Một chiếc xe zip của quân Anh chầm chậm tiến lên con đường dốc dẫn từ Carthaga đến làng Beni Abbbas trên bờ biển Tunisia. Chiếc xe rên rỉ leo lên dốc giữa màn sương buổi sớm lảng bảng trôi. Một tòa kiến trúc đồ sộ hiện ra phía trước trong màn sương. Đó là biệt thự Beni Abbas, một tòa biệt thự nằm ở một địa thế cao, trông ra biển Địa Trung Hải, trông ra những khoảng đất rộng, và hướng lên bầu trời đẹp đến độ khiến người ta phải ngây người. Chiếc xe đi qua lối vào có cắm cờ và dừng lại trước những lính gác người Anh đang đứng trong một cái sân rộng trải sỏi. Một sĩ quan bước ra. Anh là người đầu tiên đến dự cuộc họp của quân Đồng minh được triệu tập nhằm đưa ra quyết định cho một cuộc đổ quân kết hợp thủy bộ để dành lấy thành Rome. Đó là ngày Giáng sinh năm 1943.

Quả bóng lăn nhanh trên mặt thảm xanh của bàn bi-da, đập vào một quả bóng khác, chui xuống lỗ. Cuộc họp sẽ bắt đầu trong một giờ nữa và một nhóm sĩ quan đang kết thúc cuộc chơi. Một lính cần vụ mang những khay đồ uống tới. Một người lính khác đang giúp vị chỉ huy của mình đeo thắt lưng. Những dự đoán về những cái lợi và bất lợi của cuộc đổ quân đến Anzio, nước Ý, bằng đường thủy được đưa ra.

Những ý kiến trái ngược đã được một viên sĩ quan ghi nguệch ngoạc ra một tờ giấy và giờ được đọc lên.

“Lợi: phá vỡ bế tắc ở Cassino. Cắt đứt đường sống của tập đoàn quân số 10 của Đức ở phía Nam. Chiếm Rome, tạo khích lệ to lớn cho quân Đồng minh và làm nhụt nhuệ khí của quân Đức. Làm cho người Nga không có gì để phàn nàn. Tạo tiền lệ tốt cho ở phương Tây. Có thể tiếp cận Anzio, tận dụng những điều kiện thuận lợi nhất định trong việc chuyên chở bằng đường biển, địa điểm này cho phép tiến quân nhanh tới các quả đồi với các sườn được bảo vệ nhờ những con sông và những đầm lầy, địa điểm này gần sân bay của quân Đồng minh, và pháo của các tàu chiến ngoài khơi có thể phát huy tác dụng”.

“Bất lợi: Một lực lượng xâm nhập gồm một trăm năm mươi nghìn lính không thể khiến quân Đức mất thăng bằng. Tin tình báo cho thấy có sự hiện diện của lực lượng xe bọc thép rất mạnh ở vùng này. Khu vực đổ bộ nằm dưới sự kiểm soát của quân địch trên đồi Alban. Những cơn bão mùa đông có thể cô lập lực lượng xâm nhập. Các bãi biển không thích hợp cho việc đổ quân. Việc vận chuyển bằng đường biển không đủ để duy trì tuyến công sự. Lính tráng thiếu kinh nghiệm trong việc đổ bộ bằng đường thủy. Đổ bộ vào Anzio không thành công sẽ cản trở toàn bộ chiến lược xâm nhập vào Tây Âu của quân Đồng minh.”

“Cho dù bất lợi có là gì đi chăng nữa,” một sĩ quan cao cấp điềm tĩnh nói, “đây có lẽ là lần cuối cùng trong cuộc chiến tranh này ở nước Ý, chúng ta có thể sẽ chiếm lĩnh được trung tâm vũ đài quân sự của thế giới.”

Một lính cần vụ xuất hiện ở cửa.

“Đại tướng đang lên đồi, thưa ngài.”

“Tốt lắm,” viên sĩ quan cấp cao nói, tập trung vào cú chọc bóng. Sau khi chọc bóng thành công, ông ta cất cây gậy lên giá gác và rời khỏi phòng cùng vài sĩ quan khác. Đối với họ cuộc họp đã bắt đầu.

* * *

Phòng họp đầy người.

Những làn khói thuốc bay.

Những chiếc gạt tàn đầy mẩu thuốc.

Những khuôn mặt háo hức, những khuôn mặt mệt mỏi, những khuôn mặt ốm yếu, những khuôn mặt sung sức.

Tiếng giấy sột soạt không ngừng

Những người quan trọng ngồi ghế chỉ định

Chẳng nói gì, biết tất cả.

Những người ít quan trọng hơn, những người hành sự, căng thẳng theo dõi.

Những người ít quan trọng hơn có tâm, những người ít quan trọng hơn không có tâm,

Sau họ là những người phụ tá như thể tại Thánh Lễ Cao Cấp.

Những người đàn ông lòng đầy nghi ngại:

“Chúng ta phải đổ máu trên hai mặt trận thay vì một chăng?”

Những người đàn ông điên rồ chỉ biết đến vai diễn của mình,

Vì nhân loại một mẩu nhỏ cũng phải giấu kỹ đi

Những con người thương xót con người.

Những con người chỉ biết đến những cỗ máy:

Nếu bốn trăm chiếc xe trọng tải hai tấn rưỡi

Cần phải chở đến năm tấn mỗi xe

Để duy trì nguồn cung cấp tối thiểu đến ngày đổ bộ cộng một,

Thì sẽ cần bao nhiêu xe…

Những người ngồi cách nhau với ánh mắt vô cảm,

Những người gầy đét, những người không bè bạn, những người nín thinh.

Các vị chỉ huy, thì thầm với nhau, quyết định cuộc chơi.

Những người đàn ông tầm cỡ thế giới với những cái lưỡi say sưa.

Những người đàn ông đến rồi đi cùng rừng và nước.

Phải chăng đây là sự vô tội, trò chơi công lý?

* * *

Mặt trời của một ngày lộng gió nhanh chóng chìm xuống biển Địa Trung Hải; đêm tối kéo đến bán đảo Carthage. Biệt thự Beni Abbas lại trở về với bầu trời đêm. Những màn sương khổng lồ từ ngoài vịnh cuộn lấy những dải đất, khiến cây cỏ bên ngoài biệt thự đẫm sương và những hòn sỏi trong sân lóng lánh dưới ánh đèn pha của những chiếc xe.

“Này! Cậu có biết Anzio ở đâu không hả?”

“Không, sao cơ?”

“Ồ, họ đã quyết định đột chiếm bờ biển ấy trong một tháng nữa. Có lợi cho việc vượt qua Cassino đấy.”

“Anzio ở đâu nhỉ?”

Những mái ngói, và ánh trăng lấp lánh.

Những con đường tĩnh lặng,

Những tàu cá buông neo

Thị trấn nhỏ nằm bên bờ biển Tyrrhenia

Đã chìm vào giấc ngủ,

Không hay biết,

Và không nghi ngờ.

Ngày đầu tiên của tháng Một năm 1944. Tại lâu đài Caserta, nơi được sử dụng làm Tổng hành dinh của Cụm Tập đoàn quân, ở Ý. Những vườn hoa, những đài phun nước, những sân hiên, và những đường lái xe vào nhà nằm dưới những hàng cây. Trong một căn phòng của lâu đài, một vị tướng chuẩn bị bàn việc với một nhóm sĩ quan.

“Thưa các vị,” ông ta bắt đầu, “chúc mừng năm mới tới tất cả các vị. Các vị đều biết rằng mới đây, tại Tunis, việc tiến hành một cuộc đổ bộ quy mô lên vùng Anzio-Nettuno đã được quyết định. Cuộc đổ bộ này được đặt tên là Đá Cuội. Các vị đều biết mục tiêu của cuộc đổ bộ này là gì rồi: đánh vào sườn quân chủ lực của Đức đang kiểm soát chiến tuyến phía nam, chiếm lĩnh Cassino, và dành lấy Rome. Các vị đã biết ngày đổ bộ là ngày hai mươi hai tháng Một, nghĩa là còn ba tuần nữa, và đơn vị đầu tiên sẽ đặt chân lên bờ biển vào lúc 2 giờ. Quyết định đổ bộ không thay đổi, thời gian đổ bộ cũng vậy. Không cần bàn cãi gì ở đây hôm nay về những điểm tôi vừa nói. Sáng nay tôi sẽ chỉ tập trung vào một số vấn đề xoay quanh việc chúng ta sẽ tiến hành cuộc xâm nhập như thế nào.”

Viên tướng nói đến đây thì bị một đại tá để râu quai nón ngồi phía trước ông ta ngắt lời.

“Quan trọng hơn, thưa ngài,” viên đại tá nói, “tôi mong ngài cho biết ai sẽ là người tiến hành cuộc xâm nhập này.”

“Ồ, vâng,” viên tướng nở nụ cười bí hiểm, “tôi sẽ là người tiến hành.” Viên sĩ quan chỉ huy tại trại chuyển tiếp số 17, ở Bizerte, trên bờ biển Bắc Phi, sắp sửa nhặt mũ và ba-toong của mình trên chiếc bàn nơi ông đã để chúng xuống trong lúc nói với những người sống sót trên con tàu chở lính mang tên Carmania bị đắm ở biển Địa Trung Hải cách đó một tuần.

“Thưa các anh,” ông ta nói trong tư thế chuẩn bị rời khỏi phòng, “đối với tôi, việc nói với các anh một tuần trước rằng các anh sẽ trở về nước Anh theo tiêu chuẩn nghỉ phép dành cho những người vừa thoát chết và giờ đây lại phải nói với các anh rằng, các anh sẽ được đưa đến Ý trong đội quân tăng viện là một việc chẳng thú vị chút nào, và tôi có thể hiểu được nỗi thất vọng cay đắng mà các anh cảm thấy. Tôi chỉ có thể nói rằng, giống như các anh, tôi tuân theo mệnh lệnh của cấp trên. Các mệnh lệnh thay đổi theo tình hình, và trong khi tôi không làm ra vẻ tôi biết những gì đang xảy ra hoặc sắp xảy ra ở Ý, thực tế cho thấy rằng ở đó đã phát sinh tình trạng khẩn cấp. Tôi chắc rằng nếu các cấp chỉ huy có thể tránh được sự thay đổi mệnh lệnh này thì họ đã tránh rồi. Các anh cũng hiểu rằng theo quy định của quân đội, trong bất kì tình huống nào, nghỉ phép dành cho những người vừa thoát chết là một sự ưu tiên, chứ không phải là một quyền lợi. Tôi được lệnh báo cho các anh biết rằng sự thay đổi này đang được thông tin tới người thân của các anh ở Anh. Vậy thôi,” viên chỉ huy vừa nói vừa bước ra phía cửa. “Xin cảm ơn sự chú ý của các anh.”

Tại trại chuyển tiếp ở Algiers, một hội chơi bài pốc-kơ đang nằm cuộn tròn trên một đống dây thừng lớn. Archie là một anh chàng tháo vát. Anh vừa mới ở ngoài vào mang theo một cái thùng nhỏ đựng đầy cà phê còn bốc khói.

“Cậu cừ thật, Archie ạ,” bạn của anh cất lời khen trong khi họ nhanh tay dùng những chiếc ca sắt múc cà phê ra và cùng nâng cốc chúc sức khỏe anh. Mặc dầu được uống cà phê như một món quà trời cho, rõ ràng hội chơi bài này không lấy gì làm thoải mái. Họ đã nói khản cả giọng về những việc họ sẽ làm khi được trở về nhà, thế mà giờ đây họ sắp sửa phải lên tàu sang Ý.

Họ cảm thấy họ bị chộp, đúng vậy. Và họ không thích bị như thế chút nào.

“Bắt đầu năm mới như thế này thật là không thể chịu nổi,” Archie nói. Anh không biết nước Ý ở đâu, anh không quan tâm nó ở đâu, anh không bao giờ muốn thấy nước Ý.

“Mặc kệ,” anh đã nói với viên trung sĩ đã chộp anh. “Tôi sẽ về nhà.” Anh thậm chí bị gọi lên gặp chỉ huy trại. Giờ anh đang kể cho hội chơi bài nghe chuyện đó.

“Ồ, tớ đứng trước mặt ông ta và nói, “Ông bố già của tôi đang đợi tôi ở nhà. Tin này có thể giết chết ông ấy đấy,” tớ nói thế đấy.”

“Cậu đúng là một kẻ lọc lõi,” một người trong nhóm vừa nói, vừa khẽ thúc sườn Archie.

“Không, tớ xin lấy danh dự mà thề,” Archie nói, “bị chộp như thế này không hợp với nguyên tắc của tớ chút nào. Người nhà của tớ sẽ không bao giờ tha thứ cho tớ đâu.”

“Vậy chỉ huy đã nói gì, Archie?” Một người cất tiếng hỏi.

“Ồ, quả thật,” Archie nói đầy vẻ thực thà. “Tớ cảm thấy tội nghiệp cho chỉ huy trại. Ông ấy mệt mỏi và cứ nói huyên thuyên. Ông ấy nói về mạng nhện.”

“Mạng nhện!” - một anh bạn có vóc người thấp bé vừa mới đặt cược xong kêu lên đầy ngạc nhiên.

“Mạng nhện,” Archie nói, như thể anh và chỉ huy trại đã chia sẻ với nhau một bí mật lớn.

“‘Tôi hiểu quan điểm của cậu, chàng lính ạ,’ chỉ huy trại nói với tớ,” giữa hai lần tố, Archie tiếp tục kể, “‘và tôi muốn giúp cậu lắm. Nhưng công việc của tôi là chộp người và cậu phải đi.’ Sau đó ông ấy nói về nhện.”

“‘Cậu thấy đấy,’ chỉ huy trại nói, ‘những gì xảy ra với cậu trong cuộc chiến tranh này không phải là quyết định của tôi, không phải của cậu, mà là của những con nhện. Cậu bị mắc vào mạng nhện. Giờ đừng cố giãy giụa nữa. Hãy thoải mái đi, chàng lính ạ, con nhện có thể sẽ không bao giờ tới chỗ cậu đâu.’”

“Chết thật,” một người trong hội chơi bài lên tiếng. “Chỉ huy của chúng ta mất trí rồi. Ai sau ba năm chiến đấu ở nước ngoài không được về nhà mà chẳng hóa ra thế. Chúng ta nên về nhà thật nhanh. Chúng ta có thể cũng sẽ hóa điên như ông ấy đấy.”

“Ồ,” Archie nói, “tớ cũng cảm thấy thương cho chỉ huy, nhưng khi tớ bước ra khỏi phòng của ông ấy, tớ chợt nhớ đến lời khuyên của bố tớ: ‘Hãy nguyền rủa cây gậy chỉ huy của nguyên soái, con trai ạ. Hãy trút những mớ lo của quân đội khỏi lưng con!’ Mớ lo của chỉ huy không phải là mớ lo của tớ. Ngoài ra tớ không định để bất cứ con nhện nào chén tớ, vậy nên tớ quyết định đi khám bác sĩ.”

“Này, Archie,” một anh chàng béo ị trông khá khôi hài nói, “chính những kẻ giả ốm trốn việc như cậu khiến cho những người ốm thật như chúng tôi lâm vào tình trạng ốm nặng đấy.”

“Ồ, tớ cóc cần biết,” Archie nói, “tớ cảm thấy tệ lắm rồi. Chỉ cần nghĩ tới chuyện vượt Địa Trung Hải một lần nữa cũng đủ làm tớ bị chuột rút và muốn ọe.”

“Tớ cá là sẽ không có chứng chuột rút cũng chẳng có nôn ọe nếu như con tàu cũ kỹ quay mũi về hướng sông Thames,” một anh bạn nháy mắt với Archie, nói.

“Ồ, dù sao,” Archie tiếp tục, “tớ cũng cảm thấy phải đi gặp bác sĩ, vậy nên tớ đã đi. Sau khi bác sĩ cố đẩy bàn chân tớ lên phía trên đầu, ông ấy nói, ‘Cậu này, theo tôi, cậu đang phải chịu đựng một trong hai điều, có thể cậu đang mang thai hoặc cậu bị chứng căng thẳng thần kinh do chiến đấu. Vì trong lúc tức giận cậu không thấy trước mắt mình hiện ra cảnh đánh nhau cũng không nghe thấy tiếng súng nổ, nên tôi chỉ có thể cho rằng cậu đang mang thai.’ Nghe ông ấy nói như vậy, tớ thấy mình không còn đủ sức mà kéo quần lên nữa!”

Hội chơi bài cười phá lên. Họ lại thúc sườn Archie. Họ cười cho tới khi vài người trong số họ chảy nước mắt. Ván bài bị gián đoạn. Archie cũng cười nhiều như những người khác. Anh đã đọc ở đâu đó trong một cuốn sách nói rằng “ai lo lắng, người ấy chết hai lần”. Đối với Archie chết một lần đã là cực điểm của vận rủi rồi, chết hai lần là quá nhiều. Anh không việc gì phải dính dáng đến những gì khiến anh phải chết hai lần.

“Đừng có xung phong làm việc gì,” cha anh cảnh báo anh khi quân đội cuối cùng cũng đã chộp anh. “Hãy cứ ở yên hàng sau và ngậm miệng, đừng có đi đâu trừ khi con buộc phải đi”. Nhưng chẳng phải cha anh cũng đã nói những lời này sao: “Nếu con buộc phải đi, con trai ạ, thì hãy gắng hết sức mình!”. Ôi, vậy là cái con nhện trời đánh thành vật của chỉ huy trại đã mò tới anh. Anh cố gắng thoát ra khỏi mạng nhện mà không thể. Ngài chỉ huy chết tiệt, anh sẽ tiếp tục tìm cơ hội; trong khi đó, anh sẽ cố gắng hết mình.

“Shortie, đến lượt cậu chia bài,” anh nói, và đưa các quân bài cho bạn. Rồi anh vục ca vào thùng đựng cà phê múc cho mình một ca nữa.

Cậu bưu tá dựng xe đạp vào tường rồi đập mạnh chiếc vòng sắt dùng để gõ cửa nhà số 76. Cậu chỉ là một cậu thiếu niên, nhưng việc đi phát những bức điện thời chiến này cũng khiến cậu bực mình. Vừa mới hôm qua thôi, dường như tất cả các bức điện đều mang những tin vui - tin sinh con, tin về một lễ kỷ niệm, tin thắng cá độ trong một trận đấu bóng, tin ai đó trở về. Nghèo đến như những người sống tại những thị trấn sản xuất bông buồn thảm ở miền Bắc nước Anh, người ta nhận thư xong cũng thường chạy vội vào nhà tìm vài xu lẻ để thưởng cho cậu, nếu không, chí ít cũng mời cậu xơi một chiếc bánh. Giờ trao cho họ một bức điện và họ bật khóc nức nở, rồi đóng cửa lại trước mặt cậu. Chẳng ai thích đi đưa những bức điện mang tin chẳng lành. Cậu đứng trước cánh cửa nhỏ đã bong sơn, cầm một phong thư dán kín trong tay.

Ngoài con số trên cánh cửa, ngôi nhà này không có gì khác so với những ngôi nhà nhỏ nằm ở hai bên đường của con phố này. Đây là một khu phố ảm đạm với những mái ngói ác-đoa ẩm ướt úp chụp lên những ngôi nhà kiểu “hai lên hai xuống” đứng san sát bên nhau, lưng giáp lưng theo một dãy không ngắt quãng kéo dài hàng dặm cho đến khi chúng chạm gần tới cổng của các nhà máy nơi những người dân lao động dùng phần lớn thời gian của mình. Bỗng nhiên cánh cửa nhà số 76 chuyển động. Cậu bưu tá định bụng sẽ trao bức điện của WO nhanh hết mức có thể rồi chuồn. Thay vì ký nhận, người phụ nữ ra mở cửa vội xé phong bì thư. Cậu quan sát vẻ mặt người phụ nữ ấy. Ngay lập tức cậu biết cậu vừa chuyển tới một tin vui. Người phụ nữ nói với cậu rằng, chồng chị sắp được về nghỉ phép theo tiêu chuẩn ưu tiên và thưởng cho cậu sáu xu. Khi cánh cửa đã đóng lại, cậu còn nghe rõ tiếng chị ấy gọi các con đầy phấn khởi: “Bố các con sắp về, bố sắp về”.

Để giữ cho mình không chìm vào cơn buồn ngủ, thiếu tướng Watkins bắt đầu dùng cây ba-toong gõ lên đôi giày ống bóng loáng của mình. Nếu không vì cái ghế ngồi chẳng êm chút nào thì ông chắc đã ngủ thiếp đi từ lâu. Sau ba tiếng họp tại lâu đài Caserta, ông chẳng thấy có gì mới về chiến dịch xâm nhập Anzio. Nếu có ai đó cầm cái khăn lau xóa hết tất cả những dữ liệu chuyên môn được viết bằng phấn lên tấm bảng đen kia thì tất tần tật mọi chi tiết có thể sẽ bị quên. Chính những người lính mới là nhân tố quan trọng trong ngày đổ bộ. Thế mà tại cuộc họp, chẳng ai đả động đến những người lính. Những vị chỉ huy dự họp trở về sẽ nói gì với lính của họ đây? Không gì cả, trừ một điều rằng dù thế nào nhiệm vụ vẫn cứ phải được thực hiện.

Ông cố nén một cái ngáp nữa và tự hỏi không biết vua Charles III của Tây Ban Nha, người từng sở hữu lâu đài này, sẽ nghĩ gì về toàn bộ sự việc. Sau một buổi sáng như thế này ắt hẳn ông cần uống chút gì đó.