Một vùng đất lỗ chỗ hố bom đạn, mù mịt khói với những chiếc xe đang cháy và trang thiết bị nằm rải rác. Một chiếc mũ sắt bị thủng một lỗ nằm chỏng chơ trong bùn, một cái túi đựng bản đồ, một chiếc áo khoác rách, một chiếc máy bay đậu trên những ngọn cây, trông kì quái, trơ trọi. Những thân thể gãy nát: một bàn tay trong một vũng nước đục ngầu, một bàn chân thò ra từ một cái hố, một cái xác đàn ông trông như một bù nhìn treo lơ lửng sau một gốc cây cháy đen, một người phi công nằm trơ giữa cánh đồng quanh người quấn một tấm vải dù mà anh ta đã hi vọng nhờ nó anh ta có thể đáp xuống mặt đất. Một hàng xác chết với những khuôn mặt vô hồn kề sát nhau, một đội mai táng, thê thảm không tả nổi. Một người lính đang đi tìm người đồng đội của mình: “Các cậu có thấy Larry đâu không?”. Một người lính trong một khu rừng, đang cúi xuống gần những gốc cây cháy, vét và cạo di hài của người đồng đội, bỏ những gì anh vét được vào một cái túi vải bố để đem đi chôn. Một hàng dài những người bị thương tả tơi rơi rụng (cả quân ta và quân địch) ngắc ngoải lê bước, những chiếc xe cứu thương hối hả chạy, một người đàn ông, người đã vẽ những hình chữ thập lên những cái lều cứu thương, bị mảnh bom giết chết, một nữ y tá tóc vàng nằm cạnh những bệnh nhân của cô, chết với chiếc áo choàng trắng in hình chữ thập đỏ trên người, những chiếc tàu bệnh viện chất đầy người bị thương loạng choạng chạy trên biển. Một người lính Anh bị thương đang dẫn một tên lính Đức bị mù đi qua cánh đồng, đơn độc. Những cỗ xe tăng lớn đã lại khởi động được, đang kềnh càng di chuyển trên con đường đầy hố bom kéo theo những mớ hỗn độn gồm những mảng sắt thép gãy và cả những mảng thịt người. Những người Ý điên cuồng (có Chúa mới biết họ từ đâu ra) đổ ra cảng. Những người đàn ông tìm kiếm ai đó giữa những đống đổ nát. Một người đàn ông ném những viên sỏi xuống một hố nước khiến nước bẩn bắn lên tung tóe. Một điện thờ Đức Mẹ Đồng Trinh vẫn đứng đó, nguyên vẹn, trên con đường dẫn vào một ngôi làng đã bị bom đạn phá tan hoang. Những người đàn ông trẻ mang khuôn mặt già khọm nằm ngay trên chiến địa đợi chiến đấu tiếp, vừa nằm vừa nói với nhau bằng giọng khàn khàn về những Tom, Dick, Harry, những người đã từng gắn bó với họ giờ không còn nữa. Những khuôn mặt căng thẳng của đội quân hậu tập thoát chết trong gang tấc. “Cậu là người cuối cùng còn lại phải không, cậu?” họ nói. Một nhóm sĩ quan tham mưu cấp cao mặt nhăn như bị, tập trung dưới một căn hầm nằm sâu dưới lòng đất, nhìn chăm chăm vào một tấm bản đồ, im lặng, không biết phải làm gì tiếp theo. Bầu trời xám xịt nhìn xuống những việc làm tệ nhất và tốt nhất của con người.
Những người đàn ông đang đổ lên bến cảng. Những người lính mới, những con người khó kiếm, những con người mới, đang bước đều bước lên đường với dáng đi tự tin, những người đàn ông đã được ăn, những người đàn ông đã được ngủ, những người đàn ông sạch sẽ. Những khẩu súng nặng, những nòng súng vẫn còn lạnh, đang tiến ra mặt trận, háo hức đóng góp phần mình. Những chiếc xe tăng mới bóc tem lăn đi trên bến tàu. Máy bay trên bầu trời tìm kiếm một cuộc không chiến mà chưa thấy. Quân lương, vô thiên lủng những trang thiết bị, hàng đống vũ khí đang cập bờ, tìm kiếm những con người sẽ sử dụng chúng. Nhưng những người đàn ông mệt mỏi không tìm kiếm những trang thiết bị; họ tìm kiếm cơ hội được ngủ và tìm quên.
Mọi người chết, mùi tanh của những vết thương đang mưng mủ, của những con ngựa và gia súc chết trương, mùi khói, mùi mồ hôi và bùn đất, mùi bột diệt rận, mùi của những thân người được tẩm metanola và mùi xà phòng. Và góp thêm vào đó là mùi hôi thối kinh khủng của một đống chuột chết trên cánh đồng.
Những cơn gió hầm hè đòi dập tắt những đám lửa. Tiếng nổ của những loạt súng đại bác của cả hai bên, bên này thách bên kia dám di chuyển, những loạt đại bác giờ đây chẳng hơn một cơn co giật vô tình so với những gì đã diễn ra trước đó. Tiếng của những người đàn ông có giọng nói đã thay đổi. Những người đàn ông nằm ngáy. Tiếng lốp bốp của những con rận bị nổ trong khi ngọn lửa tẩy uế nhanh chóng lan xuống những đường khâu nối và những góc chứa rận trên những manh quần tấm áo. Tiếng kêu rên của người bị thương. Tiếng khóc nức nở của một người lính trẻ ngồi trong góc của một chuồng ngựa, cô đơn, thê thảm. Một người lính đứng tuổi ngồi dựa lưng vào một bức tường nhìn ra biển lẩm bẩm một mình. Tiếng chân bước đều bước, tiếng chân bước chậm chạp, tiếng chân bước lê lết, tiếng lạch cạch và tiếng gầm gào của những cỗ xe, tiếng sóng vỗ từ xa vọng tới, tiếng còi tàu trên biển, tiếng trộn bài và tiếng gọi cược của bốn người lính ăn mặc rách rưới đang chơi bài bên cạnh một cái giếng trong sân một trang trại. Tiếng của một người lính ngồi trên một ngôi mộ trong một nghĩa trang thổi kèn ác-mô-ni-ca. Tiếng của những con chuột đang gặm thứ gì đó trong một hốc tường. Tiếng cú kêu. Tiếng đập cánh của một con bọ cánh cứng. Tiếng chửi thề của một người đàn ông vấp phải một hòn đá. Tiếng kèn tiễn đưa một người lính về nơi an nghỉ cuối cùng, tiếng vọng của nó dội lại từ những ngọn đồi và bầu trời, sẫm tối và đẹp đẽ.
“Họ nói sư đoàn 5 đã tiêu vong.”
“Sư đoàn 5 ư? Không thể có chuyện họ tiêu vong. Không phải sư đoàn ấy, không phải đội quân đã đánh trận Plassey, Waterloo, Ypres, Dunkirk, và El Alamein.”
“Nhưng sự thật là họ đã bị tiêu diệt. Tất cả bọn họ.”
“Nhưng tôi đã hành quân cùng họ kia mà. Họ không thể chết được. Vô lý! Nghe tiếng trống và tiếng kèn ống vang lên khi họ hành quân qua những đường phố của Ayr trên đường tới Greenock, tới Clyde, tới sa mạc miền Tây thì biết. Nghe thì biết, cái cậu này, cậu không nghe thấy tiếng họ thổi điệu thu quân khi họ hành quân dọc bờ biển ở Ayr trong ánh ngày mùa đông nhạt dần hay sao? Hãy nhìn họ, như tôi đã nhìn thấy họ: cả một con tàu lớn chở họ tiến về phía nam, với tất cả những chàng trai trẻ bám vào dây néo góc buồm trong ánh mặt trời, và ở phía dưới họ, từ cửa xuống hầm tàu, kèn ống và trống cùng nhau chơi bài “Chuyến hải hành” đến đảo Skye. Sao chứ, cái cậu này, họ sẽ không bao giờ chết.”
“Vâng, nhưng họ vẫn chết.”
“Xem những gì họ làm trên đường từ El Alamein đến Tunis mà xem. Họ không thể bị diệt đâu. Họ hành quân, chiến đấu, rút quân, chiến đấu tiếp, tiến lên, lại chiến đấu, họ không đời nào chịu rút lui trừ khi rút lui để liếm vết thương để rồi lại tiếp tục tiến lên phía trước. Họ chiến đấu, chiến đấu, chiến đấu; họ chưa bao giờ chịu đầu hàng. Và trên hết, cậu không nhớ họ đã thể hiện như thế nào trong cuộc diễu hành đầy sức mạnh tại Tunis sao? Không trung đoàn nào trên thế giới có thể “bỏ súng áp đùi,” “vác súng lên vai,” và “bồng súng” oai phong như họ. Và họ diễu hành qua khán đài trong tiếng hô vang “Nhìn về bên phải!” trong khi những cái trống nện thình thình và những chiếc kèn ống kêu te te, tại sao, cái cậu này, cậu chưa bao giờ nhìn thấy những chàng trai trẻ ấy từ trên khán đài đâu (cho dù họ là ai): cậu đã thấy trung đoàn 5 và tất cả những việc họ làm, con người họ, sự hi sinh của họ, sự gan dạ họ thể hiện. Cậu đã thấy những ngọn cờ của họ giơ cao, và mắt cậu ươn ướt, và dù không muốn cậu vẫn cứ nhỏ lệ, chỉ một giọt lệ thôi.”
“Vâng, nhưng họ vẫn chết.”
“Họ không thể chết được, cái cậu này. Nếu cậu ở lại đây, thì chắc chắn vào một đêm nào đó cậu sẽ thấy họ quay trở về trên bình nguyên đầy bóng tối. Trống của họ sẽ vang lên một tiếng duy nhất, mặt họ sẽ hơi tái đấy, và họ sẽ không ngẩng đầu kiêu hãnh như thường thấy đâu, nhưng họ sẽ ở đây. Họ sẽ đi xuống những đường hào, họ sẽ đưa những người chết và những người bị thương trong trung đoàn đi cùng họ, nhưng họ vẫn sẽ đến. Không sai đâu. Và họ sẽ lại đốt lửa trại, sẽ lại vui đùa, sẽ lại thư thái. Và sau rốt, họ sẽ lại ra biển. Và họ sẽ chồng những cái trống lên, cuộn cờ lại, và bởi đã biết tới chiến tranh họ sẽ chỉ nói về hòa bình, và họ sẽ nói với con cái họ, ‘chẳng là gì cả.’”.
“Dừng lại! Ai đi ngoài đó thế hả?”. Một người lính gác nhìn ra bình nguyên hỏi.
“Bạn,” tiếng trả lời vang lên.
“Lại đây, bạn, lại đây xem anh là ai nào.”
Chỉ có tiếng gió gào.
