Chúng tôi đang đi qua một thung lũng nằm giữa hai điểm dốc nhất của dải đồi Alban thì chợt nhìn thấy người ấy. Đó là một người lính Đức đeo ba lô ngồi trên sườn đồi phía bên phải, cúi đầu trong tư thế cầu nguyện. Ai đó gọi chúng tôi: “Đến đây, đến đây mà xem này”. Tính tò mò trỗi dậy, chúng tôi kéo tới ngó một chút. Một tốp lính đã tụ tập ở đó trước chúng tôi.

Người lính Đức đã chết. Ai đó ở phía sau hắn, và trên sườn đồi dốc này người ấy gần như ở ngay phía dưới chỗ hắn đang quỳ, đã bắn hắn một cách có tính toán khiến đạn xuyên từ cổ lên đầu nạn nhân. Dấu vết còn đó. Thay vì những giọt nước mắt, một dòng máu từ mắt trái của người chết chảy qua những nếp nhăn sâu trên khuôn mặt đầy bụi đất. Tay hắn vẫn nắm chặt những bông hoa dại ở sườn đồi. Khẩu súng trường hắn đeo hếch mũi lên trời. Nhìn gần hơn có thể thấy quân phục của hắn bẩn thỉu, rách tả tơi. Những con ruồi bay vo ve quanh cổ áo thấm máu.

“Đó là tên lính Đức tốt nhất các cậu từng thấy,” một người đứng xem nói, “một người chết.”

“Lạy Chúa, nó chỉ là một đứa nhóc, hãy để nó được yên tĩnh.”

“Hắn may đấy, hắn chẳng bao giờ biết cái gì đã giết chết mình.”

“Làm thế nào các anh có thể giải thích được một người lính đã trải qua các trận đánh như hắn, lại lâm vào tình cảnh này? Nhìn hắn mà xem, cố leo lên sườn đồi dốc này tự biến mình thành tấm bia lý tưởng cho những viên đạn. Tại sao hắn không rút xuống thung lũng cùng đồng đội?”

“Ai dám chắc đồng đội của hắn sẽ xuống được dưới thung lũng kia chứ? Tên lính Đức này hệt như chàng Casabianca trẻ tuổi. ‘Chàng trai trẻ đứng yên trên sàn tàu bốc cháy’. Trái tim cao thượng, can đảm. Tôi cược rằng hắn đã chiến đấu trên khắp các chiến trường từ Garigliano, có lẽ là từ Châu Phi tới chiến trường này. Hắn đã rút quá muộn. Hắn không muốn đồng đội nghĩ hắn là người đầu tiên bỏ cuộc. Hắn cứ mải chiến đấu cho tới khi chợt nhận ra các bạn mình đã rút đi cả rồi. Hắn chỉ còn lại một mình. Sau đó hắn ngừng chiến đấu và yên nghỉ như các anh thấy đấy.”

“Không, đó chỉ là vận rủi của cậu ta thôi. Tại cái số của cậu ta nó thế. Tất cả là tại cái số. Không ở đây thì cũng ở chỗ khác. Chạy xuống thung lũng như những người đầu tiên bỏ cuộc, hay trèo lên đồi trong hoảng loạn như một con dê dại khờ, chẳng có gì khác cả; cậu ta không thể thoát khỏi viên đạn mà số mệnh đã dành cho cậu ta.”

“Đừng khóc cho cậu ta. Cậu ta chỉ đang ngủ thôi mà. ‘Ta cũng như giấc mộng cùng chất liệu dệt thành, và cuộc đời bé nhỏ của ta hoàn tất bằng một giấc ngủ.’ Nhìn khuôn mặt của con người trẻ tuổi này có thể thấy đây là giấc ngủ đầu tiên của cậu ta sau nhiều tháng. Trước khi viên đạn bắn vào cậu ta, cậu ta đã kiệt sức rồi. Chuyến hành hương trên cõi trần của cậu ta đã kết thúc. Cậu ta sẽ tái sinh. Cậu ta đang cầu nguyện cho chúng ta. Chúng ta là những người bị bỏ lại phía sau. Đừng thương hại cậu ta, hãy thương cho chính chúng ta ấy.”

“Thật tệ, anh bạn ạ, anh biết mà. Vì với cậu nhỏ này như thế là ‘chấm hết’. Cậu ta sẽ không bao giờ còn được thấy Rome nữa.”

“Đấy, một cuộc đời rẻ mạt. Thay vì nói linh tinh sao chúng ta không nắn túi và tước ba lô của hắn đi. Hắn có cái đồng hồ đeo tay trông hay quá kìa, hắn có cả nhẫn cưới bằng vàng nữa. Có ai dám liều với cái bẫy treo này không hả?”

“Điều khiến tôi khó hiểu là ai đó lại đi bắn cậu nhóc này từ phía sau như thế. Mà giờ lại đang là mùa xuân.”

“Mùa xuân thì có liên quan quái gì ở đây chứ? Các anh có được chiến thắng rồi, đúng không nào? Đấy, hài lòng đi. Các anh không thể có được chiến thắng mà không có sự hi sinh nào. Luôn luôn có sự hi sinh.”

Tiếng kèn túi từ xa vọng lại nghe sao mà ai oán. Từng hàng người lê bước qua thung lũng tiến về Rome, đến với số mệnh của họ.