Từ sau giữa thập niên tám mươi của thế kỷ trước, trong thời gian Tần Thiên Quý giữ chức Bí thư Huyện ủy Thương Sơn, ông đã mạnh dạn đưa chữ "khoán" vào thành phố, trong cuộc cải cách thể chế quản lý các doanh nghiệp vốn thuộc huyện trước đây đã sáng tạo ra kinh nghiệm "đập vỡ ba cái nồi sắt". Sau khi thành phố Cửu Châu triệu tập hội nghị hiện trường tại huyện Thương Sơn, kinh nghiệm và cách làm "đập vỡ ba cái nồi sắt" nhanh chóng hình thành hiệu ứng phản xạ va đập trong khu vực Cửu Châu. Theo đó, ông lại đi đầu nới lỏng và ban hành các chính sách hỗ trợ, khuyến khích cá nhân kinh doanh mở mỏ lập xưởng, những biện pháp này đều phát huy tác dụng kéo mạnh mẽ đối với việc làm sống động kinh tế tư nhân ở khu vực Cửu Châu.
Tần Thiên Quý cũng nhờ làm tiên phong xông pha trong việc mạnh dạn cải cách thể chế quản lý kinh doanh cũ mà trở thành "Tần gan dạ" nổi tiếng trên chính trường cũng như thành thị và nông thôn Cửu Châu. Khu vực Cửu Châu là một vùng bán sơn địa tương đối hẻo lánh của tỉnh Bắc Ninh, giáp ranh với tỉnh Ninh Tây. Phân tích từ mạch khoáng địa chất, khu vực Cửu Châu và tỉnh lớn năng lượng Ninh Tây cùng thuộc một mảng kiến tạo địa chất. Cho nên sự trữ lượng của các nguồn mạch khoáng sản như than, sắt, canxi, magie, nhôm, cát thạch anh có điểm tương đồng. Sự cải cách quan hệ sản xuất và hình thức chế độ sở hữu đã thúc đẩy cơn sốt khai thác, đồng thời cũng khiến nhiều ông chủ kinh tế tư nhân khởi nghiệp từ sớm hoàn thành việc tích lũy ban đầu của tư bản trong chưa đầy mười năm.
Chính sách làm giàu cho dân của Đảng và nguồn phong phú khoáng sản đã làm phình túi tiền của những ông chủ này, kỳ thực đôi khi chính những ông chủ này cũng ngơ ngác như nằm mộng, chưa từng nghĩ tới sẽ sở hữu nhiều tiền mặt đến thế. Tiền là cái dũng khí của con người. Chính sức hút vô hạn của đồng tiền này đã khiến những ông chủ ấy cách mạng hóa cộng thêm liều mạng phấn đấu giãy giụa trong trào lưu đào thải cái kém, giữ lại cái ưu.
Khoảng thời gian giao thế kỷ, trong mấy năm đầu Tần Thiên Quý nhậm chức Thị trưởng Cửu Châu, các ngành nghề lớn đã hình thành sơ bộ hình hài của các doanh nghiệp đầu tàu. Kỳ thực, cái gọi là doanh nghiệp đầu tàu của mười ngành lớn "Thập đại nguyên soái" chẳng qua chỉ là cái tên gọi vui mang tính hư vinh đội mũ cao cho người ta. Nghiêm mà nói, trụ cột kinh tế của thành phố Cửu Châu là tám ngành nghề, sắt thép, luyện kim, luyện cốc về bản chất là một ngành, phần còn lại chính là than đá, vật liệu xây dựng, cơ khí, hóa chất, vận tải, địa ốc và ngành ăn uống. Bởi vì sắt thép, luyện kim, luyện cốc xuất hiện trước tiên ba hộ nộp thuế lớn trên một trăm triệu, để gom cho tròn số mười mang tính cát tường này, thành phố Cửu Châu vẫn luôn dùng mười ngành lớn để xưng hô trong văn bản. Quen rồi thì hình thành quy luật quán tính tự nhiên, chẳng ai lại đi cầm dùi cui để coi là thật, cứ phải đâm đầu đi vạch lá tìm sâu cái góc vuông vắn ấy.
Tần Thiên Quý từ khi làm phó thị trưởng đã phụ trách công nghiệp, mấy năm làm phó thị trưởng thường trực vẫn kiêm quản công nghiệp, cũng từng nghiêm túc cân nhắc năng lực cá nhân của các vị tổng giám đốc doanh nghiệp này, kết quả thật khiến trong lòng ông thầm giật mình. Lấy mười đại cự đầu có tài sản trị giá mấy trăm triệu mà nói, người có học lực cử nhân không có ai, học lực đại học cao đẳng chỉ có hai người, học sinh cấp ba ba người, học sinh cấp hai ba người, lại thêm một người có văn hóa lớp sáu tiểu học, một người nữa có tầng lớp văn hóa thấp nhất là Thành Cửu Nguyên - tổng giám đốc Công ty Cập đoàn Than Cẩm Hải, chỉ học hết ba năm tiểu học, có thể nói là miễn cưỡng biết đọc biết viết, lõm bõm thông thạo cộng trừ nhân chia.
Khi Tần Thiên Quý đến doanh nghiệp khảo sát điều nghiên đã hỏi ông ta phương pháp hạch toán giá thành than theo tấn, ông ta chỉ có thể nói thật là không biết tính, nhưng lại vô cùng tự tin nói rằng có thể xoay sở qua loa mà kiếm được ra tiền. Điều này khiến cho tùy tùng của thị trưởng không tránh khỏi việc che miệng cười tủm tỉm. Anh cứ cười đi, người ta học vấn tiểu học ba năm vẫn cứ kiếm đống tiền lớn như thường. Tiền Nhân dân tệ nhét vào túi quần, hoàn toàn không có dấu hiệu phân biệt về tầng lớp văn hóa.
Đây vẫn là mười đại cự đầu ngành, hơn nữa lại đều là những đơn vị có thành tích nổi bật trong kinh doanh tại thành phố Cửu Châu, tỷ trọng nộp thuế chiếm hai phần ba trong thiên hạ của toàn thành phố. Nếu lại đi khảo sát năng lực cá nhân của những người điều hành doanh nghiệp vừa và nhỏ khác, thì cục diện càng không mấy lạc quan hơn. Nghiên cứu sinh hoặc sinh viên đại học, còn có một số ít thạc sĩ, đi học bao nhiêu năm ra trường, lại đi làm thuê cho các công ty tập đoàn mà ông chủ chỉ là học sinh cấp hai. Đây đã trở thành một hiện tượng kỳ lạ trong sự phát triển kinh tế vùng huyện thành.
Tần Thiên Quý từng đi sâu tìm hiểu nguyên nhân hình thành hiện tượng kỳ quái này, kết luận đưa ra là một công ty tập đoàn của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp kinh tế dạng tài nguyên, để làm lớn làm mạnh ít nhất cần thời gian từ mười đến hai mươi năm. Mà trước đó hai mươi năm, sinh viên đại học cao đẳng chính quy tập trung toàn thời gian đều do nhà nước thống nhất phân phối, phần lớn học sinh ưu tú đều ôm bát cơm sắt trong cơ quan chính phủ và đơn vị sự nghiệp. Một bộ phận đi đến doanh nghiệp phần lớn đều làm công tác kỹ thuật có tính chuyên môn rất cao, những người thực sự làm công tác quản lý thì ít lại càng ít, hơn nữa hễ có cơ hội là họ nhanh chóng nhảy việc. Bởi vì xét về cường độ công việc thì doanh nghiệp vất vả hơn cơ quan và đơn vị sự nghiệp rất nhiều, hơn nữa trong kinh doanh còn phải gánh chịu rủi ro hiệu quả. Cơ quan và đơn vị sự nghiệp hưởng lương nhà nước thì mưa thuận gió hòa, giữ lại được lượng lớn nhân tài đồng thời cũng lãng phí lượng lớn nhân tài.
Bởi vì nhân tài có trình độ văn hóa chất lượng cao phân bố không hợp lý, điều này đã để lại không gian phát triển và đất dụng võ cho những kẻ tinh ranh có trình độ văn hóa thấp hành nghề ở doanh nghiệp tuyến dưới, theo trào lưu kinh tế cuồn cuộn dâng trào mà được đẩy lên vị trí thuyền trưởng của con thuyền doanh nghiệp. Đây là hiện trạng đội ngũ doanh nhân được hình thành trong điều kiện lịch sử đặc thù của công cuộc cải cách kinh tế Trung Quốc, cùng với sự dung hợp hàm lượng khoa học kỹ thuật và thời đại kinh tế tri thức đến, có lẽ sẽ dần dần có sự cải thiện. Điều này cũng phải tiến cùng thời thái, hơn nữa là một quá trình tiệm tiến, bởi vì cho dù là nghiên cứu sinh bước ra từ cổng trường đại học chuyên ngành đúng hướng đi nữa, giao cho vị trí tổng giám đốc tập đoàn để ngồi, đặc biệt là loại doanh nghiệp ngành nghề đặc thù như mỏ than, chưa chắc thực sự đã gánh vác nổi. Khoảng trống giữa học và hành thực sự quá lớn, cho dù là nhân tài quản lý được đào tạo chuyên biệt có mục đích, từ lúc học được kiến thức vào tay, cho đến lúc dùng được mà lại làm nên sự nghiệp, không chỉ bản thân phải bỏ ra nỗ lực cực lớn, mà còn phải có môi trường sinh trưởng tương ứng. Hai điều này thiếu một thứ cũng không được.
Bởi vì nhân tài là con thuyền, môi trường là dòng nước, không có nước thì con thuyền dù tốt đến mấy làm sao vượt sóng chẻ gió cho được?
Bắt đầu từ việc nắm bắt công tác kinh tế để bước lên con đường làm quan, Tần Thiên Quý rất am hiểu đạo lý kinh doanh, không chỉ ở cương vị huyện trưởng và bí thư huyện ủy thường xuyên giao du với giám đốc quản xưởng của doanh nghiệp, mà ngay cả khi đã leo lên chiếc ghế phó thị trưởng, phó thị trưởng thường trực cho đến thị trưởng, ông cũng thường xuyên chủ trì hoặc trực tiếp tham gia điều độ dự án và hội nghị phân tích kinh tế. Chỉ cần không quá bận rộn, ông luôn sắp xếp thời gian ra đề tài cho các bộ phận phụ trách kinh tế, hộ tùng ông đi thị sát điều nghiên và thăm viếng các doanh nghiệp trọng điểm có tính đại diện.
Con người ta vốn dĩ luôn có tâm lý núi này trông núi nọ cao. Các vị tổng giám đốc doanh nghiệp coi thị trưởng Tần Thiên Quý như thần mà kính trọng, chỉ hòng mong được đến doanh nghiệp xem xét một lần, giống như hoàng đế sủng ái các phi tần vậy, cũng đi theo lãnh đạo đi vòng quanh ngắm nghía chỉ tay năm ngón nói mấy câu cho vẻ vang một phen, để cho các vị gia phóng viên của báo lớn báo nhỏ đài phát thanh đài truyền hình bận rộn vất vả hầu hạ một phen, làm cái loại quảng cáo trang lớn miễn phí mà lại chẳng cần mặc cả này.
Ai bảo trên đời không có bữa trưa miễn phí, các vị gia phóng viên vẫn thường xuyên ăn những bữa trưa miễn phí như thế, thỉnh thoảng còn có cả quà kỷ niệm rất đẹp mắt.
Còn vị thị trưởng Tần Thiên Quý được tôn kính như thần thường lại có một thứ tâm trạng khác: Trình độ của những vị tổng giám đốc này rốt cuộc ra sao thì ông là người rõ hơn ai hết, chẳng qua chỉ là thuận theo trào lưu của chính sách cải cách mở cửa làm giàu cho dân, chính thời đại đã khiến họ trở thành đại gia hàng chục triệu và tỉ phú hàng trăm triệu.
Lùi lại hơn hai mươi năm trước, thậm chí hơn tám mươi phần trăm trong số họ vẫn còn mặt quay hướng đất lưng quay hướng trời, là những người nông dân cào cấu kiếm ăn trong đất bùn mà thôi. Xét theo một ý nghĩa nào đó, nên nói chính là những vị quan chức như họ thực hiện chính sách lớn của Đảng và nhà nước, mà đồng thời lại có thể định ra một số chính sách nhỏ mang tính thổ mộc của địa phương mới khiến cho các vị tổng giám đốc này túi đầy tiền của.
Chi tiết quyết định thành bại. Đừng có coi thường những chính sách nhỏ ở địa phương này, hoặc dứt khoát gọi là chính sách thổ mộc cũng được, có rất nhiều lúc chúng chính là chất xúc tác có hiệu quả nhanh và đặc hiệu có thể làm sống động kinh tế một phương. Mà những chất men linh nghiệm này trong lúc phát triển kinh tế địa phương thì trước hết cũng đã làm cho các tổng giám đốc phất lên to lớn.
Cho nên sự bất bình về mặt tâm lý cũng thường xuyên quấy nhiễu Tần Thiên Quý: Làm cái chức thị trưởng này chẳng phải mỗi tháng chỉ có mấy ngàn tệ tiền lương cùng với kiếm được một bộ lòng ruột ngon lành đó sao? Bản thân mình nếu như ở vị trí của bất kỳ ông chủ doanh nghiệp nào, khẳng định kém nhất cũng là một phú ông trên chục triệu tệ rồi! Cái này gọi là cá và tay gấu không thể được cả hai. Đã ham muốn cái uy nghi lừng lẫy của chiếc mũ đỏ làm quan cộng sản, thì không thể ham muốn cái sự nặng nề của túi tiền nữa sao?
