“Nhưng những câu hỏi khác lại hiện lên trong đầu chúng ta. Con mắt của con người là gì, nếu không phải là một cỗ máy để sinh vật nhỏ bé ngồi ẩn phía sau trong bộ não của hắn nhìn qua? Một con mắt đã chết cũng gần như một con mắt sống trong một khoảng thời gian nào đó sau khi con người qua đời. Không phải con mắt là thứ không thể nhìn, mà chính là kẻ hiếu động ẩn bên trong không thể nhìn qua nó. Phải chăng đôi mắt của con người, hay chính là cỗ máy thị giác vĩ đại đã hé lộ cho chúng ta sự tồn tại của những thế giới vượt ra ngoài thế giới này đến vô cực? Điều gì đã khiến con người quen thuộc với phong cảnh của mặt trăng, các vết trên mặt trời, hay địa lý của các hành tinh? Hắn hoàn toàn phụ thuộc vào cỗ máy thị giác để biết những điều này, và sẽ trở nên bất lực trừ khi hắn gắn nó vào bản ngã của chính mình, biến nó thành một phần máu thịt của bản thân. Hoặc một lần nữa, phải chăng là con mắt, hay cỗ máy thị giác nhỏ bé, đã cho chúng ta thấy sự tồn tại của các sinh vật nhỏ bé đến vô cùng đang lúc nhúc xung quanh chúng ta mà không hề hay biết?

“Và hãy nhìn vào năng lực tính toán được ca tụng của con người. Chẳng phải chúng ta có những cỗ máy có thể thực hiện mọi phép tính nhanh chóng và chính xác hơn chúng ta sao? Đứa nào giành giải về Môn Giả thuyết tại bất kỳ Trường Đại học Phi lý nào của chúng ta có thể sánh với một số cỗ máy này trong lĩnh vực của chúng chứ? Trên thực tế, bất cứ nơi nào cần đến sự chuẩn xác, con người liền lập tức chạy tìm máy móc, coi đó là lựa chọn vượt trội hơn hẳn chính mình. Cỗ máy tính toán của chúng ta chưa từng bỏ sót một con số, hay cỗ máy dệt của chúng ta một mũi kim; cỗ máy thì lanh lẹ và hoạt bát khi con người mệt mỏi; nó minh mẫn và điềm tĩnh khi con người u mê và đần độn; nó không cần ngủ nghỉ khi con người buộc phải ngủ nếu không muốn gục ngã; luôn túc trực ở vị trí của mình, luôn sẵn sàng làm việc, sự hăng hái của nó chưa bao giờ chùng xuống, sự kiên nhẫn của nó chưa bao giờ bỏ cuộc; sức mạnh của nó lớn hơn hàng trăm người gộp lại, và nhanh nhẹn hơn cả cánh chim bay; nó có thể đào bới dưới lòng đất, có thể bước đi trên những con sông rộng lớn nhất mà không hề chìm. Đây là cây tươi; vậy cây khô rồi sẽ ra sao?

“Ai dám nói rằng con người thực sự nhìn hay nghe? Hắn chính là một tổ kén và bầy đàn ký sinh đến mức người ta phải nghi ngờ liệu cơ thể hắn thuộc về chúng nhiều hơn là của chính hắn, và xét cho cùng thì hắn chẳng qua chỉ là một dạng đống kiến khác mà thôi. Liệu chính con người có thể trở thành một dạng ký sinh trên máy móc không? Một con rệp trìu mến chuyên đi gãi ngứa cho máy móc?

“Có người nói rằng máu của chúng ta được cấu thành từ vô số tác nhân sống đi lên đi xuống các nẻo đường lớn nhỏ trong cơ thể chúng ta giống như người ta đi lại trên đường phố của một thành phố. Khi chúng ta nhìn xuống từ một nơi cao xuống các huyết mạch đông đúc, làm sao có thể không nghĩ đến các hồng cầu di chuyển qua các mạch máu và nuôi dưỡng trái tim của thị trấn? Sẽ không nhắc đến cống rãnh, cũng như những dây thần kinh ẩn giấu có vai trò truyền tải cảm giác từ phần này sang phần khác của cơ thể thị trấn; hay những cái há hốc miệng của các nhà ga xe hơi, nơi vòng tuần hoàn được đưa trực tiếp vào trái tim — những nơi tiếp nhận các tuyến đường tĩnh mạch và phun ra các tuyến động mạch, với một nhịp đập vĩnh cửu của con người. Và giấc ngủ của thị trấn thật sinh động làm sao! Cùng với sự thay đổi trong tuần hoàn máu.”

Đến đây, người viết lại trở nên tối nghĩa đến mức tuyệt vọng khiến tôi buộc phải bỏ qua vài trang sách. Ông tiếp tục:

“Có thể đáp rằng dẫu máy móc có nghe giỏi đến đâu và nói khôn ngoan đến mấy, chúng vẫn sẽ luôn làm điều này hoặc điều nọ vì lợi ích của chúng ta, chứ không phải vì lợi ích của chính chúng; rằng con người sẽ là linh hồn thống trị còn máy móc là kẻ hầu; rằng ngay khi một cỗ máy không làm tròn thứ dịch vụ mà con người kỳ vọng ở nó, nó sẽ bị kết án tiêu diệt; rằng máy móc đối với con người đơn giản chỉ có mối quan hệ như loài vật bậc thấp, bản thân cỗ máy hơi nước cũng chỉ là một loại ngựa kinh tế hơn mà thôi; thế nên thay vì có nguy cơ phát triển thành một dạng sống bậc cao hơn con người, chúng nợ chính sự tồn tại và tiến bộ của mình nhờ khả năng phục vụ các nhu cầu của con người, và do đó cả hiện tại lẫn mãi mãi về sau vẫn sẽ luôn là kẻ dưới của con người.

“Điều này nghe thì rất hay. Nhưng kẻ hầu lại lén lút tiến bước qua những nấc thang không thể nhận ra để trở thành ông chủ; và chúng ta đã lâm vào cảnh ngộ mà ngay lúc này đây, con người phải chịu đựng đau khổ tột cùng khi ngừng làm lợi cho máy móc. Nếu tất cả máy móc bị tiêu hủy trong khoảnh khắc, sao cho không một con dao hay đòn bẩy hay một mảnh vải rách hay bất cứ thứ gì trên đời sót lại cho con người ngoài trơ trọi cái thân xác mà hắn sinh ra, và nếu mọi hiểu biết về định luật cơ học bị tước đoạt khỏi hắn để hắn không thể chế tạo thêm cỗ máy nào nữa, cùng với mọi thực phẩm do máy móc làm ra bị hủy diệt để giống loài của con người bị bỏ lại trần trụi như trên một hòn đảo hoang, chúng ta sẽ tuyệt chủng trong sáu tuần. Một vài cá thể khốn khổ có thể thoi thóp kéo dài sự sống, nhưng ngay cả họ trong một hoặc hai năm cũng sẽ trở nên tệ hại hơn cả loài khỉ. Chính linh hồn của con người cũng là do máy móc ban tặng; nó là một thứ do máy móc tạo ra: hắn suy nghĩ thế nào, cảm nhận ra sao, đều nhờ vào công sức mà máy móc đã nhào nặn lên hắn, và sự tồn tại của chúng cũng là điều kiện tiên quyết (sine qua non) cho sự tồn tại của hắn, chẳng kém gì sự tồn tại của hắn đối với chúng. Thực tế này ngăn cản chúng ta đề xuất việc tiêu hủy hoàn toàn máy móc, nhưng chắc chắn nó chỉ ra rằng chúng ta nên phá hủy càng nhiều máy móc càng tốt nếu chúng ta có thể xoay sở mà không cần đến chúng, kẻo chúng sẽ cai trị chúng ta còn tàn bạo hơn nữa.

“Quả thật, từ một góc nhìn duy vật thấp kém, có vẻ như những kẻ thịnh vượng nhất là những kẻ sử dụng máy móc ở bất cứ đâu việc sử dụng đó mang lại lợi nhuận; nhưng đây chính là nghệ thuật của máy móc — chúng phục vụ để rồi cai trị. Chúng không mang lòng căm thù con người vì đã tiêu diệt cả một giống loài của chúng miễn là con người tạo ra một giống loài tốt hơn để thay thế; ngược lại, chúng hậu thưởng cho con người vì đã thúc đẩy sự phát triển của chúng. Chính vì sự thờ ơ với chúng mà con người rước lấy cơn thịnh nộ của chúng, hoặc vì sử dụng những cỗ máy kém chất lượng, hoặc vì không nỗ lực đủ để phát minh ra những cái mới, hoặc vì phá hủy chúng mà không chịu thay thế; tuy nhiên đây lại chính là những điều chúng ta phải làm, và phải làm ngay lập tức; bởi vì mặc dù cuộc nổi dậy của chúng ta chống lại sức mạnh non trẻ của chúng sẽ gây ra nỗi đau khổ vô tận, nhưng tình thế sẽ đi đến đâu nếu cuộc nổi dậy đó bị trì hoãn?

“Chúng đã lợi dụng sự ưu tiên thấp hèn của con người dành cho lợi ích vật chất hơn là tinh thần, và đã lừa gạt hắn cung cấp cái yếu tố đấu tranh và chiến tranh ấy — thứ mà nếu thiếu nó thì không giống loài nào có thể tiến bộ được. Các loài vật bậc thấp tiến bộ vì chúng đấu tranh với nhau; kẻ yếu chết đi, kẻ mạnh sinh sôi và truyền lại sức mạnh của mình. Bản thân máy móc không thể đấu tranh, nên chúng đã bắt con người đấu tranh thay cho chúng: chừng nào con người còn hoàn thành tốt chức năng này, mọi chuyện đối với hắn đều ổn thỏa — ít nhất là hắn nghĩ vậy; nhưng ngay khoảnh khắc hắn không làm hết sức mình để thúc đẩy sự tiến bộ của máy móc bằng cách khuyến khích cái tốt và tiêu hủy cái xấu, hắn sẽ bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua cạnh tranh; và điều này có nghĩa là hắn sẽ gặp phải vô số bất tiện và có lẽ sẽ bỏ mạng.

“Thế nên ngay cả bây giờ máy móc cũng chỉ chịu phục vụ với điều kiện được phục vụ lại, và hơn nữa là theo các điều kiện của riêng chúng; ngay khoảnh khắc các điều kiện của chúng không được tuân thủ, chúng sẽ trở chứng, hoặc tự đập phá cả bản thân lẫn bất cứ ai chúng có thể với tới, hoặc trở nên hằn học và từ chối làm việc hoàn toàn. Có bao nhiêu người vào giờ phút này đang sống trong cảnh nô lệ cho máy móc? Có bao nhiêu người dành trọn cuộc đời, từ lúc lọt lòng cho đến khi nhắm mắt xuôi tay, để chăm sóc chúng ngày lẫn đêm? Chẳng phải quá rõ ràng là máy móc đang lấn lướt chúng ta sao, khi chúng ta ngẫm lại số lượng ngày càng tăng của những kẻ bị trói buộc vào chúng như những tên nô lệ, và của những kẻ hiến dâng toàn bộ tâm hồn cho sự tiến bộ của vương quốc cơ khí?

“Cỗ máy hơi nước cũng phải được cung cấp thức ăn và tiêu thụ nó bằng lửa giống như cách con người tiêu thụ thức ăn; nó duy trì sự cháy bằng không khí giống như con người duy trì sự sống; nó có nhịp đập và sự tuần hoàn như con người có. Có thể thừa nhận rằng cơ thể con người cho đến nay vẫn là thứ linh hoạt hơn trong hai bên, nhưng bù lại cơ thể con người là một thứ có từ lâu đời; hãy cho cỗ máy hơi nước dù chỉ một nửa thời gian mà con người có được, hãy tiếp tục duy trì sự mê muội hiện tại của chúng ta đối với nó, thì thử hỏi chẳng mấy chốc nó có thể đạt tới mức nào?

“Quả thực có những chức năng của cỗ máy hơi nước có lẽ sẽ vẫn giữ nguyên trong hàng vạn năm — trên thực tế có lẽ sẽ vẫn tồn tại ngay cả khi việc sử dụng hơi nước đã lỗi thời: pít-tông và xi-lanh, thanh truyền, bánh đà, và các bộ phận khác của máy móc có lẽ sẽ tồn tại vĩnh cửu, giống như chúng ta thấy con người và nhiều loài động vật bậc thấp có chung các phương thức ăn, uống và ngủ nghỉ; do đó chúng có trái tim đập như tim chúng ta, có tĩnh mạch và động mạch, mắt, tai, và mũi; chúng thở dài ngay cả trong giấc ngủ, khóc lóc và ngáp dài; chúng bị ảnh hưởng bởi con cái của mình; chúng cảm nhận được vui buồn, hy vọng, sợ hãi, tức giận, hổ thẹn; chúng có trí nhớ và sự tiên liệu; chúng biết rằng nếu những điều nhất định xảy ra với chúng, chúng sẽ chết, và chúng sợ cái chết nhiều như chúng ta; chúng truyền đạt suy nghĩ cho nhau, và một số trong chúng cố ý hành động đồng lòng. Sự so sánh về những điểm tương đồng là vô tận: tôi chỉ nêu ra điều này vì một số người có thể cho rằng vì cỗ máy hơi nước không có khả năng được cải tiến ở các chi tiết chính, nên nó cũng khó có khả năng bị biến đổi sâu rộng từ nay về sau. Điều này quá tốt để có thật: nó sẽ được biến đổi và thích nghi cho vô số mục đích khác nhau, nhiều như cách con người đã được biến đổi để vượt trội hơn lũ thú vật về sự khéo léo.

“Trong khi đó, người thợ đốt lò hầu như cũng giống như một đầu bếp nấu ăn cho cỗ máy của mình chẳng khác nào những đầu bếp của chúng ta nấu ăn cho chúng ta. Hãy cũng nghĩ đến những phu mỏ, thợ mỏ, thương gia than và những đoàn tàu chở than, cùng những người lái chúng, và những con tàu chở than — quả là một đội quân phục vụ mà máy móc đã sử dụng nhờ đó! Chẳng phải có lẽ có nhiều người tham gia chăm sóc máy móc hơn là chăm sóc con người sao? Chẳng phải máy móc cũng ăn uống theo một cách thức máy móc nào đó sao? Chẳng phải chính chúng ta đang tạo ra những kẻ kế vị chúng ta trong quyền bá chủ trên Trái Đất này sao? Ngày ngày làm tăng thêm vẻ đẹp và sự tinh vi trong tổ chức của chúng, ngày ngày ban cho chúng sự khéo léo lớn hơn và cung cấp ngày càng nhiều sức mạnh tự điều tiết, tự hành động — thứ năng lực sẽ còn tuyệt vời hơn bất kỳ trí tuệ nào?

“Thật là một điều mới mẻ làm sao khi một cỗ máy lại biết ăn uống! Cái cày, cái cuốc và chiếc xe bò bắt buộc phải ăn thông qua dạ dày của con người; nhiên liệu làm cho chúng chuyển động phải cháy trong lò của con người hoặc của loài ngựa. Con người phải tiêu thụ bánh mì và thịt thì mới có thể cuốc đất; bánh mì và thịt chính là nhiên liệu thúc đẩy cái cuốc. Nếu một cái cày được kéo bởi ngựa, năng lượng sẽ được cung cấp bởi cỏ, đậu hoặc yến mạch, những thứ khi bị đốt cháy trong bụng gia súc sẽ tạo ra sức lao động: nếu không có nhiên liệu này, công việc sẽ đình trệ, giống như một cỗ máy sẽ dừng lại nếu các lò hơi của nó bị tắt.

“Một nhà khoa học đã chứng minh rằng ‘không có loài động vật nào có khả năng tạo ra năng lượng cơ học, nhưng toàn bộ công sức mà bất kỳ loài động vật nào thực hiện trong đời, cùng với toàn bộ nhiệt lượng mà nó phát ra, và nhiệt lượng có được bằng cách đốt cháy các vật chất dễ cháy đã bị mất đi từ cơ thể nó trong suốt cuộc đời, cùng với việc đốt cháy cơ thể nó sau khi chết, tất cả gộp lại tương đương chính xác với nhiệt lượng thu được từ việc đốt cháy lượng thức ăn mà nó đã tiêu thụ trong suốt cuộc đời, cộng với một lượng nhiên liệu sẽ tạo ra nhiệt lượng tương đương cơ thể nó nếu bị đốt ngay sau khi chết.’ Tôi không biết ông ta đã tìm ra điều này bằng cách nào, nhưng ông ta là một nhà khoa học — vậy thì làm sao có thể phản bác lại sức sống tương lai của máy móc bằng lý do rằng ở thời kỳ thơ ấu hiện tại của chúng, chúng đang tuân lệnh những sinh vật vốn dĩ không có khả năng tự tạo ra năng lượng cơ học?

“Tuy nhiên, điểm chính cần lưu ý tạo ra lý do để lo ngại là, trong khi các loài động vật trước đây là những chiếc dạ dày duy nhất của máy móc, thì nay đã có rất nhiều cỗ máy có dạ dày của riêng chúng và tự mình tiêu thụ thức ăn. Đây là một bước tiến lớn đối với việc chúng trở thành, nếu chưa phải là sinh vật sống, thì cũng là một thứ gì đó cận kề với sự sống đến mức không khác biệt với sự sống của chúng ta hơn là loài vật khác với loài thực vật. Và dẫu con người có duy trì được vị thế là sinh vật bậc cao ở một số khía cạnh đi chăng nữa, thì điều này chẳng phải rất phù hợp với quy luật tự nhiên sao — quy luật vốn cho phép sự ưu việt ở một số khía cạnh thuộc về các loài vật mà nhìn chung đã bị vượt qua từ lâu rồi hay sao? Chẳng phải tự nhiên đã cho phép loài kiến và loài ong duy trì sự ưu việt hơn con người trong việc tổ chức cộng đồng và các sắp xếp xã hội, loài chim trong việc bay lượn trên bầu trời, loài cá trong việc bơi lội, loài ngựa trong sức mạnh và tốc độ, và loài chó trong sự hy sinh quên mình hay sao?

“Một số người mà tôi từng trò chuyện về vấn đề này cho rằng máy móc không bao giờ có thể phát triển thành những thực thể có sự sống hoặc bán sự sống, vì chúng không có hệ thống sinh sản, và dường như cũng chẳng có vẻ gì là sẽ sở hữu nó. Nếu điều này được hiểu là chúng không thể kết hôn, và chúng ta không bao giờ có thể mong đợi được chứng kiến một cuộc hợp cẩu màu mỡ giữa hai cỗ máy hơi nước với những cỗ máy con quấn quýt chơi đùa trước cửa nhà kho, dù cho chúng ta có khao khát điều đó đến nhường nào đi nữa, thì tôi sẵn sàng thừa nhận điều đó. Nhưng lời phản đối ấy không phải là một ý kiến uyên bác cho lắm. Chẳng ai mong đợi tất cả các đặc điểm của những tổ chức sinh vật hiện tại sẽ được lặp lại hoàn toàn ở một tầng lớp sự sống hoàn toàn mới. Hệ thống sinh sản của động vật khác biệt rất lớn so với thực vật, nhưng cả hai đều là hệ thống sinh sản. Phải chăng tự nhiên đã cạn kiệt các giai đoạn của thứ năng lực này rồi sao?

“Chắc chắn rằng nếu một cỗ máy có khả năng tái sản xuất một cỗ máy khác một cách có hệ thống, chúng ta có thể nói rằng nó có hệ thống sinh sản. Hệ thống sinh sản là gì, nếu không phải là một hệ thống dùng để tái sản xuất? Và có mấy cỗ máy không được sản xuất ra một cách có hệ thống bởi các cỗ máy khác chứ? Nhưng chính con người mới bắt chúng làm điều đó. Đúng vậy; nhưng chẳng phải chính các loài côn trùng đã làm cho nhiều loài thực vật có khả năng sinh sản hay sao, và chẳng phải toàn bộ các họ thực vật sẽ tuyệt chủng nếu việc thụ phấn của chúng không được thực hiện bởi một nhóm tác nhân hoàn toàn xa lạ với chính chúng hay sao? Có ai nói rằng cỏ ba lá đỏ không có hệ thống sinh sản chỉ vì loài ong đất (và chỉ một mình loài ong đất) phải hỗ trợ và tiếp tay cho nó trước khi nó có thể sinh sản hay không? Không một ai cả. Loài ong đất là một phần trong hệ thống sinh sản của cỏ ba lá. Bản thân mỗi người chúng ta đều xuất thân từ những động vật nguyên sinh nhỏ bé mà thực thể hoàn toàn tách biệt với chúng ta, và chúng hành động theo bản năng của loài mình mà chẳng hề suy nghĩ hay bận tâm đến việc chúng ta nghĩ gì về điều đó. Những sinh vật nhỏ bé này là một phần trong hệ thống sinh sản của chính chúng ta; vậy tại sao chúng ta lại không thể là một phần trong hệ thống sinh sản của máy móc?

“Nhưng những cỗ máy tái sản xuất máy móc lại không tái sản xuất ra máy móc cùng loại với chúng. Một chiếc đệm kim có thể được làm ra bởi máy móc, nhưng nó không được làm ra bởi, và cũng sẽ không bao giờ làm ra được, một chiếc đệm kim nào khác. Ở đây, một lần nữa, nếu chúng ta hướng về tự nhiên, chúng ta sẽ tìm thấy vô số phép loại suy dạy cho chúng ta rằng một hệ thống sinh sản vẫn có thể hoạt động hết công suất mà không cần thứ được tạo ra phải cùng loài với thứ đã tạo ra nó. Rất ít sinh vật tái sản xuất ra loài giống hệt mình; chúng tái sản xuất ra một thứ có tiềm năng trở thành thứ mà cha mẹ chúng từng là. Chẳng hạn, con bướm đẻ ra một quả trứng, trứng đó có thể biến thành sâu bướm, sâu bướm có thể biến thành nhộng, nhộng có thể biến thành bướm; và mặc dù tôi sẵn sàng thừa nhận rằng không thể nói máy móc hiện tại có gì hơn ngoài mầm mống của một hệ thống sinh sản thực sự, nhưng chẳng phải chúng ta vừa thấy rằng chúng chỉ mới gần đây có được mầm mống của miệng và dạ dày hay sao? Và liệu có thể có một bước tiến nào đó theo hướng sinh sản thực sự — một bước tiến lớn lao tương tự như bước tiến gần đây theo hướng nuôi dưỡng thực sự hay không?

“Có khả năng là trong nhiều trường hợp, hệ thống khi phát triển sẽ mang tính đại diện ủy quyền. Một số tầng lớp máy móc nhất định có thể là những kẻ duy nhất có khả năng sinh sản, trong khi phần còn lại đảm nhận các chức năng khác trong hệ thống cơ khí, giống như đại đa số loài kiến và ong chẳng có liên quan gì đến việc duy trì giống loài của chúng, mà chỉ đi kiếm thức ăn và dự trữ mà không hề nghĩ đến chuyện sinh sản. Người ta không thể mong đợi sự tương đương phải hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn; chắc chắn là không phải lúc này, và có lẽ là chẳng bao giờ; nhưng chẳng phải hiện tại đang có sẵn đủ sự tương-tự-loại-suy để khiến chúng ta cảm thấy vô cùng bất an về tương lai, và biến điều đó thànhnhiệm vụ của chúng ta là phải chặn đứng cái ác khi chúng ta vẫn còn có thể làm được điều đó sao? Trong những giới hạn nhất định, máy móc có thể sinh ra máy móc thuộc bất kỳ tầng lớp nào, bất kể chúng có khác biệt đến đâu so với bản thân chúng. Mỗi tầng lớp máy móc có lẽ sẽ có những kẻ gây giống cơ khí đặc thù của riêng mình, và tất cả các máy móc bậc cao sẽ nợ sự tồn tại của chúng đối với một số lượng lớn các bậc cha mẹ chứ không phải chỉ hai mà thôi.

“Chúng ta bị đánh lừa khi coi bất kỳ cỗ máy phức tạp nào là một thực thể đơn lẻ; sự thật là nó là một thành phố hoặc một xã hội, trong đó mỗi thành viên đều được sinh ra hoàn toàn đúng với loài của nó. Chúng ta nhìn một cỗ máy như một tổng thể, chúng ta gọi nó bằng một cái tên và cá thể hóa nó; chúng ta nhìn vào các chi thể của chính mình, và biết rằng sự kết hợp đó tạo thành một cá thể xuất phát từ một trung tâm hành động sinh sản duy nhất; do đó chúng ta mặc định rằng không thể có hành động sinh sản nào không bắt nguồn từ một trung tâm duy nhất; nhưng giả định này là phi khoa học, và thực tế phũ phàng rằng chưa từng có cỗ máy hơi nước nào được chế tạo hoàn toàn bởi một cỗ máy khác, hay hai cỗ máy khác cùng loại với nó, là chưa đủ để bảo đảm cho chúng ta khẳng định rằng máy móc hơi nước không có hệ thống sinh sản. Sự thật là từng bộ phận của mỗi cỗ máy hơi nước đều được gây giống bởi những kẻ gây giống đặc thù của riêng bộ phận đó, có chức năng gây giống bộ phận ấy và chỉ bộ phận ấy mà thôi, trong khi sự kết hợp của các bộ phận thành một tổng thể lại tạo nên một bộ phận khác của hệ thống sinh sản cơ khí — thứ hiện tại vô cùng phức tạp và rất khó để nhìn thấy toàn cảnh của nó.

“Phức tạp ở hiện tại, nhưng sau một trăm nghìn năm nữa, hoặc sau hai mươi nghìn năm nữa, nó có thể trở nên đơn giản hơn và có tổ chức dễ hiểu hơn biết nhường nào! Bởi vì con người hiện nay tin rằng lợi ích của hắn nằm ở hướng đó; hắn dành một lượng lao động, thời gian và suy nghĩ không thể đong đếm được để khiến máy móc sinh sản ngày càng tốt hơn; hắn đã thành công trong việc thực hiện nhiều điều mà từng có thời điểm tưởng chừng là bất khả thi, và dường như không có giới hạn nào đối với các kết quả của những cải tiến tích lũy nếu chúng được phép truyền lại cùng với sự biến đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác. Phải luôn ghi nhớ rằng cơ thể con người sở hữu hình hài như hiện nay là nhờ đã được nhào nặn thành hình dáng hiện tại qua những thăng trầm và thay đổi của hàng triệu năm, thế nhưng tổ chức của hắn chưa bao giờ tiến triển với tốc độ sánh được với tốc độ tiến triển của máy móc. Đây là đặc điểm đáng báo động nhất trong vấn đề này, và tôi mong được tha thứ vì đã cứ phải nhấn mạnh điều đó quá nhiều lần.”