Ngài bằng sức của một người làm thế nào để sưu tầm được nhiều "khẩu hiệu hài hước" đến vậy? Ban đầu dụng ý sưu tầm những khẩu hiệu này là gì?
Đáp: Hoàn toàn không phải cố ý "sưu tầm" mà có, bởi vì nhặt đâu cũng thấy, đập vào mắt chỗ nào cũng có, đi khắp đất nước Trung Hoa đâu đâu cũng là thế. Dùng lời của Dương Tử Vinh mà nói: "Nó tự đâm đầu vào nòng súng của tôi đấy." Giống như những quảng cáo ngợp trời kia, cứ ra cửa là chui vào đầu bạn, nhồi nhét, nhồi nhét, bạn muốn quên cũng không quên được. Tôi đã sớm quên đi đại đa số, lúc viết văn tiện tay viết ra một phần nhỏ trong số ít ức tính được, thế là đã thấy rất nhiều rồi, thực ra thì chỉ là lông chân trong chín con bò, lông chân trong chín con bò mà thôi. Tôi cũng hoàn toàn chẳng có "dụng ý ban đầu" gì cả, sự nhạy cảm với ngôn ngữ, sự tự giác nâng niu tiếng Hán, tình yêu sâu sắc tha thiết đối với văn hóa quê hương là thiên chức của những người làm công tác ngôn ngữ văn học chúng ta, huống chi từ nhỏ tôi đã không thể nhìn nổi những thứ "nói năng không giống con người" rồi.
Về bài viết "Khẩu hiệu vạn tuế", độc giả còn từng thấy các bản khác như "Nước cộng hòa khẩu hiệu nhân dân", "Cuộc đời khẩu hiệu", rốt cuộc bản nào mới là bản gốc? Tại sao lại đổi tên nhiều lần?
Đáp: Vốn dĩ gọi là "Khẩu hiệu vạn tuế", các bản khác và tên khác đều do người đi đăng lại và đạo văn tự ý làm ra. Những cái tên đó đều không thích hợp, cũng không khớp với phong cách của tôi. Nhưng có nhiều bản, được đăng lại nhiều, bị đạo văn nhiều, điều này cũng cho thấy bài viết này quả thực đã đánh trúng trọng tâm của xã hội, những khẩu hiệu này suýt chút nữa đã trở thành kẻ thù chung mà ai nấy đều cười chê, ai nấy đều căm phẫn. Cho nên, tôi cho xuất bản "bản thực", để định lại rõ ràng cho đúng với sự thật.
Khi viết bài văn này, ngài muốn thông qua nó đạt được sự hưởng ứng và hiệu quả như thế nào, trong động lực sáng tác có cân nhắc ở tầng sâu nào không?
Đáp: Những khẩu hiệu vô lý hoang đường này không những làm lẫn lộn đúng sai, nhiễu loạn tư duy, thực ra còn làm mất mặt đất nước chúng ta, làm mất mặt chính phủ nữa. Tôi viết bài "Khẩu hiệu vạn tuế" cũng là hy vọng chính phủ nhìn thấy rồi có thể quản lý cho đàng hoàng. Quả nhiên chính phủ đồng lòng với tôi, nghe góp ý mà vui mừng, lập tức ra tay quyết liệt để xóa bỏ. Có thể thấy chính phủ của chúng ta hoàn toàn có thể làm được việc chấp chính vì nhân dân. Còn về "cân nhắc ở tầng sâu", thì vẫn là vấn đề suy ngẫm lại tính cách quốc dân. Mặc dù bây giờ chính phủ đã đến xóa bỏ, nhưng dẫu xóa bỏ khẩu hiệu rồi thì tư duy vẫn còn đó. Nếu không thay đổi cái thứ "tư duy khẩu hiệu" ấy, thì chẳng bao lâu nữa, lại sẽ có những khẩu hiệu hoang đường mới xuất hiện, ví dụ như liệu có xuất hiện câu khẩu hiệu mới thế này không: "Xóa bỏ khẩu hiệu tồi, cấm viết lách tùy tiện!" Thật khó mà nói trước a.
Loại hình văn hóa tuyên truyền như khẩu hiệu tại sao lại đặc biệt phát triển ở Trung Quốc, ngài cho rằng nguyên nhân là gì? Nhìn từ lịch sử, khẩu hiệu của Trung Quốc có nguồn gốc văn hóa và nguồn gốc chính trị như thế nào?
Đáp: Vấn đề này đã được đề cập trong bài "Khẩu hiệu vạn tuế" rồi, ở đây xin nói bổ sung vài câu. Từ cận đại đến nay, Trung Quốc vô cùng sốt sắng hoàn thành "hiện đại hóa", luôn muốn thực hiện phát triển "nhảy vọt", cho nên tâm lý của cả dân tộc tương đối nôn nóng, hòng chỉ trong ba năm năm năm là đuổi kịp Anh Mỹ. Trong lòng nôn nóng, cứ hễ hô lên là thành khẩu hiệu, cứ hễ viết ra là thành khẩu hiệu. Nhìn từ lịch sử, tiếng Hán có đặc điểm tính nghệ thuật cô đọng tinh tế, vốn dĩ đã rất dễ viết thành khẩu hiệu, lại có rất nhiều khẩu hiệu xuất sắc, ưu tú làm gương mẫu, người Trung Quốc lại mang tính vô thức tập thể thích "bí quyết", thích "niệm chú", cho nên, khẩu hiệu đã phát triển đặc biệt mạnh mẽ ở Trung Quốc thế kỷ 20.
Có quốc gia nào cũng giống như Trung Quốc, từng trải qua thời kỳ khẩu hiệu không? Quốc gia không trải qua thời kỳ này là loại quốc gia nào? Quốc gia có trải nghiệm tương tự có điểm gì giống với Trung Quốc?
Đáp: Tác dụng của khẩu hiệu chủ yếu là để tổ chức quần chúng, cho nên, đại đa số các quốc gia đều từng trải qua thời kỳ khẩu hiệu. "Thời kỳ quảng cáo" hiện nay thực ra cũng là một thứ "thời kỳ khẩu hiệu". Chúng ta không nên vì sự tồn tại của những khẩu hiệu hoang đường đó mà phản đối tất cả khẩu hiệu. Khi chúng ta phản đối "khẩu hiệu tồi", chúng ta phải đề xướng và bảo vệ những "khẩu hiệu lành mạnh". Quốc gia nào mà đến một câu khẩu hiệu cũng không có, thì nhất định là quốc gia tương đối lạc hậu, nhân dân tản mác như cát bàn tay. Thế nhưng khẩu hiệu quá nhiều, lại thành "sùng bái danh giáo". Ví dụ như một nước láng giềng nào đó của chúng ta, ngày nào cũng cho rằng mình là dân tộc ưu tú nhất thế giới, dựa vào khẩu hiệu để tự lừa mình dối người, kết quả là khẩu hiệu viết ra vẫn dùng chữ Hán, bởi vì không dùng chữ Hán thì không đọc hiểu nổi. Trước khi Liên Xô sụp đổ một thời gian rất dài, cũng là nơi khẩu hiệu hoành hành. Hồi trung học tôi học tiếng Nga, đã học không ít khẩu hiệu của họ. Họ cũng từng có học giả phê phán hiện tượng khẩu hiệu, nhưng không thu hút được sự coi trọng của xã hội và chính phủ, cho nên họ mới sụp đổ.
Sự hài hước đen tối do khẩu hiệu tồi sinh ra, ngài cho rằng có thể chia thành mấy loại? Có thể lấy các khẩu hiệu cụ thể trong bài viết của ngài làm ví dụ không?
Đáp: Vấn đề này tôi chưa suy nghĩ kỹ. Đại khái một là logic không thông, ví dụ như "Hút thuốc Cát, yêu Tứ Bình" và "Thà rằng một nghìn ngày không hỏa hoạn, chứ không một ngày không hút thuốc"; hai là được cái này mất cái kia, ví dụ như "Thà thêm một ngôi mộ, quyết không sinh thêm một người" và "Đời này trốn thuế lậu thuế, kiếp sau phạt làm ni cô"; ba là toàn những lời vô nghĩa, ví dụ như "Lính gác thần thánh, không thể mạo phạm" và "Nghiêm cấm dùng vũ lực chống thuế".
Trong các loại "khẩu hiệu hài hước", tính chất nghiêm trọng nhất, tác hại lớn nhất là loại nào? Tại sao?
Đáp: Đó chính là loại xâm phạm dân quyền, vi phạm hiến pháp. Ví dụ như "Hôm nay không đóng thuế, ngày mai ngủ trong tù!" Bởi vì điều này sẽ kích động cảm xúc chống đối cực lớn của quần chúng, làm lớn gan ác cho một số ít quan lại tham nhũng, hơn nữa còn cung cấp cớ cho thế lực thù địch hải ngoại tấn công Trung Quốc.
Mối quan hệ giữa khẩu hiệu và thời đại là như thế nào? Có phải có thể nói "khẩu hiệu chứng kiến thời đại" không? Tuyên truyền chính sách trong tương lai của Trung Quốc có còn cần tiến hành bằng hình thức khẩu hiệu này nữa không? Chúng ta bây giờ có phải đang từ biệt thời kỳ khẩu hiệu không?
Đáp: Khẩu hiệu tất nhiên là nhân chứng của thời đại, có mối quan hệ gọi tên lẫn nhau với thời đại. Tuyên truyền chính sách trong tương lai của Trung Quốc, phương hướng phát triển trong tương lai của nhân loại, tất nhiên đều vẫn cần đến khẩu hiệu. Chúng ta tuyệt đối không được uốn nắn quá mức thành ra nói cái gì mà "từ biệt khẩu hiệu", thế chẳng phải lại thành "khẩu hiệu tồi" rồi sao? Khẩu hiệu không có tội, nhưng lấy việc "làm lại cuộc đời" làm trên hết. Ai mà dám cả gan xóa bỏ khẩu hiệu "chấp chính vì nhân dân" này đi, thì kẻ đó chính là tội ác tày trời.
Xin hãy đánh giá về cử chỉ xóa bỏ khẩu hiệu tồi của chính phủ.
Đáp: Anh minh, kịp thời, quả quyết. Lịch sử chứng minh, chính phủ nghe nhiều hơn lời của các học giả chúng ta là không sai. Thế nhưng, nhất định phải nghe cho toàn diện. Giả như bây giờ lại có học giả phản đối việc xóa bỏ khẩu hiệu tồi, chủ trương chấp chính chính là không nên vì dân, thì cũng phải kiên nhẫn nghe xem rốt cuộc họ có lý do gì, để họ nói cho tận tường. Đây chính là điều Chủ tịch Mao đề xướng "Người nói không có tội, người nghe đủ để răn mình" a.
