Do ANZIA YEZIERSKA

Trích từ The Century

Trong một khe thông gió hẹp đến mức chỉ cần với tay không là có thể chạm tới bức tường đối diện, Hanneh Breineh rướn người ra ngoài gõ cửa sổ nhà hàng xóm.

– Cô cho tôi mượn cái nồi đun quần áo được không? – bà gọi vọng sang.

Bà Pelz đẩy khung cửa sổ bật lên.

– Cái nồi á? Lại hỏng gì nữa rồi đấy hả? Chẳng phải tuần trước cô vừa bảo đem đi sửa rồi cơ mà?

– Mạt vận cái đồ khốn nạn ấy chứ sửa chữa gì! Đã không gặp may thì tốt nhất là đừng có sống trên đời này nữa. Tôi tốn toi mười lăm xu để bịt cái lỗ này, thế mà nó lại rỉ ra ở cái lỗ khác. Tức đến nổ cả mật ra mới mặc cả được hắn xuống giá mười lăm xu đấy! Thế mà tên bịp bợm ấy còn đòi thêm một cắc. Chúa tôi! Nguyền rủa cái đồ vắt kiệt từng xu không công của tôi cho đời hắn khốn khổ!

– Cô phải cảnh giác với mấy tay lừa đảo đấy, không thì chúng móc cả tròng mắt cô lúc nào không hay, – bà Pelz nhắc nhở. – Lẽ ra cô phải thử lại cái nồi trước khi trả tiền cho hắn chứ. Đợi một phút để tôi trút chỗ quần áo bẩn ra vỏ gối đã, rồi tôi đưa cho.

Batal Pelz quay lại với chiếc nồi trên tay và định đưa sang cho Hanneh Breineh, nhưng chiếc tủ lạnh hộp xà phòng trên bệ cửa sổ vướng mất.

– Cô phải tự sang mà lấy nồi thôi, – bà Pelz bảo.

– Đợi tôi cột thằng Sammy vào cái ghế cao đã, kẻo nó lại ngã nhào xuống thì khổ. Nó nghịch ngợm đến nỗi có lấy dây thừng trói cũng chẳng giữ nổi ấy chứ.[Pg 327]

Hanneh Breineh trói đứa trẻ vào ghế, nhét núm vú giả vào miệng nó, rồi sang nhà hàng xóm. Khi bà cầm lấy chiếc nồi, bà Pelz liền nói:

– Cô có biết bà Melker đặt mua hẳn năm mươi cân thịt gà cho đám cưới con gái bà ấy không? Toàn gà ngon tuyệt! Vàng óng như vàng thật ấy! Nhìn lớp mỡ gà béo ngậy chảy ròng ròng mà tôi thèm rỏ cả dãi.

Hanneh Breineh chép chép đôi môi khô mỏng, đôi mắt trũng sâu ánh lên vẻ thèm thuồng.

– Năm mươi cân cơ á? – bà há hốc miệng. – Làm gì có chuyện đấy. Sao cô biết?

– Chính tai tôi nghe thấy, chính mắt tôi nhìn thấy chứ giời. Bà ấy còn bảo sẽ băm gan gà với hành và trứng để làm món khai vị, rồi mua thêm hai mươi lăm cân cá, nấu kiểu chua ngọt với nho khô, và tất cả bánh strudel bà ấy sẽ nướng hoàn toàn bằng mỡ gà nguyên chất.

– Đúng là có những người phất lên đổi đời, – Hanneh Breineh thở dài. – Nước Mỹ đúng là xứ sở mật ngọt với họ. Hồi ở Savel, bà Melker từng đói đến mức teo cả người lại. Mẹ con bà ấy phải sống bằng vỏ khoai tây và mấy mẩu bánh mì khô nhặt nhạnh từ mấy cái thùng rác; thế mà sang Mỹ lại được ăn toàn gà với bánh táo strudel ngập trong mỡ.

– Cuộc đời vốn là cái bánh xe quay vòng mà, – bà Pelz triết lý. – Kẻ từng ở trên cao thì rơi xuống thấp, còn người ở dưới thấp lại ngóc đầu lên trên. Ở nước Mỹ này ai mà tin được hồi ở Ba Lan tôi từng là đầu bếp trong nhà một tay chủ ngân hàng? Ngày nào tôi chẳng nhào nặn ngan ngỗng. Tôi còn nướng cả bánh cà phê với lớp kem dày đến mức dùng dao cắt cũng được ấy chứ.

– Thế cô tưởng tôi ở Ba Lan là kẻ vô tích sự chắc? – Hanneh Breineh cắt lời, nước mắt trào ra khi những ký ức quá khứ ùa về. – Nhưng nói nhảm làm gì nữa? Ở nước Mỹ này đồng tiền là tất cả. Ai thèm quan tâm cha ông tôi là ai ở Ba Lan chứ? Không có tiền thì tôi chẳng khác nào thây ma sống. Đầu óc tôi khô kiệt cả đi vì lo nghĩ làm sao mua cho lũ trẻ từng xu thức ăn cho rẻ.

Bà Pelz lắc đầu, sự ghen tị đang cắn rứt làm nét mặt bà biến dạng.[Pg 328]

– Bà Melker sướng từ ngày mới đặt chân sang cơ, – bà bực bội nói. – Vừa tới nơi là bà ấy tống ngay đám con vào hãng xưởng, rồi bắt đầu nấu thịt ăn tối mỗi ngày. Sáng nào mẹ con bà ấy cũng có trứng với bánh mì phết bơ ăn sáng hệt như triệu phú vậy.

Một tiếng động thình lình vang lên cùng tiếng trẻ con khóc thét, chiếc nồi tuột khỏi tay Hanneh Breineh khi bà hoảng hốt lao vào bếp, theo sau là bà Pelz. Họ thấy chiếc ghế cao đã bị lật úp đè lên người đứa bé.

– Giời ơi là giời! Cứu tôi với! Đi gọi bác sĩ mau! – Hanneh Breineh gào lên, kéo thốc đứa trẻ ra từ gầm ghế. – Nó chết rồi! Nó chết rồi! Đứa con duy nhất của tôi! Con cừu non quý giá của tôi! – bà vừa gào khóc vừa ôm đứa bé đang ré lên chạy qua chạy lại.

Bà Pelz giật phăng bé Sammy khỏi tay người mẹ.

– Điên rồi hả! Chạy nhăng cuội như kẻ mất hồn thế này để dọa con à? Đưa tôi xem nào. Để tôi lo cho nó. Nó đã chết đâu nào.

Bà vội vã chạy ra bồn rửa mặt để lau mặt cho đứa bé, và phát hiện ra một cục bướu sưng tấy trên trán nó. – Nhà cô có đồng cắc tư nào không? – bà hỏi.

– Có, tôi có một cái, – Hanneh Breineh đáp, vừa trèo lên ghế. – Tôi phải cất mãi trên cái kệ cao để lũ trẻ không với tới được.

Bà Pelz chộp lấy đồng cắc tư mà Hanneh Breineh đưa xuống.

– Giờ thì kéo mí mắt trái ba lần trong lúc tôi ấn đồng xu này vào, vết sưng sẽ xẹp xuống ngay.

Hanneh Breineh ôm lại đứa bé vào lòng, vừa run rẩy ru hời vừa vuốt ve nó.

– À a à, Sammy nhé! À a à a, cừu non của mẹ! À a à, chim non của mẹ! À a à a, bảo bối của lòng mẹ! Ôi, con cứu sống mẹ rồi; mẹ cứ tưởng nó chết hẳn rồi chứ, – Hanneh Breineh thở hổn hển quay sang nói với bà Pelz. – Ôi trời ơi! – bà thở dài. – Trái tim người làm mẹ đấy! Lúc nào cũng nơm nớp lo sợ vì con cái. Chỉ cần chúng xảy ra chuyện gì là hồn vía tôi bay sạch. Tôi mất hết cả trí khôn chẳng biết mình đang ở đâu nữa.

– Thảo nào đứa nhỏ bị ngã, – bà Pelz quở trách. – Lẽ ra cô phải thắt dải băng đỏ hoặc đeo chuỗi hạt đỏ vào cổ nó để trừ tà chứ.[Pg 329] Đợi đã. Tôi có cái này trong ngăn kéo máy khâu đây.

Bà Pelz quay lại, mang theo chiếc nồi và một sợi chỉ đỏ, rồi buộc nó quanh cổ đứa trẻ trong khi người mẹ lúi húi đổ đầy nước vào nồi.

Lát sau, Hanneh Breineh lại sang bếp nhà bà Pelz, một tay ẵm Sammy, tay kia ôm khư khư một tạp dề đầy khoai tây. Đặt đứa bé xuống sàn, bà ngồi phịch lên chiếc giường bếp chưa dọn và bắt đầu dùng vạt áo để gọt khoai tây.

– Khổ thân tôi quá! – Hanneh Breineh nức nở. – Vận hạn đen đủi của tôi chẳng bao giờ dứt. Đã lắm thứ rắc rối, cái lò sưởi lại còn hỏng nữa chứ. Tôi nhóm lửa để đun quần áo mà khói nghẹt thở. Tiền nhà mới trả tuần trước mà tay đại lý nhất định không chịu sửa. Sét đánh chết tươi hắn đi! Lúc thu tiền nhà thì hắn hăng hái lắm, còn hễ có gì hỏng hóc là hắn câm như hến.

– Sao số tôi lại khổ thế này hả giời? – Hanneh Breineh lẩm bẩm, nước mắt đầm đìa trên má. – Tôi chịu hết nổi rồi. Tôi sang nhà cô một lát chỉ để trốn chạy mấy nỗi phiền muộn này thôi. Chỉ khi ngồi xuống gọt khoai tây hay cho con bú thì tôi mới có chút thời gian thở phào, và chỉ muốn chết quách đi cho rồi.

Bà Pelz, vốn đã quen với những cơn bộc phát cay đắng của Hanneh Breineh, vẫn thản nhiên cọ rửa.

– Úi giời! – Hanneh Breineh càu nhàu, bực bội trước sự im lặng của hàng xóm. – Cô cứ dọn dẹp làm đảo lộn cả thế giới lên làm gì thế? Dọn dẹp làm quái gì khi rồi mọi thứ đâu lại vào đấy, vẫn bẩn nguyên?

– Tôi phải lau chùi nhà cửa sạch sẽ để đón ngày lễ chứ.

– Cô sướng quá nên trong đầu chẳng bận tâm chuyện gì ngoài việc lau chùi nhà cửa. Nhìn cái giống hút máu này mà xem, – Hanneh Breineh chỉ vào đứa trẻ còm cõi, già trước tuổi vì đói khát và thiếu chăm sóc. – Có ai giữ nổi con ranh con này sạch sẽ cơ chứ? Tôi vừa rửa sạch cho nó một phút thì phút sau nó lại bẩn thỉu ngay được.

Cậu bé Sammy hoảng sợ bắt đầu khóc thét lên.

– Câm ngay! – người mẹ quát, nhấc đứa bé lên để cho bú tiếp. – Không thấy tao đang muốn nghỉ ngơi một phút à?

Đứa trẻ đói lả bắt đầu gào khóc bằng tất cả sức lực kiệt quệ của nó.[Pg 330]

– Na, na, cái đồ phàm ăn này. – Hanneh Breineh rút chiếc núm vú giả dơ dáy trong túi áo ra nhét thẳng vào miệng đứa bé. Đứa trẻ mặt mày tái mét, thất thần vì sợ hãi, bèn nhai ngấu nghiến cái núm vú, hai bàn tay nhỏ bé gầy guộc bấu chặt lấy nó.

– Sao tôi lại còn đẻ thêm đứa thứ sáu này làm gì cơ chứ? – Hanneh Breineh rên rỉ, quay sang bà Pelz. – Năm cái miệng ăn chưa đủ sao? Giá mà không vướng víu đứa con này trên cổ, tôi đã có thể xoay sở kiếm được vài xu rồi. – Bà vặn vẹo đôi bàn tay trong cơn tuyệt vọng cùng cực. – Chúa tôi! Cầu cho đất trời nuốt chửng nó trước khi nó kịp lớn lên!

– Thôi đi! Thôi đi! – bà Pelz quở trách. – Thương lấy đứa trẻ đi chứ. Nó đã có mặt ở đây rồi thì cứ cho nó lớn lên đi. Trông nó sợ cô kìa. – Bà Pelz bế đứa bé lên và dỗ dành nó. – Tội nghiệp con cừu nhỏ! Nó làm gì nên tội mà cô căm ghét nó thế?

Hanneh Breineh đẩy bà Pelz ra.

– Tôi biết trút những vết thương lòng này vào đâu hả trời? – bà rên rỉ. – Chẳng ai thương xót tôi cả. Cô không tin tôi, chẳng ai tin tôi cho đến khi tôi ngã vật ra như con ngựa giữa đường cái quan cho mà xem. Ôi dào! Đời tôi sao mà tối tăm mù mịt thế này. Mấy bà mẹ khác sao mà có phước thế. Con bị xe tông, con ngã cửa sổ, con nghịch diêm tự thiêu, con chết nghẹn vì bạch hầu; sao chẳng có cái chết nào cướp đi lũ con của tôi thế này?

– Lạy Chúa trên cao! Thôi đừng nguyền rủa nữa! – bà Pelz nhắc nhở. – Cô muốn gì ở mấy đứa trẻ tội nghiệp hả? Chúng có lỗi gì khi bố chúng kiếm được ít tiền? Sao cứ phải trút hết giận dữ lên đầu chúng thế? – Bà Pelz ngồi xuống cạnh Hanneh Breineh. – Cố chịu đựng thêm vài năm nữa cho đến khi bọn trẻ lớn lên, đi làm xưởng kiếm tiền đi, – bà an ủi. – Cố gượng qua mấy năm chúng còn nhỏ này đi; mặt trời rồi sẽ chiếu sáng đời cô, cô sẽ được hưởng vinh hoa phú quý khi chúng bắt đầu mang tiền lương về cho cô mỗi tuần.

Hanneh Breineh nhất định không chịu nguôi ngoai.

– Cho đến lúc chúng đủ tuổi vào xưởng kiếm tiền thì chúng róc hết thịt xương tôi ra rồi còn gì, – bà gào khóc. – Giá mà cô biết những trận chiến diễn ra trong mỗi bữa ăn nhà tôi thế nào. Biết đâu tôi cho Abe miếng bánh mì to hơn Fanny một chút. Biết đâu Fanny được múc nhiều súp hơn Jake một chút. [Pg 331]Thức ăn còn đắt hơn cả kim cương. Khoai tây tăng lên một xu một cân, còn sữa thì chỉ dành cho triệu phú. Rồi mỗi tuần một lần, khi tôi mua chút thịt cho ngày Sa-bát, người bán thịt cân cho tôi kỹ như cân vàng, tính cả đống xương bên trong. Đến khi tôi đem thịt xếp ra đĩa và chia phần, chẳng còn lại gì ngoài xương với xẩu. Hồi trước, hắn còn ném thêm cho tôi ít mỡ thừa hay miếng phổi, nhưng giờ thì cái gì cũng phải mua bằng tiền, đến cả cục xương nấu súp cũng thế.

– Kệ chứ; rồi cô cũng vượt qua hết mọi khó khăn thôi. Chỉ cần lũ con cô đủ tuổi làm giấy tờ lao động là càng đẻ lắm con, cô lại càng lắm tiền.

– Sao tôi lại phải tự dối mình bằng thứ ánh sáng hão huyền ấy làm gì? Chẳng nhẽ tôi không biết số phận đen đủi của tôi vốn chẳng bao giờ có được ngày vui ở cái cõi đời này sao? Cô tưởng trẻ con ở Mỹ sẽ lập tức dâng hết tiền chúng kiếm được cho mẹ chúng chắc?

– Tôi biết cô bị làm sao rồi đấy, – bà Pelz nói. – Cả ngày hôm nay cô đã ăn gì đâu. Khi bụng đói meo thì cả thế giới này hóa màu đen tối. Nào, để tôi cho cô nếm thử món này cho ngon miệng; nó sẽ làm cô tỉnh người ngay. – Bà Pelz đi tới tủ chén, lấy ra cái quánh đựng món cá nhồi gefülte fish mà bà đã nấu cho bữa tối rồi đặt lên bàn trước mặt Hanneh Breineh. – Nếm thử cá của tôi xem nào, – bà nói, gắp một lát cá lên chiếc thìa và đưa cho Hanneh Breineh kèm một miếng bánh mì. – Tôi không cho cô ăn đĩa vì tôi vừa dọn dẹp nhà cửa xong, không muốn làm bẩn bát đĩa đâu.

– Gớm, tôi là người xa lạ gì mà cô còn phải bày vẽ ra đĩa cơ chứ! – Hanneh Breineh kêu lên, chộp lấy miếng cá bằng những ngón tay đang run rẩy.

– Ôi chao! Miếng cá tan chảy qua từng thớ thịt! – bà thốt lên, rạng rỡ hẳn lên khi ăn. – Cầu mong đây là điềm may mắn cho tất cả chúng ta! – bà hân hoan nâng cao miếng cá quý giá cuối cùng lên.

Bà Pelz lấy làm hãnh diện lắm, bèn múc thêm cả thìa nước sốt.

– Trong đó có cả một ít hành với cà rốt đấy, – bà vừa nói vừa đưa cho người hàng xóm.[Pg 332]

Hanneh Breineh nhấm nháp từng giọt nước sốt hệt như một bậc sành sỏi đang thưởng thức rượu vang.

– A ha! Một chút nước sốt này thôi mà đưa tôi lên tận thiên đường! – Khi đã thong thả thưởng thức xong lát hành và cà rốt, tinh thần bà dường như dãn ra, phấn chấn hơn và thậm chí còn đâm ra vui vẻ. – Cầu cho mọi rắc rối của chúng ta trút hết lên đầu Sa hoàng nước Nga đi! Cho hắn vỡ mật vì những nỗi lo tiền nhà của chúng ta! Cho hắn teo tóp vì cơn đói bánh mì của chúng ta! Cho hắn mờ cả mắt vì đi tìm việc đi!

– Chết chửa! Tôi quên biến đi mất, – bà kêu lên, vùng đứng dậy. – Chắc phải mười một giờ hoặc gần mười hai giờ rồi, lũ trẻ nhà tôi sắp tan học về và sẽ lao vào tôi như một bầy sói đói cho xem. Tôi phải chạy nhanh ra chợ xem có mua được thứ gì rẻ rẻ với một cắc tư không mới được.

Vì mải mê trò chuyện nên cửa hàng bánh mì gần nhất đã bán hết sạch bánh mì cũ, Hanneh Breineh đà phải lết từ cửa hàng này sang cửa hàng khác để tìm kiếm món hời quen thuộc, và mất gần một tiếng đồng hồ chỉ để tiết kiệm được hai xu.

Trong khi đó, lũ trẻ đi học về, thấy cửa khóa liền trèo qua lối thoát hiểm và đột nhập vào nhà bằng cửa sổ. Chẳng thấy gì trên bàn, chúng nhao nhao lao ra bếp. Abe kéo một củ khoai tây đang bốc khói từ nồi nước sôi ra, phỏng cả tay khiến củ khoai rơi bộp xuống sàn; lập tức ba đứa còn lại nhào vào tranh cướp.

– Khoai của tao! – Abe vừa hét vừa thổi cái tay bị bỏng, trong khi chân tay khua khoắng đấm đá ba đứa đang giằng co dưới sàn. Một trận hỗn chiến nổ ra, củ khoai bị giày xéo nát bét dưới gót chân Abe giữa những tiếng la hét inh o ngoài. Hanneh Breineh bước lên cầu thang, nghe thấy tiếng đám con đói khát của mình liền cất giọng chửi rủa át cả tiếng khóc la của chúng.

– Chúng nó về rồi đấy, lũ dã nhân! Về để rút ngắn tuổi thọ của tôi đây mà! Cả cái hành lang này, cả cái khu chung cư này đều nghe thấy tiếng chúng mày rồi đấy!

Lũ trẻ phớt lờ lời mẹ, nhao vào giật lấy chiếc giỏ đi chợ và ngấu nghiến gào lên:

– Mẹ ơi, con đói quá! Mẹ mua được gì ăn nữa không?

Chúng giật phăng ổ bánh mì cùng con cá trích trong giỏ của Hanneh Breineh rồi nuốt chửng như những kẻ chết đói, miệng tiếp tục đòi thêm.[Pg 333]

– Lũ sát nhân! – Hanneh Breineh thét lên, sự kiên nhẫn đã chạm tới giới hạn. – Chúng mày xé thịt tao ra đấy phỏng? Tao đi ăn trộm ở đâu ra để cho chúng mày ăn lắm thế? Này tao vừa luộc cả nồi khoai tây to với một ổ bánh mì và hai con cá trích mà chúng mày nuốt sạch trong chớp mắt. Chắc tao phải có hàng triệu đô-la của Rockefeller mới lấp đầy được cái dạ dày của chúng mày mất.

Đột nhiên Hanneh Breineh nhận ra Benny đâu mất tiêu. – Ôi chao ơi! – bà bật khóc, vặn vẹo đôi bàn tay trong một đợt đau khổ mới, – Benny đâu rồi? Nó chưa tan học về à?

Bà chạy ào ra hành lang, đẩy tung cửa sổ bám đầy muội than và ngó cổ nhìn dọc nhìn ngang ngoài đường, nhưng chẳng thấy bóng dáng Benny đâu cả.

– Abe, Jake, Fanny, mau đi tìm Benny về ngay! – Hanneh Breineh nài nỉ khi quay phắt lại bếp. Nhưng lũ trẻ, nôn nóng muốn tranh thủ chơi bời vài phút trước giờ vào học, lách qua người bà rồi chuồn thẳng ra ngoài.

Tay ẵm đứa út, Hanneh Breineh hớt hải chạy đến trường mẫu giáo.

– Sao các người giữ thằng Benny ở đây lâu thế hả? – bà vừa đẩy tung cửa vừa hét vào mặt cô giáo. – Nếu có cái tâm can cay đắng như tôi, cô đã cho nó về nhà từ đời thuở nào rồi chứ đời nào đợi đến lượt tôi phải thân chinh sang đón.

Cô giáo điềm tĩnh quay lại tra cứu sổ sách.

– Benny Safron ư? Sáng nay em ấy có đến lớp đâu.

– Không ở đây á? – Hanneh Breineh ré lên. – Chính tay tôi đẩy nó đi học cơ mà. Mấy đứa anh chị không chịu dẫn nó đi, còn tôi thì bận đầu bận óc. Khổ thân tôi thế này! Con tôi đâu rồi? – Bà bắt đầu bứt tóc đấm ngực vừa chạy bươn bả ra đường.

Bà Pelz đang bận rộn chọn lựa mấy quả táo sâu ở một chiếc xe đẩy thì nghe thấy tiếng đám đông ồn ào đang kéo tới. Cách đó một dãy nhà, bà nhận ra Hanneh Breineh đầu bù tóc rối, quần áo xộc xệch, đang hớt hải chạy về phía mình, tay ôm đứa con đang gào khóc, theo sau là cả một đám đông.

– Bạn hiền ơi! – Hanneh Breineh vừa kêu lên vừa lao vào ôm chầm lấy cổ bà Pelz, – Tôi mất thằng Benny rồi, đứa con ngoan nhất trong tất cả lũ trẻ nhà tôi. – Nước mắt đầm đìa trên đôi mắt đỏ hoe sưng húp khi bà nức nở. – Benny ơi! Trái tim tôi, sinh mạng tôi ơi! Ôi trời ơi![Pg 334]

Bà Pelz đón lấy đứa bé đang sợ hãi từ tay người mẹ.

– Bình tĩnh lại chút xem nào! Cô dọa cho con nó sợ thế kia kìa.

– Khổ thân tôi! Thằng Benny của tôi đâu rồi? Lỡ nó bị xe tông chết rồi thì sao? Lỡ nó ngất xỉu vì đói lả thì sao? Cả ngày nay nó có hột cơm nào vào bụng đâu. Chúa tôi! Thương xót tôi với!

Bà giơ hai bàn tay đầy vẻ bi thương cầu khẩn.

– Hỡi ơi bà con ơi, con tôi! Tìm lại con cho tôi với! Tôi phát điên mất thôi! Tìm con cho tôi, bằng không tôi uống thuốc độc chết ngay trước mặt các người bây giờ!

– Bình tĩnh lại một chút nào! – bà Pelz nài nỉ.

– Đừng có nói với tôi nữa! – Hanneh Breineh gào lên, vặn vẹo đôi bàn tay. – Các người thì đứa nào cũng đủ con cái cả. Còn tôi thì mất con rồi. Mọi may mắn đều đến với người ta. Còn đời tôi chưa từng thấy được một ngày vui. Niềm vui duy nhất đời tôi, thằng Benny của tôi, đã mất tích rồi.

Đám đông lũ lượt kéo theo sau Hanneh Breineh khi bà vừa đi vừa khóc lóc thảm thiết dọc các con phố, dựa người vào bà Pelz. Lúc bà lê bước về đến nhà thì lũ trẻ đã đi học về từ lúc nào; thấy không có Benny, bà lại đuổi tụi nó ra đường, miệng thét lớn:

– Cút đi cho khuất mắt, lũ cướp bóc, phàm ăn! Đi tìm thằng Benny về ngay! – Hanneh Breineh ngã gục xuống ghế trong trạng thái kiệt quệ hoàn toàn. – Ôi chao ơi, nó mất tích rồi! Cuộc đời tôi; con chim non của tôi; niềm vui duy nhất của tôi! Bao nhiêu đêm tôi thức trắng bế ẵm nó lúc nó mắc bệnh sởi! Biết bao nhiêu tuần tháng tôi khổ sở khi nó bị ho gà! Mắt mờ chân chậm cho đến khi tôi tập cho nó đi, dạy cho nó nói! Một đứa trẻ thông minh biết bao! Có mất hết những đứa khác cũng không đau đớn xé lòng thế này.

Bà gào thét, bứt tóc bứt tai, tự đấm đầu thùm thụp vào nhau cho đến khi lên cơn ngất lịm đi. Phải mất một hồi lâu bà Pelz cùng hàng xóm xúm vào mới cứu tỉnh được bà.

– Benny, thiên thần của mẹ! – bà rên rỉ khi vừa mở mắt ra.

Đúng lúc đó, một viên cảnh sát áp giải thằng bé Benny đi lạc về nhà.

– Nào nào, tìm thấy nó rồi đây này! – bà Pelz nói.[Pg 335] – Làm gì mà gào khóc làm quái gì cho mệt xác? Làm gì mà làm đảo lộn cả xóm lên như kẻ phát cuồng thế hả?

Khuôn mặt đứa trẻ lem luốc nước mắt, co ro sợ hãi và lạc lõng. Hanneh Breineh chồm tới, tát bốp vào má, giáng cho nó mấy bạt tai trước khi hàng xóm kịp lao vào can ngăn.

– Đánh chết cái đồ giột nóc nhà này! – người mẹ gào lên. – Mày đi lạc vào xó xỉnh nào hả? Tao chưa đủ phiền muộn chắc mà còn phải đi lùng sục khắp nơi tìm mày? Từ lúc lọt lòng đến giờ, chưa bao giờ tao được yên thân vì mày lấy một phút.

– Đúng là cái bà mẹ điên rồ! – bà Pelz vừa can ngăn vừa kéo Benny ra khỏi trận đòn roi. – Cái mồm cái miệng gì thế không biết! Lúc mất thì mở miệng cầu chúc cho nó, đến lúc tìm thấy lại giở giọng trù rủa con cái.

Hanneh Breineh nhặt trên bệ cửa sổ miếng cá trích bâu đầy ruồi nhặng, đặt lên một lát bánh mì khô, rót đầy một cốc trà đã đun cằn cỗi cả ngày rồi lôi tuột Benny vào bàn bắt ăn.

Nhưng thằng bé nghẹn ngào vì nước mắt, nuốt không trôi.

– Ăn mau! – Hanneh Breineh quát. – Ăn rồi nghẹn cổ họng mà chết đi!

– Không khéo nó chẳng thèm nhớ mình nữa ấy chứ. Không khéo người hầu lại chẳng cho mình vào cửa, – bà Pelz vừa nghĩ vừa bước đi dọc theo con phố đá nâu ở đường Tám mươi tư – nơi bà nghe nói Hanneh Breineh hiện đang sinh sống. Cuối cùng, bà cũng lấy hết can đảm để bước lên thềm nhà. Bà thở hổn hển giơ tay run rẩy bấm chuông. – Ôi trời ơi! Ngay cả bên ngoài cũng sực nức mùi giàu sang phú quý! Rèm cửa kìa! Rèm che tất cả các cửa sổ hệt như nhà triệu phú! Hai mươi năm trước bà ấy còn ăn bốc bốc xôi, thế mà giờ lại sống trong cái cung điện thế này.

Một luồng hơi ấm phả ra ngập tràn khi cánh cửa mở ra, và bà Pelz nhìn thấy người bạn cũ thuở nghèo khó nay đang khoác lên mình lụa là kim cương hệt như một vị thần từ thế giới khác bước ra.

– Bà Pelz đấy phỏng! – Hanneh Breineh mừng rỡ thốt lên khi nhận ra người hàng xóm cũ. – Vào đây mau lên. Bà trở lại New York từ bao giờ thế?[Pg 336]

– Chúng tôi mới đến tuần trước, – bà Pelz lắp bắp bước vào căn phòng khách trải thảm dày êm ái.

– Ngồi xuống cho thoải mái đi bà. Cởi khăn choàng ra nào, – Hanneh Breineh giục giã.

Nhưng bà Pelz chỉ càng siết chặt chiếc khăn choàng quanh người hơn, cảm giác nghèo hèn bóp nghẹt lấy tâm can khi bà ngơ ngác nhìn quanh, ngợp trước sự xa hoa lấp lánh ở mọi ngóc ngách.

– Chiếc khăn này che giấu đống giẻ rách của tôi thôi, – bà nói, cố che đi chiếc áo len tồi tàn.

– Hay là thế này nhé; ra thẳng nhà bếp ngồi đi, – Hanneh Breineh đề nghị. – Chiều nay con hầu nghỉ phép, chúng ta ngồi ngoài ấy sẽ thoải mái hơn. Tôi có thể thở phào như một người tự do trong căn bếp của mình mỗi khi con bé được nghỉ.

Bà Pelz ngơ ngác đảo mắt nhìn quanh trong sự choáng ngợp. Chưa bao giờ trong đời bà được thấy thứ gì tuyệt diệu đến thế: một căn bếp lát gạch men trắng tinh với bồn rửa bằng sứ sáng loáng và những bộ xoong chảo nhôm chói lọi như bạc.

– Giờ bà ở đâu? – Hanneh Breineh vừa hỏi vừa cài chiếc tạp dề lên bộ đầm lụa.

– Tôi chuyển về lại phố Delancey, chỗ tụi mình từng ở ấy, – bà Pelz đáp, thận trọng ngồi xuống chiếc ghế bọc men trắng.

– Ôi chao! Hồi còn làm hàng xóm ở cái nhà cũ ấy chúng ta có những khoảng thời gian tuyệt vời làm sao! – Hanneh Breineh thở dài, đôi mắt ngấn lệ nhìn người bạn cũ.

– Bà vẫn nhớ phố Delancey cơ à? Lên khu thượng lưu này chẳng nhẽ bà không có toàn hàng xóm cao sang quyền quý hơn sao?

– Tìm được một người hàng xóm tốt đâu phải chuyện dễ dàng gì, – Hanneh Breineh thở dài ngao ngán. – Lên tận miền thượng lưu này, ai nấy sống trong nhà nấy, chẳng ai thèm bận tâm xem người nhà bên cạnh đang hấp hối hay phát điên vì cô đơn cả. Chẳng bù cho hồi ở phố Delancey, chúng ta có thể đường hoàng bước vào phòng nhau chẳng cần gõ cửa, mượn nhúm muối hay cái nồi để nấu.

Hanneh Breineh tiến lại phía kệ chạn.

– Chúng ta sẽ ăn một miếng ngay tại bàn bếp này hệt như ở phố Delancey nhé. Chẳng có người hầu nào rình rập nên chúng ta thích ăn gì thì ăn nấy.

– Ôi chao! Mùi cá trích với hành tây xộc lên làm tôi thèm rỏ cả dãi! [Pg 337] – bà Pelz khúc khích cười, hít hà bầu không khí thơm phức đầy thèm thuồng.

Hanneh Breineh giật lấy chiếc khăn lau bát đĩa từ giá treo rồi ném một đầu sang cho bà Pelz.

– Không có người hầu xung quanh, chúng ta cứ dùng chung cái này làm khăn ăn nhé. Đằng nào nó cũng bẩn rồi. Gặp lại bà mà lòng tôi phơi phới cả lên! – bà vui mừng thốt lên trong lúc rót trà ra đĩa lót. – Giá mà bà biết tôi từng nài nỉ con gái viết thư cho bà thế nào; nhưng lũ trẻ thời nay ở Mỹ ấy mà, tình cảm mẹ con có nghĩa lý gì với chúng nó chứ?

– Bà nói gì lạ thế! – bà Pelz kêu lên. – Cả cái thế giới này đều tung hô bà và mấy đứa con đấy thôi. Ai cũng ghen tị với bà kìa. Kể nghe xem cơ duyên nào đưa bà đến với vận may thế?

– Chắc bà cũng nghe chuyện chồng tôi mất vì bệnh lao rồi chứ, – Hanneh Breineh đáp. – Năm trăm đô-la tiền hội trợ tang đã cho tôi bước đệm đầu đời, giúp tôi mở được một tiệm tạp hóa nhỏ. Rồi thằng con trai Abe của tôi cưới một cô vợ dồi dào nghìn đô. Nhờ thế nó phất lên trong buôn bán, và giờ nó là chủ của xưởng may áo sơ-mi lớn nhất trên phố Tây Hai mươi chín.

– Ừ, tôi có nghe chuyện con trai bà làm chủ xưởng rồi. – Bà Pelz ngập ngừng lắp bắp. – Nói thật với bà nhé. Mục đích tôi đến đây hôm nay—tôi nghĩ không biết bà có thể mở lời với Abe xem nó có việc gì cho chồng tôi làm không.

– Sao lại không chứ? – Hanneh Breineh đáp. – Nó đang thuê hơn năm trăm nhân công cơ mà. Tôi sẽ bảo nó nhận ông Pelz vào làm.

– Phúc lộc đầy nhà nhé, Hanneh Breineh! Bà cứu sống tôi nếu giúp được chồng tôi có công ăn việc làm.

– Dĩ nhiên con trai tôi sẽ giúp rồi. Đứa nào nhà tôi cũng thích làm việc thiện. Con gái Fanny của tôi là thợ làm mũ trên Đại lộ số Năm, nó nhận cả những đứa con nhà nghèo vào tiệm và thậm chí thỉnh thoảng còn trả lương cho chúng trong lúc học nghề. – Khuôn mặt Hanneh Breineh bừng sáng, lồng ngực nở nang đầy tự hào khi kể lể những thành công của lũ con.

– Còn thằng con Benny của tôi, nó viết hẳn một vở kịch trình diễn trên sân khấu Broadway và tặng miễn phí hơn một trăm vé cho đêm diễn đầu tiên đấy.

– Benny á? Thằng bé hay đi lạc đường suốt ngày ấy hả? Hồi nào bà chẳng cưng chiều thằng bé đó hơn cả lũ còn lại. Thế còn thằng út Sammy dạo này làm gì rồi?[Pg 338]

– Nó chẳng còn là trẻ con nữa đâu. Nó đang học đại học và làm đội trưởng đội bóng bầu dục đấy. Đội bóng không thể thiếu nó được đâu.

– Suýt quên mất thằng Jake nhà tôi. Nó bắt đầu bằng nghề thu tiền nhà ở phố Delancey, và giờ nó là ông trùm cho thuê những khu chung cư cao cấp nhất trên đại lộ Riverside.

– Tôi bảo mà lị! Ở Mỹ này con cái chẳng khác nào tiền gửi ngân hàng, – bà Pelz tấm tắc, vừa bóp vừa vuốt ve ống tay áo bằng lụa của Hanneh Breineh. – Ôi chao! Bộ đồ bà mặc óng ánh thế kia kìa! Bà phải nhảy múa vì sung sướng và hôn gió đi chứ. Ngoài trời buốt giá thế này, một xô than đắt đỏ thế mà nhà bà ấm áp toàn hơi nước sưởi. Tôi đã phải đem cầm cố cả tấm nệm lông vũ mới đủ tiền đóng nhà thuê, còn bà thì đang ngập trong tiền bạc đây này.

– Ừ, công nhận tôi cũng sung sướng nhiều bề, nhưng tiền bạc không phải là tất cả, – Hanneh Breineh thở dài.

– Thế mà bà vẫn chưa thấy thỏa mãn à?

– Nhưng ở đây tôi chẳng có bạn bè gì sất, – Hanneh Breineh phàn nàn.

– Bạn bè á? – bà Pelz thắc mắc. – Trên đời này có người bạn nào vĩ đại hơn đồng đô-la nữa cơ chứ?

– Ôi! Bà Pelz ơi; giá như bà thấu hiểu được lòng tôi! Ngực tôi cứ nghẹn lại đây này! Người ta vẫn bảo con bò có cái lưỡi dài mà chẳng biết nói năng gì đấy thôi. – Hanneh Breineh đượm buồn lắc đầu, đôi mắt phảng phất nỗi niềm u uất nội tâm. – Lũ con lo cho tôi không thiếu thứ gì. Hồi tôi ốm đau, chúng thuê hẳn y tá chăm ngày chăm đêm. Chúng mua cho tôi loại rượu hảo hạng nhất. Nếu tôi đòi sữa chim bồ câu, chắc chúng cũng mua cho bằng được; nhưng—nhưng—tôi chẳng thể nào trò chuyện nổi bằng ngôn ngữ của chúng. Chúng muốn biến tôi thành một quý bà kiểu Mỹ, còn tôi thì vốn dĩ khác biệt. – Nước mắt rỉ qua khóe mi nhói buốt khi bà tiếp tục giãi bày. – Hồi nghèo khó, tôi được tự do, muốn la hét hay làm gì trong nhà mình cũng chẳng ai cấm. Còn ở đây tôi cứ phải nằm im thin thít như con chuột dưới gầm chổi. Sống theo kiểu cách của cô con gái trên Đại lộ số Năm rồi lại phải nơm nớp giữ ý với đám đầy tớ, tôi chẳng khác nào tội nhân ở địa ngục này bị quăng quật sang địa ngục khác.

Tiếng chuông cửa reo lên, Hanneh Breineh giật nảy mình đứng phắt dậy.[Pg 339]

– Ôi chao ơi! Chắc con hầu quay về rồi đây này! – bà kêu lên, vừa giật phăng chiếc tạp dề ra. – Ôi trời! Mau dọn bát đĩa bỏ chung vào chậu đi. Nếu nó thấy tôi ăn ở bàn bếp, thể nào nó cũng nhìn tôi như đống bùn dưới gót chân cho mà xem.

Bà Pelz hớt hải vơ lấy chiếc khăn choàng.

– Thôi tôi biến về nhà với mớ giẻ rách của tôi đây, kẻo con hầu nhà bà trông thấy thì khổ.

– Tôi sẽ nói chuyện với Abe về công việc của ông nhà nhé, – Hanneh Breineh nói, nhét vội tờ tiền vào tay bà Pelz trong lúc bà này đang lấm lét lủi ra cửa khi con hầu vừa bước vào.

– Mẹ làm riêng món bánh khoai tây chiên lotkes cho con đấy nhé, Benny, – Hanneh Breineh nói khi lũ con quây quần bên bàn ăn gia đình được tổ chức để vinh danh vở kịch thành công rực rỡ của Benny. – Con còn nhớ hồi xưa hay hít hà liếm láp ngón tay khi ăn món này không nào?

– Ôi mẹ ơi! – Fanny phàn nàn. – Ai nghe mẹ nói lại tưởng chúng mình vẫn còn sống ở cái khu chợ nghèo khổ ấy.

– Thôi đừng cằn nhằn nữa em gái, để mặc mẹ đi, – Benny cất tiếng bảo, âu yếm vỗ nhẹ vào tay mẹ. – Con chỉ về nhà mỗi tháng một lần. Mẹ thích cho con ăn gì thì cứ cho. Dạ dày con kháng bom đạn hết rồi.

– Nghe giang hồ đồn Tổng thống sắp tới xem vở kịch của chú phỏng? – Abe vừa nói vừa nhét chiếc khăn ăn vào cổ áo ngay trước chiếc sơ-mi đính đầy kim cương lấp lánh.

– Sao ngài lại không đến cơ chứ? – Benny đáp. – Giới phê bình bảo đó là liều thuốc giải độc tuyệt vời nhất cho nạn kỳ thị chủng tộc do chiến tranh gây ra. Nếu anh muốn biết thì tối nay ngài sẽ tới đấy; hơn thế nữa, lô ghế của chúng ta lại nằm sát ngay cạnh lô ghế của Tổng thống cơ.

– Nào, Mammeh, – Jake châm chọc, – hồi ở phố Delancey mẹ có bao giờ mơ có ngày chúng ta được vai kề vai với Tổng thống không?

– Tao vẫn luôn bảo thằng Benny khôn hơn tất cả tụi mày gộp lại mà lị, – người mẹ đáp.

Khi tiếng cười vừa dứt, Jake tiếp tục:

– Tiếng tăm thì thu về đống lớn đấy; nhưng vở kịch này kiếm cho chú được bao nhiêu tiền mặt hả? Có muốn anh đầu tư mua bất động sản giùm không?

– Em thu được mười phần trăm tiền bản quyền từ tổng doanh thu đấy, – nhà viết kịch trẻ tuổi đáp.[Pg 340]

– Thế là bao nhiêu hả con? – Hanneh Breineh thắc mắc.

– Đủ mua sạch tất cả các chợ cá của mẹ ở phố Delancey ấy chứ, – Abe cười lớn trêu chọc mẹ một cách thân thiện.

Câu đùa của con trai cứa vào tim bà đau nhói như dao đâm. Bà cảm quặn thắt khi nhận ra mình hoàn toàn bị gạt ra ngoài những thành công của chúng. Mỗi thành công lại khoét sâu thêm khoảng cách. Và khi bà cố gắng thu hẹp khoảng cách ấy bằng cách gặng hỏi, chúng lại phũ phàng đẩy bà ra xa.

– Tiếng tăm của anh Hai còn giúp em củng cố vững chắc mối làm ăn mũ nón với giới Thượng lưu ấy chứ, – Fanny xen vào. – Đố anh dám cá là em đã cho bà Van Suyden biết lô ghế của chúng ta nằm sát cạnh Tổng thống đấy. Bà ấy bảo sẽ ghé qua chào mẹ. Tất nhiên bà ấy làm bộ làm tịch trước mặt em là chưa xem kịch, dù người thiết kế của em bảo nhìn thấy bà ấy ở đêm công diễn đầu tiên cơ mà.

– Ôi Chúa ơi, mấy kẻ nịnh bợ! – Benny khinh khỉu bĩu môi. – Chẳng có gì làm người ta chán ngấy sự thành công bằng cái cảnh những kẻ từng hất cẳng mình xuống vỉa hè nay lại bò rạp dưới đất nài nỉ xin được đi ăn tối cùng.

– Này, nam diễn viên chính của chú trông cũng ra dáng phết đấy chứ, – Fanny thốt lên. – Đúng mẫu người em đang tìm kiếm. Tối nay anh có mời cậu ấy đi ăn tối sau buổi diễn không?

Nhà viết kịch quay sang nhìn mẹ.

– Này mẹ, – cậu vừa cười vừa nói, – nếu con rể mẹ là một diễn viên thực thụ thì mẹ thấy sao?

– Khéo lúc đấy cụ lại tha hồ lo lắng, – Sam mỉa mai. – Cụ sẽ ngồi bàn luận với anh ta về tương lai của kịch nghệ Hy Lạp mất thôi. Tiếc quá nhỉ, sao không phải là Warfield cơ chứ, không thì mẹ tha hồ chỉ giáo anh ta cách diễn 'Kẻ đấu giá' rồi.

Jake quay sang mẹ với nụ cười nham hiểm ẩn giấu.

– Con đoán thể nào mẹ cũng chẳng phản đối nếu con Fanny tóm được anh chàng kép chính của Benny đâu nhỉ. Cậu ta kiếm được ít nhất mười lăm trăm đô một tuần cơ đấy. Thêm thành viên này vào gia đình thì đâu có tệ, phải không mẹ?

Lại một lần nữa giọng điệu cợt nhả đâm thọc vào tâm can Hanneh Breineh. Mọi thứ trong người bà như chực vỡ tung và chồm lên giận dữ.

– Sao cứ phải hỏi tôi làm gì? – bà gào lên, ném phắt chiếc khăn ăn vào đĩa. – Tôi có được tính là con người trong cái nhà này không hả? Nếu tôi mở miệng nói gì, chúng mày có thèm lắng nghe không? Người đàn ông vĩ đại nhất mà con gái tôi chọn lựa thì dính dáng quái gì đến tôi? Lại thêm một kẻ thù trong nhà tôi! Lại thêm một kẻ xấu hổ vì có người mẹ như tôi! – Bà đảo mắt nhìn một lượt lũ con với ánh mắt đau đớn tuyệt vọng rồi vùng đứng dậy khỏi bàn ăn.[Pg 341] – Một bà mẹ già thì có giá trị gì với lũ con kiểu Mỹ cơ chứ? Tối nay Tổng thống đến nhà hát, thế mà chẳng đứa nào thèm mở miệng rủ tôi đi cùng. – Không kìm nổi dòng nước mắt đang chực trào, bà vùng vằn chạy thẳng ra bếp và sập cửa đánh rầm một cái.

Tất cả nhìn nhau đầy vẻ tội lỗi.

– Này em gái, – Benny nghiêm giọng cất tiếng gọi, – trò dàn cảnh quái quỷ gì thế này? Em chưa bảo mẹ tối nay đi cùng chúng ta à?

– Thì... em... – Fanny cắn môi, lúng túng tìm lời ngụy biện. – Em có hỏi xem mẹ có phiền nếu em đưa mẹ đi vào dịp khác không.

– Giờ thì em phá nát bét mọi chuyện rồi còn gì! – Benny bực bội cáu kỉnh. – Tự ái thế này thì có cho tiền mẹ cũng chẳng thèm đi nữa đâu.

– Thì em có cần đâu, – Fanny cãi trăng cãi cuéo. – Em làm sao có thể xuất hiện cùng mẹ trên lô ghế ở nhà hát cơ chứ? Em giới thiệu mẹ với bà Van Suyden kiểu gì hả? Lỡ nam diễn viên chính của anh đòi gặp em thì sao?

– Cứ từ từ đi em gái. Cậu ta đã đòi gặp đâu nào, – Benny chế nhạo.

– Thế nên em mới càng không thể phá hủy cơ hội của mình chứ. Anh thừa biết tính mẹ rồi đấy. Chỉ cần giới thiệu ở bất cứ đâu là mẹ sẽ lòi ngay cái đuôi nhà ở phố Delancey ra ngay lập tức. Chẳng nhẽ cái bóng đen quá khứ ấy cứ phải bám riết lấy cuộc đời em mãi sao?

– Thế em không có chút tình cảm nào với mẹ à? – Abe quở trách.

– Em đã cố gắng nhiều hơn tất cả các anh để làm tròn bổn phận rồi đấy. Em là đứa sống chung nhà với mẹ cơ mà. – Cô ta phẫn nộ quay lại quát tháo họ. – Em phải gánh chịu sự xấu hổ vì mẹ trong khi các anh chỉ biết vứt cho bà món quà hay bữa tiệc lấy lệ để chuộc lỗi. Chúa mới biết em đã cố gắng nhường nào để "văn minh hóa" bà nhằm khỏi phải đỏ mặt tía tai mỗi khi đưa bà đi đây đi đó. Em mua cho bà toàn đồ mốt thời trang Paris sành điệu nhất, thế mà cái chất phố Delancey vẫn lòi ra từ trong từng thớ thịt của bà. Hễ bà mở miệng ra là tiêu đời em. Các anh có cơ hội phất lên trong đời bởi vì đàn ông được tự do bay nhảy vươn tới mức cao nhất có thể; còn em, dù sành điệu và năng động đến đâu chăng nữa, cũng chẳng thể kiếm được một người đàn ông xứng tầm vì con gái bao giờ cũng bị đánh giá qua người mẹ của nó.

Sự phẫn uất của cô ta khiến tất cả câm lặng, và họ vô thức quay sang nhìn Benny.

– Anh nghĩ tất cả chúng ta đều đã cố gắng hết sức vì mẹ rồi, – Benny trầm ngâm lên tiếng. – Nhưng ở đâu có sự vươn lên, ở đó ắt có đau khổ và tan nát cõi lòng. Rắc rối của chúng ta là cái khu Ghetto thời Trung cổ và lũ con cháu thế kỷ hai mươi lại phải chung sống dưới một mái nhà, và——

Tiếng bát đĩa vỡ vụn leng keng vang lên từ nhà bếp, và tiếng quát tháo của Hanneh Breineh vọng xuyên qua phòng ăn khi bà trút toàn bộ cơn thịnh nộ bấy lâu lên đầu cô con hầu tội nghiệp.

– Ôi thần kinh tôi mất thôi! Chịu hết nổi rồi! Lại chuẩn bị mất con hầu thêm một tuần nữa cho mà xem, – Fanny kêu lên.

– Thôi buông tha cho cụ già đi mấy chú, – Abe bênh vực. – Dù sao cụ có còn trút giận lên đầu chúng ta được nữa đâu, để cụ mắng mỏ người hầu thì có hại gì cơ chứ?

– Nếu các anh phải chạy đôn chạy đáo khắp các trung tâm môi giới việc làm, chắc các anh chẳng thấy buồn cười tẹo nào đâu. Sao chúng ta không chuyển quách đến một khách sạn nào đó đỡ phải thuê mướn người hầu lôi thôi làm gì nữa?

– Tôi có phương án hay hơn đây, – Jake vừa nói vừa tra cứu cuốn sổ tay trong túi. – Tôi có ghi lại một danh sách căn hộ trên đại lộ Riverside chỉ có một phòng bếp nhỏ kiểu kitchenette; nhưng chúng ta chẳng cần nấu nướng gì sảng cả, vì dưới tòa nhà có sẵn dịch vụ nhà hàng ăn uống rồi.

Căn hộ mới ở Riverside mà Hanneh Breineh bị đám con đầy tham vọng xã hội ép chuyển đến thực chất chẳng khác nào một hoang mạc trống rỗng của sự rảnh rỗi cưỡng bức đối với người mẹ vốn quen tất bật. Bị tước đoạt căn bếp, Hanneh Breineh cảm thấy mình như bị cướp đi lẽ sống cuối cùng. Việc nấu nướng, đi chợ và lúi húi bận rộn với xoong chảo đã cho bà cái cớ để sống, để đấu tranh và chịu đựng lũ con. Sự nhàn rỗi cô độc nơi đại lộ Riverside làm tê liệt mọi giác quan và đình trệ mọi suy nghĩ trong bà. Nó mang lại cho bà cảm giác nghẹt thở như bị cắt đứt khỏi không khí, khỏi cuộc đời, khỏi mọi thứ ấm áp và con người. Sự lãnh đạm lạnh lùng, ánh mắt "ai lo thân nấy" của những kẻ xung quanh chẳng khác nào những cái tát trời giang vào mặt. Ngay cả lũ trẻ ở đây cũng chẳng có gì chân thực hay ra dáng con người. Chúng chỉ là những bản sao cứng nhắc được ướp bột kiểng của người lớn.

Nhưng phần không thể chịu đựng nổi nhất của cuộc sống ngột ngạt ở đại lộ Riverside chính là việc bị buộc phải ăn uống ở nhà hàng chung. Dù bà có cố gắng học theo phép lịch sự trên bàn ăn đến đâu chăng nữa, bà vẫn luôn bắt gặp những ánh mắt nhìn chằm chằm vào mình, cùng lời quở mòn quở mỏi của cô con gái vì tội cầm nhầm dĩa, húp súp xì sụp hoặc làm bẩn khăn trải bàn.

Trong một phút nổi loạn, Hanneh Breineh quyết định không bao giờ bén mảng xuống phòng ăn chung nữa mà sẽ tận dụng chiếc bếp ga trong góc bếp nhỏ tự nấu ăn cho mình. Ngay chiều hôm đó, bà bắt xe buýt xuống thẳng phố Delancey và tậu một chiếc giỏ đi chợ mới. Hơi lâu rồi bà mới lại được đi lang thang giữa những người bán hàng rong mặc cả kỳ kèo, được buông lỏng và đắm mình trong những con sóng ấm áp của quá khứ quen thuộc ngày xưa.

Một tay bán cá giơ cao con cá chép lớn bằng bàn tay đen sì, đầy lông lá của hắn và khua khoáng một cách đầy kịch tính:

– Các bà ơi! Các bà ơi! Mười bốn xu một cân đây!

Hắn bỗng ngớt giọng hét khàn đặc khi nhìn thấy Hanneh Breineh trong bộ xiêm y sang trọng đang tiến về phía xe đẩy của mình.

– Bao nhiêu? – bà vừa hỏi vừa chỉ vào con cá chép béo nhất.

– Mười lăm xu thưa bà, – gã bán cá vừa cười nhe nhởn vừa hô tăng giá.

– Đồ bịp bợm! Chẳng phải tao vừa nghe mày rao mười bốn xu là gì? – Hanneh Breineh hân hoan thét lên, cái máu săn lùng hàng giá rẻ lại sục sôi trong huyết quản. Theo đòn bẩy ngoại giao, Hanneh Breineh quay lưng định bỏ đi, gã bán cá liền hoảng hốt chộp lấy giỏ hàng của bà.

– Con thề có trời sống chết; con bán lỗ vốn chết kham lắm thưa bà, – gã bán cá nài nỉ. – Con bớt xuống mười ba xu cho một mình bà thôi đấy.

– Hai cân hai cắc rưỡi, không hơn một xu, – Hanneh Breineh ra giá, lại được trải nghiệm cảm giác mặc cả kỳ kèo đầy phấn khích vốn là niềm vui lớn nhất thuở nghèo khó ngày xưa.

– Nô, con muốn mở hàng lấy may chuyến đầu ngày vậy. – Gã bán cá quăng con cá lên bàn cân.

Trong lúc hắn gói cá, Hanneh Breineh nhìn thấy ánh mắt lo âu hằn học trên đôi tròng mắt trũng sâu của gã, và khi hắn thối lại tiền thừa từ tờ một đô-la, bà liền phẩy tay xua đi.

– Cầm lấy mà lấy may, – bà nói, rồi vội vã rảo bước đi tìm món hời mới ở một xe đẩy bán hành tây.

Hanneh Breineh đắc thắng trở về với đống chiến lợi phẩm. Chiếc giỏ kẹp dưới nách sực nức mùi hương cá trích và tỏi tây quen thuộc đậm chất gia đình, trong khi chiếc đuôi vảy lấp lánh của con cá chép bốn cân lòi cả ra ngoài lớp giấy báo gói. Một tấm biển mạ vàng treo trước cửa khu chung cư dõng dạc thông báo rằng mọi loại hàng hóa phải được vận chuyển qua lối vào phía sau dành cho người giao hàng; thế nhưng Hanneh Breineh tay xách giỏ ngang nhiên sải bước qua sảnh lát đá cẩm thạch và bấm thang máy một cách phớt lờ.

Người nhân viên gác cổng mặc đồng phục, dáng điệu ngay thẳng, vô cảm và lạnh lùng đầy vẻ trang nghiêm, bước tới chặn lại:

– Xin đợi một phút thưa bà, tôi sẽ gọi người mang giỏ hàng lên hộ bà.

Hanneh Breineh trừng mắt nhìn hắn, giật phăng chiếc giỏ khỏi tay hắn một cách bạo ngược.

– Lo chuyện của anh đi, – bà đáp trả. – Tự tôi mang lên được. Cứ tưởng mình là cảnh sát Nga chắc mà dám hống hách ra lệnh trong nhà tôi?

Những nếp nhăn giận dữ hằn lên trên nét mặt của vị đại diện cho phép tắc xã hội chuẩn mực.

– Làm như vậy là phạm quy đấy thưa bà, – hắn cứng nhắc nhắc nhở.

– Cho anh cắm mặt xuống đất cùng toàn bộ mấy cái quy tắc với cúc đồng vớ vẩn ấy đi. Đây không phải nước Mỹ là gì? Đây chẳng phải quốc gia tự do là gì? Tôi không được phép xách thứ tôi mua bằng tiền của mình lên nhà tôi chắc? – Hanneh Breineh gào lên, tận hưởng cảm giác hả hê khi được tuôn ra tràng chửi rủa bị nén chặt suốt ngần ấy tuần lễ hít thở bầu không khí đạo mạo chết chóc ở đại lộ Riverside.

Giữa lúc cuộc cãi vã đang hồi cao trào thì Fanny bước vào cùng bà Van Suyden. Hanneh Breineh lao sầm tới chỗ con gái, hét lên:

– Cái tên cảnh sát hống hách này không cho tao xách giỏ lên thang máy.

Cô con gái đang bối rối và hoảng loạn vì xấu hổ, đành phải cầm lấy chiếc giỏ bằng đôi găng tay trắng tinh của mình và ra lệnh cho cậu nhân viên gác cổng mang nó đi theo lối cửa giao hàng thông thường.

Hanneh Breineh bị tổn thương sâu sắc trước hành động rõ mồn một bênh vực quy tắc của gã gác cổng từ cô con gái, đến mức bà phớt lờ hoàn toàn lời chào của bà Van Suyden và lủi thủi leo bộ suốt bảy tầng lầu chỉ vì dỗi hờn cọc cạch.[Pg 345]

– Bà thấy bi kịch cuộc đời tôi chưa? – Fanny quay sang thanh minh với bà Van Suyden.

– Tội nghiệp cháu quá! Cháu cứ lên thăm người mẹ già đáng kính đi, để dịp khác ta sẽ ghé lại.

Ngay lập tức Fanny cảm thấy hối hận vì lời nói của mình. Sự thương hại của bà Van Suyden chỉ càng khơi sục thêm ngọn lửa giận dữ của cô ta nhắm vào mẹ.

Hơi thở hổn hển vì trèo thang, Hanneh Breineh vừa bước vào căn hộ thì đúng lúc Fanny giật phăng chiếc mũ thời trang hoàn hảo trên đầu xuống rồi ném phịch xuống sàn nhà trong cơn thịnh nộ.

– Mẹ ơi, mẹ chính là kẻ phá hủy cuộc đời con! Mẹ đã đuổi khéo bà Van Suyden đi, hệt như cách mẹ đã đuổi sạch những người bạn tốt nhất của con vậy. Mẹ tưởng chúng con mua căn hộ này để làm gì nếu không phải để tống khứ cái mùi cá tanh tưởi cùng mấy trận cãi vã với người hầu của mẹ chứ? Thế mà mẹ lại vác nguyên cái giỏ ra đường như vừa chân ướt chân ráo bước xuống từ tàu chở khách di dân tỵ nạn thế kia! Lại còn đúng cái buổi chiều nay, lúc Benny đưa nam diễn viên chính về dùng trà nữa chứ. Bao giờ mẹ mới chịu thôi cái trò bôi tro trát trấu vào mặt chúng con hả mẹ?

– Đến khi tao chết, – Hanneh Breineh lạnh lùng đáp. – Đến khi đất phủ lên mặt tao rồi, chúng mày mới được tự do sống cái lối sống Mỹ của chúng mày chứ. Tao không đời nào biến mình thành quý bà trên đại lộ Riverside đâu. Tao căm ghét chúng mày và cả lũ bạn sang chảnh của chúng mày nữa. Tao thà chết ngạt ở đây còn hơn bị chúng mày hay cái thằng gác cổng hống hách coi trọng hơn cả mẹ ruột chúng mày bóp nghẹt.

– Thế đấy là lời cảm ơn của mẹ cho tất cả những gì chúng con đã làm vì mẹ à? – cô con gái thét lên.

– Tất cả những gì chúng mày làm vì tao á? – Hanneh Breineh gào lên. – Chúng mày đã làm gì cho tao nào? Chúng mày xích tao như con chó cột dây xích ấy. Trong sách Talmud có ghi rõ rồi; có những đứa con cho mẹ ăn bánh mì khô với nước lã để rồi được lên thiên đàng, và có những đứa dâng mẹ thịt vịt quay nhưng lại đày xuống địa ngục vì sự hiếu thảo ấy chẳng chứa đựng tình yêu thương.

– Mẹ còn muốn con phải yêu thương mẹ nữa cơ à? – cô con gái cuồng nộ gào lên. – Mẹ đã bóp nát mọi tình yêu thương trong con từ khi con còn là một đứa trẻ rồi. Tất cả ký ức tuổi thơ con giữ lại chỉ là tiếng chửi rủa gào thét đời đời kiếp kiếp của mẹ rằng tụi con là lũ phàm ăn tục uống.

Tiếng chuông cửa réo vang sắc lẹm, Hanneh Breineh liền vùng vằng lao ra giật tung cánh cửa.[Pg 346]

– Đồ tạp hóa của cô cậu đây ạ, – cậu nhân viên giao hàng nói.

Hanneh Breineh chộp lấy chiếc giỏ, vung tay ném mạnh một cú đầy thù hận khiến nó lăn lóc giữa phòng, văng tung tóe mọi thứ lên tấm thảm Ba Tư và sàn nhà lát hoa văn. Đoạn, bà vớ lấy mũ và áo khoác rồi đùng đùng giận dữ bỏ nhà ra đi, cắm cổ chạy xuống cầu thang.

Vợ chồng ông Pelz đang co ro run rẩy bên bữa tối đạm bạc thì cửa mở toang, Hanneh Breineh trong chiếc áo khoác lông thú và chiếc mũ cắm lông chim hùng hổ xông vào phòng.

– Tôi đến đây để kêu oan nỗi lòng cay đắng của tôi với hai vợ chồng đây, – bà nức nở. – Khổ thân tôi! Đời tôi sao mà tối tăm tăm tối thế này!

– Có chuyện gì thế hả Hanneh Breineh? – bà Pelz hoảng hốt bối rối kêu lên.

– Tôi bị cái tên cảnh sát khuy đồng hống hách đuổi cổ ra khỏi chính ngôi nhà của mình. Ôi trời ơi! Úi chao ơi! Tôi sống trên đời này để làm gì cơ chứ? Cả thế giới đang tung hô vở kịch của con trai tôi. Ngay cả Tổng thống cũng đến xem, thế mà tôi, mẹ đẻ nó, lại chưa từng được xem một lần. Trái tim tôi đang thắt lại chết dần mòn trong ngục tù đây này, – bà vừa đi vừa gào khóc. – Tôi thèm ruột rà một miếng ăn thực thụ. Trong cái nhà hàng sang chảnh kia chẳng có gì ngoài khăn ăn với nĩa cùng lá xà lách. Cứ mỗi miếng ăn là bày vẽ cả tá đĩa. Nhìn trên đĩa thì hào nhoáng lắm, nhưng nhai vào chẳng khác gì nhai rơm rác. Tôi đói lả người ra mà chẳng sao nuốt nổi thứ đồ ăn kiểu Mỹ của chúng nó.

– Hanneh Breineh, – bà Pelz cất tiếng, – bà đang phạm tội ác với Chúa đấy. Nhìn cái áo khoác lông thú của bà kìa; riêng nó thôi cũng đủ nuôi sống cả một gia đình suốt một năm trời rồi. Chưa bao giờ tôi được mặc một chiếc áo có viền lông thú, thế mà bà diện đồ lông từ cổ tới chân. Chưa bao giờ tôi được cắm một chiếc lông chim lên mũ, thế mà mũ của bà toàn lông là lông.

– Bà ghen tị với tôi cái gì chứ? – Hanneh Breineh phản đối. – Tôi nhận được gì từ đống lông lá lụa là đắt đỏ này khi lũ con đều xem tôi như người xa lạ? Tất cả những chiếc áo khoác lông thú trên đời này cũng chẳng thể sưởi ấm nổi sự cô đơn lạnh giá trong tim tôi. Tất cả những chiếc mũ lông kiêu sa nhất cũng chẳng tài nào che giấu nổi sự xấu hổ đắng cay trên mặt tôi khi lũ con cảm thấy xấu hổ vì có người mẹ như tôi.

Hanneh Breineh bất ngờ sừng sững hiện lên trước mắt họ hệt như một nhân vật nữ anh hùng cổ đại trong Kinh thánh đứng lên phán xử những điều bất nghĩa.[Pg 347]

– Tại sao con tôi phải xấu hổ vì tôi chứ? Chúng lấy đâu ra nền tảng để ngóc đầu lên phất lên đổi đời cơ chứ? Chúng từ trên trời rơi xuống chắc? Làm thế nào chúng có được cái đầu khôn ngoan để vượt lên trên những kẻ xung quanh? Sao con cái của những bà mẹ thuần Mỹ lại không viết được mấy vở kịch như thằng Benny của tôi? Chính tôi, kẻ chưa từng có cơ hội được làm một con người trọn vẹn, đã thắp lên ngọn lửa trong trí tuệ nó. Nếu tôi có cơ hội được đến trường và học ngôn ngữ ấy, liệu tôi có thể trở thành cái gì nào? Chính tôi và mẹ tôi, rồi bà ngoại tôi, cùng cha tôi và ông nội tôi, những kẻ đã trải qua cuộc đời đen tối cùng cực ở Ba Lan; chính những suy nghĩ và cảm xúc bị bóp nghẹt của chúng tôi đang bùng cháy trong lũ con và làm cho chúng trở nên vĩ đại ở đất nước Mỹ này. Thế mà chúng lại đi xấu hổ vì tôi cơ chứ!

Trong khoảnh khắc, vợ chồng ông Pelz như bị thôi miên bởi sức mạnh từ những lời nói của bà. Rồi Hanneh Breineh sụp xuống ghế trong trạng thái kiệt quệ hoàn toàn. Bà bắt đầu khóc nức nở, toàn thân rung lên từng nhịp thổn thức.

– Khổ thân tôi! Tôi chịu đựng và hy vọng vào lũ con để làm gì cơ chứ? Một tuổi già cay đắng—cái kết cuộc đời tôi. Tôi cô độc quá!

Toàn bộ ngọn lửa kịch tính dường như đã rời bỏ bà. Phép màu tan biến. Họ lại nhìn thấy một Hanneh Breineh ngày xưa, lúc nào cũng bất mãn, lúc nào cũng cằu nhằn ngay cả giữa chốn vinh hoa phú quý ngập tràn.

– Hanneh Breineh, – bà Pelz nói, – rắc rối duy nhất của bà là sướng quá hóa rồ đấy thôi. Người ta cấu véo tròng mắt bà vì tội cứ ngồi đấy mà cằu nhằn hoài. Giá mà tôi được cái áo lông thú của bà! Giá mà tôi có đống kim cương của bà! Tôi chẳng có gì cả. Bà có tất cả mọi thứ. Bà đang sống trên đống mỡ của xứ sở này cơ mà. Về ngay nhà đi và tạ ơn Chúa vì bà không phải gánh chịu cái số phận cay đắng như tôi đây này.

– Bà phải cho tôi ở lại đây với hai vợ chồng chứ, – Hanneh Breineh nài nỉ. – Tôi không về với lũ con nữa đâu, trừ khi chúng khiêng xác tôi về chôn. Đến lúc nhìn thấy cái xác lạnh ngắt của tôi, chúng mới hiểu chúng đã bức tử tôi thế nào.

Bà Pelz lấm lét liếc nhìn chồng. Chăn đệm cho cái giường đơn còn chả đủ; làm sao họ có thể nhét thêm một vị khách trọ cơ chứ?

– Tôi không tranh giường của hai người đâu, – Hanneh Breineh nói. – Tôi không quan tâm nếu phải ngủ dưới sàn nhà hay trên ghế, nhưng tôi nhất định ở lại đây đêm nay.[Pg 348]

Thấy bà quyết tâm ở lại, ông Pelz đành chuẩn bị chỗ ngủ bằng cách kê vài chiếc ghế dài sát chiếc rương cũ, và Hanneh Breineh được mời chia sẻ chiếc giường ọp ẹp cùng bà Pelz.

Chiếc nệm lồi lõm đầy cục u. Hanneh Breineh nằm co ro khốn khổ, chẳng thể duỗi nổi chân tay. Bao nhiêu năm nay bà đã quen với đệm tóc và chăn len dày dặn, thế nên dù đã đắp cả chiếc áo khoác lông thú lên người, bà vẫn thấy lạnh cót chẳng thể tài nào chợp mắt nổi. Nhưng tệ hơn cả cái lạnh chính là lũ côn trùng bò lổm ngổm trên tường. Và khi đèn vừa vặn nhỏ lửa, những con chuột nhắt lại chui qua các vết nứt vữa bò ra rượt đuổi khắp sàn nhà. Mùi hôi thối nồng nặc từ bồn rửa chén trong bếp càng tô điểm thêm cho một đêm kinh hoàng.

– Sáng nay bà về nhà chưa đấy? – bà Pelz hỏi khi thấy Hanneh Breineh đang cặm cụi đội mũ mặc áo khoác.

– Tôi chẳng biết mình đang đi đâu nữa, – bà đáp, tiện tay nhét vội tờ tiền vào lòng bàn tay bà Pelz.

Hàng giờ liền, Hanneh Breineh lang thang qua những con phố Ghetto đông nghịt người. Bà nhận ra mình không còn có thể chịu đựng nổi sự nhếch nhác tồi tàn của quá khứ nữa, thế nhưng bà cũng chẳng thể quay về nhà với lũ con. Bà chỉ có cảm giác mình phải cứ đi mãi, đi mãi không dừng.

Đến chiều, một trận mưa phùn lạnh buốt bắt đầu đổ xuống. Bà kiệt sức vì đêm qua trắng đêm không ngủ và cả tiếng đồng hồ lê bước. Với một nỗi đau nhói buốt thắt trong tim, cuối cùng bà cũng quay đầu bước lên chuyến tàu điện ngầm hướng về đại lộ Riverside. Bà đã trốn chạy khỏi cõi lăng mộ cẩm thạch ở căn hộ Riverside để tìm về chốn cũ Ghetto; nhưng giờ đây bà thừa hiểu mình chẳng thể nào sống nổi ở đó thêm lần nữa. Thói quen hưởng thụ sự thoải mái vật chất suốt bao nhiêu năm đã khiến bà vượt xa quá khứ, và những tiện nghi vật chất mà bà không thể thiếu ấy đang bóp nghẹt và đè bẹp sự sống bên trong cơ thể bà.

Một cơn rùng mình lạnh buốt chạy dọc sống lưng Hanneh Breineh khi bà tiến lại gần khu chung cư. Nhìn xuyên qua tấm kính lớn ở cửa ra vào, bà thoáng thấy khuôn mặt gã gác cổng mặc đồng phục. Trong phút chốc ngập ngừng, bà đứng chết trân giữa làn mưa phùn, không tài nào bước chân vào nổi mà trong lòng thừa biết rồi mình cũng sẽ phải bước vào.

Và rồi bất chợt, Hanneh Breineh cất tiếng cười vang. Bà nhận ra đây là nụ cười đầu tiên kể từ ngày các con bà phất lên giàu có.[Pg 349] Nhưng đó là một tràng cười khô khốc đượm buồn cay đắng. Nước mắt đầm đìa trên đôi gò má nhăn nheo khi bà chậm chạp lê bước lên những bậc thềm bằng đá hoa cương.

– Sức mỡ nơi đất hứa! – Hanneh Breineh lẩm bẩm trong tiếng nấc nghẹn ngào khi gã gác cổng với khuôn mặt lạnh băng cung kính đẩy tung cánh cửa mở ra cho bà — – "Sức mỡ nơi đất hứa!"[Pg 350]