Đi tìm một nhân vật

1

Ngày 31 tháng 1 năm 1959, Graham Greene lên một chuyến bay từ Brussels đi Léopoldville. Chết tiệt, ông lặn lội ngàn dặm hóa ra chỉ để đi tìm một nhân vật hư cấu (một nhân vật trong sự chiêm nghiệm thậm chí còn chưa có lấy một cái tên), và ngặt nghèo hơn nữa là nhà văn cứ chìm đắm trong đó mà không nhận ra hành động này chẳng qua chỉ là tự lừa dối mình.

Đương nhiên, kiểu dò dẫm tìm kiếm này hầu như đã được minh chứng ở tất cả các nhà văn. Nói cho cùng, thứ họ muốn minh chứng không phải là cuộc sống mà là linh cảm, rốt cuộc trên thế giới này có linh cảm hay không. Trên thực tế, quả thực có rất nhiều người vì muốn đạt được một kết quả hằng ao ước mà lao mình vào hiện thực. Đối với Greene, châu Phi là một nơi có thể cung cấp dưỡng chất tinh thần (ít nhất là khi đang phác thảo "Một trường hợp nhiễm virus tự phát" thì là như vậy), nhưng nếu đổi lại là Marguerite Duras, điểm đến của bà sẽ là vùng Đông Dương bị chiếm đóng cùng dòng Mê Kông đầy tang tóc. Nên nhớ rằng, nếu bạn muốn làm cho tiểu thuyết của mình trở nên thần bí, việc đặt bối cảnh câu chuyện ở một nơi thâm sơn cùng cốc chắc chắn là một thủ pháp vô cùng hiệu quả. Làm như vậy không chỉ thỏa mãn được sự tò mò nhạy cảm của chính bản thân, mà còn tranh thủ cho câu chuyện thêm phần phong vị xứ lạ, ngoài ra cảm giác tuyệt vọng cùng quá trình giằng xé nội tâm mà bạn muốn phác họa cũng sẽ được thể hiện một cách thấu đáo và gần gũi.

Nơi tôi tưởng tượng mình muốn đến là một thị trấn ven biển, con người ở đó ai nấy đều mưu mô xảo quyệt, như thể mắc bệnh thông minh; người tôi muốn tìm tên là Trì Thủy, là nhân vật chiếu phim của rạp chiếu phim trong trấn, một nhân vật bi kịch đã được định sẵn trong số mệnh, điểm khởi đầu của câu chuyện có thể đặt lên người anh ta.

2

Từ thành phố tôi đang ở đến cái góc khuất chẳng ai để ý trên bản đồ ấy, phải mất ba ngày hai đêm xóc nảy trên đường. Tôi lên xe khách đường dài vào rạng sáng thứ Tư, đến cái thị trấn mang tên Khuyết Nguyệt vào chiều thứ Sáu (đó là vì địa thế của nó trông giống y hệt một vầng trăng bị mẻ). Tôi tìm một nhà trọ tư nhân ở phía đông trấn để nghỉ ngơi, chủ nhà trọ là một thanh niên mặt thỏ mắt diều hâu, ít nói, thoáng chốc cũng không tài nào phán đoán được anh ta rốt cuộc là hạng người gì.

Tôi sắp xếp hành lý xong xuôi, ngả người lên giường chợp mắt một lát (đi xe khách là cách đi xa mệt mỏi nhất). Dùng xong bữa tối, tôi vẫn thấy hơi buồn ngủ, nhưng nghĩ đến mục đích chuyến đi lần này, tôi đành cố xốc lại tinh thần bước ra ngoài, tôi không biết lúc này là mấy giờ (tôi không thích đeo đồng hồ, thế nên luôn đối đãi với thời gian bằng một thái độ hoài nghi).

Đoán rằng suất chiếu phim đêm có lẽ đã bắt đầu rồi, tôi đi về phía rạp chiếu phim, bước chân của tôi hơi bồng bềnh, đôi mắt nhắm mở hờ hững, nhưng trên trán lại như có thêm một con mắt khác đang nhắc nhở tôi, tôi nghĩ con mắt đó có lẽ chính là thiên nhãn mà người ta vẫn hay nói đến chăng?

Lúc tôi đi đến rạp chiếu phim thì phim vẫn chưa bắt đầu, những người đang chờ đợi thì đi dạo hoặc trò chuyện trên bãi cỏ rộng lớn, tôi đến phòng vé mua vé. Khoảng năm phút sau nữa, bắt đầu vào rạp, tôi ùn ùn bước theo dòng người, rồi lách sang một bên, rẽ vào cầu thang bên cạnh đi thẳng vào phòng chiếu, một chàng trai độ tuổi đôi mươi nhìn tôi.

"Anh tìm ai?"

"Trì Thủy."

Chàng trai tỏ ra vô cùng kỳ lạ.

"Trì Thủy á? Cậu ta sớm đã không còn làm việc ở đây nữa rồi."

"Cậu ta đi đâu rồi?"

"Cậu ta mất tích từ lâu lắm rồi, chẳng ai biết tung tích của cậu ta cả."

Điều này hoàn toàn nằm ngoài dự liệu của tôi, Trì Thủy vậy mà lại mất tích. Tôi ủ rũ bước xuống lầu đi vào trong rạp, tìm chỗ ngồi xuống, tôi mệt mỏi, tựa đầu vào ghế.

Bộ phim bật tên tiêu đề lên: Nghi Kỵ.

3

"Nghi Kỵ" thuật lại một câu chuyện kỳ lạ, đây là một bộ phim chậm rãi, vì phản lại thói quen thưởng thức của khán giả trong cách kể chuyện, bộ phim khi chiếu đã vấp phải những tiếng than oán khắp nơi, phim vừa chiếu chẳng bao lâu đã xuất hiện cảnh bỏ về, hội trường đang chật ních ít nhất đã giảm đi một phần ba khán giả. Đồng thời, trong rạp bắt đầu diễn ra chiến dịch đổi chỗ ngồi quy mô lớn, đến mức tiếng cười, tiếng chửi thầm và tiếng ghế kẽo kẹt đã biến rạp chiếu phim thành một khu rừng mùa xuân, khoảng chừng qua một khắc, xung quanh mới dần trở lại yên tĩnh. Lúc này tôi phát hiện bên trái mình đã đổi một khán giả khác: một ông lão béo đã biến thành một cô gái.

Đây quả là một nhân vật nằm ngoài dự liệu, sự xuất hiện của cô ấy chắc chắn sẽ làm đảo lộn bố cục tiểu thuyết ban đầu của tôi, thế nhưng trên thực tế, tôi lại chẳng hề nỡ từ bỏ con cừu non đang ở ngay tấc đất này, đây hoàn toàn là một thu hoạch bất ngờ trong chuyến đi xa lần này.

Nhìn cô gái này từ góc nghiêng, đập vào mắt tôi đầu tiên chính là một đường cong khổng lồ chứ không phải thứ gì khác, tôi dám chắc thứ đầu tiên tôi nhìn thấy chính là bầu ngực của cô ấy, chúng lao thẳng vào tôi, tấn công tôi như một đôi quyền cước lợi hại. Tôi nhắm mắt lại, chúng vẫn không chịu đi, lại biến thành một đôi cánh nhẹ nhàng lơ lửng trong không trung, chao lượn qua lại, hành hạ tôi, thế là tôi dứt khoát mở mắt ra để thưởng thức báu vật có thật trong đời thực này. Sự chăm chú càn rỡ thế này của tôi kéo dài rất lâu, điều kỳ lạ là người hàng xóm thơm tho của tôi lại giống như khóe mắt không hề có chút tầm nhìn phụ nào mà hoàn toàn không hề hay biết.

4

Sau khi tan rạp, tôi đi theo người hàng xóm thơm tho của mình ra rất xa, xung quanh là bóng tối có thể bóp vụn được, bóng lưng thanh mảnh của cô ấy chảy dài trên mặt đất thành một dòng sông, tôi đi theo cô ấy, nên tiến lên bắt chuyện hay cứ thế từ bỏ khiến tôi tiến thối lưỡng nan (nếu tôi rời đi, thì vẫn kịp viết xong cuốn tiểu thuyết này theo bố cục ban đầu). Đúng vào khoảnh khắc này, tôi đã nhìn thấy Trì Thủy (đây là bố cục ban đầu), cậu ta rất cao lớn, đứng dưới một cột đèn đường, sau đó lách mình vào một con hẻm. Sự xuất hiện của Trì Thủy khiến tôi không còn do dự nữa, tôi từ bỏ việc bám theo cô gái kia, đi đuổi theo Trì Thủy, nào ngờ đó lại là một con hẻm thông ra mê cung. Quanh co khúc khuỷu, tường nhiều như lịch ngày, Trì Thủy chớp mắt đã vứt tôi lại đằng sau. Tôi đành phải rút lui khỏi khu nhà phụ, quay trở lại đường lớn, cô gái kia cũng đã biến mất.

5

Tôi quay về nhà trọ, ngửa người nằm phịch lên giường, nghĩ đến người hàng xóm thơm tho của mình, đôi quyền cước ấy lại lao đến tấn công tôi, nện thẳng vào hốc mắt tôi, rồi hóa thành đôi cánh bay loạn trong không trung. Tôi cảm thấy phiền muộn, vặn sáng chiếc đèn bàn, tôi phát hiện trên tủ đầu giường có một tờ giấy nhắn: Tôi ở phòng bên cạnh. Đề ngày hôm nay, nhưng không ký tên.

Mặc dù họa phúc khó lường, tôi vẫn đi.

Căn phòng bên cạnh chỉ cách tôi có một bức tường, vừa ra cửa, quay người là tới, căn phòng đó mở toang cửa, một chút ánh sáng màu xanh nhạt đang dao động (trong bố cục ban đầu không có cảnh này). Tôi nhìn thấy một người phụ nữ từ trên ghế đứng dậy rồi lại ngồi xuống (oai phong lẫm liệt như một nữ hoàng), tôi không nhìn rõ mặt đối phương, chỉ nhìn thấy một vầng đại diện trong luồng ánh sáng màu xanh nhạt khổng lồ, nó to lớn làm sao, thật kỳ lạ, có lẽ là một thứ "to lớn" được phóng đại ra, mang theo một phong thái làm say đắm lòng người.

"Xin mời ngồi." Cô ấy làm động tác nhường ghế trong bóng tối mập mờ.

"Đương nhiên, nên tìm một chỗ để ngồi xuống." Tôi không nhìn rõ chiếc ghế ở chỗ nào.

"Ở đây." Ngón tay cô ấy chỉ về phía bên phải của mình, ở đó quả nhiên lộ ra hình dáng của một chiếc ghế.

Thế là tôi qua đó ngồi xuống, trong lòng rất bình tĩnh, nhưng cảm giác mệt mỏi lại ập tới, tôi ngáp một cái.

Người phụ nữ bảo với tôi cô ấy chính là người hàng xóm thơm tho của tôi trong rạp chiếu phim. Tôi sững người, quay đầu sang bên, tôi đã nhận ra cô ấy, bầu ngực chấn động tâm can của cô ấy.

Người phụ nữ nói với tôi rằng cô ấy đã cảm nhận được ánh mắt của tôi ở trong rạp chiếu phim. Cô ấy thích kiểu nhìn chằm chằm đầy nóng bỏng đó, cho rằng đó là sự ca ngợi chân thực đối với mị lực nữ tính.

Sau đó cô ấy lại nói cô ấy cũng đã phát hiện ra việc tôi bám theo, và cảm thấy thất vọng trước việc tôi nửa đường bỏ đi. Cô ấy từng thầm giảm tốc độ bước chân, khi phát hiện bóng dáng người phía sau đã biến mất, trong ánh mắt tràn ngập sự hụt hẫng.

Cô ấy nói xong tất cả những điều này, đứng dậy, bước đến trước mặt tôi, cơ thể áp sát vào tôi, ôm lấy đầu tôi, áp khuôn mặt tôi vào lồng ngực cô ấy, để tôi ngửi mùi hương tỏa ra từ cổ áo cô ấy.

6

Trưa hôm sau, trên đại đường.

Tôi quan sát những người qua lại tấp nập, những cư dân trấn Khuyết Nguyệt này đi đứng chậm rì rì như đang tản bộ, trên mặt rất bình thản, không có đôi mắt mưu mô xảo quyệt, không giống như mắc phải bệnh thông minh nào cả, điều này có điểm sai lệch với bố cục ban đầu của tôi. Trước khi đến trấn Khuyết Nguyệt, tôi vẫn tưởng đây là một nơi khác biệt với mọi người, tôi nghĩ, nếu người ở đây ai nấy đều thông minh bất thường, thì sẽ tinh ranh hơn người bình thường một bậc, nói năng làm việc sẽ vượt ngoài dự liệu, khi ấy chi tiết và manh mối của câu chuyện có lẽ sẽ đặc biệt hơn, lôi cuốn hơn, đương nhiên đây chỉ là suy nghĩ ban đầu của tôi.

Ý nghĩ này mang theo chút màu sắc của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, chẳng phải chủ nghĩa hiện thực huyền ảo rất thích biến những con người và sự việc bình thường trở nên huyền bí hay sao?

Tôi lại nhớ đến chuyện tối hôm qua, đó quả thực là một buổi tối kỳ lạ, tôi vướng vào một cuộc tình diễm lệ, kết quả lại từ chối sự quyến rũ của một cô nàng xinh đẹp (thực ra là từ chối sự xuất hiện lần nữa của cô gái đó). Nên nhớ rằng ban đầu tôi hoàn toàn không muốn có phụ nữ xuất hiện trong câu chuyện này, tôi muốn viết một cuốn tiểu thuyết thuần đàn ông, vứt bỏ tất cả phụ nữ. Đúng vậy, không có tình yêu, không có hương thơm, không có cảnh trên giường, nhưng giờ đây mọi thứ đã rối tung lên, cô ấy lại đến rồi, đứng trên một cây cầu nhỏ cách tôi không xa, kẹp một bức tranh trong tay áo. Cô ấy nhìn thấy tôi, một rạng mây đỏ thẹn thùng vương trên hai gò má (sự dũng cảm khi hiến dâng tối qua đã trôi đi đâu mất rồi), thế là tôi đến gần cô ấy, cảnh tượng này giống như Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau trên cầu Ô Thước vậy, lúc này tôi ngẫm nghĩ chi bằng cứ giữ cô gái này lại trong tiểu thuyết. Tôi liền nghĩ cho cô ấy một cái tên: Mê Ni.

"Đây là một cái tên hay, nhưng lại vô nghĩa." Tôi nghĩ.

7

Lúc tôi và Mê Ni thăm hỏi lẫn nhau trên cầu, những người qua đường vẫn nhộn nhịp qua lại bên cạnh, họ nhìn cặp nam nữ trên cầu, đi ra rất xa rồi mà vẫn vô phép quay đầu nhìn lại, thế là chúng tôi rời đi, bên kia cầu có một khu rừng.

Đi dọc theo con sông khoảng sáu, bảy phút, đầu tiên là một hàng cây sam, sau khi vào rừng, có thể nhìn thấy nhiều cây hơn nữa: thông lùn, khổ luyện, thích gai, sồi, đoạn, còn có phong và dẻ gai, giống như đang mở triển lãm về các loài cây vậy; đi tiếp xuống nữa, xuất hiện một bãi đất trống, trên bãi đất trống có một ngôi nhà gỗ rất lớn, được sơn màu quân phục ngụy trang kỳ quái sặc sỡ, khiến người ta liên tưởng đến một ngòi bút đang nhảy múa.

"Kiệt tác sau khi say rượu của ai thế?"

"Chẳng lẽ anh cảm thấy tôi là một kẻ say xỉn sao?" Mê Ni vặn lại.

"Ồ, xin lỗi, nhưng đây là cái gì?"

"Đây là một bức tranh."

Tôi dùng ánh mắt hoài nghi nhìn Mê Ni.

Cô ấy mỉm cười, để chứng minh đó đích thực là một bức tranh, cô ấy kéo tôi đến gần ngôi nhà gỗ: "Anh xem, đây là một con rắn; đằng kia, phía trên bên trái, có một chiếc ly rượu, còn đây là một chiếc đồng hồ, ở đó còn có cánh đồng lúa mạch, đây là một con rắn khác, đây là cỏ dại."

"Được gác hạ chỉ điểm, tôi không còn hoài nghi nó là tranh nữa rồi."

Mê Ni đắc ý mỉm cười, sau đó cô ấy đẩy cửa nhà gỗ bước vào, chẳng mấy chốc, khuôn mặt của cô ấy thò ra từ khung cửa sổ đang mở, nụ cười sinh động khiến đôi môi của cô ấy trông hơi lệch sang một bên. Tôi nhìn rõ khuôn mặt cô ấy một cách chân thực, chúng tôi nhìn nhau chăm chú (đây cũng là lần đầu tiên cô ấy nhìn rõ diện mạo của tôi phải không). Đôi đồng tử của cô ấy vừa to vừa sáng, toàn bộ khuôn mặt trẻ trung tựa như thiếu niên (mười bốn tuổi? mười sáu tuổi? tuyệt đối không vượt quá mười bảy tuổi), nhưng chỉ trong chớp mắt, tôi lại nhìn thấy đôi cánh đang đậu ngoan ngoãn trước ngực cô ấy, cô ấy mặc chiếc áo sơ mi bằng chất liệu lanh lụa, hai tay chống trên khung cửa sổ, bởi vì không có gió, trên người cô ấy không có gợn sóng, nhưng sự phập phồng nhẹ nhàng của cô ấy (hơi thở của cô ấy) và những nếp gấp mềm mại của vải vóc lại tạo thành một gợn sóng quyến rũ hơn, gợn sóng này chất đống ở ngực và khuỷu tay cô ấy, mê hoặc hệt như nụ cười của cô ấy vậy.

Thế nhưng cơ thể cô ấy lại không thuộc về khuôn mặt cô ấy, chúng đều là những kiến trúc tuyệt diệu làm say đắm lòng người ấy, thế nhưng lại không thể thỏa hiệp, chúng không phải là một loại vật chất, mà giống như đem một loài hoa này ghép vào loài hoa khác (phép cộng giữa hoa hồng và hoa diên vĩ), một khuôn mặt vẫn vương nét ngây thơ được nối liền với thân hình của một người phụ nữ trẻ, chúng vô lý làm sao, thế nhưng lại chấn động tâm can biết nhường nào.

Tôi bước về phía ngôi nhà gỗ, đi đến bên cạnh Mê Ni, ôm lấy vòng eo mảnh mai của cô ấy. Cô ấy mỉm cười, tôi áp môi lên môi cô ấy, nuốt nụ cười của cô ấy vào miệng, thế nhưng nụ cười của cô ấy quá nhiều, nuốt thế nào cũng không hết, tôi vừa nuốt xong một nụ cười của cô ấy, nụ cười khác của cô ấy lại hiện ra, cô ấy cười không dứt, trong khi thứ tôi có thể nuốt chỉ là một đoạn ngắn ngủi trong nụ cười miên man không dứt của cô ấy.

Tôi nuốt bao nhiêu là nụ cười, chúng dần dần phình to trong lồng ngực tôi, thế nhưng tôi vẫn đang nuốt thêm nhiều nụ cười nữa, cuối cùng suýt chút nữa làm cơ thể tôi căng phồng lên, tôi đành phải dừng lại, đôi môi của tôi vừa rời khỏi môi Mê Ni, không kìm được cũng ngửa cổ cười ha hả (môi của Mê Ni chính là một chiếc piston ngọt ngào), tôi cười đến mức không thể kìm chế được, nước mắt cũng trào ra, tôi đã cười ròng rã suốt năm phút, cuối cùng bụng giống như bị khoét rỗng, mềm nhũn ngồi phịch xuống ghế.

Đây là một ngôi nhà gỗ rộng khoảng bốn mươi mét vuông, trong phòng có vài chiếc ghế, một chiếc giường, một vài bức tranh sơn dầu và tranh bột màu đã hoàn thành hoặc sắp hoàn thành, trên một chiếc bàn đặt một chiếc máy cassette kiểu cũ cùng một số vật dụng linh tinh.

Những thứ này rất bình thường, đặt cùng nhau cũng chẳng có gì đặc biệt, thế nhưng lại có một thứ khiến tôi giật mình, đó chính là một tiêu bản con bò khổng lồ đứng lỉnh lỉnh ở giữa căn phòng.