Gió thổi ầm ầm, nhưng Kim Cương ngủ một giấc thật say, và chẳng hề nghe thấy gì. Ấn tượng của tôi là cứ lần nào Kim Cương ngủ say và chẳng nhớ được gì vào sáng hôm sau thì cả đêm trước cậu bé đã ở xứ sở sau lưng gió bấc. Tôi hầu như chắc rằng vì thế mà cậu bé thức dậy đầy sảng khoái, và cảm thấy thật tĩnh tâm và tràn đầy hy vọng cho cả ngày hôm đó. Quả thực cậu bé đã nói nhiều về chuyện này, dù không phải với tôi - rằng hễ khi nào cậu bé thức dậy sau giấc ngủ như vậy, sẽ có cái gì đó rì rào trong đầu cậu, cậu không thể nói được nó là gì - không thể nói liệu nó có phải là âm vang của dòng sông đang mất hút dần về phía xa, hay là một vài từ trong bài hát liên tu bất tận mà mẹ cậu đã đọc cho cậu trên bờ biển. Đôi khi cậu bé nghĩ đó hẳn là tiếng líu lo của những con chim nhạn - trên những vũng cạn, bạn biết đấy; nhưng cũng có thể là tiếng chiêm chiếp của những con chim sẻ xám xịt đang nhặt nhạnh bữa sáng trong sân - làm sao mà tôi biết được? Tôi không biết mình biết gì, tôi chỉ biết mình nghĩ gì; và thực lòng mà nói, tôi thiên về những con chim nhạn hơn là những con chim sẻ. Khi cậu bé biết mình đang dần tỉnh giấc, đôi khi cậu cố gắng để nắm bắt được lời của thứ dường như là một bài hát mới, bài mà cậu chưa từng nghe trước đó - bài hát mà lời và nhạc, theo cách nào đó, dường như hòa làm một; nhưng kể cả khi cậu nghĩ cậu đã chốt chặt được chúng trong đầu, ngay khi cậu tỉnh hơn - như cậu thường tả - một câu sẽ nhòe dần khỏi trí óc cậu, và rồi một câu khác, rồi một câu khác nữa, tới lúc rốt cuộc chẳng còn gì đọng lại ngoài vài hình ảnh dễ thương của nước hay cỏ hay hoa cúc, hay thứ gì đó khác rất đỗi bình thường, nhưng tất cả những nét bình thường đã được rũ bỏ khỏi nó, cùng với cái hồn duyên dáng của nó, cái mà người ta họa hoằn lắm mới thấy, và chao ôi! thế mà họa hoằn lắm mới tin, sáng lấp lánh. Nhưng sau đó cậu bé thường hát những bài hát xinh xắn dễ thương nhất, kỳ quặc nhất cho em bé - mà cậu bịa ra, theo lời mẹ cậu; nhưng Kim Cương nói cậu không bịa ra chúng. Chúng được tạo nên đâu đó bên trong cậu, và cậu chẳng hay biết gì về chúng cho tới lúc chúng bật ra.
Sáng đầu tiên khi tỉnh giấc, cậu dậy ngay lập tức, bụng bảo dạ, “Mình đã ốm đủ rồi, mình đã gây nhiều phiền toái rồi; giờ mình phải cố gắng và có ích, và giúp đỡ mẹ mình.” Khi vào phòng mẹ, cậu thấy bà đang nhóm lửa, và bố cậu vừa mới thức dậy. Họ chỉ có căn phòng này, ngoài cái phòng tí xíu, không hơn gì một cái tủ nơi Kim Cương ngủ. Cậu lập tức bắt tay vào dọn dẹp, nhưng em bé tỉnh giấc, cậu bế và dỗ em cho tới lúc mẹ cậu chuẩn bị xong bữa sáng. Mẹ cậu trông ủ dột, và bố cậu thì lặng thinh; và quả thực nếu Kim Cương không cố hết sức có thể để xua đi nỗi khổ đang cố len vào từ mọi ngóc ngách, cậu bé cũng sẽ trở nên khổ sở, và thế là cả nhà khổ sở cùng nhau. Nhưng cố làm người khác thoải mái là cách duy nhất làm chính chúng ta thoải mái, và điều đó phần nào đến từ việc không nghĩ quá nhiều về cái tôi của chúng ta khi chúng ta đang giúp người khác. Vì Cái Tôi của chúng ta sẽ luôn xoay xở khá ổn nếu chúng ta không chú ý quá nhiều đến nó. Cái Tôi của chúng ta giống như những đứa trẻ nhỏ vốn luôn vui vẻ nếu chúng ta bỏ mặc chúng tự chơi, nhưng khi chúng ta bắt đầu can thiệp đến chúng, tạo cho chúng những món quà là những thứ đồ chơi quá đẹp, hay những thứ quá dễ thương, chúng lập tức bắt đầu bứt rứt và hư.
“Chao, Kim Cương, con tôi!” sau cùng mẹ cậu thốt lên, “mẹ thấy con đảm đang như thể con là con gái ấy - nào là dỗ em, nào nướng bánh mì, nào là quét hết cả lò sưởi! Mẹ có thể tuyên bố người ta sẽ nghĩ con như thể là tiên.”
Liệu Kim Cương còn có thể nhận được lời khen ngợi hay niềm vui nào lớn hơn thế? Bạn thấy đấy, khi cậu bé quên đi Cái Tôi của mình, mẹ cậu sẽ chăm lo, yêu thương và khen ngợi Cái Tôi của cậu. Những lời tự khen sẽ đầu độc Cái Tôi của chúng ta, thổi phồng và phình đại chúng lên, tới lúc chúng mất hết hình thù và vẻ đẹp vốn có, và chúng trở thành một thứ giống như nấm độc vĩ đại. Nhưng những lời khen ngợi của cha mẹ chúng ta lại tác động tốt đến Cái Tôi của chúng ta, an ủi và khiến chúng trở nên tuyệt đẹp. Những lời khen ngợi ấy không bao giờ gây hại đến chúng. Nếu gây hại, việc gây hại ấy là do chúng ta đã trộn lẫn những lời tự khen của mình với những lời khen ngợi ấy, và biến chúng thành xấu xa, nhớt nhát và độc hại.
Bố ăn sáng khá vội vàng và khi ăn xong, ông đứng lên, đi xuống sân để lấy ngựa ra và đóng ngựa vào xe.
“Con không tới xem xe ngựa hả Kim Cương?” ông nói.
“Vâng thưa bố - nếu mẹ có thể cho con ngừng chốc lát,” Kim Cương trả lời.
“Chúa phù hộ cho con! Em không cần đến con đâu,” mẹ vui vẻ nói.
Nhưng khi cậu bé theo bố ra khỏi cửa, bà gọi cậu trở lại.
“Kim Cương, giữ em cho mẹ một lát. Mẹ có việc cần nói với bố.”
Vì thế Kim Cương lại ngồi xuống, ôm em bé vào lòng, và bắt đầu dúi mặt mình vào thân người bé xíu ấy, suốt lúc ấy vừa cười vừa hát, khiến em bé ríu rít như một chú gà con. Và những gì cậu hát đại loại thế này - những ai không thể hiểu thì thấy nó thật nhảm nhí! Nhưng không phải là với em bé, người cảm nhận được từ đó tất cả những điều tốt đẹp trên thế giới này:
Bé à đang ngủ
thức dậy đi bé ơi
vì tất cả những chú chim nhạn
là những anh chàng vui tươi nhất
và có những em bé vàng óng nhất
thường đi ngủ
ngáy như những chàng ngốc
gây phiền cho mẹ
cho bố cho anh trai
và làm chán tai họ
với tiếng ngáy
khò khò khò
vì chính mình và không vì ai khác
cụ thể vì chính mình thôi
thức dậy đi bé ơi
ngồi thẳng lên nào
lắng nghe tiếng xối xả
lắng nghe tiếng ào ào
nơi những chú cừu có lông quăn tít nhất
và những chú cừu non bất kham nhất
và đuôi chúng trắng nhất
và mắt chúng sáng nhất
và bé thì xinh xắn nhất
và bé thì ngộ nghĩnh nhất
và bé thì sáng chói nhất
và bé thì tí hon nhất
và bé thì vui tươi nhất
và bé là mối phiền toái lớn nhất
trong số những chú cừu non
quấy rối những bà mẹ cừu
và mẹ là mẹ cừu trắng nhất
trong số những mẹ cừu
nuôi những cừu non
cứ mãi gặm gặm cỏ
và bố là ông bố tốt nhất
trong những chú chim nhạn
xây tổ
từ những vũng cạn lấp lánh
và ông có những đứa con vui tươi nhất
đó là bé và Kim Cương
và Kim Cương và bé
và bé và Kim Cương
và Kim Cương và bé
Tới đây đầu gối Kim Cương nhún trong một điệu nhảy tưng bừng và tung em bé vòng quanh khiến em bé bật những tràng cười như nắc nẻ. Mẹ đã đứng ở cửa lắng nghe mấy câu hát cuối, và bước vào với mắt ngấn lệ. Bà đỡ em bé từ Kim Cương, hôn cậu bé, và bảo cậu chạy tới chỗ bố.
Tới lúc Kim Cương đi vào sân, chú ngựa đã ở giữa càng xe, và bố đang thắt nút dây kéo. Kim Cương đi vòng quanh nhìn chú ngựa. Những gì nhìn thấy ở chú ngựa khiến cậu bé cảm thấy rất lạ lùng. Cậu bé không biết nhiều về những chú ngựa khác, và với cậu bé tất cả những chú ngựa khác so với ngựa của nhà cậu đều như nhau cả. Nhưng cậu bé không thể hiểu nổi. Đây là bác Kim Cương mà cũng không phải là bác Kim Cương. Bác Kim Cương không rũ đầu xuống thế này; ấy vậy mà cái đầu đang rũ xuống rất giống với cái đầu mà trước đây bác Kim Cương luôn ngẩng thật cao. Xương của bác Kim Cương không lộ qua da như thế này; nhưng làn da mà xương đang chọc cho biến dạng kia thì thật giống da của bác Kim Cương; và xương có thể là xương của bác Kim Cương, vì trước đây cậu bé chưa từng thấy hình thù của chúng. Nhưng khi cậu bé đi vòng qua phía trước bác ngựa già, bác thò cái cổ dài ra, bắt đầu khịt khịt đánh hơi cậu bé và cọ cọ môi trên và mũi vào cậu, thì Kim Cương thấy ngay rằng đó không phải ai khác ngoài bác Kim Cương già, và cậu bé làm cái việc y hệt bố cậu đã làm trước đó - vòng tay qua cổ bác và khóc - nhưng không sướt mướt.
“Thật là vui, bố nhỉ?” cậu bé nói. “Liệu có ai được may mắn như con không? Bác Kim Cương già yêu quý!”
Cậu lại ôm bác ngựa, và hôn cả hai má lông lá của bác. Tuy nhiên, cậu chỉ có thể hôn từng bên má - má còn lại ở tít phía bên kia cái đầu to tướng của bác ngựa.
Bố cậu leo lên chỗ ngồi đánh xe với cùng điệu bộ ấy, Kim Cương nghĩ, cái điệu bộ trước đây ông thường có khi leo lên xe ngựa bốn bánh, và Kim Cương tự nhủ, “Dẫu sao bố vẫn đường bệ như xưa.” Ông vẫn giữ cái áo khoác chế phục màu nâu của mình, nhưng bà vợ đã tháo những chiếc khuy bạc thay bằng khuy đồng, vì họ nghĩ sẽ không lịch sự với ông Coleman khi trong cảnh lụn bại của ông nếu người ta lại nhìn thấy gia huy nhà ông trên chỗ ngồi đánh xe của một chiếc xe ngựa thuê. Bác Kim Cương vẫn giữ vòng cổ của mình, và trên đó vẫn có gia huy bạc, vì người chủ nghĩ sẽ không ai để ý đến nó, và vì vậy cứ để nó như vật tưởng nhớ những tháng ngày tốt đẹp hơn mà nó gợi lại - không phải không dễ chịu, xét rằng chẳng phải do lỗi của ông hay của bác ngựa già mà họ đã cùng nhau sa cơ lỡ vận thế này.
“Ồ, bố ơi, cho con lái xe một chút,” Kim Cương nói, nhảy lên chỗ đánh xe bên cạnh ông.
Bố cậu lập tức đổi chỗ với cậu, và đặt dây cương vào tay cậu. Kim Cương hồ hởi thu dây cương lại.
“Đừng giật mõm,” bố nói, “hãy nhẹ tay để nó biết con ở đó và chăm lo cho nó. Bố gọi việc đó là trò chuyện với nó qua dây cương đấy.”
“Vâng thưa bố, con hiểu rồi,” Kim Cương nói. Sau đó cậu bé nói với bác ngựa, “Đi nào bác Kim Cương.” Và cái khối kềnh càng nặng nề của bác ngựa già Kim Cương lập tức bắt đầu dịch chuyển theo giọng nói của cậu bé.
Nhưng trước khi họ tới cổng khu chuồng ngựa, một giọng nói khác gọi với theo Kim Cương, mà đến lượt mình cậu bé phải tuân lệnh, vì đó là giọng của mẹ cậu. “Kim Cương! Kim Cương!” giọng nói vút lên; Kim Cương kéo dây cương, và bác ngựa đứng yên như đá.
“Mình ơi,” mẹ cậu bé tiến lại nói, “ai lại tin tưởng trao cho con dây cương chứ - một đứa trẻ thế này?”
“Một ngày nào đó con sẽ phải học, và bắt đầu sớm chừng nào hay chừng đó. Anh đã thấy con là xà ích bẩm sinh đấy,” bố cậu nói đầy tự hào. “Và anh không thấy con có thể thoát được nghiệp này, vì bố anh và ông anh, tức là cụ của con tất cả đều là xà ích như anh được kể. Vì thế ai mà chẳng nghĩ mọi việc hẳn đến với con rất tự nhiên. Hơn nữa, em thấy đấy, bác ngựa già Kim Cương tự hào về thằng bé giống như chính chúng ta, mình à. Em không thấy cách nó xoay tai, với hốc tai mở rộng, để đón nhận tiếng đầu tiên thằng bé nói? Em biết đấy, nó được dạy dỗ rất tốt nên không xoay nguyên cả đầu.”
“Ồ, mình ơi, hôm nay không có con em không xoay xở được. Anh biết đấy, phải làm mọi việc. Hôm nay là ngày đầu tiên của em ở đây. Và lại còn em bé nữa!”
“Chúa phù hộ cho mình! Anh không bao giờ định đưa con đi - chỉ tới cuối phố Endell. Con có thể tự để ý đường về.”
“Không, cảm ơn bố, không phải hôm nay,” Kim Cương nói. “Mẹ cần con. Có lẽ mẹ sẽ để con đi vào hôm khác.”
“Được thôi, chàng trai,” bố nói, và nhận lấy dây cương Kim Cương đang chìa ra cho ông.
Kim Cương nhảy xuống, dĩ nhiên hơi thất vọng, và đi cùng mẹ, lúc này đang quá hài lòng nên chẳng nói năng gì. Bà chỉ nắm tay cậu bé thật chặt như thể bà sợ cậu có thể bỏ chạy thay vì vui sướng bởi cậu đã không bỏ mặc bà.
Lúc này, dù họ không biết, chủ nhân của khu chuồng ngựa, cũng chính là người đã bán ngựa cho bố cậu bé, đang đứng ngay bên trong một trong những cánh cửa chuồng ngựa, tay đút túi quần, nghe và nhìn thấy tất cả mọi chuyện diễn ra. Và từ hôm đó trở đi John Stonecrop trở nên rất thích cậu bé. Và đây là khởi đầu của những gì là kết quả của sự mến mộ này.
Cùng tối hôm đó, ngay lúc Kim Cương đang cảm thấy mệt mỏi vì công việc trong ngày, và đang ước gì bố về nhà thì ông Stonecrop gõ cửa. Mẹ cậu bé đi ra mở cửa.
“Chào chị,” ông nói. “Cậu chủ nhỏ có nhà không vậy?”
“Dạ, chắc chắn rồi - sẵn sàng phục vụ anh, tôi hoàn toàn chắc, anh Stonecrop à,” mẹ cậu bé nói.
“Không, không, thưa chị; chính là tôi phải phục vụ cậu bé. Tôi sắp ra ngoài bằng xe ngựa riêng của tôi, và nếu cậu bé muốn đi cùng tôi, cậu bé sẽ điều khiển con ngựa già của tôi tới lúc cậu bé mệt.”
“Đã khá muộn với cháu,” mẹ cậu trầm ngâm nói. “Anh thấy đấy, cháu là người chưa đủ năng lực.”
Kim Cương nghĩ, thật là buồn cười! Làm sao cậu có thể là “người chưa đủ năng lực” khi cậu thậm chí không biết cụm từ đó có nghĩa là gì? Nhưng dĩ nhiên mẹ cậu nói đúng.
“Ồ, à,” ông Stonecrop nói, “tôi chỉ để cháu đánh xe qua quảng trường Bloomsbury, và sau đó cháu sẽ chạy về nhà.”
“Vậy được, anh à. Và tôi rất cảm ơn anh,” mẹ cậu bé nói. Và Kim Cương, nhảy nhót vì vui sướng, đi lấy mũ, đặt tay mình vào tay ông Stonecrop, và theo ông tới sân nơi chiếc xe ngựa hai bánh đang đợi. Cậu bé nghĩ rằng con ngựa này còn xa mới dễ thương bằng bác Kim Cương, cũng như ông Stonecrop còn xa mới đường bệ bằng bố mình, nhưng cậu chẳng vì thế mà bớt vui đi chút nào. Cậu bé trèo lên chỗ đánh xe, và người bạn mới của cậu trèo lên bên cạnh cậu.
“Tên con ngựa là gì ạ?” Kim Cương thì thầm khi cậu bé nhận dây cương từ người đàn ông.
“Đó không phải là một cái tên hay,” ông Stonecrop nói. “Cháu không cần phải gọi nó bằng tên. Ta không đặt tên cho nó. Không có tên nó vẫn ổn. Đưa cho cậu bé một cây roi, Jack. Ta không bao giờ mang theo cây roi nào khi ta điều khiển con ngựa già…”
Ông không nói hết câu. Jack đưa cho Kim Cương một cây roi, và cầm nó ở ngang thân roi, cậu xoay xở đập vào hông con ngựa; và cậu phóng đi.
“Để ý cánh cổng,” ông Stonecrop nói; và Kim Cương đã để ý tới nó, cậu điều khiển con ngựa vô danh qua cổng an toàn, kéo nó về hướng này hay hướng kia khi cần thiết. Kim Cương học được cách điều khiển ngay sau khi cậu bé đã làm quen với những gì cậu được chỉ bảo, và trong chốc lát đã có thể tuân theo những lời khuyên bảo nhỏ nhặt nhất. Không gì có thể giúp một người làm được như thế. Vài người không biết cách làm những việc họ được bảo; họ không quen với việc đó, họ không thể hiểu nhanh, hay có thể biến những gì họ hiểu thành hành động một cách nhanh chóng. Với cái đầu tuân phục người ta sẽ nhanh chóng học được những thứ đúng đắn, vì đó là quy luật phổ quát, và tuân phục tức là hiểu.
“Coi chừng!” ông Stonecrop hét lên, khi họ đang ngoặt qua góc phố tiến vào quảng trường Bloomsbury.
Bấy giờ trời đã nhá nhem. Một chiếc xe ngựa thuê đang tiến lại khá nhanh từ hướng ngược lại, và Kim Cương lái sang một bên, và người đánh xe kia dừng lại; họ suýt đâm vào nhau. Sau đó họ nhận ra nhau.
“Chao, Kim Cương, đâm xe vào chính bố mình là một khởi đầu tồi tệ đấy,” người đánh xe hét lên.
“Nhưng, bố ơi, đâm xe vào chính con trai mình chẳng phải là một kết cục tồi tệ sao?” Kim Cương đáp lại; và hai người đàn ông cười vang.
“Anh thật là tử tế, thật đấy, Stonecrop,” bố cậu bé nói.
“Không hề. Cậu bé là một anh chàng can đảm, và sẽ đủ khỏe để tự đánh xe trong một hai tuần nữa. Nhưng tôi nghĩ anh nên để cháu đánh xe đưa anh về nhà, vì mẹ cháu không muốn cháu phơi mình ra ngoài trời đêm đâu, và tôi đã hứa không đưa cháu đi xa hơn quảng trường này.”
“Thế thì đi nào, Kim Cương,” bố cậu bé nói, đánh xe ngựa của mình lại gần chiếc xe kia, và dịch sang chỗ ngồi bên cạnh. Kim Cương nhảy qua, nắm dây cương, nói “Tạm biệt, và cảm ơn bác Stonecrop,” rồi lái xe về nhà, cảm thấy mình quả là đàn ông hơn bất kỳ lúc nào có cơ hội được cảm thấy như thế trong suốt đời cậu bé. Bố cậu cũng thấy không cần thiết phải đưa ra bất kỳ lời khuyên bảo nào với việc lái xe ngựa của cậu. Tôi chỉ nghi ngờ rằng thực ra chính bác ngựa Kim Cương già, một Kim Cương già đang trên đường về chuồng, mới có thể có đóng góp gì đó vào thành công của Kim Cương trẻ.
“Ồ, con,” mẹ cậu bé nói khi cậu bước vào phòng, “con đi không lâu lắm.”
“Không đâu mẹ; con đây ạ. Mẹ đưa em cho con.”
“Em bé ngủ rồi,” mẹ cậu nói.
“Thế thì mẹ đưa em cho con, con sẽ đặt em xuống.” Nhưng khi Kim Cương đỡ em bé, cu cậu thức dậy và bắt đầu cười vang. Vì quả thực cu cậu là một trong những em bé vui vẻ nhất. Và chẳng có gì lạ, vì cu cậu tròn trĩnh như chiếc bánh pudding mận, và chưa từng bị đau đớn quá năm phút. Kim Cương ngồi xuống cùng em bé và bắt đầu hát cho em nghe.
bé bé bé à
bố bé đã đi đánh xe
để bắt một đồng silinh
vì chỉ một xu nhỏ
sẽ làm bé nhảy nhót
vì bác Kim Cương già
là cục cưng
họ nói bác ấy có thể bơi[1]
nhưng cục cưng của Kim Cương
là bé chính bé
và trong số tất cả những chú chim nhạn
những anh chàng vui tươi nhất
nung nóng cái khuôn
bằng nước chúng rũ ra
từ con sông
chảy bất tận
và biến bụi thành đất sét
vào những ngày nắng lóa nhất
để xây tổ của chúng
bố thì tuyệt nhất
mẹ thì trắng nhất
và mắt mẹ sáng nhất
trong số những mẹ cừu
luôn canh chừng những chú cừu non
đang gặm cỏ
ở nơi những dòng nước chảy qua
hát bất tận
và trong số tất cả những chú cừu non
đuôi lắc lư nhất
chân nhảy nhót nhất
bé ngộ nghĩnh nhất
bé xinh xắn nhất
và bé không bao giờ khóc nhè
và bé luôn dễ thương
và Kim Cương là vú em của bé
và Kim Cương là vú em của bé
và Kim Cương là vú em của bé
Khi Kim Cương không tìm được vần để ngâm tiếp, cậu bé luôn bắt đầu nhảy nhót cùng em bé. Vài người luôn thắc mắc sao một đứa trẻ như cậu có thể đặt vần như thế, nhưng những vần thơ của cậu không thực sự hay, vì cậu bé chỉ đang cố nhớ những gì mình đã nghe từ dòng sông hát ở xứ sở sau lưng gió bấc.
❀ ❀ ❀
[1] “Old Diamond is a duck”: tác giả chơi chữ ở từ “a duck”, ở đây có thể hiểu là “cục cưng” hay là “con vịt”.
