Chẳng biết có đúng không, nhưng với tôi, Campuchia là xứ sở nhiều cá nhất thế giới. Ở bất cứ nơi nào chúng tôi đặt chân đến, cứ có nước là có cá, mà cá thật to, rất nhiều và ngon kinh khủng.

Khi còn nhỏ sống ở quê, tôi đã nhiều lần theo lũ bạn đi tát cá. Có lần cả bọn hì hục đắp hẳn một đoạn mương dài rồi mỗi đứa một thứ, đứa dùng xô, đứa dùng chậu, có đứa lấy cả cái mũ cối tàu mượn của ông bố là bộ đội phục viên, chiếc mũ đã cũ, trơ hết cả vải, để lộ cả mảng cốt màu vàng ra làm gàu tát nước. Giữa trưa nắng, cả bọn cứ hì hà hì hục bới bới, tát tát, quần áo bê bết bùn đất, mặt mũi lấm lem, mồ hôi nhễ nhại mà khi cạn nước, lần mò mãi chỉ kiếm được mấy con rô đồng, vài con cá diếc bằng ba đầu ngón tay, còn lại rặt đòng đong cân cấn. Chỉ vậy thôi mà vui ra phết. Cả bọn xúm lại, chia đều mỗi đứa vài ba con cá nhỏ và mấy chú đòng đong cân cấn, đứa nào cũng hớn hở mang về cho mẹ nấu dưa. Đến bữa ăn cứ cố cảm nhận xem mớ cá ngấm vào dưa có ngon hơn mọi ngày không.

Ở Campuchia thì không thế (nói giấu thôi nha). Cách đây 40 năm, lính tráng chúng tôi chủ yếu bắt cá bằng lựu đạn. Muốn ăn cá thì cầm quả US ra đoạn sông nào vắng, cách xa đơn vị và xa dân càng tốt, giật chốt quăng xuống. Sau một tiếng “ục”, một cuộn nước trồi lên là cá nổi trắng mặt nước. Những con cá to cỡ bàn tay bị sức ép của lựu đạn vẫn giãy giụa nhưng không thể bơi được, cứ phơi bụng chềnh ềnh, lính chỉ việc nhảy xuống ném lên bờ.

Nhưng đó là với những người chưa có kinh nghiệm, chứ quen rồi thì không ai mất thời gian bắt những con cá nổi. Lúc ấy chỉ cần lặn xuống là sẽ đạp ngay phải những con cá chìm dưới đáy, những con cá lóc đen trũi, nặng 5-7kg đang nhung nhúc dưới đáy nước, đầu chúi trong bùn. Chỉ việc lấy hơi lặn xuống, tóm lấy vài con mang về là ăn thoải mái.

Có lần ở phum Dangkum, bọn tôi lấy một trái US buộc vào một trái mìn QK7 để đánh cá. Đến bờ suối, cây cỏ phủ dày, không nhìn thấy mặt nước, chỉ nghe thấy tiếng quẫy đạp bên dưới, cứ ngỡ ai đang tắm. Gọi mấy câu vẫn không thấy ai trả lời mới biết là cá đang quẫy. Vậy là tìm chỗ thoáng, quẳng trái nổ xuống, hàng trăm con cá nổi trắng trên mặt nước, chỉ việc xuống vớt, quẳng lên. Bữa đó, cả bọn vớt được ba bao tải, gọi anh nuôi ra khiêng về, Tiểu đoàn ăn mấy ngày không hết.

Đánh cá nhiều nên lựu đạn trở nên khan hiếm. Một hôm khi đang đứng chân ở Tang Krasang (Kampong Thom) thì đoàn tân binh của Tỉnh Đội Long An mới từ Việt Nam sang. Họ nghỉ lại một đêm để mai xe đến đón lên phía trước. Mấy thằng chúng tôi khoác súng ra làm quen. Các chú tân binh chưa bao giờ thấy khẩu M79 của Mỹ nên cứ xúm vào đòi xem. Chúng tôi đưa khẩu súng cho họ, những chàng lính mới toe cứ vuốt ve khẩu súng và những viên đạn màu đồng vàng chóe, chuyền tay nhau ngắm nghía, ra chiều thích lắm…

Còn lính ta thì nhìn thấy anh em lính mới giắt ở thắt lưng mấy quả US cũng rất thèm, bèn gạ xin. Lính mới thấy lính cũ xin lựu đạn, sợ thủ trưởng biết, nhưng nể các anh nên đành giấu giếm, mỗi thằng cho bớt đi một vài quả. Chỉ cần thế thôi, lúc về cả bọn góp lại được gần hai chục trái, mang giấu kỹ để ném cá ăn dần.

Cá bắt về được chia đều cho các tiểu đội. Sẵn xoài xanh trên cây, hái xuống ném vào mấy trái, lúc nước đã sôi, cho vào mấy con cá là có nồi canh chua ngon tuyệt, sức lính cũng có phần được cải thiện.

***

Một lần, Trung đội đóng quân ngay cạnh một cái đầm, nước chỉ ngang đầu gối, mặt đầm nở đầy hoa súng. Dưới những chiếc lá súng tròn mềm mại nổi trên mặt nước, thấy rõ những chú cá lóc nằm im như những khúc gỗ bất động, mắt mở thao láo nhìn mọi cử động của chúng tôi trên bờ.

Ngày nhỏ ở quê, tôi đã theo ông bác rể đi câu cá chuối bằng cần câu quăng. Mồi là một chú nhái, được gắn thêm trên lưng một chiếc hoa mướp vàng rực để gây sự chú ý cho cá. Ông dùng cần câu, quăng con mồi ra thật xa rồi dùng bàn quay thu dần dây vào. Con mồi cứ bay bay trên mặt nước như con nhái đang di chuyển. Cá chuối là giống ăn tạp, nó đuổi theo con mồi rồi nhảy lên đớp… thế là bị giật văng lên bờ.

Còn ở đây, cá lóc nằm ngay sát bờ đầm, ngay dưới những chiếc lá súng, gần lắm. Nhưng làm thế nào để bắt được chúng bây giờ? Cả bọn bàn nhau rồi thức suốt mấy buổi trưa, tìm dây thép, uốn, đập, rồi mài mãi mới được mấy cái lưỡi câu. Thêm đoạn dây dù, buộc vào cành tre là có mấy chiếc cần câu dã chiến.

Chiều chiều, cả bọn tìm bắt mấy con châu chấu làm mồi, tìm dưới những chiếc lá súng, nhìn thấy cá rồi là nhẹ nhàng đặt mồi câu cách miệng nó khoảng 10-15 cm. Ngồi trên bờ, nhìn thấy cả mồi, cả cá như xem bọn trẻ chơi trận giả. Con cá thấy mồi, nó muốn đớp lắm, nhưng cứ giả bộ như không thấy gì, mặc miếng mồi rất hấp dẫn đặt ngay trước miệng. Còn mình, cứ cầm cần câu như thế và kiên nhẫn chờ đợi. Rồi bỗng nhiên, đuôi con cá chuyển động rất nhẹ, nó vẫy bên này, lại vẫy bên kia rồi bất thình lình lao lên với một tốc độ kinh khủng, đớp trọn miếng mồi trong miệng, định lao ngược trở ra. Nhưng đúng lúc ấy, chiếc cần được giật lên và con lóc vùng vẫy trên mặt cỏ. Nó đã thua.

Chỉ cần 5-7 con như vậy là nhà bếp lại “nổi lửa lên em” và chúng tôi lại được chén một bữa no nê.