Trong những bản vẽ sớm của bức "Thanh minh thượng hà đồ" do Trương Trạch Đoan vẽ, nữ từ nhân từng xuất hiện trên cây cầu vòm tựa như dải cầu vồng vắt qua sông Biện. Nàng ôm một tráp hương mua từ tiệm Trầm Đàn Tuyển Hương Thượng Sắc nhà họ Lưu, chen chúc bên lan can cầu giữa dòng người đông đúc, cúi nhìn những người lái đò, phu kéo thuyền dũng cảm tranh dòng, điều khiển một chiếc thuyền lớn đã hạ cột buồm chui qua vòm cầu... Nàng chau mày, cắn môi, trong thần thái lộ vẻ căng thẳng và kích động khôn tả, phảng phất như nơi đáy lòng nàng cũng đang kéo căng một cánh cung vô cùng nguy hiểm. Bên cạnh nữ từ nhân, một bàn tay của Triệu lang dắt lấy nàng đầy âu yếm, bàn tay kia nâng chiếc chén ngọc vừa tìm mua được ở chùa Đại Tương Quốc. Đó là chuyện vào tiết Thanh minh năm Tuyên Hòa thứ ba, nàng đã bước qua tuổi ba mươi tám, gả cho Triệu lang vừa tròn hai mươi năm. Còn Triệu lang khi ấy đã tiếp chỉ của thánh thượng, chuẩn bị lên đường nhậm chức Thái thú Lai Châu.

Thuở ấy, nữ từ nhân nằm mơ cũng không ngờ rằng, mười một năm sau, tức tiết Thanh minh năm Thiệu Hưng thứ hai, nàng lại lưu lạc nơi Giang Nam hoa khói mịt mùng, ngồi trên một chiếc thuyền mui đen nhỏ bé đi tế điện vong hồn Triệu lang. Tiết Thanh minh bao giờ cũng lắm mưa, huống chi lại ở chốn Giang Nam. Mưa rơi thong thả mà rả rích, nàng cảm thấy từng thớ cơ nơi khớp xương mình đều rã rời và mỏi mệt dưới bộ đồ tang màu đen. Trong nỗi mệt nhọc uể oải, nàng nheo mắt ngắm nhìn rặng núi xanh đôi bờ sông Phú Xuân, bị nước mưa gội rửa đến trơn láng và bóng bẩy. Dưới dòng nước sông trong veo biêng biếc, những hòn đá cuội trắng to lớn, nhẵn nhụi khẽ lay động, tròn trịa, mềm mại, như mỹ nhân đẫy đà mà cô quạnh đang say ngủ. Trong cơn mơ màng, nàng nhớ tới dòng sông Biện đục ngầu, nhiều cát, cảm giác sông Biện dường như đã ở tít ngoài vạn dặm, của trăm năm về trước.

Một giọt nước mưa rỉ qua mui thuyền nhỏ rơi trúng hõm gáy nữ từ nhân, khí lạnh chạy thẳng xuống dưới, xuyên thấu lồng ngực và bụng dạ nàng... Cơn buồn ngủ tan biến sạch trơn. Thuyền mui đen ngược dòng êm ả lướt đi. Gần trưa, thuyền cập vào một bến nước nhỏ bên bờ đông. Mưa vẫn chưa dứt, nhưng đã bị ánh sáng ban ngày làm bốc hơi thành màn sương mù ẩm ướt. Từ xa, nữ từ nhân đã trông thấy trên bến đứng đầy những hàng dài phụ nữ mặc áo đen, sau khi ướt đẫm nước mưa thì trở nên nặng trĩu và thẳng đuột, tựa như một đàn quạ lặng câm. Vô số cây đa lông đằng sau bến nước sừng sững vươn lên từng cây một, từ hai bên lối mòn lan tràn lên những sườn đồi nhấp nhô và vách đá cheo leo. Khí núi xanh thẫm từ đáy thung lũng vô hình cuồn cuộn dâng lên. Tiếng mõ và tiếng kinh luân khiến ngôi chùa ẩn mình nơi khúc quanh rừng núi lộ ra một góc mái cong mọc đầy cỏ dại.

Phu nhân, Lô Từ tới rồi. Người chèo đò ở đuôi thuyền đặt tay lên mái chèo, cẩn trọng nói. Một thân áo tơi cùng bộ râu quai nón rậm rạp khiến đôi mắt hơi trũng của ông lộ vẻ nghi ngại ôn hòa. Quân Kim vừa mới rút khỏi Giang Nam, chốn đồng quê thành thị bị binh lửa tàn phá đâu đâu cũng thấy cỏ bồng cỏ lau phủ kín lối đi cùng những bộ xương trắng không rõ nguyên do cái chết. Dẫu phu nhân đơn độc này thường đi thuyền mui đen của ông, nhưng thứ ông nhìn thấy trước sau chỉ là một bóng lưng lạnh lùng và xa cách. Nữ từ nhân cầm chiếc nón trúc màu sắc đã cũ đứng dậy, một xoáy nước đánh tới đầu thuyền, nàng lảo đảo một chút, thoáng ngập ngừng rồi đôi chân đã bước lên bến. Người chèo đò dõi mắt nhìn bóng lưng cao ráo của nàng nhanh chóng biến mất giữa những phụ nữ đến viếng tang, chỉ còn chiếc nón trúc kia chầm chậm trôi nổi trên dòng thác đen. Những chiếc lá trúc to lớn mà khô héo sau khi được nước mưa Giang Nam tưới đẫm liền xòe ra từng phiến, vừa trơn vừa bóng. Con đường đá núi dẫn tới chùa chiền trở nên vô cùng chật hẹp vì ken dày những cây đa lông và đoàn phụ nữ để tang trầm mặc. Khập khiễng bước đi giữa những thân cây lớn và những người phụ nữ Giang Nam mảnh dẻ, lần đầu tiên nữ từ nhân cảm nhận được thân hình xương cốt to bè của người phương Bắc nơi mình vụng về đến nhường nào. Nàng bất giác kéo thấp vành nón trúc xuống.

Đoạn đường đá núi này chẳng dài lắm, nhưng càng đi sâu vào trong, ánh sáng càng u ám, hơi ẩm càng nồng đậm, nữ từ nhân đi đến mức toàn thân lạnh toát. Cổng chùa nhỏ một cách kỳ lạ, trên tấm bia gãy mất một đoạn còn lưu lại ba chữ "Triều Âm Tự". Bức tường viện thấp bé sụp đổ một mảng lớn, từng đợt phụ nữ áo đen cứ thế tràn vào rồi lại tràn ra nơi này. Vào ngày mưa, khói hương trong chùa không tan đi được, bèn quẩn quanh cùng sương mưa xanh thẫm ở trong và ngoài đại điện, từng tầng từng lớp bao bọc lấy, xoay tròn, tan vỡ, rồi lại ngưng tụ thành những luồng khí nặng nề hơn, dày đặc hơn. Nữ từ nhân từ cổng bước vào sân chùa, ngoại trừ dòng người thoắt ẩn thoắt hiện trong khói sương cùng vài vạt áo cà sa vàng thi thoảng vụt qua, nàng hầu như chẳng nhìn thấy gì cả. Khắp nơi rêu phong trơn trượt, nàng bước đi cẩn thận từng chút một. Tiếng tụng niệm như mưa muỗi và tiếng mõ thanh lãnh truyền ra từ sâu trong làn khói sương, nàng cảm thấy bốn bề dường như đang mai phục thiên quân vạn mã.

Nàng từng bước từng bước tiến lại gần gian đại điện mờ ảo không rõ đường nét. Bên trong và bên ngoài đại điện xếp đầy những chiếc máng làm bằng gỗ phong mới đốn, trong máng đổ đầy cát mịn, trên cát cắm chi chít hương nhang cùng từng tấm thẻ vàng ghi rõ họ tên người chết, trở thành nơi an nghỉ cho linh hồn những kẻ vùi thây nơi sa trường, đồng hoang, chết dưới đao cong của người Hồ, tên ngầm của đạo tặc hay gậy gộc của dân đói. Chỗ vết cắt trên ván gỗ phong ứ đọng lớp nhựa đen, ngoan cường tỏa ra hương thơm đắng chát giữa làn khói hỗn độn. Nữ từ nhân cảm thấy, hương thơm ấy chính là tiếng khóc nỉ non của tất cả những người đàn bà mặc tang phục đen tuyền vì mất chồng mất con. Có một khoảnh khắc, nữ từ nhân ngơ ngác đứng giữa làn khói, nàng không biết làm sao mới có được bút mực và một tấm thẻ vàng để điền vào cái tên khiến nàng đêm đêm thao thức. Trước mặt nàng đặt một chiếc đỉnh đồng đang rực cháy, ngọn lửa nâng những mảnh tiền giấy bị thiêu rụi bay lên, tựa như mấy trăm cánh bướm xám lượn quanh.

Một lão tăng ngập ngừng bước ra từ trong sương mù đến trước mặt nàng. Vầng trán cao vút, hàng lông mày như chổi quét sơn và chiếc cằm vuông vức của ông khiến nữ từ nhân kinh ngạc suýt thốt lên thành tiếng. Chỉ có đôi mắt từng rực sáng tinh anh năm nào nay đã bị hàng mi rủ xuống che khuất một nửa, chẳng rõ sáng tối buồn vui. Nhưng nàng lập tức nhận ra, vẻ chấn động lộ trên khuôn mặt kia còn lớn hơn cả nàng.

Vương tướng quân... Nữ từ nhân nghe rõ tiếng mình thốt lên.

A Di Đà Phật! Nữ thí chủ, ngôi miếu hoang vu hẻo lánh này, lấy đâu ra tướng quân. Lão tăng Vô Tịnh... Lão hòa thượng khẽ gật đầu, chắp hai tay lại, trên ngón tay cái bên trái treo một chuỗi tràng hạt bằng xương, hạt tràng còn vương vết cáu bẩn năm xưa nhưng lại sáng bóng long lanh. Vương tướng quân, nữ từ nhân cố chấp nói. Bách tính Trung Nguyên vẫn đang đợi ngài thống lĩnh đại quân bắc phạt, rửa sạch mối nhục Tĩnh Khang, không ngờ ngài đã tìm thấy sự thanh tịnh nơi thiền phòng hoa lá rậm rạp này rồi.

Lão tăng Vô Tịnh! Vị cựu tướng quân của đế quốc Đại Tống thể hiện sự cố chấp y hệt. Sau một thoáng im lặng ngắn ngủi, ông nói, ta đã không còn quân đội nữa rồi, chẳng còn lại một binh một tốt nào. Bên cánh mũi trái của ông, vết sẹo dài ba tấc đỏ ửng và bóng loáng. Tướng quân vừa đi, đại thụ phiêu linh. Nữ từ nhân gật đầu. Cho nên ngài mới xuống tóc ở Triều Âm Tự. Nơi này không phải "Triều Âm Tự", mà là "Tiểu Triều Âm Tự", ta cũng là sau khi khoác lên mình áo cà sa mới hiểu ra. Vậy "Triều Âm Tự" ở nơi nào?

Vô Tịnh pháp sư lắc đầu, đó là một đại sát, ta cũng chưa từng tìm thấy. Ông vươn cánh tay chỉ về phía tây. Thượng nguồn sông Phú Xuân quanh co khuất bóng xa xôi, nghìn non vạn núi chập chờn ẩn hiện trong làn mưa khói đậm nhạt biến ảo. Nữ thí chủ, nàng lại vì ai mà để tang vậy? Tướng quân biết mà, người ta có thể để tang, cũng chỉ có một mình chàng ấy thôi.

Hắn cũng chết dưới tay người Kim ư? Nơi chiếc cằm rộng của vị cựu tướng quân vang lên tiếng nghiến răng ken két.

Không. Tháng Tám năm Kiến Viêm thứ ba, chàng bệnh mất dưới chân thiên tử ở Kiến Khang. Nữ từ nhân nói, sắp tròn ba năm rồi. Vô Tịnh pháp sư xoay người, bước vào trong sương khói. Khi ông quay trở lại, trên tay cầm một nắm hương và một tấm thẻ vàng, nét chữ bia thể quen thuộc với nữ từ nhân trên tấm thẻ vàng đẫm mực, ở cái họ mà nàng đã nương tựa suốt hai mươi bảy năm qua, một giọt mực dài trượt dài xuống, hệt như một giọt máu đen. Lần đầu tiên nàng cảm nhận được, cái tên do cố nhân viết ra ấy, đối với nàng đã trở nên vô cùng xa lạ và xa xôi.

Nữ từ nhân lấy từ trong ngực áo ra một cuộn giấy gai trắng đã ngả vàng, hai tay dâng cho Vô Tịnh pháp sư. Xin tướng quân hãy coi như tiền giấy, thay ta thiêu hóa trong chiếc đỉnh này. Vô Tịnh pháp sư mở cuộn giấy ra, sắc mặt khẽ biến đổi. Nữ thí chủ, nàng lầm rồi, đây là "Tang loạn thiếp" của Vương Hữu Quân, vật sinh thời Triệu lang trân quý nhất mà.

Đúng vậy. Nhưng Triệu lang đã không còn nữa.

Vô Tịnh pháp sư buông rủ mí mắt, thở dài một hơi thật nặng nề. Mùa xuân hơn hai mươi năm về trước, ông từng đi cùng thái học sinh họ Triệu chở nguyên một xe chuông đỉnh cách đôn... tới chùa Đại Tương Quốc ở Biện Kinh để đổi lấy cuộn "Tang loạn thiếp" thực giả khôn lường này. Thuở ấy xuân sắc say nồng, tám trăm cây hòe già trong tự viện đều trổ ra từng chùm hoa tím nhạt. Ông khuyên Triệu lang, "Tang loạn thiếp" nghe đồn đã lưu lạc sang Phù Tang từ niên hiệu Thiên Bảo thời Đường Huyền Tông, cuộn này ắt là đồ giả. Trên khuôn mặt trẻ tuổi trắng trẻo của Triệu lang dâng lên vầng hồng phấn khích, chàng nhìn quanh dòng người nườm nượp không ngớt giữa rừng hòe, huynh không cần khuyên ta, ta có đạo lý của ta.

Lão tăng đã đến tuổi cổ lai hy rồi, mà Triệu lang lại trẻ hơn lão tăng hai mươi tuổi. Vô Tịnh pháp sư quay lưng bước về phía chiếc đỉnh lớn đang rực cháy, ông nói, người đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh.

Nữ từ nhân ngây người nhìn cái đầu to lớn, nhẵn bóng của Vô Tịnh pháp sư, trên đó ngoài chín vết sẹo giới hương thì chẳng có lấy một sợi tóc bạc, cũng chẳng có lấy một sợi tóc đen nào.

Vô Tịnh pháp sư thả cuộn giấy vào trong đỉnh, ngọn lửa lẳng lặng bốc cháy, ngọn lửa không cao thêm một tấc, cũng chẳng hạ xuống một phân. Khi nữ từ nhân rời khỏi Tiểu Triều Âm Tự, tiếng tụng niệm, kinh luân và mõ đều đã ngừng bặt. Những phụ nữ đến viếng tang chẳng còn lại một ai. Chỉ có khói hương và sương mưa vẫn đang lãng đãng, hòa cùng ráng chiều buông sớm làm một thể.

Nàng rảo bước trên con đường đá phủ đầy bóng đa lông, nghe tiếng bước chân mình sao mà vang dội và lạnh lẽo đến thế. Nàng nhớ tới sự khoáng đạt, bằng phẳng, liếc mắt là thấy trọn của phương Bắc, những rặng ngô xanh bạt ngàn đu đưa tự do và êm ả trong gió. Giang Nam thật kỳ dị, giữa chốn non nước quanh co gấp khúc, sắc màu mê loạn này, nàng thường nghe thấy trái tim mình đập những nhịp bất an.

Nữ từ nhân ngồi vào trong chiếc thuyền mui đen nhỏ, một tiểu sa di lặng lẽ đứng trước mũi thuyền. Bộ cà sa mới tinh rộng thùng thình của chú bé loang ra thành một mảng màu vàng rực rỡ trên mặt nước sông Phú Xuân, nữ từ nhân nghĩ, đây có lẽ là mảng màu ấm áp duy nhất của phương Nam. Tiểu sa di hai tay dâng cho nàng một chiếc tráp gỗ tử đàn. Trưởng lão nói, đây là đồ vật nữ thí chủ để quên trong chùa.

Nữ từ nhân mở tráp ra, bên trong là cuộn "Tang loạn thiếp" mà Triệu lang sinh thời trân quý. Gió sông thổi tới từ sau lưng, thổi tung búi tóc của nàng, mái tóc dài và dày bay tán loạn, phất qua lồng ngực đang phập phồng cùng cuộn giấy gai trắng đã ngả vàng, nàng nhìn thấy giữa làn tóc đen của mình đã xen lẫn từng sợi, từng sợi bạc.