Thật kỳ diệu làm sao quyền năng mà Satan có được đối với thời gian và khoảng cách. Đối với cậu ấy, chúng vốn chẳng hề tồn tại. Cậu gọi chúng là những phát minh của con người và cho đó chỉ là những thứ nhân tạo. Chúng ta thường cùng cậu đến những chốn xa xôi nhất trên địa cầu, ở lại đó hàng tuần hàng tháng, thế mà nhìn chung, thời gian trôi qua đối với thế giới bên ngoài chỉ vọn vẹn trong chớp mắt. Bạn hoàn toàn có thể kiểm chứng điều đó bằng đồng hồ. Có một bận, khi dân làng ta đang chìm trong nỗi sợ hãi tột cùng vì hội đồng xét xử phù thủy không dám động đến viên chiêm tinh gia và gia đình cha Peter, hay thực ra là chẳng dám đụng tới ai ngoài những kẻ khốn cùng không nơi nương tựa, họ bèn mất hết kiên nhẫn và tự mình đứng ra săn lùng phù thủy. Họ bắt đầu truy đuổi một người phụ nữ vốn có tiếng là quen chữa bệnh bằng những thủ đoạn ma quái, chẳng hạn như tắm rửa, kỳ cọ và tẩm bổ cho người bệnh thay vì trích máu hay tẩy uế theo đúng bài bản của một gã thợ cạo kiêm y sĩ. Bà tháo chạy thục mạng trong tiếng hò hét và chửi rủa của đám đông giận dữ, tìm cách ẩn nấp vào các ngôi nhà nhưng cửa đều sầm mặt lại trước mắt bà. Chúng đuổi theo bà hơn nửa tiếng đồng hồ, còn chúng tôi thì đi theo dõi sự việc, và cuối cùng thì bà cũng kiệt sức, ngã gục và bị chúng tóm được. Chúng lôi bà đến một gốc cây, vắt một sợi dây thừng qua cành và bắt đầu thắt nòng lọng, trong lúc một số kẻ giữ chặt lấy người phụ nữ đang khóc lóc van xin, còn đứa con gái nhỏ đứng nhìn nghẹn ngào, sợ hãi chẳng dám nói hay làm bất cứ điều gì.

Chúng treo cổ người phụ nữ ấy, và tôi cũng ném một hòn đá vào bà, dẫu trong thâm tâm tôi vô cùng thương xót cho nạn nhân; thế nhưng ai nấy đều đang ném đá và canh chừng kẻ bên cạnh, và nếu tôi không làm theo họ thì chắc chắn sẽ bị chú ý và bàn tán ngay. Satan bỗng cười phá lên.

Tất cả những kẻ đứng gần đều quay phắt lại nhìn cậu, đầy vẻ kinh ngạc và khó chịu. Đó chẳng phải là lúc thích hợp để cười, bởi vì thái độ tự do, cợt nhả cùng những giai điệu siêu nhiên của cậu đã khiến người ta hoài nghi khắp cả thị trấn và khiến nhiều kẻâm thầm căm ghét cậu. Lão thợ rèn lực lưỡng bấy giờ liền thu hút sự chú ý của mọi người, cất cao giọng để ai nấy đều nghe thấy, rồi hỏi:

“Cậu đang cười cái gì thế? Trả lời đi! Hơn nữa, xin hãy giải thích cho mọi người hay tại sao cậu lại không ném hòn đá nào.”

“Anh chắc là tôi không ném hòn đá nào chứ?”

“Đúng thế. Cậu khỏi hòng chối cãi; tôi đã dán mắt vào cậu đấy.”

“Còn tôi—tôi cũng thấy cậu nữa!” hai kẻ khác hét lên.

“Ba nhân chứng,” Satan điềm nhiên nói: “Mueller, gã thợ rèn; Klein, chân sai vặt của hàng thịt; Pfeiffer, thợ dệt học việc. Ba kẻ nói dối hạng tầm thường. Còn ai nữa không?”

“Khỏi cần biết có kẻ khác hay không, và cũng chẳng cần bận tâm tụi này đối với cậu là loại người gì—chừng ba đứa là đủ để định đoạt số phận của cậu rồi đấy. Cậu phải chứng minh được là mình đã ném đá, bằng không thì đừng có trách tay chân ta nặng nhẹ.”

“Đúng thế đấy!” đám đông hò reo, nhao nhao xúm lại gần sát trung tâm sự chú ý.

“Và trước tiên cậu phải trả lời câu hỏi kia cái đã,” gã thợ rèn cất giọng, vô cùng đắc ý vì được làm phát ngôn viên cho đại chúng và trở thành anh hùng trong dịp này. “Cậu đang cười cái gì thế?”

Satan mỉm cười và điềm đạm đáp: “Tôi cười vì thấy ba kẻ hèn nhát đang ném đá vào một người đàn bà sắp chết trong khi chính bản thân bọn họ cũng đang cận kề cái chết.”

Ta có thể thấy đám đông mê tín giật mình thót tim, nín thở trước lời châm chọc bất ngờ ấy. Gã thợ rèn cố ra vẻ ta đây không sợ hãi, bèn cãi:

“Hừ! Cậu thì biết cái quái gì chứ?”

“Tôi ư? Biết tuốt. Nghề nghiệp của tôi là bói toán, và tôi đã xem chỉ tay của cả ba anh—cùng vài người khác nữa—khi các người giơ tay lên để ném đá người đàn bà ấy. Một trong ba anh sẽ chết vào tuần tới; một người nữa sẽ chết vào tối nay; kẻ thứ ba thì chỉ còn sống được đúng năm phút nữa thôi—và kìa, cái đồng hồ ở đằng kia!”

Câu nói ấy tạo nên một cú sốc lớn. Khuôn mặt của đám đông tái mét, máy móc quay phắt về phía chiếc đồng hồ. Gã hàng thịt và gã thợ dệt trông có vẻ như ngã bệnh đến nơi, nhưng gã thợ rèn thì xốc lại tinh thần, mạnh miệng nói:

“Chẳng phải chờ lâu lắm đâu cho lời tiên đoán số một ấy. Nếu nó sai sự thật, hỡi thiếu gia trẻ tuổi, ta hứa với cậu là cậu sẽ không sống thêm nổi dù chỉ một phút sau đó đâu.”

Không một ai lên tiếng; tất cả dán mắt vào chiếc đồng hồ trong bầu không khí tĩnh lặng đến nghẹt thở đầy ám ảnh. Khi bốn phút rưỡi trôi qua, gã thợ rèn chợt nấc cụt lên một tiếng, hai tay ôm ngực, thều thào: “Cho tôi thở với! Tránh ra cho tôi thở chút nào!” rồi ngã khuỵu xuống. Đám đông lùi phắt lại, không một ai chìa tay đỡ lấy hắn, để mặc hắn đổ kềnh xuống đất và chết ngắt. Mọi người trân trân nhìn hắn, rồi nhìn sang Satan, rồi lại nhìn nhau; môi họ mấp máy nhưng chẳng thốt nên lời. Bấy giờ Satan mới cất tiếng:

“Ba người đã chứng kiến là tôi không ném đá. Có lẽ vẫn còn những người khác; xin mời họ lên tiếng.”

Lời nói ấy gieo rắc một sự hoảng loạn vào lòng họ, và dẫu chẳng có ai đáp lời cậu, nhiều kẻ bắt đầu quay sang gay gắt buộc tội lẫn nhau, người này bảo: “Chính mày nói là hắn không ném,” để rồi nhận lại câu trả lời: “Mày nói láo, tao sẽ bắt mày nuốt trôi lời đó mới nghe!” Thế là chỉ trong chớp mắt, họ rơi vào cảnh hỗn chiến ồn ào náo loạn, đấm đá tơi bời; và đứng giữa tâm bão ấy lại là kẻ duy nhất chẳng màng thế sự—người phụ nữ xấu số đang lủng lẳng trên sợi dây thừng, mọi nỗi truân chuyên đã chìm vào quên lãng, tâm hồn đã được bình yên.

Thế là chúng tôi bước đi, và trong lòng tôi không mảy may thấy thoải mái cho cam, cứ tự nhủ thầm: “Hắn bảo với bọn họ rằng hắn cười bọn họ, nhưng đó là lời nói dối—hắn đang cười chính tôi.”

Điều đó lại làm Satan bật cười, và cậu nói: “Phải, tôi cười cậu đấy, bởi vì vì sợ những gì người ta có thể đàm tiếu về mình, cậu đã ném đá người đàn bà ấy dẫu trong thâm tâm cậu vô cùng căm phẫn hành động đó—nhưng tôi cũng cười cả những kẻ khác nữa chứ.”

“Tại sao?”

“Bởi vì hoàn cảnh của bọn chúng cũng chẳng khác gì cậu.”

“Sao lại thế được?”

“À, ở đó có sáu mươi tám con người, và sáu mươi hai kẻ trong số đó chẳng có lấy chút ham muốn ném đá nào hơn cậu cả.”

“Satan!”

“Ồ, đó là sự thật. Tôi thừa hiểu giống loài của các người. Các người được cấu thành từ một lũ cừu. Các người bị cai trị bởi thiểu số, hiếm khi hoặc chưa bao giờ bởi đa số. Giống loài các người kìm nén tình cảm lẫn niềm tin của mình và hùa theo nhúm người làm ồn ào nhất. Có lúc nhóm ồn ào ấy đúng, có lúc sai; nhưng mặc xác chúng, đám đông cứ thế cắm cổ đi theo. Đại đa số nhân loại, dù là dã man hay văn minh, thâm tâm đều nhân hậu và chùn tay trước việc gây đau khổ, thế nhưng đứng trước một thiểu số hung hăng và tàn nhẫn, họ lại chẳng dám ngẩng mặt lên khẳng định chính mình. Thử nghĩ mà xem! Kẻ nhân hậu này rình mò kẻ nhân hậu khác, và đảm bảo rằng mình cũng hùa theo một cách trung thành vào những tội ác mà cả hai đều thấy ghê tởm. Nói dưới góc độ của một kẻ am tường, tôi biết chắc chín mươi chín phần trăm giống loài các người kịch liệt phản đối việc sát hại phù thủy khi trò hề ấy lần đầu được khơi mào bởi một nhúm kẻ cuồng tín đạo đức giả từ thuở xửa thuở xưa. Và tôi cũng biết rằng cho đến tận ngày nay, sau bao thời đại chịu đựng những định kiến truyền kiếp cùng những giáo điều ngớ ngẩn, chỉ có một người trong số hai mươi người là thực sự đặt tâm huyết vào công cuộc bức hại phù thủy. Thế mà thoạt nhìn thì ai nấy dường như đều căm ghét phù thủy và muốn tống khứ họ đi cho rồi. Sẽ có ngày một nhóm người đứng lên phe đối lập và tạo ra tiếng vang lớn nhất—có lẽ thậm chí chỉ cần một kẻ táo bạo với giọng nói vang dội và khí thế kiên quyết làm điều đó—để rồi chỉ trong vòng một tuần, toàn bộ bầy cừu sẽ quay đầu răm rắp đi theo hắn, và nạn săn lùng phù thủy sẽ chấm dứt ngay lập tức.

Các chế độ quân chủ, quý tộc, và tôn giáo đều được xây dựng dựa trên cái nhược điểm chí mạng ấy của giống loài các người—đó là sự ngờ vực của cá nhân đối với người láng giềng, và mong muốn được đẹp lòng kẻ khác vì sự an toàn hay lòng ích kỷ của bản thân. Những thiết chế này sẽ mãi tồn tại, mãi hưng thịnh, và sẽ luôn áp bức, lăng mục, đày đọa các người, bởi vì các người sẽ luôn là và mãi mãi là nô lệ của những kẻ thiểu số. Chưa từng có một quốc gia nào mà trong thâm tâm đa số người dân lại thực sự trung thành với bất kỳ thiết chế nào trong số đó.”

Tôi không thích việc giống loài chúng tôi bị gọi là lũ cừu, bèn cãi rằng tôi không nghĩ họ như vậy.

“Dẫu sao thì đó vẫn là sự thật, chú cừu non ạ,” Satan nói. “Hãy nhìn các người trong chiến tranh mà xem—các người hèn nhát làm sao, và nực cười làm sao!”

“Trong chiến tranh ư? Sao lại thế?”

“Chưa từng có một cuộc chiến tranh nào là chính nghĩa, chưa từng có một cuộc chiến nào là vinh quang—xét từ phía kẻ khơi châm ngòi chiến tranh. Tôi có thể nhìn thấu một triệu năm tương lai, và cái quy luật này sẽ chẳng bao giờ thay đổi dẫu chỉ lấy nửa tá lần. Cái nhúm nhỏ ồn ào ấy—như mọi khi—sẽ hô hào cho chiến tranh. Bục giảng kinh sẽ—thận trọng và dè dặt—phản đối—vào lúc đầu; cái khối lớn lao, đần độn và nặng nề của quốc gia sẽ dụi đôi mắt ngái ngủ và cố tìm hiểu xem tại sao lại phải chiến tranh, rồi sẽ nghiêm túc và phẫn nộ thốt lên rằng: ‘Thật bất công, chẳng vinh quang gì sảng, và chẳng có lý do gì phải chiến tranh cả.’ Thế rồi nhóm nhỏ kia sẽ càng gào thét to hơn. Một vài con người công tâm ở phe bên kia sẽ tranh luận và lý giải chống lại chiến tranh bằng lời nói lẫn ngòi bút, và thoạt đầu sẽ được lắng nghe, được vỗ tay cổ vũ; nhưng điều đó sẽ chẳng kéo dài lâu; những kẻ kia sẽ gào át giọng họ đi, và chẳng mấy chốc những khán phòng phản chiến sẽ thưa thớt dần rồi mất đi sức hút. Chẳng bao lâu nữa các người sẽ chứng kiến một cảnh tượng kỳ lạ thế này: những diễn giả bị ném đá ngay trên bục phát biểu, tự do ngôn luận bị bóp nghẹt bởi những đám đông hung hãn mà trong sâu thẳm thâm tâm vẫn cùng một gộc với những diễn giả bị ném đá kia—như ban đầu—nhưng lại chẳng dám thốt lên lời. Và giờ đây toàn bộ quốc gia—từ bục giảng kinh cho tới tất cả mọi người—sẽ cùng cất lên tiếng hò reo chiến trận, gào thét đến khản cổ, và sẵn sàng quây đánh bất kỳ người lương thiện nào dám hé miệng; để rồi chẳng mấy chốc những cái miệng ấy sẽ ngừng hẳn việc mở ra. Tiếp đến, các chính trị gia sẽ bịa ra những lời dối trá rẻ tiền, trút hết tội lỗi lên đầu quốc gia bị tấn công, và mọi người sẽ vui mừng đón nhận những luận điệu ngụy trá vỗ về lương tâm ấy, sẽ chăm chỉ nghiên cứu chúng, và nhất quyết từ chối xem xét bất kỳ lời phản bác nào; và cứ thế, chẳng mấy chốc hắn sẽ tự thuyết phục bản thân rằng cuộc chiến này là chính nghĩa, rồi tạ ơn Chúa vì giấc ngủ ngon lành hơn mà hắn có được sau quá trình tự lừa dối bản thân đầy lố bịch ấy.”