Có một cô gái Thành Đô tên là Tú Tú, gương mặt trong trẻo như giọt nước. Năm mười bảy tuổi, cô vừa đúng lúc gặp thời kỳ Cách mạng Văn hóa, được chọn lên vùng Tây Tạng để học chăn ngựa cùng lão Kim. Lão Kim là một người rất tốt, năm xưa vì đánh nhau với người ta mà bị hoạn, ông vô cùng yêu thương Tú Tú, đó là một thứ tình cảm tinh thần thuần khiết.

Ban đầu Tú Tú chăm chỉ học chăn ngựa, nhưng về sau thìâm lên phiền muộn, bởi vì nông trường mãi vẫn không đến đón cô về như đã hẹn nửa năm sau đó. Cô thường ngồi trên bãi cỏ mơ mộng được về nhà. Có một hôm, một người đàn ông xuất hiện, nói có thể giúp cô thực hiện giấc mơ?? Thế nhưng người đàn ông này không hề giúp cô trở về quê hương, mà chỉ dùng sự cám dỗ của một quả táo để chiếm đoạt cô. Lão Kim cảm thấy vô cùng đau đớn trong lòng, đưa tay sờ khẩu súng rồi đành nhẫn nhịn. Tú Tú thường xuyên đến nông trường đòi về nhà, những đồng chí có máu mặt ấy liền luân phiên lên giường với cô. Có lúc còn chạy đến tận chỗ ở của Tú Tú để làm chuyện đó. Tú Tú đã trả giá tất cả mà vẫn không thể về nhà. Lão Kim nhịn hết nổi bèn trách mắng Tú Tú không biết xấu hổ, bán rẻ thân thể thuần khiết. Tú Tú hét lớn vào mặt lão Kim: "Bán cũng chẳng tới phần ông!"

Bụng Tú Tú lớn dần lên, nhưng lại chẳng biết là con của ai. Lão Kim từng cầm súng dẫn Tú Tú đến nông trường làm loạn nhưng vô ích. Cuối cùng, trong cơn tuyệt vọng, ông giơ súng bắn chết Tú Tú, rồi cũng tự sát để chôn cất cùng cô.

Những ai từng xem qua đều biết, đây chính là "Thiên Dục".

Tú Tú vốn không tự bán mình, cô bị cưỡng hiếp, bị cường quyền của thời đại đó cưỡng hiếp. Thời đại ấy có bao nhiêu nữ trí thức thanh niên bị cưỡng hiếp thì thật khó mà thống kê, điều duy nhất có thể khẳng định là họ không có cách nào phản kháng, và những người đàn ông yêu thương họ cũng bất lực chẳng thể phản kháng. Nhiều năm trôi qua, có những chuyện vẫn không hề thay đổi, cho dù là cán bộ nông trường nhỏ bé thời Cách mạng Văn hóa, hay là đội viên liên phòng hiện tại, thân phận của họ tuy nhỏ bé nhưng lại đại diện cho quyền lực cường đại. Lúc này, mọi người có lẽ sẽ liên tưởng đến sự việc đau lòng xảy ra ở Thâm Quyến cách đây không lâu, một người phụ nữ bị đội viên liên phòng cưỡng hiếp suốt một tiếng đồng hồ, trong khi người chồng tên Dương Vũ của cô ấy chỉ biết đứng ở phòng bên nuốt nước mắt vào trong. Hai sự việc này có những điểm khác biệt, nhưng điểm vô cùng tương đồng chính là trước cường quyền, kẻ yếu chẳng biết trốn đi đâu.

Tôi vốn không muốn bàn về câu chuyện tàn nhẫn ấy, tôi chỉ muốn viết một bài bình luận phim. Tôi để ý thấy có các đồng chí ở CCTV chỉ trích một số phóng viên trong quá trình phỏng vấn đã gây ra tổn thương thứ hai cho nạn nhân. Lời chỉ trích này rất đúng, một số phóng viên quả thực là một loại đội viên liên phòng khác kiểu. Thế nhưng tôi khó lòng mà không nhớ đến tổn thương thứ hai lớn nhất trong những năm gần đây lại xuất hiện ở trận động đất Vấn Xuyên, chiếc logo tỏa sáng rực rỡ của CCTV đã bao nhiêu lần chìa ra trước mặt người nhà nạn nhân: "Mẹ chết rồi, cô có buồn không? Buồn đến mức nào?" "Hãy miêu tả lại chi tiết lúc thảm họa xảy ra đi, có phải chiếc cột này đã đè lên con trai cô không?" Cùng với nữ MC trang điểm đậm cất cao giọng hát trong đêm hội cứu trợ "Đại ái vô biên, thảm họa mang lại cho chúng ta sự đoàn kết lớn lao hơn"?? Thế nên nhắc đến tổn thương thứ hai, có một đài lớn ngày nào cũng đang gây ra tổn thương thứ hai ấy.

Phóng viên gây ra tổn thương thứ hai cho người khác sau khiải khải hoàn trở về, lại phải nhận tổn thương thứ ba. Đêm Ngày Nhà báo, cơ quan có thẩm quyền ban hành lệnh cấm đưa tin về vụ án Dương Vũ. Ra lệnh cấm đối với phóng viên vào Ngày Nhà báo, chẳng khác nào cưỡng hiếp phụ nữ vào Ngày Quốc tế Phụ nữ. Tiếp đó là tổn thương thứ tư, cư dân mạng đồng loạt lên án các phóng viên, tranh cãi nảy lửa trên mạng xem là "Dương Vũ hèn nhát" hay "nhẫn nhục chịu đựng", cuối cùng hai bên lấy vợ của đối phương ra làm ví dụ để chứng minh, mưu đồ để đội viên liên phòng cưỡng hiếp vợ của đối phương một lần nhằm chứng minh phe mình đúng?? Tin rằng vẫn còn tổn thương thứ năm.

Bỗng nhiên nhớ đến bé gái Tiêu Duyệt Duyệt bị xeán qua cán lại nhiều lần mà người qua đường lại thờ ơ lạnh nhạt, tin tức xã hội ở đây đã xuất hiện một mô hình cố định: Kẻ yếu bị bắt nạt — không ai quan tâm — truyền thông phanh phui — cư dân mạng hỗn chiến — phe tả đại chiến công tri thức — cơ quan có thẩm quyền ban lệnh cấm — sự việc lặp lại từ đầu. Chúng ta không sở hữu tin tức kỳ lạ nhất thế gian, mà sở hữu quy trình tin tức kỳ lạ nhất. Không dám truy vấn ai đã tạo ra tổn thương thứ nhất, lại cứ dây dưa bám lấy tổn thương thứ N như một kẻ đạo đức giả, để rồi cuối cùng, tin tức xã hội biến thành tin tức xã hội đen, vấn đề dân sinh biến thành truyền thuyết dân gian, phán đoán nhân tính đơn giản bỗng hóa thành sự trói buộc đạo đức vô cùng phức tạp cùng logic tận cùng. Lúc này, mọi người đau đớn khóc òa, còn chính phủ thì mỉm cười thấu hiểu.

Đất nước này ngoài tầng lớp đặc quyền ra, ai nấy đều đang bị cưỡng hiếp — bạn đóng thuế mà chẳng nhận lại được gì tương xứng, lại còn bày tỏ rằng mức thuế ít ỏi thế này thì sống chẳng mệt mỏi chút nào đâu; mỗi ngày bước chân ra đường bạn đều phải hít hà từng ngụm không khí đặc quánh, vậy mà vẫn phải đóng vai tiểu thư phong cách sống tươi mới trên Douban; bạn xem một bộ phim của Aoi Sora thì gọi là đồi trụy, còn hắn nuôi bồ nhí thì gọi là bồi dưỡng cán bộ nữ; bạn vừa mơ tưởng đến chuyện di cư thì bị gọi là phản bội, trong khi cả nhà ba đời nhà hắn cầm hộ chiếu Mỹ chỉ là để nằm vùng mà thôi; vẫn là các nhà văn là khôn ngoan nhất, còn chưa đợi người ta đến hiếp, trước khi viết đã tự chủ động hiếp mình trước một lần.

Mô hình bồi dưỡng nhân tài ở nơi này là, kẻ phản kháng sẽ trở thành Dương Giai, kẻ không phản kháng sẽ trở thành Dương Vũ, kẻ biện hộ sẽ trở thành Dương Nãi Vũ, kẻ không phản kháng cũng chẳng biện hộ thì sẽ trở thành — Dương Vĩ. Thế nên khi bạn phát hiện ra bản thân không thể phản kháng lại vụ cưỡng hiếp, đành phải giả vờ tận hưởng mà rên rỉ. Tôi thừa nhận chúng ta hèn nhát, nhưng làm sao bạn có thể đòi hỏi một thần dân đến việc mua một con dao thái rau cũng phải thực danh lại không hèn nhát, tay không bắt dao găm cho được? Chúng ta vốn không sinh ra đã hèn nhát, chỉ vì ngày nào cũng bị cưỡng hiếp, lại thêm quy định ở phía trên rằng "đeo bao cao su thì không tính là cưỡng hiếp", nên mới trở nên hèn nhát. Con người là thế đấy, ban đầu cũng phản kháng, phản kháng vô ích thì dần dà sẽ hoài nghi rằng kỳ thực là do bản thân mình sai, chút đau đớn nhỏ nhọi ban đầu, chẳng qua chỉ vì bản thân chưa đủ chủ động, chưa đủ trơn tru mà thôi. Quen rồi thì thành quen, tên gọi khác của sự quen thuộc, chính là kiên cường.

Một viễn cảnh kiên cường làm sao: Nhà văn coi việc tự thiến mình là tác phẩm trưởng thành, học giả coi sự vòng vo tam quốc là bác đại tinh thâm, giáo viên coi sự ấp úng ngập ngừng là ý vị chưa dứt, lãnh tụ tôn giáo (nếu phương trượng Thiếu Lâm được tính là vậy) coi việc chụp ảnh chung với lãnh đạo là tu hành nhập thế. Tất cả chúng ta đều lớn tiếng nói lời chính nghĩa trên Weibo, hứa hẹn hầm hầm xách dao đi chém quản lý đô thị, thế nhưng ngồi trên xe buýt thấy kẻ gian rạch túi nữ hành khách mà chẳng dám gọi nổi một cuộc 110. Tất cả chúng ta đều đau đớn căm phẫn trước nạn tham nhũng, thế nhưng ngày hôm qua là lễ kỷ niệm một năm vụ hỏa hoạn Thượng Hải, trang nhất báo chí lại đặc biệt chú thích trong tiêu đề rằng kẻ gây họa là nhân viên thời vụ không có giấy phép?? Ai nấy đều giả vờ như đã tin, giả vờ tin tưởng, ở nơi này chính là một dạng kiên cường cao cấp.

Nói như vậy có lẽ sẽ khiến một số bạn bè cảm thấy khó chịu. Rất nhiều đạo lý sinh ra không phải để làm bạn cảm thấy dễ chịu đâu, thứ khiến bạn cảm thấy dễ chịu phải là chương trình giải trí phát sóng vào lúc 19:00—19:30 mỗi tối kia kìa. Những lời khiến chúng ta không còn bị cưỡng hiếp nữa thường lại là những lời không mấy dễ chịu cho lắm. Thời Cách mạng Văn hóa có bao nhiêu nữ thanh niên tri thức bị cưỡng hiếp, thời Đại nhảy vọt có mấy chục triệu người chết đói? Sách giáo khoa sẽ không có những điều này, và chúng ta cũng chưa từng kiểm điểm lại. Ngươi đến việc kiểm điểm còn không dám, huống chi là dám phản kháng?

Đây kỳ thực là một bài bình luận phim. Trở lại với "Thiên Dục", cái kết của câu chuyện là Tú Tú nói cô muốn về nhà, cô tắm rửa thân thể trong cái bồn tắm mà lão Kim ngày trước đã cặm cụi xếp bằng đá dành riêng cho cô. Cô tắm mãi tắm mãi, ngẩng đầu nhìn lão Kim, lão Kim cũng nhìn cô. Kỳ thực cô muốn tìm cách về nhà bằng cách làm gãy chân, nhưng bản thân lại không hạ thủ được, đành nhờ lão Kim giúp mình. Lão Kim giơ súng lên, bỗng nhiên ánh mắt của hai người thay đổi, nòng súng của lão Kim từ từ nâng lên, một súng liền bắn chết cô ấy?? Khi xem đến đoạn này, thoạt đầu tôi cứ ngẫm lão Kim đã bị hoạn sao lại vừa hèn nhát vừa độc ác đến thế, về sau mới vỡ lẽ, hóa ra là Tú Tú đang ám chỉ con đường trở về của mình chính là bị bắn chết, vốn dĩ cô đã muốn tự sát từ trước, và cô đã thành công. Cái kết này ắt hẳn sẽ khiến người ta liên tưởng đến sự việc tìm cái chết của người phụ nữ ở Thâm Quyến kia một lần nữa. Từ thời kỳ Cách mạng Văn hóa u mê cho đến tuyến đầu cải cách mở cửa là Thâm Quyến, có những chuyện vẫn không hề thay đổi quá nhiều.

Nhân tiện thì, bộ phim này hoàn toàn không thể xem được trên hệ thống rạp chiếu, bề ngoài nó là một bộ phim, nhưng thực chất lại chính là cuộc sống của chúng ta. Nghiêm Ca Linh viết về quá khứ, nhưng chúng ta lại đọc ra hiện tại. Hôm qua, một người bạn làm phim của tôi kể cho tôi nghe, cậu ấy tình cờ vào kho kiểm tra dữ liệu và phát hiện ra trong bảy năm gần đây, số lượng phim trong và ngoài nước bị cấm chiếu đã lên đến hơn sáu nghìn bộ. Hơn sáu nghìn bộ, gần như chính là một trạm thu gom phế liệu phim nhựa. Khoảng thời gian này, một số người bạn nhà văn viết đề tài hiện thực của tôi, cũng đang chuẩn bị chuyển hướng sang viết tiểu thuyết ngôn tình và xuyên không rồi. Xem ra, một khi đã quên đi tổn thương đầu tiên, quen rồi thì thành kiên cường, đã kiên cường rồi thì cũng chẳng cần phải sợ bị cưỡng hiếp nữa.

Chúng ta hầu như biết tất cả mọi đạo lý về công lý và lòng tốt, chúng ta cũng biết nguồn gốc của những tổn thương nằm ở đâu, chúng ta biết rõ mọi thứ, nhưng lại chẳng nghe thấy gì cả, chúng ta nghe thấy tất cả, nhưng lại chẳng làm được gì. Tại đây chỉ có thể giới thiệu một bài hát rất hay, ca khúc chủ đề "Dục Thủy" trong phim "Thiên Dục", dưới tiếng đàn hạc đệm, giọng hát của Tề Dự mang theo nỗi buồn ngoan cố giữa chốn không trung:

"Gió đến rồi, mưa đến rồi, tại sao họ đều biết hết cả, tôi chẳng nghe thấy gì, tôi chẳng nghe thấy gì, giọng nói của anh nhỏ bé quá mức chăng??"

16/11/2011