Sáng hôm sau, Vương Tư Vũ dưới sự hộ tống của vài vị lãnh đạo Văn phòng Thành ủy và Ban Tổ chức Thành ủy, đã đến huyện Ngọc Lan thuộc quyền quản lý của thành phố Lạc Thủy để tiến hành khảo sát, tìm hiểu tình hình bầu cử dân chủ của cán bộ thôn. Mặc dù đã dặn dò trước từ nhà rằng phía huyện cứ làm việc bình thường, không cần đón tiếp linh đình, thế nhưng khi đoàn xe vừa đến ngã ba đường cao tốc, vẫn thấy bảy tám chiếc xe con đậu bên vệ đường. Bí thư và Huyện trưởng dẫn theo một đám cán bộ chủ chốt, đã sớm đứng đợi nửa tiếng đồng hồ.

Sau khi xuống xe chào hỏi vài câu, bị sự nhiệt tình của các lãnh đạo huyện làm cho cảm động, đồng thời cũng để chiếu cố tâm trạng của các đồng chí ở huyện, Vương Tư Vũ đành phải thay đổi lịch trình tạm thời, đi thẳng đến trụ sở Huyện ủy trước, lắng nghe báo cáo công tác của các lãnh đạo huyện. Hai người Bí thư và Huyện trưởng mỗi người chuẩn bị một bài phát biểu dài dằng dặc, hào hứng nói suốt một tiếng rưỡi, báo cáo chi tiết về sự phát triển kinh tế, công tác xây dựng Đảng của huyện Ngọc Lan trong những năm gần đây, cũng như những thành tựu đạt được trong việc đẩy mạnh xây dựng dân chủ cơ sở.

Sau khi cuộc họp kết thúc, đã đến giờ ăn trưa. Vì lo lắng ảnh hưởng đến tiến độ công tác khảo sát, Vương Tư Vũ từ chối nhã ý của huyện, không đến nhà khách chính phủ dùng bữa mà ra chỉ thị tại chỗ, mỗi người mang theo bánh mì và nước suối rồi lên đường luôn. Hành động này không thể nghi ngờ gì đã khiến các lãnh đạo huyện Ngọc Lan vô cùng lúng túng, hai vị trí đầu ngành đảng chính lại càng thêm phần khó xử. Sau khi khuyên can không thành, họ đành mặt mày xám xịt chui vào xe con, đi theo sau đoàn xe để hộ tống đến điểm đến của chuyến đi này là hương Thanh Tân.

Để chuẩn bị cho công tác khảo sát lần này, phía hương đã chuẩn bị vô cùng chu đáo. Ngay khi nhận được thông báo, nửa tháng trước họ đã tiến hành tổng vệ sinh, sơn sửa lại hoàn toàn những ngôi nhà trên con đường chính. Trên bức tường ven đường, chi chít những khẩu ngữ cổ vũ tinh thần, thể hiện một diện mạo nông thôn mới, khí thế mới. Chỉ có điều, có một câu khẩu ngữ kế hoạch hóa gia đình trông có phần lạc lõng, khiến Vương Tư Vũ nhìn vào là mày cau lại, nội dung viết là: "Đánh ra! Phá ra! Hút ra! Chứ quyết không được sinh ra!"

Không biết vì sao, khẩu ngữ đằng đằng sát khí này phối hợp với phông chữ đỏ rực lại mang theo một cảm giác tanh mùi máu, khiến người ta cảm thấy vô cùng khó chịu. Anh khẽ lắc đầu, quay người lại, dặn dò nhỏ vài câu với thư ký Lâm Nhạc. Để đảm bảo kết quả khảo sát mang tính chân thực và đáng tin cậy, Vương Tư Vũ quyết định tạm thời để Lâm Nhạc xuống xe ngay trước cổng ủy ban hương, cùng với một nhân viên văn phòng đi riêng đến một ngôi thôn không nằm trong kế hoạch để vi hành.

Đây cũng là chuyện chẳng đặng đừng. Những năm gần đây, trong việc đối phó với công tác kiểm tra và khảo sát của cấp trên, các đơn vị ở mọi cấp đều đã tích lũy được kinh nghiệm phong phú. Họ thường kiểm soát toàn bộ quá trình một cách cực kỳ chặt chẽ, khiến trong mắt lãnh đạo chỉ toàn thấy thành tích mà che đậy đi vấn đề, điều này khiến cho kết quả khảo sát bị giảm sút đi rất nhiều.

Thậm chí, trong dân gian còn xuất hiện một số câu vè để châm biếm hiện tượng làm giả dối này, ví dụ như đoạn văn ai nấy đều quen thuộc: "Thôn lừa hương, hương lừa huyện, lừa một mạch đến Quốc viện. Quốc viện ra văn bản, tầng tầng lớp lớp đọc xuống dưới, đọc xong văn bản vào tửu điếm, văn bản căn bản không thực hiện."

Đối với công tác khảo sát, một số cán bộ và quần chúng cấp dưới cũng có cái nhìn khác, cho rằng đây chỉ là hình thức chủ nghĩa. Biết bao nhiêu tài liệu khiếu kiện phản ánh vấn đề chất cao như núi không ai thèm ngó ngàng tới, trong khi lãnh đạo các bộ ngành lại cứ thích ribeng rabo đi xuống cơ sở khảo sát, rõ ràng chỉ muốn nhìn thấy những thứ trống rỗng giả tạo, còn những vấn đề phát sinh trong thực tế thì lại làm câm làm điếc, né tránh không nhìn tới.

Nắm bắt được tâm lý thích công trạng, ưa hào phu của lãnh đạo cấp trên, một số đơn vị ứng phó vô cùng nhẹ nhàng và thoải mái. Chỉ cần dám đầu tư, tạo ra những công trình hình thức ra trò là có thể lấy một điểm tốt che đậy trăm điều xấu, thành tích chính trị và uy tín quan trường đều vẹn cả đôi đường. Đúng như cổ nhân từng nói: "Cấp trên ưa chuộng điều gì, cấp dưới ắt sẽ làm điều đó thậm tệ hơn."

Vương Tư Vũ rất thích điều tra nghiên cứu, nhưng anh càng hy vọng nhìn thấy tình hình thực tế chứ không phải là một màn kịch quan trường diễn để cho có tụi. Do đó, trong quá trình tiến hành khảo sát, làm thế nào để phá vỡ sự phong tỏa nghiêm ngặt của cấp dưới đã trở thành vấn đề bắt buộc phải cân nhắc.

Bước vào phòng họp của ủy ban hương, nghe báo cáo của lãnh đạo hương về tình hình bầu cử dân chủ của cán bộ thôn trong những năm gần đây, lại xem qua những bức ảnh chụp qua các năm và tra cứu tài liệu liên quan, Vương Tư Vũ cảm thấy vô cùng hài lòng.

Trải qua quá trình mày mò trong những năm qua, công tác bầu cử dân chủ quan quan thôn xóm vẫn đạt được thành tựu to lớn, đặc biệt là ý thức dân chủ của người dân đã được nâng cao đáng kể. Kinh nghiệm tích lũy được trong thực tiễn này vô cùng trân quý, sẽ cung cấp những tư duy hữu ích cho cải cách thể chế chính trị trong tương lai.

Ban đầu, khi các thôn thuộc hương Thanh Tân tiến hành bầu cử dân chủ cán bộ thôn, suýt chút nữa đã bùng nổ chiến tranh. Nhìn từ những bức ảnh mà phía hương lưu giữ lại, hiện trường bầu cử hỗn độn không nỡ nhìn, cảnh một số dân làng giằng co, xô đẩy mắng chửi nhau có thể thấy ở khắp nơi, phiếu bầu bị xé nát vương vãi khắp mặt đất. Do sự việc diễn ra quá bất ngờ không kịp trở tay, một vị phó hương trưởng lúc bấy giờ trong lúc khuyên can còn bị người ta vác đòn gánh đánh rơi mất ba chiếc răng.

Sự tiến bộ ở hiện tại thì hiển nhiên là ai cũng có thể thấy rõ. Chỉ nhìn từ những bức ảnh thôi cũng có thể phát hiện ra sự khác biệt trong đó. Có những thôn khi tiến hành bầu cử lại làm ra vẻ như đang ăn tết, tại hiện trường bầu cử dựng sáu bảy cái cổng chào hình cầu vồng, các loại khẩu hiệu giăng đầy khắp nơi, còn có người đánh trống khua chiêng phát tài liệu tuyên truyền, ứng cử viên lên đến hơn chục người, không khí tranh cử cực kỳ náo nhiệt.

Theo giới thiệu của lãnh đạo hương, phương thức bầu cử dân chủ cơ sở này đã bầu ra được những cán bộ ủy ban thôn mà dân làng tín nhiệm, nhờ đó công việc các mặt cũng trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Những công việc vốn cực kỳ gai góc trước kia nay đều trở thành đơn giản, bất kể là công tác kế hoạch hóa gia đình, hay phòng dịch bắt buộc gia súc gia cầm, trả đất trồng rừng, rơm rạ vùi đồng, cày bừa vụ thu, chỉnh trang đường sá, đều có thể triển khai thực hiện một cách trật tự.

Lưu lại ở ủy ban hương một tiếng rưỡi, đoàn xe lại tiếp tục xuất phát, lần lượt đi tới ba thôn tự nhiên, tổ chức tọa đàm tại nhà văn hóa thôn, giao lưu với cán bộ thôn của hai ủy ban và đại diện dân làng, thăm hỏi các hộ gia đình khó khăn, còn thưởng thức một số tiết mục biểu diễn dân gian do dân làng tổ chức. Tối đến, ăn cơm nhà nông tại nhà một hộ dân rồi mới quay về thành phố. Toàn bộ quá trình diễn ra vô cùng suôn sẻ, không hề phát sinh bất kỳ vấn đề gì.

Thế nhưng, vào sáng ngày hôm sau, Lâm Nhạc lại đặt một tập tài liệu dài đến hơn chục trang lên bàn làm việc của anh. Đọc xong tài liệu, Vương Tư Vũ không khỏi lắc đầu ngao ngán. Quả nhiên, cuộc khảo sát lần này lại tiếp tục bị một số cán bộ huyện hương nhiệt tình chu đáo che mắt, đối với hàng loạt vấn đề tồn tại trong cuộc bầu cử của dân làng, hoàn toàn không phát hiện ra một cách kịp thời.

Trước tiên, hiện tượng mua phiếu bầu vô cùng nghiêm trọng. Từ việc ban đầu là tặng gạo, tặng mì, tặng phân bón cho đến việc phát tiền mặt trực tiếp, cuộc bầu cử ủy ban thôn ở hương Thanh Tân hiện nay đã hoàn toàn biến chất thành mô hình "dùng tiền mua quan". Giá cả cũng tăng từ một trăm tệ mỗi hộ cho đến năm trăm cho tới một nghìn tệ mỗi người không chừng. Dân làng của một số thôn giàu có, để được làm chủ nhiệm ủy ban thôn, thậm chí phải chi ra ba, năm mươi vạn. Đây mới chỉ là khoản chi phí trong thôn, chưa tính đến chi phí ngoại giao công tác với lãnh đạo hương.

Thứ hai, một số cán bộ ủy ban thôn mới trúng cử hầu như chưa qua đào tạo, ý thức về chính sách pháp luật vô cùng mờ nhạt, cũng không có kiến thức quản lý, phần lớn đều tự hành động theo ý mình, mù quáng làm bừa. Một số người thậm chí còn trở thành cường hào ác bá trong thôn, hoàng đế con không ai dám chọc. Đã tốn số tiền lớn để mua lấy chức quan, làm thế nào để thu hồi lại vốn đầu tư dĩ nhiên là vấn đề được họ ưu tiên xem xét hàng đầu.

Do đó, một số người ngay khi vừa nhậm chức đã bắt đầu tơ tưởng đến tiền quỹ tập thể nông thôn, tiền thầu đất và tiền đền bù giải tỏa. Thậm chí có kẻ còn giấu giếm dân làng, bán tháo một lượng lớn đất đai, làm cho sổ sách rối tung rối mù lên, thậm chí còn gây ra vô số trò hề hoang đường. Có một thôn nọ, đoạn ống nước dài bốn mươi mét mà hóa đơn chi ra lại lên tới một triệu ba trăm nghìn tệ.

Lại có một thôn khác, một dân làng nọ sau khi được bầu làm chủ nhiệm ủy ban thôn thì họp hương tuyệt đối không tham gia, các công việc được phân công cũng không hoàn thành. Sau khi bán đất kiếm tiền, tích lũy được vốn liếng, vậy mà cả nhà chuyển sạch lên huyện làm ăn buôn bán, thế nhưng con dấu công vẫn mang theo bên người. Thôn có việc cần phải lên huyện để liên hệ với hắn ta.

Hơn nữa, vị chủ nhiệm ủy ban thôn này hành sự cũng vô cùng cực đoan. Đối với những dân làng đã bầu cho mình thì bất kể là chuyện gì, không hỏi nguyên tắc, đều mở toang đèn xanh; còn đối với những dân làng không bỏ phiếu cho mình thì làm khó đủ điều, khiến dân làng vô cùng bất mãn, thế nhưng phía hương lại hoàn toàn bó tay hết cách, chỉ đành nhắm một mắt mở một mắt.

Tình hình cơ bản của các thôn đều ná ná như nhau, hội nghị nghị sự thôn, tiểu nhóm tài chính dân chủ được thiết lập ở các thôn đều có mặt cả, các chế độ liên quan cũng đã được treo lên tường, thế nhưng tất cả chỉ mang tính hình thức. Các tổ chức liên quan hoàn toàn không tham gia vào công tác nông thôn, chỉ biến thành đạo cụ để đối phó với sự kiểm tra của cấp trên. Có thể thấy, việc thực hiện tự trị thôn bản và đạt được mục tiêu bốn dân chủ vẫn còn là một chặng đường rất dài.

Đọc kỹ lại tập tài liệu, gạch chân hơn chục dòng trên đó, Vương Tư Vũ không ngừng lắc đầu, đặt bút phê duyệt lên tài liệu: "Thành tích rất nhiều, vấn đề không ít, kiến nghị các bộ phận liên quan nhanh chóng tổng kết kinh nghiệm bài học, nghiêm túc nghiên cứu đối sách, giải quyết vấn đề kịp thời. Vương Tư Vũ."

Đặt bút máy xuống, cầm chiếc cốc lên hớp một ngụm trà, điện thoại di động vang lên hai tiếng 'tít tít'. Vương Tư Vũ mỉm cười nhẹ, cầm điện thoại lên lướt xem tin nhắn, thấy là do Ninh Sương gửi tới, trên đó viết: "Thiếu gia Vũ, còn mười hai ngày nữa, có cần em ra đón không?"

Vương Tư Vũ hơi ngẩn người, nghiêng người nhìn cuốn lịch để bàn, bỗng nhiên giật mình nhận ra đã đến những ngày cuối năm rồi. Bận rộn tối ngày, vậy mà lại quên mất chuyện đi Thẩm Dương ăn Tết ra sau đầu. Anh vội vàng nhắn tin trả lời: "Không cần đâu, vẫn để anh tự đi đi. Hoặc là, bàn lại với huynh trưởng Vệ Quốc, cùng nhau đi."

Chưa đầy mấy phút sau, Ninh Sương lại gửi tin nhắn tới: "Đã hỏi Vệ Quốc rồi, anh ấy và Trần Khải Minh phải đến mùng ba mới qua được. Anh có thể đi thẳng tới kinh thành, đi cùng bố mẹ em trở về, ở lại đây thêm mấy ngày nữa, ông nội rất muốn gặp anh."

Vương Tư Vũ không khỏi phì cười, trầm ngâm hồi lâu rồi lại nhắn lại: "Nha đầu Sương, mang tặng Ninh lão một bức tranh thủy mặc làm quà, có được không?"

Một lát sau, tin nhắn của Ninh Sương lại được gửi tới, trên đó viết: "Thiếu gia Vũ, tranh thủy mặc thì được, thế nhưng tốt nhất là đề tài quân sự, đặc biệt là các tác phẩm phản ánh cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thì càng tuyệt. Mấy năm nay, ông nội vẫn luôn muốn có dịp quay lại chiến trường xưa, chỉ tiếc là sức khỏe yếu kém, khó lòng toại nguyện."

“Được thôi!” Vương Tư Vũ thở dài, gật gật đầu, lại có chút sến sẩm viết: “Lâu ngày không gặp, rất đỗi nhớ nhung, Sương nhi, em thích món quà gì? Tiểu Vũ ca sẽ mang theo tất cả.”

Tin nhắn vừa gửi đi thì như đá chìm đáy biển, không có hồi âm nữa. Vương Tư Vũ kiên nhẫn tiếp tục phê duyệt văn bản, đợi hơn hai mươi phút mà vẫn không thấy tin nhắn trả lời, không khỏi có chút hối hận, vội vàng nhắn thêm một tin: "Sao thế, Sương nhi, giận rồi à?"

Nhanh chóng, điện thoại lại vang lên hai tiếng 'tít tít', trên tin nhắn viết: "Không có, chỉ là ban nãy vẫn luôn suy nghĩ, không biết nên đòi quà gì."

Vương Tư Vũ cười cười, ngả người ra phía sau, xoay chiếc ghế da rồi gửi tin nhắn qua: "Rất đơn giản, Sương nhi, bây giờ điều em muốn nhất là gì?"

Ninh Sương cắn nhẹ đôi môi hồng, suy nghĩ hồi lâu mới chậm rãi gõ chữ: "Một mái nhà, một người đàn ông, một lời nói dối về tình yêu."

Nhìn dòng chữ này, cô ngẩn người một lát, khẽ thở dài một hơi, xóa sạch toàn bộ nội dung trong tin nhắn rồi sửa lại thành: "Một người tri kỷ!"