn. Tờ Virginia City Enterprise chẳng thừa người, thế nên tay lính mới này phải làm đủ mọi việc không tên, thỉnh thoảng lại tranh thủ viết một bài phác thảo mà ông thấy đủ quan trọng để ký tên mình vào. Từ đó, ông bắt đầu ký tên là Mark Twain, cái tên lấy từ tiếng hô của người đo độ sâu trên tàu hơi nước trên sông Mississippi, khi họ cất tiếng: "Đến vạch thứ ba rồi", "Mark Twain" (Dấu hai), và cứ thế tiếp tục. Cái tên Mark Twain sớm được những người sành sỏi về hài hước trên báo chí biết đến. Sau một thời gian, ông bị cuốn qua những dãy núi để đến San Francisco, nơi ông tìm được việc làm lặt vặt tại tờ Morning Call, và gia nhập một nhóm nhỏ các văn nhân đầy hoài bão bao gồm ông Bret Harte, ông Noah Brooks, ông Charles Henry Webb và ông Charles Warren Stoddard.

Vào năm 1867, ông Webb xuất bản cuốn sách đầu tay của Mark Twain, "Chú ếch nhảy nổi tiếng ở Calaveras"; và cũng trong năm 1867 đó, những ông chủ của tờ Alta California đã cấp cho ông số kinh phí cần thiết để trở thành một trong những hành khách trên con tàu hơi nước Quaker City, vốn đã được thuê để chở một nhóm người ưu tú trong chuyến đi mà ngày nay chúng ta gọi là chuyến du ngoạn Địa Trung Hải. Những lá thư hàng tuần, nơi ông thuật lại những gì đã xảy ra với mình trong hành trình này, được in trên tờ Alta hết Chủ nhật này đến Chủ nhật khác, và được các tờ báo khác ở California chép lại thoải mái. Những lá thư này trở thành nền tảng cho cuốn sách xuất bản năm 1869 có tựa đề "Những kẻ ngây thơ du lịch nước ngoài", một cuốn sách ngay lập tức mang lại cho tác giả cả danh tiếng lẫn tiền bạc.

Cả hai trợ thủ đắc lực cho sự nghiệp ấy còn được nhân lên nhờ bước tiến tiếp theo của ông: xuất hiện trên bục diễn thuyết. Ông Noah Brooks, người có mặt trong buổi đầu tiên đó, đã ghi lại rằng "phương pháp thuyết trình của Mark Twain hoàn toàn độc đáo và mới lạ. Cái giọng rề rà, chậm rãi, vẻ mặt lo âu và bối rối, cái vẻ vất vả dường như đau đớn khi ông cấu trúc câu chữ, sự ngạc nhiên hiện rõ trên khuôn mặt khi khán giả cười ồ lên thích thú hay vỗ tay tán thưởng cuồng nhiệt trước những đoạn văn tả cảnh đẹp đẽ của ông, tất cả chẳng giống bất cứ thứ gì họ từng biết." Trong ba mươi năm kể từ lần xuất hiện đầu tiên đó, phương pháp ấy vẫn không thay đổi, mặc dù có lẽ đã chín muồi hơn. Mark Twain là một trong những diễn giả ấn tượng và nghệ thuật nhất trên sân khấu, với một thứ nghệ thuật rất riêng biệt, rất cá tính và cực kỳ công phu bất chấp vẻ bề ngoài tưởng như đơn giản.

Mặc dù gặt hái thành công vang dội trên cương vị diễn giả, và dù là tác giả của cuốn sách có lượng phát hành lớn nhất trong thập kỷ, Mark Twain vẫn chỉ coi mình là một nhà báo; và khi ông từ bỏ miền Tây để đến miền Đông, ông trở thành biên tập viên của tờ Buffalo Express, nơi ông đã bỏ vốn mua cổ phần. Năm 1870, ông kết hôn; và có lẽ chẳng quá lời khi nói rằng cuộc hôn nhân của ông lại là một trong những mối duyên hạnh phúc vốn xuất hiện quá nhiều trong biên niên sử văn chương Mỹ. Năm 1871, ông chuyển đến Hartford, nơi đã trở thành mái ấm của ông kể từ đó; và cùng lúc ấy, ông giã từ nghề làm báo.

Năm 1872, ông viết "Sống ở miền Tây", và năm tiếp theo đánh dấu nỗ lực viết tiểu thuyết dài hơi đầu tiên của ông, "Thời đại mạ vàng", được viết chung với ông Charles Dudley Warner. Nhân vật "Đại tá Mulberry Sellers" nhanh chóng được Mark Twain đưa ra khỏi cuốn sách này để trở thành nhân vật trung tâm trong một vở kịch, vở kịch mà cố nghệ sĩ John T. Raymond đã diễn hàng trăm lần trên khắp nước Mỹ, với việc công chúng yêu kịch bỏ qua những vụng về của kịch tác gia để dành sự ưu ái cho cái chất hài hước tuyệt vời và sự chân thực đầy sức hút mà nhân vật chính thể hiện. Kiểu người này phổ biến đến nỗi và những nét tính cách của ông ta dễ nhận biết tới mức, hiếm có thị trấn nào vở kịch được công diễn mà không có ai đó đến bắt chuyện với nam diễn viên thủ vai gã mưu sĩ luôn tràn đầy hy vọng để tuyên bố: "Tôi chính là nguyên mẫu của Sellers! Mark không kể với anh à? Chà, ông ấy lấy hình mẫu Đại tá từ tôi đấy!"

Được khích lệ bởi sự đón nhận dành cho nỗ lực viết tiểu thuyết đầu tay này, Mark Twain quay về với những ngày thơ ấu và viết nên Tom Sawyer, xuất bản năm 1875. Ông cũng tập hợp các bài phác thảo của mình, vốn nằm rải rác đây đó trên các tờ báo và tạp chí. Vào cuối thập niên 1870, ông lại cùng gia đình đi châu Âu; và kết quả của chuyến đi này được ghi lại trong "Kẻ lang thang trên đất khách", xuất bản năm 1880. Một tập phác thảo khác, "Con voi trắng bị đánh cắp", được tung ra vào năm 1882; và cũng trong năm đó, Mark Twain lần đầu tiên xuất hiện với tư cách là một tiểu thuyết gia lịch sử--nếu như "Hoàng tử và Hành khất" có thể được coi là một cuốn tiểu thuyết lịch sử đích thực. Năm sau, ông cho ra mắt tập sách kể về "Đời sống trên dòng Mississippi" của mình; và năm 1884, ông tiếp nối với câu chuyện mà ở đó cuộc đời ấy đã kết tinh mãi mãi, Huckleberry Finn, cuốn sách hay nhất của ông, sâu sắc nhất về sự thấu hiểu, và rộng mở nhất về sức hấp dẫn.

Bản trường ca Odyssey của dòng Mississippi này được xuất bản bởi một công ty mới, nơi tác giả là một đối tác chính, giống như cách Sir Walter Scott từng là cộng sự của Ballantyne và Constable. Ban đầu, có một thời kỳ thịnh vượng khi nhà xuất bản này ấn hành "Hồi ký cá nhân của Grant", trao cho bà góa của ông những tấm séc trị giá 350.000 đô la vào năm 1886, và trong thời kỳ đó, bản thân Mark Twain đã xuất bản "Một người Mỹ tại triều đình vua Arthur", một tập "Truyện vui", và một câu chuyện có tựa đề "Kẻ đòi quyền lợi người Mỹ", nơi "Đại tá Sellers" tái xuất. Rồi những năm tháng gian khó ập đến; và cuối cùng nhà xuất bản nơi Mark Twain làm đối tác đã phá sản, y như nhà xuất bản nơi Walter Scott làm cộng sự cũng từng sụp đổ trước đó. Tác giả của Huckleberry Finn ở tuổi sáu mươi bỗng thấy mình gánh trên vai một khoản nợ khổng lồ, hệt như tác giả của "Waverley" đã từng phải chịu đựng gánh nặng ấy ba mươi năm trước; và Mark Twain đã đứng thẳng người đầy bản lĩnh trước nghịch cảnh, y như Scott đã từng làm trước ông. May mắn hơn người đàn ông xứ Scotland kia, người Mỹ này đã sống để trả hết nợ.

Kể từ sau cú sụp đổ nản lòng ấy, ông đã mang đến cho công chúng câu chuyện thứ ba về sông Mississippi, Pudd’nhead Wilson, xuất bản năm 1894; và cuốn tiểu thuyết lịch sử thứ ba, "Joan of Arc", một tác phẩm nghiên cứu đầy kính trọng và cảm thông về nhân vật dũng cảm nhất trong toàn bộ lịch sử nước Pháp, được in ẩn danh trên Tạp chí Harper’s rồi sau đó nằm trong một tập sách được tác giả xác nhận vào năm 1896. Là một trong những kết quả của chuyến lưu diễn thuyết giảng vòng quanh thế giới, ông đã chuẩn bị thêm một tập sách du ký, "Theo đường xích đạo", xuất bản vào cuối năm 1897. Cũng cần nhắc đến một câu chuyện giả tưởng có tên "Tom Sawyer du ngoạn nước ngoài", ra mắt năm 1894, một tập phác thảo, "Tờ tiền triệu bảng", được tập hợp năm 1893, và cả một tuyển tập các bài tiểu luận văn học, "Cách kể một câu chuyện", xuất bản năm 1897.

Đây chỉ là nét phác họa sơ lược nhất về cuộc đời của Mark Twain--một bản tóm tắt vắn tắt mà chúng ta buộc phải nắm lấy nếu muốn cân nhắc những điều kiện mà tác giả đã phát triển và các giai đoạn trưởng thành của ông. Tuy nhiên, nó sẽ đủ để cho thấy các hình thức hoạt động của ông đa dạng đến mức nào--thợ in, hoa tiêu, thợ mỏ, nhà báo, lữ khách, diễn giả, tiểu thuyết gia, nhà xuất bản--và gợi mở về bề rộng trải nghiệm cuộc sống của ông.