Tôi tiếp tục cuộc lưu trú nhà gia đình Nosnibor. Chỉ vài ngày sau, ông Nosnibor đã bình phục trận đòn roi, và đang vô cùng hào hứng chờ đợi lần roi tiếp theo cũng là lần cuối cùng. Tôi thấy việc này chẳng có mấy ý nghĩa; nhưng ông bảo cẩn thận vẫn hơn, và ông muốn làm cho tròn một chục. Giờ đây, ông lại đi làm ăn bình thường; và theo tôi hiểu, công việc của ông chưa bao giờ phát đạt đến thế, bất chấp khoản tiền phạt nặng nề. Ông chẳng thể dành nhiều thời gian cho tôi trong ngày, bởi ông là một trong những con người quý giá được trả lương không tính theo năm, tháng, tuần, hay ngày, mà tính theo từng phút. Tuy nhiên, vợ và các con gái ông lại vô cùng săn sóc tôi, đồng thời giới thiệu tôi với bạn bè của họ—những người đã kéo đến thăm tôi nườm nượp.
Một trong số những vị khách ấy là một quý bà tên là Mahaina. Zulora (cô con gái lớn của chủ nhà) chạy ào lại ôm chầm lấy bà ngay khi vừa bước vào phòng, đồng thời ân cần hỏi thăm về “căn bệnh nghiện rượu tội nghiệp” của bà. Mahaina đáp rằng bệnh tình vẫn tệ hại như xưa; bà hoàn toàn là một nạn nhân khổ sở của nó, và thể trạng tuyệt vời chính là điều duy nhất an ủi bà giữa cơn hoạn nạn.
Sau đó, những người phụ nữ khác liền hùa vào gửi lời chia buồn cùng những lời khuyên nhủ rập khuôn mà họ luôn sẵn có cho mọi chứng bệnh tâm thần. Họ hết lời ca ngợi vị bác sĩ nắn chỉnh của mình và chê bai bác sĩ của Mahaina. Bà Nosnibor có một bài thuốc gia truyền đắc ý, nhưng tôi chỉ nghe lõm bõm được đôi chút. Tôi nghe thấy những cụm từ như “hoàn toàn tin tưởng rằng mong muốn uống rượu sẽ chấm dứt khi câu thần chú được lặp đi lặp lại * * * niềm tin ấy là tất cả * * * không hề coi thường quyết tâm sắt đá không bao giờ chạm đến rượu mạnh nữa * * * thất bại quá nhiều lần * * * công thức chữa khỏi chắc chắn (nhấn mạnh) * * * hình thức quy định * * * niềm xác tín hoàn toàn.” Cuộc trò chuyện sau đó dần rõ tiếng hơn và kéo dài khá lâu. Tôi hẳn sẽ tự làm rối trí mình lẫn độc giả nếu cứ cố dò theo sự ngoan cố đầy tinh vi trong từng lời họ nói; chỉ biết rằng, cuối cùng cuộc viếng thăm cũng chấm dứt, và Mahaina ra về trong những cái ôm thắm thiết từ tất cả các quý bà. Tôi vẫn đứng nép ở phía sau sau màn chào hỏi ban đầu, bởi tôi không có thiện cảm với Mahaina, và cuộc trò chuyện ấy khiến tôi khó chịu. Lúc bà rời khỏi phòng, tôi phần nào được an ủi nhờ những lời bàn tán nổ ra sau khi bà đi.
Thoạt đầu, họ bắt đầu ca ngợi bà một cách hết sức đoan trang. Nào là bà ấy thế này, thế nọ, thế kia, khiến tôi càng nghe càng thấy ác cảm hơn qua từng từ, bèn thắc mắc tại sao các bác sĩ nắn chỉnh lại không thể chữa khỏi cho bà như đã chữa cho ông Nosnibor.
Trên khuôn mặt bà Nosnibor thoáng hiện lên một nét biểu cảm đầy ẩn ý khi tôi nói vậy, dường như ngụ ý rằng bà không coi trường hợp của Mahaina đơn thuần là một ca dành cho bác sĩ nắn chỉnh. Chợt lóe lên trong đầu tôi ý nghĩ rằng có lẽ người phụ nữ tội nghiệp ấy vốn chẳng hề nghiện rượu chút nào. Tôi thừa biết mình không nên gặng hỏi, nhưng không sao kìm lại được, liền hỏi thẳng thừng xem rốt cuộc bà ấy có nghiện hay không.
“Không ai trong chúng ta có thể phán xét tình trạng của người khác,” bà Nosnibor cất giọng nghiêm nghị đầy vẻ khoan dung và liếc nhìn Zulora.
“Ôi, mẹ ơi,” Zulora đáp, ra điều giận dỗi nửa vời nhưng thực ra vô cùng sung sướng vì cuối cùng cũng được nói ra điều cô ta hằng nung nấu muốn ám chỉ; “Con chẳng tin lấy một lời. Đó chỉ là chứng khó tiêu mà thôi. Con nhớ có lần ở chung nhà với cô ta suốt cả tháng vào mùa hè năm ngoái, và con dám chắc cô ta chưa hề chạm một giọt rượu hay đồ có cồn nào. Thực chất, Mahaina là một cô gái vô cùng yếu đuối, và cô ta giả vờ say xỉn cốt để vòi vĩnh sự dung túng từ bạn bè—thứ mà cô ta không hề xứng đáng nhận được. Cô ta không đủ sức để tập các bài thể dục uốn dẻo, và cô ta biết mình sẽ bị bắt tập trừ phi viện lý do đạo đức cho sự bất lực của bản thân.”
Đến lúc này, cô con gái út vốn luôn ngọt ngào và tử tế liền lên tiếng nhận xét rằng cô nghĩ thỉnh thoảng Mahaina có lai rai chút đỉnh. “Em cũng nghĩ,” cô nói thêm, “rằng thỉnh thoảng chị ấy có dùng cả nhựa cây anh túc.”
“Chà, thế thì có lẽ thỉnh thoảng cô ta cũng uống thật,” Zulora tiếp lời; “nhưng cô ta làm chúng ta tưởng lầm rằng cô ta uống thường xuyên hơn nhiều chỉ để che giấu sự yếu đuối của mình.”
Cứ thế, họ kéo dài câu chuyện thêm nửa tiếng đồng hồ hơn, mổ xẻ qua lại xem sự thiếu kiềm chế của vị khách vừa ra về là thật hay giả. Thỉnh thoảng, họ lại hùa vào những lời sáo rỗng đầy vẻ đạo đức giả, ra điều đồng tâm hiệp ý rằng Mahaina sẽ có một sức khỏe thể chất tuyệt vời nếu không vì cái chứng bất lực khốn khổ là không thể kìm chế việc uống quá độ; nhưng ngay khi điều đó có vẻ đã ngã ngũ, họ lại đâm ra bứt rứt không yên cho đến khi phá hỏng hết công sức vừa rồi và để lại những nghi vấn nghiêm trọng về thể trạng của cô ta. Cuối cùng, nhận thấy cuộc tranh luận đã mang hình thái của một cơn bão xoáy, cứ lượn đi lượn lại, vòng vo tam quốc đến mức chẳng biết đâu là điểm khởi đầu hay kết thúc, tôi đành kiếm cớ cáo từ đột xuất và lui về phòng riêng.
Ở đây ít nhất tôi được một mình, nhưng lòng đầy u uất. Tôi lại sa chân vào một cộng đồng mà dẫu sở hữu nền văn minh cao độ cùng vô vàn đức tính tốt đẹp, lại bị bóp méo trầm trọng bởi những quan niệm sai lầm truyền từ đời này qua đời khác ngay từ thuở ấu thơ, khiến người ta chẳng thể thấy làm sao họ có thể tự gột rửa nổi. Chẳng lẽ không có cách nào tôi có thể nói cho họ hiểu rằng thể chất của một con người là thứ mà anh ta hay cô ta hoàn toàn chẳng có lấy một chút quyền kiểm soát ban đầu nào cả, trong khi tâm trí lại là một thứ hoàn toàn khác biệt, có thể được tạo dựng lại và dẫn dắt theo ý muốn của chủ nhân nó hay sao? Chẳng lẽ tôi không bao giờ có thể khiến họ nhận ra rằng trong khi những thói quen tinh thần và tính cách hoàn toàn độc lập với năng lực trí tuệ bẩm sinh hay nền giáo dục thuở nhỏ, thì cơ thể lại là sản phẩm của huyết thống và hoàn cảnh đến mức không một hình phạt nào dành cho tình trạng ốm yếu được phép dung túng, ngoại trừ lý do bảo vệ khỏi sự lây lan, và ngay cả khi hình phạt là bất đắc dĩ thì nó cũng phải đi kèm với lòng trắc ẩn hay sao? Chắc chắn rằng, nếu bất hạnh thay Mahaina cảm thấy cô có thể công khai sự yếu đuối thể xác của mình mà không sợ bị khinh miệt vì những bệnh trạng ấy, và nếu có những vị y bác sĩ để cô có thể giãi bày tường tận tình trạng của mình, cô đã chẳng ngần ngại làm điều đó vì sợ uống những loại thuốc đắng nghét. Có lẽ căn bệnh của cô là vô phương cứu chữa (vì tôi đã nghe đủ để tin rằng chứng nghiện rượu của cô chỉ là vỏ bọc và cô là người rất điều độ trong mọi sinh hoạt); trong trường hợp đó, cô có lẽ hoàn toàn đáng bị quấy rầy hay thậm chí giam cầm; nhưng ai có thể khẳng định cô ấy chữa được hay không cho đến khi cô có thể thổ lộ toàn bộ triệu chứng thay vì giấu giếm? Vì quá sốt sắng muốn nhổ tận gốc bệnh tật, những con người này đã đi quá đà; bởi người ta đã trở nên quá xảo quyệt trong việc che đậy—họ tô vẽ khuôn mặt với kỹ năng siêu đẳng—họ khâu vá sự tàn phá của thời gian và những tai ương bất ngờ bằng sự ngụy trang sâu sắc đến mức thực sự không tài nào biết được ai đang khỏe mạnh hay đau ốm trừ khi đã thân thiết qua nhiều tháng nhiều năm. Ngay cả khi ấy, những kẻ tinh đời nhất vẫn liên tục phán đoán sai lầm, và những cuộc hôn nhân vẫn thường được kết nối với kết quả đầy bi thảm, tất cả chỉ vì nghệ thuật che giấu bệnh tật quá ư tinh vi.
Đối với tôi, bước đầu tiên hướng tới việc chữa trị bệnh tật chính là việc thông báo căn bệnh ấy cho những người thân cận và bạn bè của người bệnh. Nếu ai đó bị đau đầu, anh ta phải được phép nói lên điều đó ngay trong những giới hạn hợp lý, rồi lui về phòng ngủ riêng để uống một viên thuốc, mà không cần mọi người phải làm vẻ mặt nghiêm trọng rồi rơi nước mắt các thứ. Thế nhưng ngặt nỗi, ngay cả khi nghe thoáng qua chuyện ai đó mắc bệnh đau đầu, cả một nhóm người cũng phải làm ra vẻ như thể họ chưa từng bao giờ bị đau đầu trong đời. Đúng là bệnh tật không hoành hành lắm, bởi người dân ở đây khỏe mạnh và đẹp đẽ nhất tưởng tượng được nhờ sự nghiêm khắc trong cách đối xử với bệnh tật; dẫu vậy, ngay cả những người ưu tú nhất cũng có lúc không khỏe trong người, và hiếm có gia đình nào lại không thủ sẵn một hộp thuốc trong chiếc tủ nào đó.
