Giờ đây, những tình cảm thân thiện vốn được dành cho bạn bè, và cũng là những đặc trưng định hình tình bạn, dường như bắt nguồn từ chính những tình cảm mà chúng ta dành cho bản thân mình.

Ý tôi là, người ta định nghĩa một người bạn là “kẻ cầu mong và làm những điều tốt đẹp (hoặc những gì hắn tin là tốt đẹp) cho người khác vì lợi ích của chính người đó,” hay “kẻ mong ước người bạn của mình được tồn tại và sống vì lợi ích của chính người bạn ấy” (đây chính là tình cảm của người mẹ dành cho con cái, và giữa những người bạn từng trải qua xung đột). Hoặc có những định nghĩa khác như, “kẻ sống cùng một người khác và cùng chọn những mục tiêu giống nhau,” hay “kẻ đồng cảm với bạn mình trong nỗi buồn lẫn niềm vui” (điều này cũng đặc biệt đúng với các bà mẹ).

Thế đấy, người ta thường dùng một trong những dấu hiệu này để định hình Tình bạn: và người tốt thì có tất cả những điều ấy đối với chính bản thân mình, còn những người khác cũng có được chúng chừng nào họ tự cho mình là người tốt. (Bởi vì, như đã nói từ trước, sự tốt lành — nghĩa là con người tốt — dường như là thước đo đối với mọi người khác.)

Vì anh ta hòa hợp với chính mình, và với mọi phần trong tâm hồn, anh ta khao khát cùng một những mục tiêu; anh ta mong cầu cho bản thân cả những điều hiện hữu lẫn những điều mà anh ta tin là tốt đẹp; và anh ta hành động vì điều đó (vốn là bản chất của người tốt là làm việc thiện), và làm vì chính bản thân mình, bởi vì anh ta hành động vì Nguyên lý Trí tuệ của mình — thứ thường được coi là Bản ngã của một con người. Hơn nữa, anh ta mong ước chính mình — và đặc biệt là Nguyên lý giúp anh ta trở thành một sinh linh có trí tuệ — được sống và được bảo toàn trong sự sống, bởi vì sự tồn tại là một điều tốt đối với một con người tốt.

Nhưng mỗi cá nhân chỉ mong ước những điều tốt đẹp cho chính mình, và không ai, khi mường tượng ra khả năng mình trở thành một con người khác với hiện tại, lại chọn để Bản ngã Mới đó có được mọi thứ một cách bừa bãi: chẳng hạn như một vị thần, ở thời điểm hiện tại, đang nắm giữ Điều Thiện Tối Cao, nhưng vị ấy có được nó nhờ vào bất cứ bản chất thực sự nào mà vị ấy đang có: và Nguyên lý Trí tuệ phải được đánh giá là Bản ngã của mỗi người, hoặc ít nhất là nổi trội hơn cả [mặc dù các Nguyên lý khác, tất nhiên, cũng góp phần tạo nên con người mà anh ta đang là].

Hơn nữa, người tốt mong muốn được tiếp tục sống chung với chính mình; bởi vì anh ta có thể làm điều đó một cách vui vẻ, khi mà những ký ức về hành động quá khứ của anh ta tràn ngập niềm vui và những dự cảm về tương lai thì tốt đẹp và mang lại sự hoan hỉ. Thêm vào đó, anh ta có sẵn một kho tàng phong phú để Trí tuệ chiêm nghiệm, và anh ta đặc biệt đồng cảm với Bản ngã của mình trong cả nỗi buồn lẫn niềm vui, bởi vì những đối tượng mang lại cho anh ta sự đau đớn và hoan hỉ luôn luôn là một, không phải hôm nay thế này ngày mai lại khác: bởi vì anh ta không có thói hối hận,[1] nếu ta có thể nói vậy. Thế nên, chính vì mỗi cảm xúc này đều được người tốt nuôi dưỡng đối với Bản ngã của chính mình, và một người bạn thì cảm nhận đối với bạn như đối với chính mình (với người bạn thực chất là một Bản ngã thứ hai), mà Tình bạn được cho là một trong những điều này, và những ai tìm thấy chúng ở nhau thì được coi là bạn bè. Việc giữa một người với Bản ngã của chính họ có thực sự tồn tại Tình bạn hay không là một câu hỏi mà chúng ta tạm thời chưa bàn tới: người ta có thể cho rằng có Tình bạn, chừng nào hội tụ được từ hai trở lên những điều kiện kể trên, và bởi vì mức độ cao nhất của Tình bạn, theo nghĩa thông thường của từ đó, giống với tình cảm mà một người dành cho chính mình.

Nhưng có thể có ý kiến cho rằng những điều kiện kể trên bề ngoài đều xuất hiện ở phần lớn mọi người, dẫu rằng họ là những kẻ có phẩm chất thấp kém.

Phải chăng câu trả lời là họ chỉ có chung những điều đó chừng nào họ làm vừa lòng bản thân và tự cho mình là người tốt? Bởi vì chắc chắn rằng, chúng không hề xuất hiện — dù là thực sự hay thậm chí bề ngoài — ở bất kỳ kẻ nào cực kỳ đồi bại và gian ác; ta suýt có thể nói rằng chúng không hề xuất hiện ngay cả ở những kẻ tồi tệ nói chung: vì họ mâu thuẫn với chính mình và thèm khát những thứ khác với những gì họ mong muốn trong tâm trí tỉnh táo, giống như những kẻ không có khả năng Tự chủ: ý tôi là, họ chọn những thứ tuy tai hại nhưng lại mang lại khoái cảm, thay vì những thứ mà trong thâm tâm họ tin là tốt đẹp; lại có những kẻ khác, vì hèn nhát và lười biếng, đã từ chối làm điều mà họ vẫn đinh ninh là tốt nhất cho mình; trong khi những kẻ vì sự đồi bại của mình mà thực sự đã làm nhiều hành động khủng khiếp thì căm ghét và trốn chạy cuộc sống, để rồi tự sát; và những kẻ ác thì tìm kiếm người khác để cùng họ tiêu thời gian, nhưng lại trốn chạy chính bản thân mình bởi vì họ mang trong đầu nhiều ký ức khó chịu, và khi ở một mình thì chỉ có thể hướng về những điều tồi tệ tương tự, còn khi ở bên người khác thì cố chôn vùi sự cắn rứt lương tâm; và vì họ chẳng có gì để khơi gợi tình cảm Tình bạn nên họ không bao giờ cảm nhận được điều đó đối với chính mình.

Trên thực tế, những kẻ mang tính cách này cũng không thể đồng cảm với Bản ngã của chính họ trong những niềm vui và nỗi buồn, bởi vì tâm hồn họ dường như bị xé toạc bởi phe phái, và phần nguyên lý này, vì sự đồi bại trong họ, thì cảm thấy đau buồn khi phải kiềm chế một số điều nào đó, trong khi phần nguyên lý khác — tốt hơn — lại cảm thấy vui mừng vì điều đó; và phần này kéo họ về hướng này còn phần kia kéo về hướng khác, tựa như đang phanh thây họ ra vậy.[2] Và dẫu cho việc cùng một lúc thực sự có được cảm giác đau đớn và khoas cảm là điều bất khả; nhưng chỉ một lát sau, con người ấy lại cảm thấy hối hận vì đã thấy vui, và anh ta ước gì những đối tượng đó đã không mang lại cho mình khoas cảm; bởi vì những kẻ ác luôn tràn ngập sự cắn rứt.

Thế thì rõ ràng là kẻ ác không thể ở vào vị thế của một người bạn ngay cả đối với chính mình, bởi vì hắn chẳng có gì trong thâm tâm có thể khơi gợi nên tình cảm Tình bạn. Vậy nên, nếu việc rơi vào hoàn cảnh ấy là vô cùng khốn khổ, thì bổn phận của một người là phải trốn chạy sự gian ác bằng mọi giá và phấn đấu để trở thành người tốt, bởi vì chỉ bằng cách đó, anh ta mới có thể làm bạn với chính mình và có thể trở thành bạn của người khác.