Khi con đã hy sinh xong, liệu còn có thể hy sinh lần nữa không?

Hay là đã hy sinh triệt để mà chẳng đổi lại được chút giá trị nào?

Lựa chọn hy sinh

Gần đây ở Đài Loan đang chiếu một bộ phim tên là "Dị Vực", được chuyển thể từ tiểu thuyết của Bách Dương; cuốn sách này tôi đã đọc từ hồi cấp hai, chi tiết thì quên sạch, chỉ duy nhất ấn tượng với cảnh một cái đầu người được treo trên đỉnh cột cao là vô cùng sâu sắc.

Tôi không đi xem phim "Dị Vực", nhưng lại mua một cuốn sách, tối đến trước khi đi ngủ lật xem vài trang, mỗi lần đọc đến một đoạn, đặt sách lại tủ đầu giường, đều cảm thấy tay nặng trĩu, trong lòng cũng dâng lên một sự chán nản khó tả. "Dị Vực" đối với tôi đã trở thành đồng nghĩa với từ "trầm cảm"!

Nhưng tôi vẫn đọc nó cho bằng hết, thậm chí sau khi đọc xong, vẫn thỉnh thoảng cầm lên lật xem, mở đến trang nào là đọc từ trang đó, điều kỳ lạ là mỗi lần đều có những cảm xúc khác nhau.

Cuốn sách đó mô tả lại lịch sử đầy cay đắng về những trận chiến khổ cực nơi biên giới Vân Nam - Miến Điện trong thời kỳ chiến tranh loạn lạc, văn phong không hề tinh tế, nhưng nói đi cũng nói lại, chiến tranh thì cần gì đến sự tinh tế?! Tôi thường nói: Chẳng có cuộc đời nào chân thực hơn việc giáp lá cà đối mặt với chiến đấu! Chiến tranh buộc con người phải đối mặt với sinh mệnh, đối mặt với cái chết, và hơn hết là đối mặt với sự lựa chọn giữa sự sống và cái chết————

Đầu hàng? Hay chiến đấu đến chết?

Sống tạm bợ? Hay là hy sinh?

Trong cuốn sách "Dị Vực", câu hỏi này được đặt ra lặp đi lặp lại nhiều lần, đồng thời cũng thể hiện sự phẫn uất của tác giả. Tình tiết mà tôi nhớ rõ nhất là, tàn quân giành giật lại được nửa cái mạng từ ranh giới tử thần nhưng lại không có lấy một chỗ dung thân, trong khi những kẻ sĩ quan chuồn mất hút giữa chừng trận chiến lại xây lên những căn nhà sang trọng. Điều khiến người ta cảm động là, nhân vật chính trong truyện dù có thể lui về hưởng thụ vinh hoa, nhưng vẫn quyết đoán bước trở lại vùng đất tha hương. Khiến người ta nhớ đến câu nói nổi tiếng của Goethe:

"Ta có gan góc bước vào cõi người, những nỗi khổ niềm vui chốn hạ giới, ta xin gánh vác tất thảy!"

Sáng nay, nhận được thư của mẹ con, trong đó có một đoạn, ngẫm lại hóa ra lại chính là cảm xúc của tôi khi đọc "Dị Vực":

"Khi con muốn hy sinh vì một lý tưởng nào đó, đừng chỉ mộng tưởng đến lý tưởng ấy, mà cũng hãy cân nhắc xem, kẻ xúi giục con hy sinh có đáng để con làm vậy vì hắn không? Hắn có cho con sự hỗ trợ thỏa đáng không? Hay chỉ muốn lợi dụng nhiệt huyết của con?" Ở cuối thư, mẹ nhấn mạnh:

"Cơ hội hy sinh vì lý tưởng thì nhiều lắm, sinh mệnh con người có hạn, con hãy lựa chọn cách hy sinh cho đáng!"

Nào phải vậy sao? Đời người chúng ta có rất nhiều cơ hội cần phải hy sinh. Nhìn từ những việc nhỏ nhặt, nào là hy sinh giấc ngủ, hy sinh giải trí, hy sinh lợi nhuận... Ngày nào đi trên đường, nhìn thấy từ ngữ được các cửa hàng sử dụng nhiều nhất, chính là "hy sinh".

Nhưng nhìn sâu hơn vào bản chất con người, hy sinh cũng có thể là "hy sinh tự do"! "Hy sinh gia đình"! "Hy sinh sinh mệnh"!

Nghe nói vào thời Thế chiến thứ hai, phi công của đội cảm tử "Thần phong" Nhật Bản trước khi xuất phát, trước tiên đi kiểm tra ngôi mộ gió của chính mình rồi mới bước lên chiếc máy bay nhồi đầy thuốc nổ, họ đã hy sinh vì những kẻ xâm lược theo chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản! Hy sinh đến mức thể xác không còn lấy một mảnh xương!

Tôi từng xem một bộ phim võ hiệp "Sở Lưu Hương", trong đó có một tình tiết mãi tôi không thể quên.

Bang chủ bị thương trốn vào căn cứ địa mật thất dưới đáy giếng nhà người đầy tớ, người đầy tớ lái xe của bang chủ lao xuống vực tự sát, để kẻ thù tin rằng bang chủ cũng đã theo đó mà thiệt mạng. Đáng thương nhất là, người đầy tớ đó trước khi hy sinh lại còn hạ độc, không phải đầu độc chính mình, mà là đầu độc chết người vợ và hai đứa con nhỏ, để người nhà không làm lộ hành tung của bang chủ.

Nhìn khung cảnh người mẹ ôm lấy hai đứa con thơ dại chết đi; nhìn thước phim tài liệu ghi lại cảnh các thành viên đội cảm tử đến trước mộ thắp hương cho chính mình. Tôi không khỏi nghĩ:

Sự hy sinh này có đáng không?

Tôi biết ít nhất là trong lòng kẻ hy sinh, họ cho rằng "Đáng!"

Vấn đề là, sau khi suy nghĩ thật bình tĩnh, rất nhiều sự hy sinh chưa chắc đã có giá trị.

Hồi học cao trung, sau khi tôi đã giành được giải quán quân cuộc thi diễn thuyết tại Đài Bắc, lại tiếp tục đạt giải nhất toàn tỉnh. Có một ngày, nhà trường bỗng nhiên lại bắt tôi tham gia thi đấu phút chót. Lúc ấy bà nội con đã nói: "Đã đạt được vinh dự lớn như thế rồi, thì nên trân trọng giữ gìn cho tốt, không thể miễn cưỡng ra trận nữa!"

Thế nhưng nhà trường nói rằng, kéo dài đã lâu mà không tìm được người thích hợp, cho nên đành phải nhờ tôi xuất mã, bắt tôi vì trường mà miễn cưỡng ra trận thi đấu!

Tôi đã đi thi, xuất phát trong tình trạng quân số vội vàng, kết quả là:

Thảm bại trở về!

Những chủ nhiệm, tổ trưởng lúc ấy là những kẻ đã xúi giục tôi đi thi, đưa tôi lên tận mây xanh, nói rằng: "Cậu là thiên tài, không thành vấn đề đâu!" - họ đã có phản ứng thế nào?

Họ chỉ nhún vai, cười trừ: "Thật không ngờ! Thật không ngờ!"

Thứ mà họ thực sự không ngờ tới, chính là sự thất bại đó đã gây tổn thương sâu sắc nhường nào cho tâm hồn tôi!

Gần đây tôi đọc được một mẩu tin trên báo, một nữ sinh cao trung vì người yêu sâu đậm mà trở mặt với bố mẹ, bỏ nhà ra đi, vừa hy sinh học tập, vừa hy sinh gia đình, cô ta tưởng rằng mình có thể xây dựng một tổ ấm hạnh phúc khác, nào ngờ tên con trai kia lại nghiện rượu lại còn nghiện cờ bạc, đến cuối cùng lại đem bán luôn cả cô ta!

Đây là một tin tức bình thường không thể bình thường hơn, nghe nói ở các khu đèn đỏ thường xuyên có thể nghe thấy những câu chuyện hy sinh vì "người yêu" như thế này.

Tôi chưa từng đến khu đèn đỏ, nhưng từng nghe một nhân vật trong giới giang hồ nói rằng: "Gặp kẻ thù cũ tìm đến cửa, tôi hoàn toàn không thèm bận tâm! Nhưng chỉ cần thấy một đứa trẻ chưa đủ mười tám tuổi đến khiêu khích, tôi lập tức chuồn ngay. Bởi vì chúng chưa thành niên, giết người nhiều lắm cũng chỉ bị đưa đi giáo dưỡng, cho nên thường bị bọn già lợi dụng dùng làm sát thủ. Người trẻ tuổi huyết khí phương cương, chỉ cần được tung hô vài câu, kích động vài bận, cầm súng xông lên, bị bắn chết rồi mà vẫn cứ tưởng mình là anh hùng cơ đấy!"

Chẳng phải con cũng từng nói thế sao?

Mấy tên đại bàng khóa trên trong trường thường hay xúi giục mấy đứa khóa dưới đi giao ma túy, sau đó thưởng cho chúng để thể hiện rằng "đại gia chúng mày rất có phong độ!" Mấy đứa học sinh khóa dưới ấy thế mà lại còn ra điều đắc ý, vênh váo tự đắc! Cho đến khi bị bắt, vẫn cứ nghĩ rằng kiểu hy sinh này có thể nâng cao địa vị của mình trong lòng các đại ca.

Mấy cô gái ngây thơ thuần khiết ở phía trước, những tên sát thủ thiếu niên bán mạng vì đại ca và mấy đứa học sinh khóa dưới đi giao ma túy kia, há chẳng phải đều ngu ngốc đến buồn cười hay sao? Bọn chúng đúng là đã hy sinh, chỉ tiếc là hy sinh vì những kẻ không đáng mặt! Đến một ngày nào đó, khi thực sự có cơ hội hy sinh vì quốc gia, dân tộc, hoặc vì một lý tưởng cao cả, thì ngặt nỗi lại đánh mất mất cơ hội rồi.

Những người tự sát được cứu sống, sau này luôn có thể tìm thấy một bầu trời tươi sáng, lúc này khi để họ nhớ lại hành vi tự sát năm xưa, ai nấy đều có cảm giác ngu ngốc tột cùng, hối hận khôn nguôi. May mắn là họ đã được cứu, vẫn còn có thể hối cải! Nếu như không được cứu, thì phải làm sao đây?!

Giả sử có một ngày, con phải đối mặt với sự lựa chọn trọng đại có hy sinh hay không, hy vọng con có thể suy nghĩ cho thật kỹ:

Đối tượng mà con hy sinh có đáng hay không?!

Sau khi hy sinh liệu con có hối hận hay không?!

Khi con hy sinh xong, liệu còn có thể hy sinh nổi nữa không?

Hay là đã hy sinh triệt để mà chẳng đổi lại được chút giá trị nào rồi?!

Nhà trường cấp cho chúng tôi một khoảng không gian cầu thang, thế nên chúng tôi tự xưng hùng xưng bá ở đó, trốn trong này hút thuốc, ngủ nghỉ...

Thiếu niên nổi loạn

Mùa xuân năm nay, tôi nhận lời mời đến diễn thuyết tại một trường cao trung ở Đài Bắc, trước khi tôi đi, các giáo viên ở đó đã dọa tôi rằng:

Đừng có đánh giá học sinh quá cao, học sinh cao trung ngày nay không giống như ngày xưa nữa, tụi nó cứ nghĩ mình gớm lắm, chẳng coi ai ra gì. Điều đáng sợ nhất là, tụi nó thậm chí còn không phân biệt nổi trắng đen, ví dụ như tổ chức thi hát giữa các lớp, rõ ràng lớp biểu diễn xuất sắc thì tụi nó lại la ó; còn mấy lớp hát lệch nhịp sai tông thì tụi nó lại vỗ tay reo hò rầm rộ...

Ngày hôm đó tôi bước lên sân khấu, bầu quả nhiên không đơn giản chút nào, thầy hiệu trưởng phát biểu ở phía trước, tôi chẳng nghe rõ được mấy chữ. Đến lượt tôi diễn thuyết, tuy có yên tĩnh hơn một chút, nhưng cứ có cảm giác như có đàn ong đang vo ve ở phía dưới. Điều khó hiểu là, mặc dù không ít học sinh ở dưới vẫn đang nói chuyện, nhưng hễ nhắc đến chuyện cười là lập tức sẽ có phản ứng ngay, thỉnh thoảng đặt câu hỏi, ngay cả học sinh ngồi ở tít hàng ghế cuối cùng cũng có thể đưa ra đáp án chính xác.

Chuyện này khiến tôi vô cùng khó hiểu: Lẽ nào mấy cậu con trai lớn mười sáu, mười bảy tuổi đó lại có bản lĩnh làm hai việc cùng một lúc vừa ngồi tám chuyện, vừa có thể nghe giảng ở một bên?

Tôi đã nhanh chóng có được đáp án——

Rất nhiều học sinh đến nghe giảng đã viết thư cho tôi, và hẹn gặp nhau tại phòng tranh của tôi.

"Anh có biết chúng em nghe anh diễn thuyết vất vả lắm không?" Một học sinh vừa gặp mặt đã nói: "Chúng em vừa phải trò chuyện với nhau, lại vừa phải tập trung cao độ, phát huy thính giác nhạy bén nhất, để bắt lấy từng chữ anh nói!"

"Vậy sao các em không chịu yên lặng hoặc nhắc nhở những đứa hay nói chuyện nhỉ?" Tôi hỏi.

"Thế thì còn ra thể thống gì nữa? Không phải sẽ bị chửi là 'ra vẻ', là 'thích thể hiện' sao? Sẽ bị người ta coi thường đấy! Cho nên ai cũng muốn yên lặng nghe giảng, nhưng lại cứ phải làm bộ dạng bất cần đời!"

Tôi không trách mắng bọn chúng, bởi vì từ trên người bọn chúng, tôi đã nhìn thấy hình ảnh của chính mình thời cao trung.

Tôi từng vì bất bình việc trường học tiết kiệm điện, ban ngày không bật đèn ở phía sau lớp học, mà cố tình nhân lúc thanh tra đến kiểm tra, xúi giục học sinh của mấy lớp liền thắp nến lên, dùng cách châm biếm để bày tỏ sự phản đối.

Lúc ấy, những học sinh biên tập tập san của trường, vì được nhà trường cấp cho một khoảng không gian cầu thang để sử dụng, thế là tự xưng hùng xưng bá, dán trên cửa câu "Thành công (trường cao trung Thành Công) đời đời lớp lớp nhân tài xuất chúng, mỗi bên lãnh phong tao dại ba năm". Trong phòng ngoài bàn ghế ra, còn trải cả thảm, có lúc cố tình trốn học ra đó ngủ. Để rồi khiến cho những học sinh khác phải trầm trồ khen ngợi là gan dạ, và tự cho mình là anh hùng.

Thậm chí có người còn cố tình trốn vào trong đó hút thuốc, khi thầy tổ trưởng giáo dục đi vào, ngại ngùng không dám quở trách, cười hỏi "hình như có mùi gì lạ thế nhỉ", liền vỗ vai thầy tổ trưởng một cách đầy kiêu hãnh:

Vẫn là tổ trưởng trẻ tuổi của chúng ta là tâm lý nhất!

Đặc biệt là không thể dung thứ được, đó là thời điểm ấy có một số học sinh lại còn bịa ra những tin đồn kiểu như "Mấy thầy giáo nào đó hùa nhau đánh học sinh!", "Thầy giáo nào đó đồng tính luyến ái!", "Chủ nhiệm nào đó tham ô..." Hơn nữa lời đồn vừa lan ra là ba hoa chích chòe ngay, mặc dù chẳng có ai xác thực được, nhưng đứa nào đứa nấy đều nói chắc như đinh đóng cột, đứa nào cũng nghiến răng nghiến lợi căm phẫn!

Có ai dám đứng ra không? Giống như đã nói ở trên, cho dù bạn muốn bảo người khác đừng nói chuyện, cũng chẳng dám ấy chứ!

Thách thức quyền uy là một việc anh hùng biết bao nhiêu?! Bất luận là đúng hay sai, cái sự dũng cảm dám thách thức này chính là điều rất đáng để cổ vũ! Không phải sao?

Vấn đề là, kể cả tôi trong đó, tại sao mọi người lại không nghĩ xem, dám đi ngược dòng nước, đứng vững giữa muôn trùng ý kiến trái chiều. Giống như Tư Mã Thiên vì Lý Lăng mà biện hộ, Hàn Dũ can vua nghênh đón xá lợi Phật, dẫu có phải rơi vào cục diện bị hoạn quan tước quyền, bị biếm chức, chẳng phải lại càng là một biểu hiện của sự anh hùng hay sao?

Hơn nữa sự biểu hiện đó lại còn cô độc cao ngạo hơn, kiên quyết hơn, khí tiết hơn! Nó không phải là hùa theo số đông, mà là cất lên tiếng nói vì chính nghĩa và lương tâm!

Thực ra đâu chỉ có đám trẻ lớn mười sáu, mười bảy tuổi mới có những hành vi kiểu anh hùng mù quáng đó, sinh viên đại học cũng có thể như vậy.

Tôi nhớ có một năm đi dạy, trong lớp có một nam sinh không những công khai đi muộn về sớm, mà còn thường xuyên đối đầu với tôi một cách khó hiểu. Tôi biết cậu ta là muốn thu hút sự chú ý của các nữ sinh nên không thèm chấp. Cho đến một hôm, mấy nữ sinh không chịu nổi nữa cùng nhau lên tiếng: "Cậu có muốn nghe giảng không? Không muốn nghe thì cút ra ngoài!"

Tên quậy phá này khựng lại một lúc, sau đó kẹp sách dưới nách, lao cửa chạy vụt ra ngoài. Ai nấy đều tin chắc rằng, cậu ta sẽ chẳng bao giờ xuất hiện lần nào nữa!

Nào ngờ cậu ta lại xuất hiện trở lại. Trước khi mọi người vào lớp, cậu ta đã ngồi sẵn ở góc phòng rồi. Kể từ đó hoàn toàn biến thành một con người khác, tan học còn giúp tôi thu dọn cả máy chiếu phim slide cơ đấy!

Kết thúc học kỳ, cậu ta đạt điểm A! Đó là kết quả hoàn toàn xứng đáng với cậu ta, bởi vì ngay cả trong khoảng thời gian cậu ta thích quậy phá đối đầu với tôi, thì ở mỗi bài kiểm tra thường kỳ, cậu ta đều làm rất tốt. Giống như đám học sinh cao trung ở Đài Bắc kia, cậu ta vừa thể hiện sự nổi loạn, nhưng đồng thời cũng vừa nỗ lực học tập!

Tôi đâm ra rất quý cậu ta, cho đến tận bây giờ mỗi khi gặp nhau trong khuôn viên trường, chúng tôi vẫn luôn dừng lại trò chuyện dăm ba câu. Tôi biết loại học sinh có tính phản nghịch này, sau khi qua khỏi thời kỳ nổi loạn, thường có thể phát huy sức bật đặc biệt đó vào học vấn hoặc sự nghiệp, để rồi gặt hái được những thành tựu xuất sắc trong tương lai!

Điều quan trọng nhất chính là, cậu ta có thể "biết sỉ nhục là gần với dũng", thay đổi tâm tính ngay trước mặt các bạn học. Nếu không phải là người có đại dũng, thì làm sao làm được điều đó?!

Hỡi những người trẻ tuổi! Con cũng có tính phản nghịch ư? Điều đó không có gì là xấu cả! Nhưng con lại càng phải biết rằng: Khoảnh khắc nào mới là lúc cần đến đại dũng!