[TIÊU DỀ]: Mối lương duyên của mười vị nguyên soái - 8
Tám, mãi nhìn xuân ý ở nhân gian —— Từ Hướng Tiền
Do chiến tranh cách mạng hiện đại Trung Quốc bắt đầu từ miền Nam, nên phần lớn các tướng soái khai quốc đều là người miền Nam. Trong mười vị nguyên soái, có chín người miền Nam và một người miền Bắc, hơn nữa chín người miền Nam lại tập trung ở bốn tỉnh Hồ - Xuyên - Quảng. Nếu cộng thêm nguyên quán của "mười đại tướng", sự chênh lệch này lại càng lớn hơn nữa: Hồ Nam có 6 (Túc, Hoàng, Trần, Đàm, Tiêu, Hứa), Hồ Bắc có 2 (Từ, Vương), Quảng Đông có 1 (Trương), Tứ Xuyên có 1 (La). Nói cách khác, trong tổng số 20 vị nguyên soái và đại tướng khai quốc, Hồ Nam có 9, Tứ Xuyên bao gồm Trùng Khánh có 5, Hồ Bắc có 3, Quảng Đông có 2, và chỉ có duy nhất 1 người là người miền Bắc. Đến nhóm 57 vị thượng tướng khai quốc, tổng số người miền Bắc chiếm 9 người, trong khi chỉ riêng tỉnh Hồ Nam đã chiếm tới 19 người. Cục diện hình thành từ lịch sử này vẫn kéo dài cho đến tận ngày nay, người miền Bắc nếu muốn nổi bật, bắt buộc phải bỏ ra nỗ lực gấp mười lần mới được. Cho nên, với tư cách là vị nguyên soái miền Bắc duy nhất, quá trình phấn đấu của Từ Hướng Tiền (1901-1990) quả thực vô cùng gian khổ.
Nhìn tướng mạo của Nguyên soái Từ là biết ngay, trong mười vị nguyên soái thì ông là người có số khổ nhất. Chiếu theo "Đông Bắc thần tướng", ông có mệnh cưỡi lừa cầm chổi lau nhà đi đuổi hổ. Hồi ông thi vào Trường quân sự Hoàng Phù, suýt chút nữa đã bị loại vì bị nghi ngờ là kẻ "hút thuốc phiện". Tưởng Giới Thạch từng triệu kiến ông một lần nhưng cũng không nhìn ra bản lĩnh của ông, để rồi sau đó phải hối tiếc khôn nguôi. Các trận đánh của Nguyên soái Từ vô cùng gian nan, chuyện hôn nhân cũng gập ghềnh không kém. Kỳ thực, Từ Hướng Tiền sở hữu rất nhiều cái nhất trong lịch sử quân sự. Chẳng hạn như ông là người duy nhất đảm nhiệm qua tất cả ba chức vụ quân sự cao nhất là Tổng tham Bộ trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng (kiêm Phó thủ tướng Quốc vụ viện), Phó chủ tịch thứ nhất Quân ủy — tương đương với danh hiệu "Grand Slam" trong giới thể thao. Ông là vị tướng lĩnh cấp cao nhất xuất thân từ Đảng Cộng sản trong khóa một của Hoàng Phù, tiền treo thưởng của Quốc Dân đảng cho đầu của ông là từ 10 vạn đến 20 vạn đồng đại dương, ngang giá với Chu Đức và Mao Trạch Đông. Ông là Tổng tư lệnh phương diện quân trẻ nhất thời kỳ Hồng quân, là vị tướng lĩnh Hồng quân chỉ huy số lượng bộ binh nhiều nhất, đồng thời cũng là vị lão soái có học trò khắp bốn dã chiến quân, dưới tay từng sản sinh ra một Chủ tịch nước Lý Tiên Niệm và một Tổng Bí thư Hồ Diệu Bang. Đồng thời, ông cũng là vị lão soái trải qua nhiều thời đại như Trương Quốc Đào, Mao Trạch Đông, Hoa Quốc Phong, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Minh... mà vẫn vững vàng không đổ. Trận phản vây công sáu đường do ông chỉ huy: 8 vạn người chống lại 20 vạn, tiêu diệt 10 vạn; Chiến dịch Tấn Trung: 6 vạn người tiêu diệt 10 vạn quân địch; Chiến dịch Thái Nguyên: 10 vạn người công phá cổ thành do 13 vạn người trấn giữ. Thành tích đáng kinh ngạc nhường này, đến Lâm Bưu, Túc Dụ, Lưu Bác Thừa cũng phải khâm phục. Chỉ tiếc là công tác tuyên truyền chưa đủ, mọi người thường cho rằng ông chỉ dựa vào tư cách lão làng ở Hoàng Phù và Tứ Phương diện quân mới được phong nguyên soái mà thôi. Cho nên tuyệt đối đừng bị "gương mặt khổ sở" bề ngoài của Nguyên soái Từ đánh lừa, trong lòng ông vốn có sẵn một bụng mưu lược hùng vĩ, lại càng có cả một bầu "xuân ý" dạt dào.
Nguyên soái Từ sinh năm 1901 tại Ngũ Đài, Sơn Tây, cùng tuổi với Trần Nghị, tên thật là Từ Tượng Khiêm, nhũ danh Ngân Tồn. Cha là một tú tài cuối đời nhà Thanh, dạy học ở làng. Năm 20 tuổi, theo sự sắp đặt của cha mẹ, ông cưới người vợ nết na thưa thớt là Chu Hương Thiền ở quê nhà. Lúc đó Từ Tượng Khiêm đang làm giáo viên trong ngôi trường do Diêm Tích Sơn điều hành, lương tháng 20 đồng đại dương, cuộc sống tiểu khang trôi qua cũng coi như khá giả. Hai năm sau sinh một bé gái, đặt tên là Tùng Chi. Con gái tròn một thôi nôi, Chu Hương Thiền không may bệnh qua đời. Lúc này, Từ Hướng Tiền thất nghiệp, rời nhà thi vào Trường quân sự Hoàng Phù, từ đó một mình bôn ba khắp chốn, coi bốn biển là nhà. Tùng Chi được ông bà nội nuôi lớn thành người, sau đó được Nhiếp Vinh Trăn đón về Diên An, bồi dưỡng thành một bác sĩ quân y.
Năm 1929, Từ Hướng Tiền mang theo một bụng mưu lược đã học được đến khu Xô viết Ngạc - Dự - Hoàn, tung hoành tài năng quân sự, nhanh chóng trở thành vị danh tướng khiến quân đội Quốc dân đảng khiếp đảm. Trong một trận chiến, ông nhảy vách núi ngã bị thương chân. Trong thời gian dưỡng thương, qua mai mối, ông kết hôn vào cuối năm với nữ Hồng quân 18 tuổi Trình Xun Tuyên người Hoàng An, Hồ Bắc. Hai người rất mực ân ái. Trình Xun Tuyên là Bí thư Huyện ủy Kim Trại, có 3 người anh và 1 người em trai đều tham gia cách mạng. Cô bạo dạn cay cay, nói năng thẳng thắn, Từ Hướng Tiền từng nói cô "bên miệng không có người gác", khuyên cô nên cẩn trọng.
Năm 1932, Trình Xun Tuyên bị xử tử trong cuộc "Chỉnh huấn Bạch Tước Viên" của Trương Quốc Đào, khi ấy mới 21 tuổi. Từ Hướng Tiền đau đớn khôn nguôi, nhưng ý chí cách mạng không hề lay chuyển mảy may. Sau đó Tây lộ quân đại bại toàn tập, Từ Hướng Tiền hóa trang thành tiểu thương, gần như phải đi ăn mày suốt dọc đường, một mình trốn về Diên An. Khi gặp Cảnh Bưu tới tiếp ứng, ông gọi một tiếng "Cảnh Bưu", nước mắt liền tuôn rơi. Nhưng điều khiến người ta bất ngờ là Từ Hướng Tiền thập tử nhất sinh khi gặp Phó tổng tư lệnh Bát lộ quân Bành Đức Hoài, lại lấy từ trong người ra hơn 10 chiếc nhẫn vàng, nói: "Đây là tổ chức phân cho tôi dùng làm lộ phí, đoạn đường đó đã đi xong rồi, giữ lại cũng chẳng dùng được việc gì nữa, xin nộp hết cho công quỹ." Đó chính là những người cộng sản thời bấy giờ, dẫu phải chịu đựng oan khuất hay bức hại lớn đến đâu, cũng không thay đổi tấm lòng son sắt với cách mạng. Mượn câu thơ để hình dung: "Đập nát ra, mảnh nào của tôi cũng là trung thành!" Mao Trạch Đông nói với Tổng tư lệnh Từ rằng: "Còn nước còn tát, sợ gì không có củi đốt. Cậu có thể về là tốt rồi, có gà thì có trứng."
Thế nhưng trong vấn đề hôn nhân tình cảm, Tổng tư lệnh Từ lại nguội lạnh trong thời gian dài. Ông hoài niệm người vợ oan khuất Trình Xun Tuyên, trọn đời tận hiếu với mẹ của người vợ quá cố là Uông Tú Chi, chăm sóc cho đến tận lúc tuổi già. Cho đến tận sau khi kiến quốc, ông vẫn không nỡ thông báo tin dữ Trình Xun Tuyên qua đời cho cụ nghe, thường xuyên nói với Uông Tú Chi rằng công việc của Xun Tuyên lại được điều động đi nơi khác, cho nên không thể đến gặp cụ được. Từ Bắc Kinh điều chuyển đến Thiểm Tây, rồi lại điều đến Thanh Hải, lại điều đến Tân Cương, cuối cùng điều đến Liên Xô. Cụ già nhân hậu vẫn luôn tin tưởng người con rể phác thảo này, cho đến năm 1972, Uông Tú Chi tạ thế ở tuổi 96. Lúc lâm chung, cụ nhìn quả quýt mà Nguyên soái Từ bóc vỏ cho mình, mỉm cười rơi nước mắt. Cụ nắm lấy tay Nguyên soái Từ nói: "Hướng Tiền, con là người tốt bụng. Xun Tuyên đi theo con, mẹ nhắm mắt xuôi tay cũng yên lòng rồi!" Thầy Khổng khi đọc đến đoạn tài liệu này, suýt chút nữa thì rơi nước mắt.
Kỳ thực, vẫn luôn có không ít nữ cán bộ chiến sĩ Hồng quân yêu mến Từ Hướng Tiền, hơn nữa thủ hạ của ông từng có một "Đoàn độc lập phụ nữ", hơn một nghìn cô gái hoạt bát khỏe mạnh, xanh tươi mơn mởn, thế nhưng Nguyên soái Từ cứ mãi không tài nào dâng nổi chút cảm xúc nào. Nghe nói có một số cán bộ rảnh rỗi không có việc gì làm cứ lảng vảng quanh đoàn phụ nữ, ông đã nổi trận lôi đình với chính ủy đoàn phụ nữ Trương Cầm Thu (phu nhân của Trần Xương Hạo) rằng: "Đoàn của cô là đội chiến đấu, chứ không phải đoàn dự bị vợ con. Đoàn phụ nữ nên đặt ra quy định, không được phép yêu đương nam nữ, không được phép để đồng chí nam đến đoàn làm loạn, không được phép kết hôn, không được phép..." Kết quả là đoàn phụ nữ ai nấy đều bảo Tổng tư lệnh Từ là một kẻ "quái dị", mang "cái đầu phong kiến", "nhìn thấy phụ nữ là mặt cứ đăm đăm khổ sở".
Mãi cho đến năm 1940, khi Tổng tư lệnh Từ đến Sơn Đông công tác, mới qua lời khuyên nhủ mà kết hôn với nữ cán bộ Vương Tịnh, sinh được một con gái, đặt tên là Từ Lỗ Khê — sau khi kiến quốc theo học cao học tại Viện Vật lý thuộc Viện Khoa học Trung Quốc, từng giữ chức Chủ tịch Trung tâm Thông tin Quốc gia. Ba năm sau, hai người Từ - Vương vì tình cảm không hợp mà đường ai nấy đi (có thuyết nói vì Vương không muốn sinh con nữa). Từ Hướng Tiền từ Sơn Đông điều về Diên An, trước là ngã ngựa bị thương, sau lại vướng bệnh tật, trở nên càng thêm u sầu quạnh quẽ. Theo phân tích của các chuyên gia Viện Tâm lý học số 2 thuộc Thư viện Đông Bắc, Nguyên soái Từ thuộc tuýp người già dặn cẩn trọng, không thích những cô nàng tóc vàng hoe chẳng biết cái gì, chẳng làm được cái gì, suốt ngày chỉ biết cắm đầu chạy nhảy nô đùa.
(Ảnh minh họa): Từ Hướng Tiền và Hoàng Kiệt
Mãi cho đến ngày lễ thanh niên "Mùng bốn tháng Năm" năm 1946, qua sự mai mối của một số "đại tỷ", Từ Hướng Tiền, Phó tư lệnh kiêm tham mưu trưởng Quân khu liên hợp Thiểm - Cam - Ninh - Tấn - Tùy lúc đó 45 tuổi, đã kết duyên lành cùng Hoàng Kiệt, Viện trưởng Viện bảo mẫu Diên An 36 tuổi. Nghi thức lễ cưới vô cùng khác lạ, trước tiên là đánh bài phé — trò chơi cao cấp nhất ở Diên An lúc bấy giờ, tiếp theo là mổ một con gà mái đánh chén một trận tưng bừng (thầy Khổng là thích cái này nhất), rồi sau đó là cùng bước vào động phòng. Hoàng Kiệt, người Giang Lăng, Hồ Bắc, cũng là một lão cách mạng kỳ cựu. Thời thiếu nữ vì trốn hôn mà bỏ nhà ra đi, là học sinh của Từ Hướng Tiền tại trường quân sự Vũ Hán những năm 1920, là bạn học cùng lớp với liệt sĩ nữ nổi tiếng Triệu Nhất Mạn. Bà gia nhập đảng năm 1928, trải qua hiểm nguy mười năm trời, là một nữ anh hùng có cuộc đời truyền kỳ. Khi làm công tác ngầm dưới sự lãnh đạo của Chu Ân Lai ở Thượng Hải, bà từng bị bắt vào ngục, nhờ có sự giúp đỡ của Tống Khánh Linh nên mới thoát được án tù nặng. Trước khi bị bắt, Hoàng Kiệt kết hôn với lãnh đạo trọng yếu của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc là Tăng Trung Sinh. Không lâu sau, Tăng Trung Sinh bị Nhiếp Vinh Trăn phái đến khu Xô viết Ngạc - Dự - Hoàn giữ chức Bí thư đặc ủy, trở thành chiến hữu của Từ Hướng Tiền, nhưng không may vào năm 1935 cũng bị sát hại trong cuộc chỉnh huấn của Trương Quốc Đào. Lý tưởng cách mạng chung và kinh nghiệm đau thương tương đồng đã khiến Từ Hướng Tiền và Hoàng Kiệt trở thành vợ chồng tri kỷ sát cánh bên nhau suốt đời. Họ sinh được hai người con: Từ Tiểu Nham và Từ Tiểu Đào. Nguyên soái rất thích trẻ con, thỉnh thoảng lại kéo đàn nhị cho chúng nghe. Mỗi khi đến lúc đó, Từ Lỗ Khê lại reo lên: "Bố lại đang cắt tiết gà kìa!" Nghe vậy, Nguyên soái cười ha hả sảng khoái. Hoàng Kiệt sau khi kiến quốc quản lý nhân sự ở Bộ Công nghiệp Dệt may, năm 2007 qua đời ở tuổi 97. Theo di nguyện của bà, con cháu của Nguyên soái đã đem một phần tro cốt của ông hòa cùng tro cốt của Hoàng Kiệt rải xuống sông Trường Giang.
Nửa đời trước của Nguyên soái bôn ba trôi dạt, nhưng cái tên đổi rất khéo, từ "Tượng Khiêm" đổi thành "Hướng Tiền" ("từng bước tiến lên"). Đến nửa đời sau, đường đi càng lúc càng bằng phẳng, đúng như lời Mao Trạch Đông nói "có gà thì có trứng". Đồng hương Ngũ Đài, "thổ hoàng đế" Sơn Tây Diêm Tích Sơn rất coi trọng Từ Hướng Tiền. Năm 1937 quốc cộng hợp tác, gặp lại Nguyên soái, ông ta vô cùng thân thiết nói: "Hướng Tiền, cậu có thể về nhà thăm một chuyến, đối với người nhà cậu thế nào, tôi không phải Tưởng Giới Thạch, không nhận sáu thân, tôi họ Diêm này là xứng đáng với bà con chòm xóm rồi đấy!" Thầy Khổng từng đến Ngũ Đài, cũng từng đến "Khắc Nạn Pha" — nơi đóng quân mà Diêm Tích Sơn đã khổ công lựa chọn trong thời kỳ kháng chiến, đề phòng vạn nhất không chống cự nổi quân Nhật thì vượt sông Hoàng Hà là sang Thiểm Bắc — qua đó cảm nhận sâu sắc tấm lòng son sắt hướng về quê hương của lão Tây họ Diêm. Diêm Tích Sơn từng cảm thán rằng: "Sơn Tây ta là nơi xuất thân nhân tài, văn có Bạc Nhất Ba, võ có Từ Hướng Tiền, nếu hai người này đều vì ta mà dùng, ta có thể thống trị toàn bộ Trung Quốc, chỉ tiếc là bọn họ đều chạy theo đảng cộng sản mất rồi." Lão Tây họ Diêm này cũng thật là cố chấp, thế sao ông lại không chạy sang phía đảng cộng sản luôn đi chứ?
Kỳ thực văn tài của Từ Hướng Tiền cũng không tồi, sở thích phong phú, ông thích hát tuồng, hiểu nhiếp ảnh, ham đọc sách, biết nhạc cụ, giỏi may vá vá víu, khéo tay thủ công, lại thích luyện thư pháp. Trên đường Vạn lý Trường chinh, ông từng nuôi một con khỉ, hơn nữa còn là vị nguyên soái duy nhất biết đan áo len trong số mười vị nguyên soái, quả thực một chín một mười với đàn ông Thượng Hải! Bài thơ "Hồi tưởng trận chiến Hưởng Đường Phô" do cụ sáng tác vào độ tuổi hơn 80 mang khí phách vô cùng hào hùng: "Nguy nguy Thái Hành khởi lang yên, Lê Thiếp lộ ải ẩn cung huyền. Long đằng hổ dược sát thanh trấn, lang bôn tr thỉ đột địch đảm hàn. Phác thiên hỏa long thôn tàn lỗ, động địa quân ca xướng khải hoàn. Đàn chỉ nhất khứ tứ thập tải, trường khan xuân ý tại nhân gian." Tinh thần này khiến người ta không khỏi liên tưởng đến một câu lời tuồng nổi tiếng, vừa vặn dùng để kết thúc bài viết này: "Biết rõ đường đi có gian hiểm, càng là gian hiểm lại càng tiến lên."
Tài liệu tham khảo một phần cho bài viết này:
《Từ Hướng Tiền truyện》 (Nhà xuất bản Trung Quốc Đương đại, tháng 11 năm 1991), 《Hồi ký Cảnh Bưu》 của Cảnh Bưu (Nhà xuất bản Văn nghệ Quân giải phóng, năm 1991), 《Hồi ức lịch sử - Hồi ký chiến tranh của Nguyên soái Từ Hướng Tiền》 (Nhà xuất bản Văn nghệ Quân giải phóng, năm 1987), Hiểu Lượng, Văn Quân 《Bí ẩn ba lần kết hôn của Nguyên soái khai quốc Từ Hướng Tiền》 (Báo Chiết Giang Ôn Châu, ngày 17 tháng 9 năm 2006), Sáng Dân, Vu Trạch 《Nguyên soái Từ Hướng Tiền và phu nhân Hoàng Kiệt》 (Tạp chí 《Đại Địa》 số 86, tháng 2 năm 1999), Trương Lân, Mã Trường Chí 《Nguyên soái Trung Quốc Từ Hướng Tiền》 (Nhà xuất bản Trường Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, tháng 1 năm 1995), 《Tro cốt vợ chồng Nguyên soái Từ Hướng Tiền hôm qua được rải xuống sông Trường Giang》 (Báo 《Nhân dân nhật báo》, ngày 2 tháng 7 năm 2007), Mai Thế Hùng, Từ Tráng Chí, Lý Đại Vỹ 《Vương Tuyền Viên: Nữ đoàn trưởng thập tử nhất sinh》 (Báo 《Thanh niên Bắc Kinh》, ngày 12 tháng 8 năm 2004), Trương Lân 《Con đường phi thường của Từ Hướng Tiền》 (Nhà xuất bản Nhân dân, tháng 3 năm 2004), 《Đại tướng Vương Thụ Thanh》 (Nhà xuất bản Văn nghệ Quân giải phóng, tháng 5 năm 2005), Thôi Hướng Hoa 《Nguyên soái Từ và người nhà của ông》 (Báo 《Quân giải phóng nhân dân》, ngày 5 tháng 11 năm 2001), Đới Đôn Phong, Cúc Tĩnh 《Một cây bút máy làm sính lễ》 (Báo 《Sủi Nam tuần san》, ngày 14 tháng 9 năm 2006), Tiêu Vĩ Lợi 《Nguyên soái áo vải Từ Hướng Tiền trong mắt các con》 (Báo 《Dương Tử vãn báo》, ngày 14 tháng 8 năm 2007).
