Ba ngày ở Hạ Tây Hậu Trang là ba ngày vô cùng bận rộn. Ban ngày họ đi thực tế phỏng vấn trong thôn, buổi tối trở về trụ sở xã nghỉ ngơi và tiếp tục phỏng vấn các cán bộ xã. Từ miệng cán bộ và bà con dân làng, họ đã thu thập được rất nhiều câu chuyện cảm động và chi tiết sâu sắc. Năm làm đường đó, Tây Hậu Trang lại được chọn làm điểm cắm chốt của Triệu Khải, bình quân mỗi tháng ông đều về thôn ở lại một hai ngày. Vì thế không chỉ việc làm đường, mà các công tác khác của thôn cũng đều gắn liền với ông. Những câu chuyện tự nhiên cứ thế nhiều lên, Trần Hiểu Nam và Vương Phi Trung mỗi người đều ghi chép dày cộp một cuốn sổ. Ngoài ra, họ còn thu thập được không ít tài liệu văn bản. Nhờ có Triệu Khải, ủy ban xã đặc biệt quan tâm đến việc mở đường, thành lập hẳn một tổ chỉ đạo và cử một vị phó chủ tịch xã làm tổng chỉ huy. Tổ chỉ đạo đã phát hành hơn ba mươi tập bản tin làm đường, giờ đây không thiếu một tập nào, họ đều lấy được hết. Vị phó chủ tịch xã kiêm tổng chỉ huy kia lại có thói quen viết nhật ký, ba cuốn nhật ký dày cộp của ông cũng được cung cấp miễn phí cho họ tham khảo.

Sau khi trở về, lòng họ vẫn lâu lắm không thể nguôi ngoai. Những lời của cụ già tám mươi tuổi ấy vẫn văng vẳng bên tai: "Tôi biết Bí thư Triệu là người của Đảng, người của Đảng không tin chuyện mê tín. Bằng không, tôi thật sự muốn lập một bài vị, ngày ngày thắp hương cho chú ấy." Mỗi khi trong đầu Trần Hiểu Nam hiện lên thần thái của cụ già lúc nói câu đó, trái tim anh lại không khỏi bồi hồi. Họ đã mang theo niềm xúc động ấy mà vùi đầu hai ngày liền trong phòng sách của Vương Phi Trung. Một ngày dành để lật xem những bản tin và ba cuốn nhật ký của vị phó chủ tịch xã, một ngày để phân tích tài liệu và dựng lên dàn ý gồm mười lăm chương, mỗi chương dự kiến hơn một vạn chữ, tổng số khoảng hai mươi vạn chữ.

Tiếp theo là việc đặt tên cho cuốn sách. Vương Phi Trung nói, có tên sách rồi mới có thể liên hệ với nhà xuất bản. Hai người mỗi người đưa ra vài cái tên, đang lúc so sánh, đắn đo, khó lòng lựa chọn thì Kỷ Lan tìm đến tận cửa.

Kỷ Lan nói: "Hiểu Nam, Quách Hữu đang đợi anh ở văn phòng kìa, có việc gấp lắm, bảo anh về ngay lập tức."

Trần Hiểu Nam hỏi: "Có chuyện gì gấp vậy, anh ấy không nói sao?"

Kỷ Lan đáp: "Nói là Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ ngày mai tới kiểm tra công tác, bảo anh về chuẩn bị báo cáo."

Trần Hiểu Nam hiểu rõ tầm quan trọng của sự việc, vội nói: "Thế thì chẳng còn gì để nói nữa, tôi phải về ngay đây, không dám chậm trễ. Tôi phải bận rộn mất hai ngày rồi. Phi Trung, anh cứ đến nhà xuất bản liên hệ đi. Đến khi anh về thì tôi cũng xong việc rồi, chúng ta lại tiếp tục làm. Tên sách anh tạm thời định lấy một cái, nếu không lý tưởng thì sau này sửa lại vẫn kịp.

Tôi đi đây."

Phó Chủ tịch tỉnh xuống kiểm tra, đối với một thị trấn mà nói chẳng khác nào chuyện kinh thiên động địa. Sự căng thẳng dấy lên trong lòng mỗi người vì thế cũng có thể đoán được. Điều khiến người ta lo lắng nhất là, nếu vị Phó Chủ tịch tỉnh phát hiện ra vấn đề gì ở đây rồi quở trách một trận, bản thân mất mặt đã là chuyện nhỏ, làm mất mặt huyện, mất mặt thành phố mới là chuyện lớn. Sau này sẽ là những ngày tháng chịu đòn trừng phạt không hồi kết, phải nhìn sắc mặt người khác mà sống, thăng tiến coi như vô vọng.

May mà Trần Hiểu Nam vẫn giữ được bình tĩnh. Bên trong khẩn trương nhưng bên ngoài điềm tĩnh, chỉ đạo đâu vào đấy, giúp mọi người có chỗ dựa tinh thần nên lòng cũng bớt căng thẳng. Đầu tiên anh triệu tập hội nghị toàn thể cán bộ, chia công việc thành hai mảng: báo cáo và tiếp đón. Vì không có vấn đề ăn ở nghỉ lại nên công tác tiếp đón khá đơn giản, chẳng qua là chuẩn bị ít thuốc lá ngon, bày biện chút hoa quả, trang trí phòng họp, dọn dẹp vệ sinh trong ngoài. Mảng này, Trần Hiểu Nam nói với Trưởng ban Phụ nữ Trương Mai: "Trừ mấy người chúng tôi ra, tất cả mọi người giao cho chị chỉ huy. Có khó khăn gì thì tìm tôi trước. Nếu xảy ra sai sót gì, tôi sẽ đè chị ra bắt bớ đấy. Từ giờ trở đi, cho đến khi lãnh đạo rời đi, phải kiên trì bám trụ vị trí. Được rồi, dẫn người của chị đi làm đi."

Sau khi Trương Mai dẫn người rời đi, phòng họp chỉ còn lại các bí thư và chủ tịch trấn, tổng cộng sáu người. Trần Hiểu Nam nói: "Chuẩn bị báo cáo cũng chia làm hai phương diện. Tôi là người trình bày chính, phần này tôi tự chuẩn bị. Nhưng các đồng chí vẫn phải trong tư thế sẵn sàng, lỡ như thư ký của Phó Chủ tịch tỉnh đòi tài liệu văn bản thì mình cũng phải có. Thế nên công việc vẫn chia theo cách cũ thành năm mảng, mỗi người các đồng chí chịu trách nhiệm chuẩn bị một mảng. Bắt đầu chuẩn bị từ bây giờ, bốn giờ chiều duyệt tài liệu, buổi tối tăng ca in ấn. Mảng này giao cho Chủ tịch trấn Quách chịu trách nhiệm, có việc gì cứ tìm anh ấy thảo luận, cố gắng đừng làm phiền tôi. Thế nào? An xếp như vậy có được không?"

Quách Hữu nói: "Rất tốt, cứ chuẩn bị như vậy đi."

Trần Hiểu Nam hỏi: "Có nói rõ ngày mai mấy giờ họ tới đây không?"

Quách Hữu đáp: "Khoảng mười một giờ sáng."

Trần Hiểu Nam nói: "Báo cáo do tôi chủ trì, nhưng không có nghĩa là các đồng chí không có việc gì.

Căn cứ vào tài liệu từng người chuẩn bị, cần chêm lời thì cứ chêm vào, đặc biệt là khi tôi gặp phải tình huống khó xử, các đồng chí phải mau chóng tìm cách giải vây. Đừng sợ, dạn dĩ lên."

Quách Hữu nói: "Chỉ cần chú không sợ thì anh em chúng tôi sẽ vững tâm, đến lúc đó tùy cơ ứng biến thôi."

Mười một giờ sáng ngày hôm sau, Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ đến đúng giờ. Một chiếc xe mui bạt dẫn đường, năm chiếc xe con nối đuôi phía sau, rầm rộ tiến vào sân ủy ban thị trấn, đỗ thành một hàng dài.

Động tác bước xuống xe của Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ Vũ Thanh rất nhanh nhẹn. Gương mặt gầy dài đeo chiếc kính gọng đen bản to vô cùng nghiêm nghị, mang lại cảm giác xa cách khó gần. Nghe nói trong cuộc họp Thường vụ, ông là người duy nhất dám đưa ra lý lẽ tranh luận tới cùng với Bí thư Tỉnh ủy, vì thế uy tín rất cao.

Lúc này, nhân viên tiếp đón còn chưa kịp dẫn đường thì Nguỵ Vũ Thanh đã đi thẳng về phía phòng họp. Vào đến phòng họp, ông tự tìm một chỗ ngồi xuống, người khác nói thế nào cũng không chịu di chuyển. Bí thư Huyện ủy Liễu Bắc giới thiệu Trần Hiểu Nam và Quách Hữu với Nguỵ Vũ Thanh. Thị trưởng Dương Học Trung đi cùng liền nói: "Phó Chủ tịch Nguỵ, hay là để Bí thư Đảng ủy trấn..."

Nguỵ Vũ Thanh xua tay ngắt lời, nhưng lại nói sang một chuyện hoàn toàn khác: "Tôi thấy bên đường quốc lộ có mấy chỗ chất đống phân bón hóa học, có chỗ nông dân đang gánh về thôn. Tại sao không dùng ô tô mà phải gánh? Là do nông dân có sở thích gánh vác này à?"

Mọi người thấy sắc mặt Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ không tốt, đều không ai dám lên tiếng.

Nguỵ Vũ Thanh hỏi: "Toàn huyện có bao nhiêu thôn chưa thông đường quốc lộ?"

Liễu Bắc suy nghĩ một chút rồi nói: "Khoảng một trăm thôn trang, chiếm khoảng ba mươi phần trăm tổng số thôn hành chính."

Nguỵ Vũ Thanh nói: "Cậu không cần dùng từ 'khoảng', tỷ lệ này không thực tế. Họ lừa cậu, cậu lại đến lừa tôi. Cậu xuống rà soát lại xem rốt cuộc có bao nhiêu thôn, thực sự chiếm bao nhiêu phần trăm. Tôi cần con số thực tế, nếu có gian dối, tôi sẽ cách chức cậu!"

Liễu Bắc vội vã vâng dạ: "Vâng, vâng."

Nguỵ Vũ Thanh nói: "Không tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng, điện không thông, đường không mở, còn bao nhiêu quần chúng nông dân vẫn bị cô lập, vẫn đang lao động chân tay thô sơ, thì làm sao phát triển sản xuất? Làm sao làm giàu? Những 'quan phụ mẫu' của Thành ủy, Chính quyền thành phố sao không sốt ruột? Còn 'quan phụ mẫu' của Huyện ủy, Chính quyền huyện thì làm cái gì rồi?"

Không ai ngờ vị Phó Chủ tịch tỉnh này lại đánh tập kích bất ngờ vào việc xây dựng đường giao thông nông thôn, đưa ra lời phê bình vô cùng nghiêm khắc đối với lãnh đạo hai cấp huyện và thành phố như vậy. Quan cao một cấp đè chết người, Thị trưởng Dương Học Trung và Bí thư Huyện ủy Liễu Bắc rơi vào cảnh ngộ vô cùng khó xử, những người khác lại càng không ai dám hé răng một lời.

Chẳng ai ngờ được, trong hoàn cảnh như vậy, Trần Hiểu Nam lại lên tiếng. Anh nhớ tới lời của cụ già tám mươi tuổi ở Tây Hậu Trang, liền nói: "Là một cấp dưới, tôi cảm nhận sâu sắc rằng lãnh đạo hai cấp thành phố và huyện vô cùng sốt ruột về việc này, đồng thời đã nêu cao tinh thần làm gương..."

Nguỵ Vũ Thanh ngắt lời anh: "Tôi không muốn nghe lời sáo rỗng, cái tôi cần là hành động thực tế."

Trần Hiểu Nam nói: "Điều tôi nói chính là hành động. Đồng chí Triệu Khải, Bí thư Thành ủy, năm kia đã cắm chốt ở Tây Hậu Trang. Bà con muốn làm đường nhưng khổ nỗi không đủ tiền. Bí thư Triệu nghĩ điều dân nghĩ, lo điều dân lo, vốn dĩ ông có quyền điều động kinh phí xây dựng đường giao thông nhưng lại không động đến một xu, mà tự mình bỏ ra bốn vạn tệ để hoàn thành con đường dài mười dặm. Một con đường đã kéo cả thôn cùng giàu lên, hồng xiêm và khoai tây của thôn có thể bán ra ngoài với số lượng lớn, đời sống dân làng lập tức khấm khá lên hẳn một bước dài. Bà con rất biết ơn Bí thư Triệu. Còn Huyện ủy thì nắm lấy điển hình này để tuyên truyền mạnh mẽ. Bí thư Liễu đã cử chúng tôi xuống điều tra phỏng vấn, muốn xuất bản một cuốn sách phát xuống cho các xã trấn, lấy đó làm động lực phát động mọi người dấy lên một làn sóng xây dựng đường giao thông nông thôn. Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ sang năm tới xem lại mà xem, tình hình sẽ không còn như thế này nữa đâu." Những lời này của anh có thật có giả, việc Bí thư Triệu bỏ tiền túi ra làm đường là thật, còn việc Bí thư Liễu cử họ xuống là giả, mục đích là để giải vây cho Liễu Bắc.

Một tràng phát biểu của Trần Hiểu Nam khiến sắc mặt Nguỵ Vũ Thanh dịu lại, thậm chí còn phảng phất chút nét cười, nói: "Nói như vậy là do tôi thiếu điều tra nghiên cứu rồi. Nhờ anh Dương nhắn lại với đồng chí Triệu Khải, quần chúng cảm ơn đồng chí ấy, tôi cũng cảm ơn đồng chí ấy. Còn về Huyện ủy, các đồng chí nắm bắt hơi muộn một chút, nhưng muộn còn hơn không nắm. Thế này đi, cho các đồng chí thời hạn hai năm, hai năm sau tôi sẽ quay lại, thế nào?"

Liễu Bắc nói: "Vâng ạ, chúng tôi nhất định sẽ coi lời phê bình của Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ làm động lực, quyết tâm làm tốt công tác này."

Cục diện gượng gạo đã hoàn toàn được đảo ngược. Trần Hiểu Nam nhân cơ hội này vội nói:

"Sau đây có phải nên để chúng tôi báo cáo công tác của thị trấn Thành Quan với..."

Nguỵ Vũ Thanh xua tay ngắt lời: "Cậu không cần báo cáo tôi cũng biết công tác của các cậu rất tốt. Thứ nhất, thị trấn Thành Quan các cậu điều kiện mọi mặt vốn dĩ đã tốt hơn các xã trấn bên dưới rất nhiều; thứ hai, tuyến đường đi của tôi là do huyện ấn định, nếu công tác của các cậu không tốt thì họ đã chẳng đưa tôi đến đây; thứ ba, cậu đã nhận được thông báo từ trước và chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Cậu xem, điều kiện vốn đã tốt, công tác cũng khá, lại cộng thêm chuẩn bị kỹ càng, bài báo cáo này làm sao mà sai sót được? Cho nên tôi không nghe nữa, hy vọng các cậu có thể thực hiện đúng như những gì viết trong báo cáo là được."

Trần Hiểu Nam nói: "Chúng tôi nhất định sẽ làm theo lời ngài dặn."

Nguỵ Vũ Thanh lại quay sang Thị trưởng Dương Học Trung: "Anh Dương này, từ chiều qua đến sáng nay đều chạy theo tuyến đường huyện chỉ định, tôi đã chiếu cố đến cảm xúc của họ, nơi nào cũng đi rồi. Từ chiều nay, tôi muốn có chút quyền tự chủ, muốn đi đâu thì đi đến đó, hy vọng họ cũng chiếu cố đến cảm xúc của tôi. Anh trọng tài giúp xem thế này có được không?"

Dương Học Trung nói: "Tất nhiên là được rồi, ngài muốn đi đâu cứ bảo Liễu Bắc là được."

Liễu Bắc vội hỏi: "Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ muốn đi đâu ạ?"

"Tôi không nói cho cậu đâu." Nguỵ Vũ Thanh nửa đùa nửa thật, "Tôi mà nói cho cậu, cậu gọi một cú điện thoại xuống thì đám cán bộ xã trấn đó đừng mong được ăn cơm trưa nữa. Hơn nữa, họ biết trước rồi lại dựng chuyện báo cáo, thậm chí chuẩn bị vài hiện trường giả. Tôi muốn nghe thật, thấy thật, cho nên thứ lỗi cho tôi không nói trước." Nói xong, ông đứng dậy bước đi.

Trần Hiểu Nam đuổi theo ra ngoài, đuổi đến tận bên cạnh xe ô tô rồi nói: "Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ, tôi muốn xin ngài một việc."

Mọi người không biết anh định nói gì, ai nấy đều căng thẳng hẳn lên. Thị trưởng Dương Học Trung và Bí thư Huyện ủy Liễu Bắc nháy mắt ra hiệu ngăn anh lại. Ánh mắt thư ký của Nguỵ Vũ Thanh càng mang vẻ trách móc nghiêm khắc, đồng thời giơ tay đẩy anh ra một chút.

Nguỵ Vũ Thanh hỏi: "Chuyện gì?"

Trần Hiểu Nam mặc kệ tất cả mà nói: "Như tôi đã nói lúc trước, Bí thư Liễu của Huyện ủy giao nhiệm vụ cho chúng tôi viết một cuốn sách về việc làm đường, tôi muốn xin ngài đề thư pháp hoặc viết giúp tên sách." Lại đúng vào sở thích của ông rồi, Nguỵ Vũ Thanh rất thích thư pháp và viết chữ rất đẹp, thế nên ông vui vẻ nhận lời ngay: "Chà, cái cậu thanh niên này đúng là không bỏ sót chút cơ hội nào, sắp lên xe rồi còn giao bài tập cho tôi nữa chứ. Được rồi, tối nay xem xong thời sự... tám giờ tối cậu đến phòng tôi."

Trần Hiểu Nam vui mừng đáp: "Cảm ơn Phó Chủ tịch tỉnh Nguỵ!"

Mấy chiếc xe con nối đuôi xe mui bạt lần lượt lăn bánh rời đi.

Mọi người đều trút được gánh nặng trong lòng, sau đó quây lại quanh Trần Hiểu Nam. Chủ tịch trấn Quách Hữu nói: "Hiểu Nam, hôm nay chú lập công lớn rồi đấy, giải vây cho cả Thị trưởng lẫn Bí thư Huyện ủy."

Trưởng ban Phụ nữ Trương Mai nói: "Thật không ngờ, khi Thị trưởng và Bí thư Huyện ủy rơi vào thế bí thì lại được một vị Bí thư Đảng ủy trấn nhỏ bé giải cứu, Bí thư Trần quả là có ngón nghề!"

Quách Hữu lại nói: "Việc này cũng có lợi cho chú. Như vậy thì chuyện chú viết sách không chỉ được Huyện ủy ủng hộ nhiệt tình mà Thành ủy cũng sẽ ủng hộ, chú cứ mạnh dạn mà làm đi."

Trần Hiểu Nam mỉm cười gật đầu nói với mọi người: "Những ai tối qua tăng ca thì chiều nay không cần đến nữa, ở nhà nghỉ ngơi đi. Mọi người về nhà ăn cơm thôi."