Tôi chỉ muốn kể một câu chuyện cười:
Lại đến thời gian học tập Lôi Phong, chúng tôi đi ra đường lớn tìm kiếm người tốt việc tốt, phát hiện ở ngã tư có một ông cụ đang định sang đường. Mọi người xúm lại lăng xăng dìu ông sang đường, ông cụ xúc động muốn nói gì đó, chúng tôi cắt lời, nói: "Làm việc tốt là chuyện nên làm." Đến bên kia đường, ông cụ thở hổn hển chỉ vào chúng tôi mắng: "Ta vất vả lắm mới qua được đường, lại bị các ngươi kéo sang bên này, qua đường rồi lại bị các ngươi kéo ngược lại, hôm nay là lần thứ tư rồi, mấy tên nhóc con các ngươi có còn cho ta về nhà nữa không?"
Hồi nhỏ ai mà chưa từng làm cái trò ngốc nghếch là xách một xô nước bẩn lau lại cái lan can mà công nhân vệ sinh vừa lau sạch cơ chứ. Tôi còn đem số tiền tiêu vặt mẹ cho giả vờ nhặt được trên đường đem nộp cho giáo viên chủ nhiệm, từ đó được lên bảng người tốt việc tốt của kỳ đó.
Một quốc gia đề cao tấm gương nào, ám chỉ phương hướng của quốc gia đó; một chính quyền đề cao tấm gương nào, cho thấy khí thế của chính quyền đó lớn nhường nào. Dạo gần đây lại bắt đầu học tập Lôi Phong. Trong thâm tâm tôi cảm thấy Lôi Phong là một người tốt, tinh thần Lôi Phong là tinh thần vị tha được cả kim cổ Đông Tây công nhận. Thế nhưng những tấm gương mà đất nước này dựng lên, luôn phảng phất mùi của chân giả. Tôi từng nghiên cứu sự tích của Lôi Phong — vô số lần tặng bánh bao cho những quần chúng không ăn sáng, tôi liền thấy lạ sao lại có nhiều quần chúng không thích ăn sáng đến thế. Sau này mới biết đó là giai đoạn 1959–1962, nạn đói lớn đã khiến hàng chục triệu người Trung Quốc chết đói. Tôi lại phát hiện Lôi Phong rất thích cởi áo lót, quần bông do quân đội phát để mặc cho những quần chúng run lẩy bẩy vì lạnh trong tuyết, lúc sau mới hiểu cái gọi là "nhân dân ấm no", chỉ là sự thủ dâm tinh thần của báo chí. Lôi Phong còn thường xuyên dẫn các chiến sĩ đến ga Phỉ Nhi Truân. giúp đỡ quét dọn vệ sinh, đưa trà rót nước, nơi đó cứ đến dịp lễ tết là chật như nêm cõi, nhân viên bận đến mức làm không xuể. Điều này cho thấy bao nhiêu năm nay chúng ta vẫn chưa giải quyết tốt vấn đề nan giải mang tên Xuân vận. Lôi Phong còn thường xuyên đưa mẹ con dầm mưa về nhà, tặng táo cho bệnh nhân bệnh viện công nhân không có táo để ăn, giúp người chị Sơn Đông đánh rơi vé khóc lóc thảm thiết bị đám đông vây xem mua vé hộ?? Những điều này lần lượt chứng minh từ đó đến nay, hệ thống giao thông công cộng của nước ta vẫn luôn rất kém, bảo hộ lao động của công nhân thực sự đáng thương, người nước ta vẫn luôn tê dại.
Nhìn từ xa Lôi Phong là một mô hình đạo đức, nhìn gần thực ra lại là một nhân viên cứu hỏa cho các vấn đề xã hội, bề ngoài đang tuyên truyền cái gì, thực ra là đang vạch trần cái đó.
Tôi không phản đối giáo dục đạo đức. Nhưng phản đối việc biến nó thành giáo dục đặc công, giáo dục thần thoại, cho đến khi lan truyền tin đồn hát ca khúc đỏ không chỉ giúp con người ta có đạo đức cao thượng mà thậm chí còn chữa khỏi cả chứng vô sinh hiếm muộn, quả thực là giáo dục ma thuật. Những biểu tượng đạo đức ở đây — người cứu người đuối nước không may hy sinh, người kiệt sức mà chết tại cương vị công tác, người cứu người nhưng không cứu con trai mình, nghèo rớt mồng tơi nhưng vẫn vay nợ mười bảy vạn để quyên góp rồi cuối cùng qua đời vì bệnh ung thư dạ dày, người đi ngược lại kiến thức phòng cháy chữa cháy lấy cành thông đi dập lửa, người thấy địa chủ ăn cắp ớt của công xã không báo cảnh sát mà tự mình lao vào đấu tranh dâng hiến sinh mạng non nớt. Tóm lại các biểu tượng đạo đức của chúng ta đều là hy sinh, hy sinh?? Không khỏi khiến người ta liên tưởng, người không hy sinh thì không được gọi là biểu tượng đạo đức. Tôi cảm thấy, giáo dục đạo đức mà cứ luôn cổ vũ mọi người đi hy sinh, là một thứ đạo đức giả.
Mỹ cũng muốn dựng lên các mô hình đạo đức. Đài ABC từng cho ra mắt một chương trình về mô hình đạo đức mang tên "Sự thật của cái đẹp", để mười nam thanh nữ tú tham gia tuyển tú, nội dung thiết lập giống hệt chúng ta, thi thố giúp người làm niềm vui, lòng nhân ái, lòng công đức. Thế nhưng không phải là xếp một hàng đứng trên sân khấu trả lời những câu hỏi đã được định sẵn đáp án vĩ đại quang minh chính đại, mà là khảo sát phản ứng của họ khi bị trà hắt vào người, khi bị làm bẩn giày, khi bị loại. Trong đó có một phân cảnh quay lén: để một nhân viên phục vụ giao đồ ăn bưng cà phê vào phòng, nhưng hai tay cậu ta không thể mở cửa, lúc này xem xem hai người đẹp tham gia thi đấu trong phòng ai sẽ là người vô thức chạy ra mở cửa trước.
Đây là một thiết lập kinh điển, khi một người giao đồ ăn gặp khó khăn, bạn nên giúp đỡ người đến giúp bạn như thế nào. Đây chính là tinh thần one for all, all for one mà xã hội phương Tây đã nói rất nhiều năm qua, "mình vì mọi người, mọi người vì mình". So sánh lại, người ta tuyên truyền quan điểm công bằng "mình vì mọi người, mọi người vì mình", chúng ta tuyên truyền quan điểm thánh nhân "hoàn toàn vì người khác, không chút vì mình"; người ta thông qua những chuyện nhỏ bình thường bộc lộ chút thiện niệm trong nội tâm, chúng ta rầm rộ tạo ra đoàn liệt sĩ "tắt đèn dầu cạn lệ mới khô"; người ta hé lộ giá trị quan của xã hội văn minh ở nơi tĩnh lặng; còn chúng ta lại đang phát sóng quan điểm hy sinh trong chiến tranh đại vô úy, toàn vô địch, thương nhẹ không rời chiến tuyến, thương nặng không vào bệnh viện, chết cũng phải kéo người nhà chết thay.
Chương trình đó của Mỹ rất hot, thông qua thủ pháp truyền hình để truyền bá quan điểm đạo đức phù hợp với người bình thường. Có thể thấy người Mỹ không phải là không tuyên truyền đạo đức, mà là dùng biện pháp thông minh hơn để tuyên truyền đạo đức.
Thực ra tôi thích người tốt Lôi Phong, ban đầu cậu ấy là một thanh niên chất phác bình thường, sau đó thích nhiếp ảnh, thì có chút giống thanh niên văn nghệ, sau đó bị những tay viết kém cỏi bơm nước rồi nâng lên vô hạn, không may trong lòng một số đồng bào lại trở thành thanh niên khác?? Bản thân Lôi Phong không sai, cái sai nằm ở giáo dục đạo đức của Trung Quốc, đó là nền giáo dục đuôi chó to.
Quay lại câu chuyện cười ở phần mở đầu, nó đã được gắn thêm một cái kết mới: ông cụ đó cuối cùng cũng thoát khỏi đám thanh niên học tập Lôi Phong, thở hổn hển đi về nhà. Bà cụ kinh ngạc hỏi ông làm thế nào mà có thể về nhà được. Ông cụ nói, tôi thực sự hết cách, đành phải giả vờ ngã xuống đất hét lớn, đừng nhúc nhích, ai tông ngã tôi đấy. Những người đó vù một cái liền biến mất không tăm tích?? Đọc đến đây, liền biết giáo dục đạo đức của Trung Quốc đã thua cuộc hoàn toàn.
Tôi rất muốn kể câu chuyện về Mẹ Teresa: con gái của một thương nhân sinh ra ở Đế quốc Ottoman, nuôi chí trở thành nữ tu, bà từ nơi xa xôi đến Ấn Độ, bước lên đường phố cứu giúp bệnh nhân phong hủi, tả lơi, giúp đỡ người phụ nữ lớn tuổi ngã gác xép đường rửa sạch cơ thể bị chuột cắn. Bà thiết lập trạm cứu trợ ở khoảng đất trống phía sau đền Kali ở Kolkata, trải qua sự đàn áp của quan chức, sự công kích của giáo phái, nhưng bà vẫn kiên trì giúp đỡ những người thuộc các chủng tộc tôn giáo khác nhau, chữa trị, rửa ráy cho họ, ban cho họ sự tôn nghiêm. Có một tối nọ, một ông cụ vừa được kéo đến sắp tắt thở, trước khi chết, ông nắm lấy tay Teresa, dùng tiếng Bengal thì thều thào nói: "Cả đời tôi sống như một con chó, mà bây giờ tôi chết như một con người, cảm ơn nhé."
Teresa nói, bất hạnh lớn nhất của nhân loại không phải là đói khát và bệnh tật, mà là khi ở trong hoàn cảnh đó, không có ai chìa tay ra để anh (cô) ấy nhận được sự tôn nghiêm đáng có. Bà đã vượt qua tôn giáo và đảng phái, bà chỉ đang tiến hành sự giao lưu tâm hồn bình đẳng. Mẹ Teresa đã già, đã ra đi, thế nhưng ở lối vào của viện thu dung mà bà xây dựng trên khoảng đất trống của ngôi chùa có treo một tấm biển, trên đó viết "Nirmal Hriday", theo ý nghĩa tiếng Bengal, chính là "Ngôi nhà tịnh tâm".
Lôi Phong chỉ là một người tốt. Ý của tôi là, người tốt và tấm gương vốn không giống nhau, rất nhiều khi chúng ta được cứu giúp, nhưng vẫn giống như một con chó, cho dù đã ăn no, thì cũng chỉ là một con chó đã ăn no mà thôi?? Không phải sao? Cho nên không những phải cho người ta bánh bao và quần bông giống như Lôi Phong, mà quan trọng hơn là phải khiến người ta biết được có quyền được nhận bánh bao và quần bông giống như Teresa; không những phải học tập Lôi Phong đưa mẹ con về nhà vào ngày trời mưa, mà quan trọng hơn là, giống như Mẹ Teresa, ban cho con người ta sự tôn nghiêm và bến đỗ vốn có trong những ngày tháng khốn khó.
