M

ọi người nên học và luyện tập võ, cũng giống như việc nên ăn uống vậy.

Tương tự như thức ăn có nhiều loại, không phải môn võ thuật nào cũng được sáng tạo như nhau.

Có ba loại hình võ thuật phổ biến: cận chiến(*) (grappling), đánh đứng (striking), và dùng vũ khí (weapons).

(*) Đánh nhau trực tiếp, xáp lá cà

Cận chiến sử dụng đòn bẩy và lực giữ để kiểm soát hoặc hạ bệ đối thủ. Đánh đứng sử dụng đấm, đá, lên đầu gối, đẩy khuỷu tay, đánh đầu và bất kỳ phần nào trên cơ thể để tấn công đối thủ. Võ thuật dùng vũ khí sử dụng nhiều loại vũ khí để chiến đấu, bao gồm gậy, dao và kể cả súng cầm tay hiện đại.

Có lẽ hình thức quan trọng nhất của tự vệ là tâm trí. Bằng việc luôn thông minh và giữ tỉnh táo, bạn có thể tránh các tình huống nguy hiểm không đáng có. Nhưng cũng sẽ có những lúc tâm trí và sự thông minh không thể giúp bạn. Đó là thực tế.

Ngay cả trong khu vực được coi là ít nguy hiểm, không gì có thể đảm bảo rằng bạn sẽ luôn an toàn. Đó có thể là một cuộc tấn công bất hợp pháp, cướp xe hơi, bắt cóc, hay một cuộc tấn công bạo lực. Khi đó, bạn không có sự lựa chọn nào ngoài việc chuẩn bị phòng thủ. Và trong những trường hợp cần kíp nhất, dùng súng chính là phương án tự vệ cuối cùng và tối ưu nhất, giúp loại bỏ kẻ tấn công nhanh chóng bất kể sức mạnh và kích cỡ của hắn có như thế nào.

Tất nhiên, trang bị vũ khí không hợp lý cũng cực kỳ nguy hiểm, thậm chí có thể gây thương tích nghiêm trọng và tử vong cho chính người cầm súng hoặc những người vô tội khác nếu người cầm không nằm lòng bốn nguyên tắc về an toàn súng:

1. Cẩn thận với mọi khẩu súng như thể nó đã được nạp đạn.

2. Không bao giờ chĩa súng vào bất cứ ai hay bất kỳ thứ gì bạn không có ý định hạ gục.

3. Giữ ngón tay của bạn trên cò súng cho đến khi bạn đã nhắm được mục tiêu.

4. Luôn luôn đảm bảo đúng mục tiêu và coi chừng những gì đằng sau nó.

Đồng thời, súng cầm tay luôn phải được cất giữ ở nơi an toàn để không rơi vào tay kẻ nguy hiểm.

Quan trọng nhất, nếu không được đào tạo bài bản, sở hữu một khẩu súng là vô dụng, thậm chí nguy hiểm cho chủ nhân của nó hơn là không có khẩu nào.

Học cách làm thế nào để bắn nhanh và chính xác trong khi căng thẳng là điều bắt buộc đối với người muốn sở hữu một khẩu súng lục. Điều này có nghĩa là bạn cần tìm kiếm một huấn luyện viên giỏi để huấn luyện bạn cách sử dụng.

An toàn là điều tối quan trọng trong huấn luyện dùng súng. Khi nào xử lý đúng và cẩn thận, sử dụng vũ khí mới đồng nghĩa với đảm bảo an toàn. Nó không chỉ giúp bạn sẵn sàng khi rơi vào trường hợp xấu nhất, mà còn mang lại những lợi ích bổ sung trong trường hợp bạn không bao giờ cần sử dụng vũ khí để tự vệ.

Huấn luyện dùng súng giúp tăng sự phối hợp tay - mắt, tốc độ, sự tập trung và bản năng. Nó đòi hỏi chuyển động lặp đi lặp lại để phát triển bộ nhớ cơ bắp và đòi hỏi sự cảm nhận của cơ thể ở một mức độ cao khi nhắm bắn trong tình huống ngàn cân treo sợi tóc. Cuối cùng, việc huấn luyện khả năng cạnh tranh về tốc độ và điều kiện chính xác trong những tình huống căng thẳng dạy cho ta biết rằng cần phải thư giãn, bình tĩnh, kiểm soát hơi thở và tập trung vào nhiệm vụ trước mắt.

Nhưng súng lục không phải lúc nào cũng có sẵn. Nhiều nơi trên thế giới quy định dùng súng là bất hợp pháp. Cũng có những thời điểm mà súng cầm tay gặp sự cố. Vì vậy, điều quan trọng là biết làm thế nào để bảo vệ mình trong những tình huống không có vũ trang, nghĩa là chúng ta cần trở lại với võ thuật.

Trước tiên hãy để tôi nói rằng võ thuật mang đến rất nhiều cảm xúc cho một số người. Võ thuật trở thành tôn giáo và khiến họ đam mê. Mặt khác, võ thuật không dậm chân tại chỗ. Nó luôn có đời sống và sự phát triển riêng. Nếu bạn không phát triển cùng nó, bạn sẽ bị bỏ lại. So sánh môn võ này với môn võ khác hoặc nhận định rằng môn võ này “tốt hơn”, trường phái kia “tốt hơn” có thể khiến một số người nổi điên. Tôi không bận tâm đến việc bàn luận để chọn ra môn võ nào là tuyệt đỉnh nhất, vì không có lý do để lý thuyết hóa điều đó.

Giải Vô địch Đối kháng Đỉnh cao (UFC) đặt ra nhiều giả thiết mới để thử nghiệm.

Các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan cũng đã đưa ra rồi kiểm tra nhiều giả thiết về đối kháng. Ngày nay, hầu như ai cũng có cho mình một chiếc máy quay video trong túi, đồng thời có thể tham khảo rất nhiều những màn đấu võ đường phố khác đã và đang được đăng tải trên internet.

Với tất cả những thông tin sẵn có, không cần phải lý thuyết hóa điều gì nữa.

Không khó để nhìn thấy cái gì đang diễn ra. Hơn nữa, rõ ràng là võ thuật không đứng yên. Nó luôn vận động và phát triển. Con người vẫn tiếp tục sáng tạo ra các động tác và cách di chuyển mới để hoà hợp với các động tác và cách di chuyển hiện có. Chỉ có các nguyên tắc cơ bản là không thay đổi - chúng chỉ ngày càng trở nên thống nhất và được củng cố.

Với tất cả các thông tin sẵn có, cộng với rất nhiều lý thuyết đã được thử nghiệm trong các đặc khu, trên đường phố và trong chiến đấu, võ thuật không còn là lý thuyết nữa. Chỉ có những điều thực tế và đơn giản như vậy thôi.

…

Như đã nói, sau đây là những khuyến nghị của riêng tôi về võ thuật.

Bạn có thể bắt đầu với jiu-jitsu Brazil. Đây là một dạng cận chiến cấp độ cao, áp dụng cho phần lớn các cuộc chiến thực tế diễn ra trên mặt đất. Nhưng hãy nhớ điểm mấu chốt: Hình thức tự vệ đầu tiên chính là trốn thoát - vâng, chính là bỏ chạy.

Nếu bạn bị khống chế bởi một người hoặc một nhóm người, điều tốt nhất bạn có thể làm là bỏ chạy, cố gắng tránh gây xung đột. Điều này tương đối dễ dàng khi ai đó cố ý gây hấn bằng việc đấm hay đá. Họ không kiểm soát bạn. Vì vậy, chỉ cần chạy trốn, bạn đã thắng rồi.

Vấn đề cần quan tâm là khi có ai đó đã tóm được bạn. Giờ đây họ đã ngăn chặn kế tự vệ đầu tiên của bạn - Chạy. Ngay khi ai đó giữ được bạn và bạn rơi vào tình thế phải đối đầu, trọng tâm của jiu-jitsu Brazil là sử dụng các kỹ thuật để giúp bạn thoát khỏi nắm tay của đối thủ và chạy.

Thông thường, để hạn chế việc bạn chạy thoát, kẻ tấn công thường đè bạn xuống đất.

Khi điều này xảy ra, khả năng phản kháng của võ sinh không phải là để giữ thế chủ động trong trận đấu mà là để đứng lên và tránh xa kẻ tấn công.

Mục tiêu đầu tiên của một học sinh vỡ lòng môn jiu-jitsu không phải là tấn công và đè người khác xuống đất, mà chính là đứng lên và chạy thoát.

Đây là một nét riêng quan trọng, giúp phân biệt môn đồ thực sự của jiu-jitsu với những người tin rằng mục tiêu tự vệ trong jiu-jitsu là hạ gục kẻ thù.

Quan điểm này không chính xác.

Mục tiêu thực sự của môn võ này chính là trốn thoát.

Khi xem đi xem lại những trận đấu võ đường phố, chúng ta thường rút ra kết luận là một người cần phải được chuẩn bị kỹ càng mới thắng được. Việc không luyện tập jiu-jitsu vì bạn không muốn lăn lộn trên mặt đất cũng giống như việc không học bơi vì bạn không muốn xuống nước vậy. Thật vô nghĩa.

Cách an toàn nhất để đối phó với nước là hãy thoải mái vùng vẫy ở dưới nước, cũng như thoải mái lăn lộn trên mặt đất là cách tốt nhất để đối phó với những tình huống bất ngờ trong cuộc sống.

… Tôi khuyên bạn nên bắt đầu học jiu-jitsu Brazil còn vì một lý do khác. Bởi vì nó là dạng phức tạp nhất của võ thuật. Mặc dù môn này có một số bước di chuyển cơ bản và tư thế nhất định, nhưng đồng thời cũng có một lượng vô hạn các động tác trên cả cơ bản, cũng như nhiều động tác hơn nữa, được phát triển và sáng tạo liên tục từng ngày.

Do khả năng phát triển không ngừng nghỉ này, jiu-jitsu trở thành bộ môn tác động nhiều nhất đến võ thuật. Nó tạo ra sự kích thích tinh thần đến mức đáng kinh ngạc cùng những thách thức không ngừng, buộc ta học hỏi, phát triển và cải tiến liên tục. Jiu-jitsu không bao giờ lạc hậu và lỗi thời cả.

Môn võ thuật tiếp theo tôi khuyên bạn nên học là đấm bốc (boxing). Đấm bốc là môn võ mang đến hiệu quả vô cùng nổi bật dù bản thân nó tương đối đơn giản: Chỉ có hai thứ vũ khí – tay trái và tay phải. Nhưng hai loại vũ khí này có thể tạo ra lợi thế đáng kinh ngạc khi bạn biết cách ra đòn kết hợp một cách hiệu quả. Các yếu tố quan trọng khác được học trong boxing là góc độ, chuyển động (cả hai đều dựa rất nhiều vào sự hoạt động của đôi chân) và tốc độ.

Tất cả được kết hợp nhịp nhàng trong cả tấn công và phòng vệ.

Với kiến thức cơ bản về đấm bốc, một người có thể tung ra các cú đấm chính xác và né đòn đấm hiệu quả - cả hai bài học cực kỳ hữu ích khi cố gắng đạt mục tiêu chính của tự vệ: Chạy. Boxing cho phép ta đánh nhanh, né đòn, và chạy trốn khỏi nơi ta đang đối đầu.

Hai bộ môn võ thuật tiếp theo rất đáng để đầu tư thời gian vào là Muay Thái và đấu vật. Cả hai đều tăng thêm lựa chọn và kỹ năng cho bất kỳ đấu sĩ nào.

Muay Thái giúp các võ sĩ tích lũy một kho tàng các kỹ thuật nổi bật. Nếu như boxing chỉ sử dụng nắm đấm thì Muay Thái phối hợp nhuần nhuyễn, mạnh mẽ và tàn bạo cả cú đấm, khuỷu tay, đầu gối và cẳng chân.

Muay Thai còn là cơ hội để ta học hỏi về sự đau đớn, đồng thời giúp ta khám phá khả năng chịu đau của bản thân.

Ống quyển có thể dùng để đá và chặn các cú đá của đối phương, cũng như cơ thể và đôi chân có thể tập trung phản đòn. Để tận dụng sức mạnh, người võ sĩ đòi hỏi phải có đủ sự tàn bạo và một ý chí sắt đá. Bên cạnh đó, Muay Thái còn cung cấp các động tác tuyệt vời để đánh đứng (striking) trong tư thế bị ôm ghì (clinch), khi đối thủ đang dùng cánh tay vàhoặc đầu để kẹp chặt bạn. Các đòn phản kháng từ khoảng cách gần, đặc biệt là đầu gối và khuỷu tay, rất dữ dội. Chưa kể, còn có những kỹ thuật dạy ta cách hạ bệ hoặc quật ngã đối phương xuống mặt đất một cách dứt khoát và vô cùng hữu hiệu.

Đấu vật là một nghệ thuật đánh cận chiến (grappling) khác, có lẽ được biết đến rộng rãi và được tập luyện nhiều nhất trên thế giới hiện nay. Nó là bộ môn thể thao tuyệt vời giúp ta học cách điều khiển cả tâm trí và cơ thể. Sự tàn bạo của đấu vật nghiêm khắc mài giũa thân thể và tâm trí ta trở nên cứng rắn hơn. Nhưng trên cả việc tôi luyện bản thân và tôi luyện một tinh thần bền bỉ, đấu vật là ông vua của làng võ - có nghĩa là một nhà đô vật tốt có thể quyết định vị trí của họ ở đâu trong trận đối đầu.

Không một môn võ thuật nào khác ngoài đấu vật có thể cung cấp cho học viên khả năng điều khiển vị trí trận chiến tốt hơn: Quật ngã đối thủ xuống mặt đất và giữ họ ở đó. Điều này có nghĩa là đấu vật không chỉ gia tăng khả năng hạ đối thủ xuống đất và giữ họ ở đó, mà còn tăng khả năng bảo vệ bản thân tại ngay vị trí mình đang đứng. Tức là, nếu bạn có kỹ thuật cao hơn đối thủ, bạn có thể xác định vị trí nơi bạn chiến đấu, tự vệ trước các đòn đấm và chiến thắng trên chính đôi chân của mình.

Nếu đối thủ của bạn là một tay đánh đứng lì đòn, bạn có thể quật ngã và hạ gục họ với khả năng chiến đấu vượt trội.

Thật không may, trong đấu vật không tồn tại cái gọi là đòn cuối, vì vậy không có kỹ thuật giảng dạy về cách làm thế nào để thực sự kết thúc trận đấu. Nghĩa là, có một số đấu sĩ thực hành kỹ thuật “vật tự do” (catch wrestling), sử dụng các đòn siết, khóa vừa hiểm hóc vừa hiệu quả lên bất kỳ phần nào trên cơ thể nhằm hạ đo ván đối thủ.

Ngày nay, đấu vật ngày càng trở nên phổ biến dù catch wrestling không còn được xem là hợp pháp nữa.

…

Một khi bạn đã có nền tảng tốt về jiu-jitsu Brazil, đấm bốc, đấu vật và Muay Thái, có rất nhiều môn võ khác để bạn tiếp tục khám phá. Judo là một môn võ tuyệt vời với nhiều kỹ thuật quật ngã hữu dụng, đặc biệt là trong các trường hợp có thể nắm được áo của đối thủ. Trên sân tập, judo có khá nhiều điểm tương đồng với jiu-jitsu Brazil.

Ở những nơi chưa phổ biến jiu-jitsu Brazil, judo là sự thay thế tốt nhất. Môn võ SAMBO của Nga cũng cực kỳ hiệu quả trong cận chiến nhờ những đòn khóa chân mạnh mẽ.

Có những môn võ thuật khác khá hữu ích như Krav Maga và Systema, đều tập trung vào tự vệ là chính. Ngoài ra còn có các môn võ như Escrima và Kali đến từ Philippines, tập trung vào chiến đấu với gậy và dao. Ngoài ra, tổ chức Dog Brothers đã phát triển, kết hợp võ thuật đối kháng với vũ khí - nhờ đó đã thu lượm được kiến thức thực tế vượt xa những hiểu biết trước nay.

Danh sách các môn võ nên trải nghiệm còn có thể kéo dài. Không có lý do nào để ngừng học và luyện tập võ thuật.

Dĩ nhiên, chúng khá hữu dụng để chuẩn bị xử lý trong tình huống tự vệ, nhưng những lợi ích từ việc luyện tập võ thuật mang lại cho ta không chỉ là khả năng tự vệ.

Quá rõ ràng, học võ giúp bạn có được điều kiện thể chất tốt, cũng giúp bạn có tinh thần cứng rắn hơn - bởi võ thuật rèn giũa sự vững chắc. Võ thuật tôi luyện tinh thần và thể chất của ta.

Võ thuật cũng giúp bạn thích nghi với các tình huống không thoải mái và tiếp tục chiến đấu. Điều quan trọng là ta phải nỗ lực.

Rồi võ thuật sẽ giúp bạn tốt hơn.

Vì vậy, luyện tập đi. Đừng nghĩ suy nhiều về nó. Đừng mất thời gian để “định hình” trước khi bạn bắt đầu.

Chỉ cần bắt đầu thôi. Phần còn lại sẽ đến...