Năm đó, hoa cải dầu nở muộn hơn mọi năm trọn vẹn một tháng, mọi người vẫn chưa nhận thức được điều gì. Khi ấy, người ta vẫn còn tin tưởng các chuyên gia, chuyên gia nói thời kỳ ra hoa bị chậm trễ là rất bình thường, ếch nhái bò lên đường phố là rất bình thường. Hôm đó, tôi đang ở phòng sách hoàn thành một bài viết, lúc động đất còn tưởng con mèo nhà đang nghịch ngợm dưới chân. Cho đến khi những cuốn sách trên khắp giá sách bật văng ra ngoài, mới hiểu rằng đó là động đất.

Mặt đất rung chuyển như nước đang sôi, dưới lòng đất có vô số bàn tay đang bám lấy gót chân. Tôi liều mạng chạy thoát ra khoảng đất trống dưới lầu, những tòa nhà cao tầng lắc lư, cột đèn nghiêng ngả, phía chân trời phát ra ánh xanh yêu mị, chiếu lên khuôn mặt của những kẻ may mắn trốn thoát một thứ ánh sáng kỳ dị. Tóm lại, cảnh tượng lúc đó vô cùng đặc biệt, giống như ngày tận thế giáng lâm...

Khi màn đêm buông xuống, dần dần mới biết ở Đô Giang Yên đã chết rất nhiều người, Bắc Xuyên phong tỏa đường xá, ngân hàng máu thiếu máu. Lúc ấy, tôi đang ở giai đoạn cuối của một thanh niên ái quốc, nơi vướng mắc khiến sự nhiệt tình bùng nổ mãnh liệt nhất, tôi cho rằng thời điểm báo quốc đã đến, phải dùng máu thịt của chúng ta để xây dựng nên Vạn Lý Trường Thành mới. Sau một đêm thức trắng lo liệu việc quyên góp, sáng sớm tôi cùng Tang Kiến Quang, Trịnh Trữ đi vào Bắc Xuyên.

Nhưng tôi lại đối mặt với một phiền toái lớn nhất cuộc đời mình ở trường Trung học số 1 Bắc Xuyên. Tôi không thể giải thích tại sao tòa nhà mới cao năm tầng sau khi sụp đổ lại chỉ rộng bằng nửa sân bóng rổ, trong khi tòa nhà cũ được xây dựng từ mấy chục năm trước lại hoàn toàn không sụp đổ. Cũng không thể giải thích tại sao tòa nhà giòn tan như bánh quy, trong những mảnh vụn lại chẳng có mấy cốt thép, đến mức học sinh học ở tầng một còn không kịp chạy thoát.

Một người phụ nữ cứ đi qua đi lại bên cạnh tôi, đã chẳng thể khóc ra tiếng nổi nữa, chỉ khàn giọng chỉ vào đống xà bần vô cùng nhỏ bé ấy: "Nhìn kìa, đó là đứa con của tôi đấy, tay nó vẫn đang cử động, vẫn chưa chết, thế mà tôi lại không thể kéo nó ra ngoài ư?..." Cảnh tượng đó khiến người ta suy sụp, tôi nhìn thấy một góc áo hoa nhí của đứa bé gái ấy, còn có vạt áo của những đứa trẻ khác, rất nhiều đứa trong số chúng vẫn đang cử động, tay cử động, chân cử động, phát ra những tiếng rên rỉ nhỏ nhoi.

Nhưng theo mệnh lệnh của quân đội, chúng tôi không được bước lên trước, nghe nói đống đổ nát không thể đứng lên tùy tiện, tránh gây ra sụp đổ thứ phát.

Cứ như vậy, trơ mắt nhìn thân thể của lũ trẻ cử động, cùng với những đống đá ấy, từ từ lạnh ngắt, lặng yên không tiếng động, mà tôi lại lực bất tòng tâm.

Trước đó, tôi là một thanh niên ái quốc, tin rằng những bất hạnh trong cuộc sống là do các thế lực thù địch gây ra. Tôi từng viết trong bài bình luận bóng đá rằng "Đại đao chém thẳng vào đầu lũ giặc lùn", bởi vì những tên này là hậu duệ của những kẻ thảm sát Nam Kinh. Từng mắng CNN mắc bệnh lở mồm long móng, bởi vì người dẫn chương trình của nó là Tì Lai nói rằng Trung Quốc mấy ngàn năm nay toàn là bạo dân và rác rưởi. Tôi không phản đối việc tẩy chay Carrefour, cho rằng từ việc này có thể đánh thức ý thức dân tộc.

Nhà tôi rất gần lãnh sự quán Mỹ, năm 1999 khi máy bay ném bom Mỹ oanh tạc đại sứ quán nước ta tại Nam Tư, tôi từng giơ cao nắm đấm phẫn nộ bên ngoài lãnh sự quán Mỹ, đốt báo chí, cùng năm đó khi đến Mỹ phỏng vấn, tôi còn viết một câu "Giống như một quả tên lửa đắm vào nội địa Mỹ", sâu sắc cảm thấy câu này vô cùng có lực.

Đứng trước đống đổ nát của trường học Bắc Xuyên, tôi vô cùng hoang mang. Tôi vẫn yêu nước, nhưng dần dần hiểu ra cốt thép trong đống xà bần không phải do chủ nghĩa đế quốc lén lút rút đi, những đứa trẻ đó cũng không chết dưới móng vuốt của kẻ xâm lược, mà chết dưới những đôi bàn tay dơ bẩn của người mình. Tôi càng hoang mang hơn, tại sao những người thiệt mạng trong vụ 11 tháng 9 đều có tên, còn lũ trẻ nhà chúng ta lại không có tên?...

Nếu tuổi già viết tự truyện, tôi sẽ lấy năm 2008 làm điểm mốc. Trước đó, tôi là một tên khốn, tự cho là đúng, chưa từng nghi ngờ, cứ ngỡ mình đã nắm bắt được chân lý nhân gian giống như nhìn vào dấu vân tay trên tay mình. Khoảng thời gian sau trận động đất, ngày nào tôi cũng lang thang trong đại sơn như một hồn ma bóng quế, cùng với các tình nguyện viên khác cứu ra một số người già và trẻ nhỏ, có khi lại ngẩn ngơ nhìn những bức tường đổ vách nát. Đây là một thời kỳ thanh niên khó khăn hơn, thứ bị hành hạ không phải là cơ thể đang phát triển, mà là niềm tin.

Có một ngày, tôi vô tình phát hiện ra có một trường tiểu học hy vọng vẫn còn nguyên vẹn, thậm chí cửa kính cũng không bị chấn động vỡ nát là bao. Tôi được biết, sau khi động đất xảy ra, học sinh dưới sự dẫn dắt của các giáo viên đã vượt qua ba ngọn núi lớn, an toàn trốn chạy xuống chân núi. Tôi hỏi hiệu trưởng và các giáo viên tại sao lại xuất hiện kỳ tích này. Họ đồng thanh nói rằng, hãy cảm ơn người giám sát công trình đó.

Người giám sát công trình đó do xí nghiệp quyên góp phái đến, ngày nào anh ta cũng dùng chiếc búa nhỏ gõ vào cột xi măng để nghe âm thanh. Anh ta xuất thân là binh chủng công binh, có thể nghe ra từ trong âm thanh hàm lượng cát trong cột, tỷ lệ đá tròn, mác xi măng có phù hợp hay không, nếu không đạt tiêu chuẩn, liền ra lệnh cho đội thi công làm lại từ đầu, nếu đội thi công không chịu làm lại, anh ta liền lớn tiếng cãi nhau.

Giáo viên nói với tôi, những ngày tháng đó trên công trường ngoài tiếng thi công ra thì chính là tiếng cãi nhau với người khác của người giám sát công trình này. Ngoài việc cãi nhau vì vấn đề chất lượng, thì chính là cãi nhau với chính quyền địa phương để đòi tiền. Vì những nguyên nhân ai cũng biết, tiền quyên góp của các doanh nghiệp phần lớn đều giao cho chính quyền địa phương nắm giữ trước, sau đó chính quyền mới cấp phát cho đơn vị thi công được chỉ định...

Cuối cùng là trận cãi nhau về sân vận động, anh ta gầm lên một câu: Tối thế nào thì tối chứ, không thể tối tăm đối với giáo dục. Cuối cùng việc đòi tiền đã thành công, sửa sang lại xong xuôi sân vận động, một sân vận động nhỏ bé.

Khi đại địa động đất xảy ra, chính sân vận động nhỏ bé này đã che chở cho hàng trăm đứa trẻ.

Tôi từng hỏi anh ta, ngôi trường này có phải đã dùng tiêu chuẩn đặc biệt mới xây kiên cố như vậy không. Anh ta nói không, chỉ là xây dựng theo tiêu chuẩn kiến trúc phổ thông của quốc gia. Tôi lại được biết, người giám sát này đã giám sát năm ngôi trường, trong trận đại động đất đó kỳ tích là không có một ngôi trường nào sụp đổ.

Anh ta nói, chẳng có kỳ tích nào cả, cái gọi là kỳ tích, chính là lúc bạn xây nhà, có thể nghĩ đến chuyện mười năm sau từ mười năm trước.

Thế nhưng anh ta chưa bao giờ được truyền thông chủ lực tuyên truyền, tên tuổi cũng mãi không được công bố. Một buổi tối của hai năm trước, anh ta gọi điện thoại đến, nói rằng đang được bác sĩ tâm thần điều trị, vợ cũng đã ly hôn, anh ta bây giờ muốn mang con gái trốn khỏi Tứ Xuyên, hỏi tôi có thể giúp anh ta rời khỏi chốn thị phi này, tìm một công việc ở phương bắc hay không?... Sau đó thì chúng tôi mất liên lạc.

Tôi bắt đầu thay đổi từ năm 2008, một đời người lần đầu tiên nhìn thấy vô số oan hồn, chắc chắn sẽ thay đổi. Những vạt áo hoa nhí ấy, những bàn tay nhỏ bé vẫn đang cử động, suốt một năm sau đó liên tục xuất hiện trong giấc mơ, mà tôi lại chẳng hề biết tên của chúng, cũng không thể công bố tên của người giám sát đã cứu rất nhiều đứa trẻ đó.

Hôm nay là kỷ niệm bốn năm đại động đất Vấn Xuyên, ở đây chính thức công bố tên của anh ta: Cú Diễm Đông.

Gần đây mọi người rất thích bàn về chủ nghĩa ái quốc. Tôi cho rằng, không thể hiểu một cách hẹp hòi rằng chủ nghĩa ái quốc là dám chống lại kẻ thù bên ngoài, chủ nghĩa ái quốc càng là dám chống lại kẻ gian bên trong. Giống như việc bạn yêu ngôi làng của mình, không chỉ thể hiện ở việc dám đánh nhau khi tranh giành nguồn nước với làng khác, mà còn thể hiện ở việc chăm chỉ cày cấy, trân trọng tài nguyên, không dở thói lưu manh với phụ nữ trong làng.

Nếu một mặt bắt nạt nhân dân trong làng, một mặt vì lợi ích của kẻ có tiền mà dũng cảm đánh nhau với làng khác, thì đây không gọi là chủ nghĩa ái quốc, đây gọi là dũng cảm làm gia nhân.

Chúng ta đương nhiên phải dùng máu thịt để xây dựng nên Vạn Lý Trường Thành mới, nhưng Vạn Lý Trường Thành cũng nên bảo vệ máu thịt của chúng ta. Chủ nghĩa ái quốc phải là hai chiều, loại thu phí một chiều không phải là chủ nghĩa ái quốc, mà là sự trung thành với quân chủ.

Tôi cho rằng Cú Diễm Đông là một người ái quốc đích thực, anh ta không đi đánh đảo Điếu Ngư, đảo Hoàng Nham, nhưng anh ta đã cứu rất nhiều đứa trẻ, anh ta xứng đáng được biểu dương. Đương nhiên điều này rất có thể sẽ cách xa cuộc đời anh ta, bởi vì sân khấu danh vọng đã bị những kẻ lừa đảo chiếm lĩnh.

Những gì tôi nhìn thấy và nghe được ở vùng thảm họa, biết bao kẻ lừa đảo mượn danh nghĩa ánh sáng mặt trời để hoành hành ngang ngược, khiến thanh niên nhiệt liệt bái lạy... Đây mới là thảm họa lớn hơn.

Chủ nghĩa ái quốc của tôi: Trao cho người xứng đáng những gì họ đáng được nhận, tước đoạt của kẻ chiếm đoạt những gì chúng đã cướp. Đất nước mới có thể hưng thịnh.

Có một chuyện nhỏ, chiều ngày 13 tháng 5 dư chấn lại cực kỳ mạnh mẽ, quân đội ra lệnh cho chúng tôi rút lui ra bên ngoài. Đi được vài cây số rút đến cửa khẩu thì vừa vặn đụng phải Trương Tuyền Linh của đài CCTV đang làm chương trình kết nối không thời gian, hình ảnh tôi đầy người nước mưa và vết máu vô tình lọt vào ống kính.

Vừa đến chân núi, một phóng viên CCTV nổi tiếng là hậu đạo gọi điện thoại đến: Cậu thật biết cách chơi trội, không có việc gì mà chạy đến Bắc Xuyên làm gì, cướp ống kính đài chúng tôi. Tôi nói: "Đm nhà mày." Tuyệt giao cho đến nay.

Một tháng sau về Bắc gặp một đại ca nhân nghĩa nổi tiếng ở CCTV. Nhắc đến những công trình đậu phụ, tôi nói, quan tham nên giết vài tên. Đại ca nhân nghĩa nhìn tôi sâu sắc: "Không, chuyện ở Trung Quốc phải làm từ từ, bằng không sẽ loạn, dù sao việc tái thiết vẫn phải dựa vào bọn họ mà."

Lại ba năm sau, tôi chỉ trích Nê Bình - "cột sống của cộng hòa". Đại ca nhân nghĩa gọi điện mắng mỏi: "Cậu mắng chị Nê làm cái gì chứ, người ta chị Nê dẫu sao cũng là người tốt cơ mà."

Tôi cười cợt Vu Đan, Dư Thu Vũ giả nhân giả nghĩa tại Hội chợ sách Hồng Kông, tẩy trắng cho quyền lực. Đại ca nhân nghĩa lại mắng: "Không ngờ mấy năm nay cậu lại biến thành loại người này, Thừa Bằng, chúng ta không thể chỉ phá hoại mà không xây dựng, không thể thấy việc chính phủ làm đều nói là sai."

Tôi từng đánh giá cao đại ca nhân nghĩa biết bao, bây giờ thì mỗi người một ngả, xem nhau như người dưng nước lã. Những danh ngôn về công bằng chính lý của anh ta lan truyền trên Weibo, rạng rỡ ánh sao, được fan hâm mộ tôn sùng.

Những người ái quốc kiểu như đại ca nhân nghĩa luôn nói rằng, mặc dù đất nước có vấn đề này hay vấn đề khác, nhưng chúng ta vẫn phải yêu đất nước này. Tôi cảm thấy đây là một câu nói có vấn đề, tôi yêu đất nước này, nhưng tôi không thể đi yêu những công trình đậu phụ, càng không thể đi yêu những quan chức chính phủ xây dựng công trình đậu phụ cho trường học nhưng lại xây tòa nhà làm việc xa hoa cho chính mình.

Chỉ ra bệnh tật của đất nước này, chính là một mắt khâu vô cùng quan trọng trong việc tiến hành xây dựng nó.

Tôi cho rằng bản thân là một người ái quốc, chỉ là trải qua Thế vận hội năm 2008, sữa độc, đặc biệt là trận đại động đất Vấn Xuyên, tôi đã định nghĩa lại chủ nghĩa ái quốc: Chủ nghĩa ái quốc không phải là vừa nói người ngoài cướp đoạt đất đai của chúng ta, vừa tự tay cưỡng chế phá dỡ nhà cửa của chúng ta; không phải là vừa nói hàng xóm ác ý khiến dầu mỏ của chúng ta khan hiếm, vừa phái Ủy ban Cải cách và Phát triển chỉ tăng chứ không giảm; không phải là vừa lớn tiếng hô hào cướp bóc đã cưỡng hiếp mẹ của chúng ta, vừa để cho rất nhiều người mẹ bị bức hại trong trận đại động đất... cái chủ nghĩa ấy.

Tôi muốn khiến tất cả mọi người ghi nhớ, người phụ nữ đó nhìn thấy vạt áo hoa nhí của đứa con mình, nhìn thấy bàn tay nhỏ bé vẫn đang cử động, thế mà lại lực bất tòng tâm.

Trải qua bao thăng trầm thế sự, tôi đã đăng một bài Weibo: Chủ nghĩa ái quốc gọi là, sẽ cảm thấy xấu hổ vì những chuyện tồi tệ xảy ra đối với đất nước này, và thử thay đổi hiện trạng.

Bài Weibo này của tôi đã tổn thương tình cảm của rất nhiều người ái quốc, họ lần lượt mắng chửi tôi là Hán gian. Nhưng tôi cho rằng đây là một câu nói có bệnh, ở Trung Quốc, quan chức chưa đạt cấp sảnh cục, tài sản chưa đến một trăm triệu, mỗi năm không ra nước ngoài khảo sát mấy chuyến thì lấy đâu ra mặt mũi tự khoe mình là Hán gian.

Lại nói tôi là đảng dẫn đường, thế nhưng không cầm nổi mấy chiếc thẻ xanh, con cái không lái xe Ferrari đến trường học danh tiếng, không sắm mấy căn nhà ở Mỹ thì có tư cách gì để dẫn đường.

Lại còn nói, mẹ dẫu có đánh mắng chúng ta thế nào đi nữa, thì rốt cuộc cũng là người mẹ ruột sinh ra và nuôi dưỡng chúng ta cơ mà. Liền chợt nhớ tới người ái quốc Khúc Tiếu lúc trước cũng nói như vậy. Thế nhưng thường thức là, ai từng thấy người mẹ ruột nào ra tay độc ác đánh mắng con cái của mình như thế?

Tôi thực ra không phản đối việc đánh đảo Hoàng Nham cho lắm, chỉ là phản đối việc chỉ đánh đảo Hoàng Nham mà không đánh giặc Hoàng. Thế nhưng logic của người ái quốc là: đánh giặc Hoàng thì phải cho chính phủ chút thời gian, đánh đảo Hoàng Nham thì không thể chờ đợi được nữa.

Đối với điều này, tôi chỉ có một lời giải thích: Biết bao kẻ giặc Hoàng, mượn danh nghĩa đánh đảo Hoàng Nham để trốn tránh ngoài vòng pháp luật. Liền nhớ đến Mai Tư Bình trong "Phong trào Ngũ Tứ", mượn danh nghĩa yêu nước đốt nhà Tào Gia, thế nhưng khi giặc Nhật đánh đến thì nhóm người đầu tiên gia nhập chính phủ Ngụy Uống.

Cứ so đo cơ ngực của chủ nghĩa ái quốc như thế thực ra rất khó chứng minh là thật hay giả, nói thật là trong ba mươi năm nay thực lực Trung Quốc đã đạt được tiến bộ không nhỏ, ít nhất trong tương lai gần rất khó có chuyện quỷ lus Nhật Bản đánh vào tận cửa nhà, việc tổ chức đội nghĩa dũng đi đánh bom lô cốt cơ bản thuộc về ảo tưởng anh hùng tự thôi miên.

Chi bằng hãy để chúng ta bàn về chủ nghĩa ái quốc thực tế một chút: Chủ nghĩa ái quốc là lúc xây dựng ký túc xá cho học sinh thì bớt đi một phần hoa hồng, thêm vài thanh cốt thép; chủ nghĩa ái quốc là bớt xây dựng những tòa nhà làm việc xa hoa, xây dựng nhiều hơn những ngôi nhà để nạn nhân thiên tai qua mùa đông; là bớt uống rượu Mao Đài giá trên trời, nhiều nhả tào lao thêm những chân ngôn thức tỉnh thế nhân, là bớt tuyên truyền những anh hùng giả tạo làm cảm động Trung Quốc, nhiều công bố thêm tên tuổi của những thường dân đã qua đời đột ngột.

Hãy để thường dân ở đất nước này có thể tự do di cư, đi học, chứ không phải có đủ năm loại giấy tờ mới có thể học tập ở Kinh thành, hãy nhớ vào mỗi ngày kỷ niệm, cất cao tiếng ca thay cho tiếng khóc, mỗi một sinh mệnh bình thường nở rộ như hoa sen.

Chủ nghĩa ái quốc của tôi là: Quan trọng không phải là sở hữu lãnh thổ rộng lớn, mà là mỗi người sở hữu tôn trọng của cuộc sống, chủ nghĩa ái quốc yêu không phải là cỗ máy chuyên chính của nhà nước, mà là đi yêu một loại giá trị quan chung...

Hòn đảo Hoàng Nham nhỏ bé, chỉ cần uy vũ quân ta mấy loạt pháo là đánh thành tro bụi, thu lại đất đai đã mất chỉ là chuyện sớm muộn, để làm rạng danh quốc uy; Vấn Xuyên trùng trùng, bao nhiêu linh hồn đang bay lượn, nếu không trừng phạt để làm gương cho sau này, quốc gia sẽ phụ lòng dân.

Tôi là một người ái quốc, tôi quan tâm lãnh thổ khổng lồ có thêm tên của một hòn đảo nhỏ, tôi càng quan tâm trên tấm bia tưởng niệm nhỏ bé có tên thật của hàng vạn vong linh quay về — ấy là viết trong bài viết ái quốc ngày 12 tháng 5.

12/05/2012