Khi con nghĩ đến cái chết, nghĩ đến những người đang hôn mê, con sẽ nhận ra rằng, trên đời này tuyệt chẳng có gì đáng mừng rỡ hơn việc tỉnh lại cả!

Đánh thắng trận đầu tiên trong ngày

Vì hôm qua ngủ quá ít, nên tối nay vừa ăn cơm xong là con đã nói muốn nằm một lát rồi mới chuẩn bị cho kỳ thi ngày kia. Thế nhưng khi bố gọi con dậy vào lúc chín giờ, con lại trùm chăn kín đầu, ngái ngủ lầm bầm nói:

- Chiếc ngủ đến sáng mai rồi dậy học luôn, đằng nào ngày mai cũng được nghỉ ôn thi mà!

Bà nội con cũng thấy có lý nên hùa theo, nhưng bố lại hỏi:

- Thế sáng mai con định mấy giờ dậy?

- Sáu giờ!

- Vậy con tính xem, thế là ngủ tổng cộng bao nhiêu tiếng? Trọn mười một tiếng đấy! Ngày kia phải thi ba môn, con có thể ngủ đẫy giấc thế được sao? Hơn nữa, ngày mai con định mấy giờ đi ngủ, nếu theo lệ thường lại kéo dài đến hai giờ đêm, tính ra là hai mươi tiếng, con có thể liên tục đọc sách suốt hai mươi tiếng mà vẫn duy trì hiệu suất cao không? Đôi mắt đeo kính áp tròng có chịu nổi không?

Con trùm chăn suy nghĩ một lúc, rồi bật dậy.

Điều gì đã thay đổi ý định ban đầu của con? Chính là sự phân tích và phán quyết sau khi tỉnh táo lại!

Khi con đang ngái ngủ mơ màng, sẽ không thể có phán quyết rõ ràng nào cả. Thậm chí con sẽ thấy rằng, lúc không thể dậy nổi vào buổi sáng, ý chí ban đầu đều sẽ biến mất, rất có thể con sẽ tự nhủ với bản thân: "Ây da! Kế hoạch này phiền phức quá, sao phải khổ thế? Thôi đi! Hôm khác tính sau vậy!"

Rất nhiều kế hoạch không tồi, đều bị dập tắt như thế! Rất nhiều cơ hội có thể thay đổi cả cuộc đời, cứ thế mà vụt mất!

Gần đây bố đọc được một bài báo y tế, nói rằng những bệnh nhân trầm cảm, sau khi ngủ li bì sẽ trở càng trở nên trầm trọng hơn. Ngược lại, khi họ ngủ ít đi, hoặc thức trắng đêm, thì bệnh tình sẽ thuyên giảm.

Bài báo không phân tích nguyên nhân, nhưng bố tin rằng nguyên nhân lớn nhất của những người mắc bệnh trầm cảm chính là họ không dám đối mặt với hiện thực. Còn việc ngủ li bì lại khiến họ càng rời xa hiện thực hơn.

Miền Bắc Trung Quốc có câu tục ngữ: "Ngon không gì bằng sủi cảo, sướng không gì bằng nằm khoèo!" Ý là đồ ăn ngon không gì vượt qua sủi cảo; chuyện sướng nhất không gì sánh được với việc ngủ nướng. Giấc ngủ mang đến cho chúng ta một thế giới khác, một thế giới không thể thỏa mãn trong hiện thực nhưng lại đạt được ở đó. Thế nên nằm mơ có tác dụng làm dịu sự căng thẳng tinh thần.

Vấn đề là, khi chúng ta lang thang chốn bồng lai tiên cảnh trong giấc mơ, thể xác vẫn ở thế giới này, chốn bồng lai suy cho cùng không phải là hiện thực. Cũng chính vì thế, khi chúng ta tỉnh dậy từ giấc mộng đẹp, đó là lúc đau khổ nhất, đôi khi thậm chí giống như mượn rượu giải sầu, cơn đau đầu sau khi tỉnh rượu vậy.

Bố nhớ cuốn sách "Thế giới sau khi chết (Life after Life)" mà bố từng dịch, tác giả nguyên tác Raymond Moody từng viết một đoạn thế này trong lời mở đầu:

"Thực ra cái chết và giấc ngủ có gì khác nhau? Đều là mất đi cảm giác đối với thế giới này! Điểm khác biệt duy nhất là giấc ngủ vẫn có lúc tỉnh lại, việc tỉnh lại ấy đáng yêu làm sao!"

Mỗi lần bố từ cõi mộng đẹp vô tận trở về thế giới hiện thực đầy gian khó, cảm thấy vô cùng đau khổ, đều dùng đoạn văn này để an ủi bản thân.

Vợ của đồng nghiệp mẹ con, sau một tai nạn xe hơi đã rơi vào hôn mê và được đưa vào một trung tâm người hôn mê ở Boston (Coma Center), chồng cô ấy thậm chí đã nghỉ việc, mang theo đứa con gái nhỏ hai tuổi, sống cạnh bệnh viện, ngày nào cũng dẫn con đến bên giường gọi vợ, gọi mẹ. Thứ họ cầu xin là gì?

Là kỳ tích!

Kỳ tích gì?

Tỉnh lại!

Khi con nghĩ đến cái chết, nghĩ đến những người đang hôn mê, con sẽ nhận ra rằng, trên đời này tuyệt chẳng có gì đáng mừng rỡ hơn việc tỉnh lại cả!

Tỉnh, không hề đơn giản như vậy, đó cũng là lý do vì sao lại có từ "thanh tỉnh" (tỉnh táo). Tỉnh mà không tỉnh táo, hoặc tỉnh mà không chịu dậy, thậm chí chìm lại vào giấc mơ, thường là nguyên nhân lớn nhất khiến phán quyết của chúng ta sai lầm, hoặc lỡ mất thời gian.

Từ kinh nghiệm bố tỉnh dậy giữa đêm để hâm sữa bằng lò vi sóng cho em gái con, bố nhận ra rằng sự nửa tỉnh táo và sự tỉnh táo hoàn toàn, đối với việc phán ban đầu định thời gian lại có sự khác biệt cực kỳ lớn.

Ban ngày khi bố hâm sữa cho con bé, luôn nhìn theo những con số trên lò, ngầm tính toán trong lòng, dần dà, thậm chí chẳng cần nhìn con số cũng có thể áng chừng được. Tức là nhẩm đếm ba mươi giây thì lò cũng vừa nhảy đến ba mươi giây.

Thế nhưng khi bố bị em gái con khóc gọi tỉnh giấc giữa đêm, trong cơn ngái ngủ mơ màng hâm sữa cho con bé, lại phát triển thời gian trên lò nhảy nhanh một cách kỳ lạ, bố mới đếm đến mười tám giây mà lò đã reo lên rồi.

Là lò nhanh lên sao? Không! Là bố chậm lại!

Người chậm chạp, về mặt cảm giác sẽ cho rằng thế giới này trôi đi rất nhanh.

Người chậm chạp, thời gian của họ trở nên ít hơn người khác.

Cùng một khoảng thời gian, vậy mà đối với một người, về mặt cảm giác lại có thể có tốc độ khác nhau, huống chi là đối với những người khác nhau. Bố kinh hãi ngộ ra đạo lý này! Và từ đó hiểu vì sao những người muốn ngủ nướng một lát, thường phát hiện ra cái "một lát" ấy lại khiến họ đi trễ "một vố lớn".

Trên đời này thế mà lại có rất nhiều chiếc đồng hồ báo thức có cài đặt nút ngủ nướng (snooze), khi nó reo quá giờ, con chỉ cần ấn vào nút ngủ nướng một cái, nó sẽ hoãn lại mười phút rồi reo tiếp, đến lúc đó nếu bấm tiếp, nó lại hoãn thêm mười phút nữa.

Bố phản đối loại đồng hồ báo thức này, bởi vì nó khiến chúng ta kỳ kèo mặc cả với quyết định trước khi đi ngủ. Nếu trước khi ngủ đã định sáu giờ dậy, tại sao lại phải dây dưa đến sáu giờ hai mươi; nếu có thể dây dưa đến sáu giờ hai mươi, thì trước khi ngủ việc gì phải ấn định lúc sáu giờ? Con người không thể thỏa hiệp với chính mình, thử nghĩ xem! Một kẻ đến quyết định của mình từ mấy tiếng trước mà còn thỏa hiệp, thì còn có thể kiên trì đến cùng với lý tưởng lâu dài được nữa không?

Từ rất nhiều kinh nghiệm được nhắc đến ở trên, đã khiến mỗi ngày bố đều có một thái độ chiến đấu đối với việc thức dậy. Bố cực lực kiên trì thời gian thức dậy của bản thân, và trong lúc tỉnh dậy giữa chừng, cố gắng giữ cho bản thân thật tỉnh táo, bởi vì một chiếc xe khởi động không nhanh, không thể có màn thể hiện xuất sắc trên đường đua. Và mỗi khi bố thực sự mệt đến mức không dậy nổi, đều tự nhủ với bản thân một cách nghiêm khắc rằng: "Trận đánh đầu tiên của ngày mới mà đã thua rồi, thì còn ra thể thống gì nữa?"

Bố có một người bạn, vốn làm quản lý cấp cao ở một cơ quan báo chí, sau khi bị cô lập một cách khó hiểu thì chuyển ngành làm môi giới bảo hiểm, chẳng mấy chốc đã trở thành nhà môi giới triệu đô. Không lâu sau đó, lại đi làm tạp chí, chỉ mất mấy tháng đã tạo dựng được một cơ ngơi khiến người ta phải nhìn bằng con mắt khác.

Bố nhớ khi anh ấy lủi thủi rời khỏi cơ quan báo chí, một người bạn đã nói: "Đừng lo! Cậu ấy là kiểu người gặp đả kích thì sẽ im thin thít trước, trốn vào một góc để ngủ. Nhưng chỉ cần tỉnh dậy là sẽ tinh thần phấn chấn, giống như biến thành một con người khác, bắt đầu tràn đầy sức sống đối mặt với thử thách tiếp theo!"

Sẽ chẳng có ai nói rằng: "Chiến đấu ban ngày là vì để ban đêm đi ngủ"; mà chỉ có thể nói rằng "Ban đêm đi ngủ, là vì để chiến đấu cho ban ngày!"

Ngủ, là để sau khi tỉnh dậy, đi được những con đường xa hơn!

Con người phải học cách chấp nhận thất bại.

Tận dụng khoảng thời gian ngã xuống để thở dốc, và suy ngẫm phương pháp tấn công trở lại!

Báo một mũi tên thù

Chiều tối hôm qua, bố con mình thi ném bóng rổ ở sân, lúc đầu kẻ tám lạng người nửa cân, nhưng sau khi bố dẫn trước mười một trên sáu thì con bắt đầu nôn nóng. Mỗi lần ném không vào là lại lớn tiếng tự trách, nhảy cẫng lên, còn lúc bố ném bóng vào rổ thì con lại liên tục thở dài, hỏi bố có phải uống thuốc tăng lực không? Trái lại, những cú ném của con ngày càng lệch tâm, vài quả thậm chí còn lăn vào sân nhà hàng xóm.

Cuối cùng, bố thắng với tỷ số hai mươi trên chín. Lúc bố bước vào nhà, nghe thấy con hét lớn:

- Đùa chứ! Hôm nay bị làm sao thế này? Con không tin là mình ném kém thế đâu!

Bố ngồi trong phòng khách uống cà phê, thấy con tiếp tục luyện tập không ngừng, thoạt đầu là thay quần đùi, sau đó đến cả áo cũng cởi ra, cởi trần chạy dưới ánh đèn cao áp, chốc chốc lại dùng vòi tưới cây xịt lên người. Lúc bố đẩy cửa hỏi con có muốn bôi một ít thuốc chống côn trùng để tránh muỗi đốt không, con dùng giọng gầm gào nói:

- Không cần! Hôm nay con không ném liên tục vào mười quả thì quyết không vào nhà đi ngủ!

Ông ngoại con, không biết là xót ruột hay thực sự muốn ra sân, vậy mà đã châm một điếu thuốc, ngồi cạnh trụ bóng rổ để xem; mẹ con cũng bồng em gái đứng bên cửa sổ. Chỉ là những quả bóng của con càng ném càng chệch, không những không vào rổ, mà còn thường xuyên vì dùng sức quá đà mà bay vào khu rừng nhỏ sau viện.

- Hụt! - Con chui vào rừng nhặt bóng, em gái nói.

- Trúng! - Lúc con chui ra, em gái nhảy cẫng lên vui sướng.

Cứ thế "hụt", "trúng", "hụt", "trúng", cho đến khi em gái đi ngủ, con vẫn mang thân hình tái nhợt, trĩu nặng đôi vai chạy...

Nói thật lòng, bố rất xót ruột, sợ con mệt lả người.

Nhưng bố cũng thầm vui mừng, cảm thấy sự uất ức kiểu "không tin là không thắng được" này, sẽ là động lực cho sự thành công trong tương lai của con. Rất nhiều thành tựu gớm ghê trên thế giới này, đều bắt đầu từ sự "không phục" này!

Đương nhiên, cũng có rất nhiều người, vì không phục mà không kiểm điểm lại một cách bình tĩnh, kết quả là càng thêm nôn nóng, ngược lại thua như núi lở, không những thua mà còn chẳng thể gượng dậy nổi.

Rất nhiều kẻ địch, chính là nhắm chuẩn cái tính cách "thua không nổi" của con để sử dụng các chiêu khích tướng, hùa vào trêu chọc và cười trên nỗi đau của người khác, ép con mất đi lý trí, rơi vào vũng bùn sâu hơn.

Khi Hạng Vũ thất trận, rút quân về Ô Giang, binh sĩ của Lưu Bang tại sao lại hát khúc ca nước Sở? Đó là bài hát quê hương của Hạng Vũ và thủ hạ của ông ta mà!

Hát khúc ca quê hương của kẻ địch chẳng phải sẽ khiến hắn ta thương cảm, nhớ quê, lại mang theo ý châm chọc hay sao? Cũng chính vì họ nhìn thấu tính cách cố chấp khó khuất phục của Hạng Vũ nên mới dùng chiêu này để đánh vào tâm lý. Quả nhiên khi có người khuyên Hạng Vũ vượt sông, đợi cơ hội làm lại từ đầu, Hạng Vũ viện cớ hổ thẹn với các bô lão Giang Đông nên đã rút kiếm tự vẫn!

Rất nhiều người đọc đến đoạn lịch sử này đều sẽ nói rằng, nếu đổi địa vị của Hạng Vũ thành Lưu Bang, chỉ sợ đã sớm vượt sông rồi, hơn nữa còn có thể lội ngược dòng chiến thắng!

Nói như vậy, thất bại của Hạng Vũ, chẳng phải đã thua ở tính cách cứng nhắc khó lòng chấp nhận hiện thực thất bại đó sao?

Trên đời cũng có một loại người, không phải càng tụy càng mạnh (càng thua càng mạnh mẽ), mà có khả năng càng thua càng buông xuôi, thông thường những người này đều có gánh nặng tâm lý từ trước. Ví như Chang Michael, từ sau khi giành chức vô địch giải Pháp mở rộng, liền rơi vào chuỗi phong độ kém, tuy có người nói là vấn đề tình trạng cơ thể, nhưng thực chất hoàn toàn là vì áp lực tâm lý.

Còn khi anh ấy tụt khỏi top mười thế giới, tháng Bảy năm nay tham gia giải Mỹ mở rộng, trong tình trạng bị chuột rút ở chân, càng đánh càng hăng, vậy mà lại xoay chuyển được tình thế, đánh bại đối thủ mạnh, một lần nữa giành chức vô địch, con có nhớ anh ấy đã nói thế nào không?

Anh ấy nói: "Chính vì chân tôi bị chuột rút, khiến tôi trong hoàn cảnh gần như từ bỏ, ngược lại có thể thả lỏng tâm trạng chiến đấu hết mình, đánh vì thế cũng thuận tay hơn..." Ngược lại, đối thủ của anh ấy, lại vì thấy Chang Michael bị chuột rút mà buông lỏng cảnh giác, đợi đến khi giật mình nhận ra áp lực ập đến như núi lở đất sập thì đã khó lòng cứu vãn đại cục rồi!

Thế là cùng một chữ "thả lỏng", một người thả lỏng tâm trạng, một người thả lỏng cảnh giác, người trước đã có được cơ hội lội ngược dòng.

Vấn đề là, khi con bị tụt lại phía sau vào ngày hôm nay; con có thả lỏng không?

Con đã chiến đấu hết mình! Nhưng lại là chiến đấu hết mình một cách nôn nóng, đánh cược tất cả vào một ván bài, thế nên chẳng những không thể xoay chuyển cục diện trận đấu, ngược lại còn thua thảm hại hơn. Mà sau khi thất bại, kiểu tự trách dỗi hờn ấy thì có ích gì chứ? Chỉ sợ con bị nhiễm lạnh trong tình trạng người ướt sũng, hoặc vì quá mệt mỏi mà mấy ngày tiếp theo chẳng thể ra sân nổi!

Như vậy, con còn có thể đạt được mục đích "báo một mũi tên thù" không?

Con người phải học cách chấp nhận thất bại, tận dụng khoảng thời gian ngã xuống để thở dốc, và suy ngẫm phương pháp tấn công trở lại. Hy vọng con có thể dùng trận bóng rổ tối qua làm bài học!

Phải rồi! Cuối cùng bố muốn hỏi con.

Con thực sự ném liên tục vào mười quả rồi chứ?