Bảy, Đức cao tài múa tự thánh hiền —— La Vinh Hoàn
Giai thoại thú vị về La soái không nhiều, lại qua đời sớm, tư liệu hồi ức lưu lại cũng tương đối ít, cộng thêm tính chất công việc không đủ đại chúng, lại càng không có "đảng phái thân tín" cá nhân nào tuyên truyền cho ông, thế nên ấn tượng của đại chúng chung đối với ông rất nông cạn. Nếu không phải Mao Trạch Đông có một bài "Thất luật · Điếu La Vinh Hoàn", phỏng chừng chỉ có người chuyên môn mới hiểu rõ cuộc đời ông.
Vinh soái sinh năm 1902, trong mười vị nguyên soái người trẻ hơn ông chỉ có Lâm Bưu. Tên của ông lấy từ Kinh Thi "Hoàn hoàn vu chinh". Năm 17 tuổi, ở quê nhà Hồ Nam Hành Sơn, do cha mẹ làm chủ, ông cưới một người vợ kết tóc se tơ lớn hơn mình hai tuổi là Nhan Nguyệt Nga. Cái tên này rất đẹp, giả sử gọi là Trương Nguyệt Nga hay Lý Nguyệt Nga thì sẽ tầm thường, mang tên Nguyệt Nga mà lại họ Nhan, thật là tao nhã làm sao. Năm 1926, họ sinh được một cô con gái. Nhưng La Vinh Hoàn rời nhà đi học, một lòng dấn thân vào cách mạng, để không liên lụy vợ con, năm 1927 ông viết một lá đơn ly hôn, khuyên Nguyệt Nga cải gia. Nhưng Nguyệt Nga không nghe, (trong sách ẩn ý: Nguyệt Nga thầm nghĩ, nhỡ đâu người đàn ông của ta mưu phản thành công, gặp được chân mệnh thiên tử, sau này làm nguyên soạn thì sao?) bà vẫn ở lại làm con dâu nhà họ La, dựa vào đôi tay thêu thùa khéo léo, nuôi nấng con gái La Ngọc Anh khôn lớn thành người.
La Vinh Hoàn (1902-1963) từng theo học Đại học Thanh Đảo và Đại học Trung Sơn Vũ Xương, đều học ngành kỹ thuật xây dựng dân dụng, nhưng vì sự nghiệp cách mạng mà ông phải gián đoạn việc học. Năm 1927, trong cuộc "Cải biên Tam Lam Hà Vịnh" nổi tiếng ở Tỉnh Cương Sơn do Mao Trạch Đông lãnh đạo, La Vinh Hoàn được bổ nhiệm làm đại biểu đảng Liên đội đặc vụ, từ đó trở thành cán bộ được Mao Trạch Đông tín nhiệm nhất. Nghe nói trù nghệ bắn súng của Vinh soái tương đối kém, xấp xỉ Mao Trạch Đông — ước chừng hai người cách nhau 50 mét, đấu súng trong ba phút, ai cũng sẽ không bị thương. Nhưng về mặt quân sự, Vinh soái vẫn rất có mưu lược. Ví dụ, chiến thuật nổi tiếng của Mao Trạch Đông là "địch tiến ta lùi", nhưng La Vinh Hoàn sau đó ở Sơn Đông đã mạnh dạn đề ra chiến thuật "địch tiến ta tiến", trở thành chiến pháp điển hình trong việc chống càn quét. Mao Trạch Đông từng công khai nói rằng, hai người ông tín nhiệm nhất, một là La Vinh Hoàn, hai là Đặng Tiểu Bình. Theo hồi ức của Vương Lực, Mao Trạch Đông nói: "Phàm là lúc tôi gặp vận đen, La Vinh Hoàn đều là cùng chịu vận đen với tôi, Đặng Tiểu Bình cũng xấp xỉ như vậy." Lão Mao mang tính cách giang hồ, ai cùng ông hoạn nạn qua, từng chịu chỉnh đốn, ông liền cảm thấy người đó là người tốt.
Ngày 16 tháng 5 năm 1937, Chủ nhiệm Bộ Chính trị Sư 115 Bát Lộ Quân, La Vinh Hoàn 35 tuổi đã kết hôn với nữ cán bộ Hồng quân 23 tuổi Lâm Nguyệt Cầm tại Diên An. Trước khi kết hôn, La Vinh Hoàn đã xin ý kiến của Mao Trạch Đông, Mao nói: "Được chứ! Không có gia đình thì không phải là một nhà cách mạng hoàn chỉnh, hai người kết hôn đi, tôi nhất định sẽ uống chén rượu mừng này."
Hôm kết hôn, họ nấu một nồi mì lớn, bên trong bỏ củ cải trắng và mấy miếng thịt gà (lão Khổng lại viết chuyện ăn uống rồi), thu hút các đồng chí ngửi mùi thơm đến chúc mừng, Đàm Chính, Trương Ái Bình đều đến cả. Thời kỳ chiến tranh vừa nguy hiểm vừa gian khổ, con trai trưởng La Bắc Truồn, con gái trưởng La Lâm của họ đều không may chết yểu. Nhưng hai người không chùn bước, sau đó lại sinh ra La Đông Tiến, La Nam Hạ, La Bắc Tiệp và La Ninh, nghe chuỗi tên này xem, thật có khí phách biết bao! Thời kỳ đại quân trăm vạn tung hoành bốn phương dường như vẫn còn hiển hiện trước mắt.
(Ảnh minh họa): La Vinh Hoàn và Lâm Nguyệt Cầm mới kết hôn
Lâm Nguyệt Cầm sinh năm Kim Trại, An Huy, là lão cách mạng rời nhà từ năm 15 tuổi, năm 18 tuổi giữ chức Cục trưởng Cục Nhi đồng khu vực biên giới Ngạc Dự Vãn. Cha cũng là đảng viên lâu năm, nhưng đã bị giết trong phong trào "Túc phản" mở rộng của Trương Quốc Đào. Trên đường Vạn lý Trường Chinh, Lâm Nguyệt Cầm từng giữ chức Doanh trưởng Doanh Công binh Phụ nữ, từng ba lần vượt qua núi tuyết và đồng cỏ, trên thực tế đã đi "ba vạn năm nghìn dặm". Bà từng có một cuộc hôn nhân vô cùng ngắn ngủi, chồng trước là một cán bộ của Tam đại quân đoàn, hai người kết hôn được hơn một tháng thì Lâm Nguyệt Cầm đi Trường Đảng Trung ương, còn chồng trước tham gia Tây lộ quân. Sau khi Tây lộ quân thất bại tiêu vong, có lời đồn rằng đã hy sinh trong chiến đấu, người ta mới mai mối giới thiệu Lâm Nguyệt Cầm quen biết La Vinh Hoàn. Nào ngờ chồng trước của bà bị Quốc Dân Đảng bắt vào ngục tối, chịu tra tấn dã man nhưng vẫn kiên trinh bất khuất, sau đó được Đảng Cộng sản giải cứu về Diên An. Lâm Nguyệt Cầm nghe tin suýt ngất đi, sự việc này đã làm kinh động đến Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông đặc biệt mời Lâm Nguyệt Cầm đến trò chuyện, nói rằng mọi thứ do chính cô tự quyết định, "Ý kiến của cô chính là ý kiến của tôi." Lâm Nguyệt Cầm đã đi gặp chồng trước, hòa bình chia tay, La Vinh Hoàn cũng đến gặp mặt, bắt tay, đồng chí đó chúc hai người "ân ái mặn nồng, hạnh phúc mãi mãi". Dù sao thì đều là những lão cách mạng đã trải qua trăm trận chiến, lòng dạ rộng rãi, cảnh giới cao. Xét từ góc độ lý trí, điều này chỉ có thể trách số phận Trung Quốc quá đau khổ và chiến tranh quá tàn khốc, đòi hỏi những người cách mạng phải trả cái giá vượt quá sức tưởng tượng. Thế nhưng chúng ta không bàn chuyện lý trí, đối với những người lớn lên trong thời bình như chúng ta mà nghe, vẫn cảm thấy quá đỗi não nề.
Khi Quân giải phóng phong tướng lần đầu tiên vào năm 1955, Lâm Nguyệt Cầm là Đại tá nữ duy nhất trong toàn quân (Diệp Quần chỉ là Thượng tá). Ở bên ngoài công tác xuất sắc, ở nhà một mặt sinh một loạt con cái, mặt khác lại lo liệu sinh hoạt cho đại gia đình hơn chục nhân khẩu, sự tháo vát, hiền thục, lương thiện của bà nổi tiếng gần xa. Năm 2003, khi bà qua đời ở tuổi 89, chức vụ là cấp phó binh đoàn.
(Ảnh minh họa): La Vinh Hoàn mừng thọ 60 tuổi cùng Lâm Nguyệt Cầm
La soái là "Nguyên soái công tác chính trị" trong mười vị nguyên soái, đại diện cho địa vị của lãnh đạo công tác chính trị trong quân đội. Ông có thâm niên thấp nhất mà học lịch cao nhất. Sự chí công vô tư trong cách sống, sự nghiêm khắc trong kỷ luật bản thân của ông đều được kế thừa rất tốt ở các con. Năm 2006, Trung tướng La Đông Tiến khởi xướng hoạt động "Đi lại đường Trường Chinh", ảnh hưởng rất lớn. Thế nhưng ông từng mấy chục năm không biết ngày sinh nhật của mình, bởi vì ông sinh ra đã được gửi nuôi ở nhà dân, cha mẹ đều không nhớ rõ, mỗi năm ông đành phải cùng em gái út La Ninh đón sinh nhật. Cho đến khi hơn 40 tuổi, nguyên Chính ủy Tập đoàn quân 38, Phó Chủ nhiệm Tổng chính trị Lương Tất Nghiệp tình cờ tra nhật ký, mới phát hiện ra ngày sinh của ông là ngày 14 tháng 2 năm 1939. Mao Trạch Đông khi đánh giá con người, thường hay nói một câu trên trời một câu dưới đất, duy chỉ có đối với La Vinh Hoàn, là nói một câu dài thật dài một cách vô cùng nghiêm túc và rõ ràng: "Phẩm cách của La Vinh Hoàn, khái quát lại bằng mười câu: Vô tư lợi, bất chuyên đoạn, trảo đại sự, cảm dụng nhân, đề đắc khởi, khán đắc phá, toán đắc đáo, dịch đắc hoàn, biệt đắc khai, phóng đắc hạ. Ở chung với tôi từng ấy năm, chỉ có một La Vinh Hoàn, lại thêm một Đặng Tiểu Bình."
Quả thực, mọi người phần lớn đều biết La Vinh Hoàn là một chính ủy xuất chúng, nhưng rất ít người biết được bản lĩnh lớn có thể một mình gánh vác một phương của ông. Trong chiến tranh kháng Nhật, Sơn Đông là tỉnh duy nhất mà Đảng Cộng sản hoàn toàn kiểm soát được các yếu điểm chiến lược, điều này hoàn toàn dựa vào việc Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Sơn Đông La Vinh Hoàn vừa có tầm cao lý luận vừa có khí phách hành động. Phong trào Chỉnh phong ở Sơn Đông, dưới sự lãnh đạo của La Vinh Hoàn, chỉ chỉnh phong chứ không chỉnh người, bảo vệ tất cả các cán bộ, ngay cả những "phần tử tự do hóa" như Vương Nhược Vọng cũng chỉ tiến hành phê bình kiểm điểm một chút. La Vinh Hoàn chỉ thẳng vấn đề: "Cán bộ của chúng ta, kẻ địch sớm đã thẩm tra giùm chúng ta rồi." Kiểu tu từ sâu sắc nhường này, chỉ có vài người như Mao Trạch Đông, Lâm Bưu, Đặng Tiểu Bình mới có thể thốt ra. Mao Trạch Đông cảm thán nói: "Chủ lực Tứ Dã, một nửa Tam Dã, một phần Nhị Dã, Nhất Dã còn huy động mấy vạn quân, đều là được huy động từ Sơn Đông." Người đời sau chỉ nhìn thấy Lâm Bưu thống lĩnh đại quân trăm vạn vượt ải, càn quét khắp sông Nam sông Bắc, nhưng đội ngũ cốt cán của đại quân trăm vạn của Lâm Bưu xuất phát từ đâu? Là từ Sơn Đông. Nhìn xem tiểu thuyết của Tuấn Thanh và Mạc Ngôn, cũng sẽ biết chiến tranh ở Sơn Đông tàn khốc đến mức nào. Trong môi trường chiến tranh tàn khốc như thế, rút ra mười vạn cán bộ như Thiếu Kiếm Ba, Dương Tử Vinh để khai phá Đông Bắc, mới có được căn cứ địa hùng mạnh với muôn dặm đồng xanh biển lúa núi than, mới có mấy chục nghìn thanh niên trai tráng Đông Bắc tòng quân, mới có ba trận chiến lớn và cuộc vượt sông Trường Giang, mới có cán bộ Sơn Đông rải khắp đất nước Trung Hoa. Điều này đương nhiên trước hết là nhờ tài thao lược vĩ đại của Mao Trạch Đông, nhưng công lao khởi nghiệp của La Vinh Hoàn cũng là vô cùng quan trọng.
Sau khi Lâm Bưu không giữ được tiếng thơm tuổi xế chiều, rất nhiều người theo quán tính mặc nhiên coi La soái là người tiên phong chống Lâm Bưu, kỳ thực mối quan hệ giữa Lâm và La vô cùng sắt đá, mức độ tâm sự cởi mở giữa hai người phỏng chừng không kém gì "Lưu - Đặng". Sau khi La Vinh Hoàn qua đời, Lâm Bưu vô cùng đau xót, đã viết câu đối đề từ: "Lương sư ích hữu", sau đó có người nói Lâm tổng nay ngài địa vị cao thế này, cách viết này không thích hợp, ông mới đổi đi. Lâm Bưu là người ngay cả Mao cũng dám cãi lại, chỉ có lời phê bình của La Vinh Hoàn là ông ta mới nghe lọt tai. Một số học giả nửa mùa đọc thơ Mao Trạch Đông điếu La Vinh Hoàn, liền cho rằng "Xích sướng mỗi văn khi đại điểu, Côn kê trường tiếu lão ưng phi" là tôn La dìm Lâm, đây là biểu hiện sự nghèo nàn kép về kiến thức lịch sử đảng và tinh thần nghiên cứu học thuật. La Vinh Hoàn cả đời chỉ hợp tác với Lâm Bưu có mấy năm đó, hơn nữa hợp tác rất tốt, phép ẩn dụ này dùng cho Lâm và La, cả "mỗi văn" và "trường tiếu" đều không khớp. Kỳ thực La Vinh Hoàn hợp tác làm việc với những người khác nhiều hơn, mâu thuẫn đấu tranh cũng nhiều hơn. Giai đoạn đầu kháng chiến, đâu đâu cũng tuyên truyền Vương Minh, cho rằng đại sư phái hải quy Vương Minh vĩ đại hơn nhân viên tạp vụ thư viện Đại học Bắc Kinh Mao Trạch Đông, thậm chí hô hào "Vương Minh vạn tuế", chỉ có mấy người "fan cứng" của lão Mao như anh em nhà họ Lâm, Lưu Thiếu Cửu, Trần Vân, Đặng Tiểu Bình, Khang Sinh, La Vinh Hoàn, đã bất chấp ý kiến dư luận, kiên định ủng hộ Mao Trạch Đông làm lãnh tụ cốt lõi. Công tác của La Vinh Hoàn ở Sơn Đông và công tác sau khi lập quốc cũng không phải là thuận buồm xuôi gió, kẻ bắt nạt, chế giễu La Vinh Hoàn có khối người, cớ gì cứ phải nhằm vào Lâm Bưu theo kiểu giậu đổ bìm leo? Cho dù Mao Trạch Đông cảm thấy Lâm Bưu có một số mặt không bằng La Vinh Hoàn, cũng không đến nỗi hạ thấp đến mức độ "xích sướng" và "côn kê" chứ? Vậy thì, gà rừng và đại bàng trong thơ ám chỉ những ai?
Trước khi Cao Cương xảy ra chuyện, từng ca ngợi La Vinh Hoàn là "Thánh nhân trong đảng". Vinh soái tự đáy lòng vô tư, cho nên cũng dám làm một bộ khác ngoài chỉ thị của Mao Trạch Đông và Trung ương, ví dụ như không tiến hành "Phong trào cứu viện" tàn khốc như Khang Sinh, không tham gia "Chiến dịch trăm đoàn" hoành tráng như Bành Đức Hoài, còn có việc công khai phản đối "Mang theo vấn đề học Tuyển tập Mao" của Lâm Bưu, đều là những tác phẩm kinh điển. Tiếc rằng Vinh soái tận tụy đến chết, vắt kiệt cả sức khỏe, từ năm 1942 đã mang bệnh chiến đấu, năm 46 cắt bỏ một quả thận, sau khi lập quốc vì bệnh mà từ chức Chủ nhiệm Tổng chính trị cùng các chức vụ cao cấp khác, lão Mao đặc quyền cho ông khi họp muốn rời đi lúc nào thì rời đi lúc đó. Ngày 16 tháng 12 năm 1963, La soái qua đời. Đêm hôm đó tin tức được đưa đến Diên Niên Đường Trung Nam Hải, lão Mao đang nghe Nhiếp Vinh Trăn báo cáo quy hoạch khoa học kỹ thuật mười năm, ông bảo mọi người đứng dậy mặc niệm. Mặc niệm xong, Mao Trạch Đông nói: "Đồng chí La Vinh Hoàn sinh năm 1902. Đồng chí này có một ưu điểm, rất có tính nguyên tắc, đối với kẻ địch thì tàn nhẫn, đối với đồng chí có ý kiến thì sau lưng ít nói, trước mặt nói nhiều, không bàn tán sau lưng người khác, cả đời trước sau như một. Một người mấy chục năm như một ngày không phải là chuyện dễ. Tính nguyên tắc mạnh, trung thành với đảng, đã phát huy tác dụng rất lớn đối với sự đoàn kết của đảng." Đêm hôm đó, Mao Trạch Đông đã uống thuốc ngủ, nhưng vẫn trằn trọc mãi không ngủ được, dùng bàn tay run rẩy viết xuống: "Quân kim bất hạnh ly nhân thế, Quốc hữu nghi vấn khả vấn thùy?" Câu nói này bộc lộ sự tín nhiệm dựa dẫm của Mao Trạch Đông đối với La Vinh Hoàn, dường như rõ ràng vượt xa chức vụ mà La Vinh Hoàn đảm nhiệm. Khang Sinh học vấn lớn như vậy, Chu Ân Lai bản lĩnh lớn như vậy, Chu Đản nhân phẩm cao như vậy, khi các ông qua đời, Mao Trạch Đông đều không có nỗi đau đớn sâu sắc đến thế. Hơn nữa quan hệ giữa Mao Trạch Đông và La Vinh Hoàn sắt đá như vậy, hai người lại không có lấy một bức ảnh chụp chung, có thể thấy trong "Biểu đồ tọa độ nhân quan" trong nội tâm Mao Trạch Đông, Vinh soái tất có một vị trí quan trọng không ai biết tới vậy.
Tài liệu tham khảo một phần của bài viết này:
《La Vinh Hoàn truyện》 (Nhà xuất bản Trung Quốc Đương đại tháng 12 năm 1991), Hoàng Dao 《La Vinh Hoàn niên phổ》 (Nhà xuất bản Nhân dân năm 2002), 《Hồi ức La Vinh Hoàn》 (Nhà xuất bản Quân Giải phóng năm 1987), Trương Chính Long 《Tuyết bạch huyết hồng》 (Nhà xuất bản Quân Giải phóng năm 1989), Tiêu Vĩ Lợi 《Soái phủ gia phong》 (Nhà xuất bản Lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc tháng 7 năm 2007), 《La Đông Tiến: Đi lại đường Trường Chinh》 (CCTV 《Đối mặt diện》), Thôi Hướng Hoa 《La Vinh Hoàn và người nhà của ông》 (《Viêm Hoàng xuân thu》 số 12 năm 2002), Lâm Nguyệt Cầm 《Hồi ức vụn vặt liên quan đến sự giao du giữa Chủ tịch Mao và La Vinh Hoàn》, Diệp Kiếm Anh 《Điếu đồng chí La Vinh Hoàn》, Chu Đức 《Điếu đồng chí La Vinh Hoàn》, Trương Nãi Quân và những người khác 《La Vinh Hoàn ở Phì Huyện》 (Mạng Phì Huyện Sơn Đông), 《Bát lộ quân nhất nhất ngũ sư chinh chiến thực lục》 (Nhà xuất bản Văn nghệ Quân Giải phóng tháng 5 năm 2005), 《Lịch sử chiến tranh Quân đoàn 4 Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc》 (Nhà xuất bản Quân Giải phóng năm 1998), Lưu Bính Vinh 《Ký sự Hồng nhất phương quân》 (Nhà xuất bản Nhân dân tháng 12 năm 2003)
